Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic Қызылорда облысы 0 1666 3594957 3594519 2026-04-29T04:17:22Z Yessentaikyzy 160245 3594957 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан облысы |облыстың атауы = Қызылорда облысы |ту = |елтаңба = Kyzylorda province seal.svg |карта = Kyzylorda in Kazakhstan.svg |әкімшілік бірліктің картасы = Kyzylorda Region.png |lat_dir = N |lat_deg = 45 |lat_min = 0 |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = 64 |lon_min = 0 |lon_sec = |region = KZ |облыс орталығы = [[Қызылорда]] |құрылған уақыты = [[15 қаңтар]] [[1938 жыл]]ы |аудандар саны = 7 |ауылдық округтер саны = 142 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны = 4 |ауылдар саны = 230 |тұрғыны = {{өсім}} 846 432 <ref>[https://stat.gov.kz/region/ Халық саны (2025 жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |халық саны бойынша орны =6 |тығыздығы = 3,7 |тығыздығы бойынша орны = 14 |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 96,54 %<br />[[орыстар]] 1,70 %<br />[[корейлер]] 0,85 % <br />басқалары 0,91 % (2022 ж.)<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |жер аумағы = 226 076 |жер аумағы бойынша орны = 3- |су ауданы = |ЖІӨ =2860,03 ₸ млрд.<ref>{{cite web | url=https://stat.gov.kz/upload/iblock/253/lveis2zgfqjjqwg9a0ylieppvk0znjuj/%D0%91-01-24-%D0%9A%20(%D0%BA%D0%B0%D0%B7).pdf | title=Қазақстан Республикасының жалпы өңірлік өнімі (2023ж. қаңтар-желтоқсан) | access-date=2025-07-26 }}</ref> |ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ жылы =2023 |жан басына шаққанда ЖІӨ =3,41 ₸ млн. |экономикалық аудан = [[Оңтүстік Қазақстан]] |ресми тілі = [[қазақ тілі]] |әкімі = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |add1n = Әкімдіктің мекенжайы |add1 = Қызылорда қаласы, Сұлтан Бейбарыс көшесі, №1 |ISO 3166-2 коды = KZ-KZY |телефон коды = +7 7242 xx-xx-xx |пошта индекстері = 12xxxx |марапаттары = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda?lang=kk Қызылорда облысының әкімдігі |ортаққордағы санаты = Kyzylorda Province }} '''Қызылорда облысы''' — [[Оңтүстік Қазақстан|Қазақстанның оңтүстігінде]] орналасқан [[Қазақстан әкімшілік бірліктері|облысы]]. Облыс 1938 жылғы 15 қаңтарда құрылған. Жер аумағы 226 мың км² (Қазақстан жерінің 8,3% -ы). Тұрғыны 783 099 адам, орташа тығыздығы 1 км²-ге шаққанда 3,4 адамнан келеді (2018).<ref>[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT250955 2018 жылдың 1 қаңтарға Қазақстан Республикасы халқының облыстар, қалалар және аудандар бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420185347/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT250955 |date=2021-04-20 }}</ref> Облыс орталығы — [[Қызылорда]] қаласы. 1997 жылғы 17 маусымда [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің жарлығымен қаланың орысша транскрипциясы Кзыл-Ордадан Кызылордаға, ал облыс аты Кзыл-Орда облысынан Кызылорда облысына өзгертілді. Қызылорда облысы [[Арал теңізі]]нің шығысында, [[Сырдария]] өзенінің төменгі ағысында және [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан. Қазақстан Республикасының бірнеше облыстарымен, оның ішінде шығыс және оңтүстік–шығысында [[Түркістан облысы]]мен, солтүстігінде – [[Ұлытау облысы]]мен, солтүстік-батысында [[Ақтөбе облысы]]мен және оңтүстік-батысында [[Қарақалпақстан]]мен, оңтүстігінде Өзбекстанның [[Науаи облысы]]мен шектеседі. Жер көлемі жөнінен республика бойынша 3-орында. == Тарихы == ==== Ежелгі дәуір ==== Қызылорда облысының басым бөлігі кезінде [[Сақтар|сақ]]-[[Массагеттер|массагет]] иелігінде болған, қалған бөлігін [[қаңлылар]] басқарған. [[Ғұндар|Ғұн]] тайпаларының батысқа қоныс аударуы кезінде Сырдарияның төменгі ағыстарына жетті. Б.з. 93 жылы Арал маңын мекендеген ғұндар [[Ақ ғұндар|эфталиттер]] мемлекетінің негізін қалайды. 427 жылы эфталиттер [[Үндістан]]ға жорықтары нәтижесінде Сотүстік-Батыс Үндістан, [[Орта Азия]], Шығыс Иран және [[Ауғанстан]] территориялары кірген үлкен мемлекетті құрайды. VIII ғасырда Орталық Азияны және Қазақстан оңтүстігін [[арабтар]] бағындырып [[Ислам]] дінін таратады. IX-X ғасырларда Сырдарияның төменгі және ортаңғы ағыстарында [[Оғыз мемлекеті|оғыз тайпаларының]] ерте феодалдық мемлекеті құралады. Ортағасырлық қалалардың [[Ұлы Жібек жолы]] бойында орналасуы оғыз тайпаларына пайда әкелді ХІІІ ғасырларда [[Моңғол шапқыншылығы|моңғолдардың шапқыншылықтары]] нәтижесінде [[Жент]], [[Сығанақ]], [[Асанас]], [[Өзкент]], [[Баршынкент]], [[Жанкент (көне қала орны)|Жанкент]] қалалары қиратылды. [[Әбілқайыр хан (Өзбек хандығы)|Әбілқайыр хан]]ның билігі кезінде [[Әбілхайыр хандығы|көшпелі өзбектер хандығы]]ның орталығы Сығанақ қаласы болған. XV ғасырдың ортасында қала аймақтың әкімшілік орталығына айналды. XVI ғасырда Сырдарияның оң жағалауы [[Қазақ хандығы]]ның қарамағына енді. [[File:Perovsk seal. Kyzylorda.jpg|thumb|right|300px|Перовск қаласының таңбасы]] ==== Ресей империясы ==== Ақмешіт [[1820 жыл]]ы [[Қоқан хандығы]] кезінде Сырдария бойында алғаш қорған ретінде салынған. Оның ішіндегі ақ кірпіштен өрілген мешіттің түсіне сай бекініс Ақмешіт деп аталды. [[1847 жыл]]дан бастап [[Ресей империясы|патшалық Ресей]] Сыр жағалауы мен Аралды өз империясына қосу саясатын бастады; [[1853 жыл]]ғы [[28 шілде]]де Орынбор генерал-губернаторы [[Василий Алексеевич Перовский|В.А.Перовский]] Сыр қазақтарын қорғауды сылтауратып орыс әскерлерімен қамалға басып кіріп, қоқандықтарды қаладан қуып шығады. Қала Перовск аталып, [[1867 жыл]]ы ол Сырдария уезінің орталығына айналады. Қалада 4 сыныптық мектеп, кірпіш зауыты, жел диірмен, ұста дүкендері жұмыс істей бастайды. 1867 жылы [[Түркістан генерал-губернаторлығы]] құрылған кезде осы қамал [[Болыс (әкімшілік бөлініс)|болыс орталығы]] болып, қала мәртебесін алды. Бастауыш мектептер ашылды, кірпіш зауыты, жел диірмендері, шеберханалар мен дүкендер жұмыс істей бастады. Қалада мешіттермен қатар шіркеулер де жұмыс жасады – 70-жылдардан бастап қалада мұсылман мешіттері пайда болды; [[1868 жыл]]ы Перовскіде уездік пошта бөлімі ашылды; [[1905 жыл]]ы [[Түрксіб|«Оренбург-Ташкент»]] темір жолы қолдануға берілгеннен кейін үйлестіруші логистикалық құрылым (бекеттер, вокзал, депо, қоймалар) салынды; ==== Кеңес Өкіметі ==== [[1917 жыл]]дың [[30 қазан]]ында Перовскіде [[Кеңес үкіметі|Кеңес билігі]] орнады. [[1922 жыл]]ы қала қайтадан Ақмешіт деп аталды. Осы жылы бірінші ағаш өңдейтін ұстахана ашылды, кірпіш зауыты қалпына келтірілді; [[1925 жыл]]ы [[15 сәуір]]де қалада [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ Автономдық Республикасы]]ның Бүкілодақтық еңбекшілер съезді болды, сол жерде қаланы Қызыл-Орда («қызыл астана») деп атау және оған республика астанасы дәрежесін беру шешімі қабылданды. Сол уақыттағы қала халқының саны 22 мың 577 адам болатын. Осы жылдары бірінші рет электроэнергиясы қосылды, қаланың барлық жерлерінде құрылыс жүріп жатты, жаңа үлгідегі үйлер салынды, оқу орындары, халық ағарту институттары және т.б. тұрғызылды; [[1929 жыл]]ы Астана [[Алматы]] қаласына көшірілді, ал Қызыл-Орда округ орталығы болды; 1930–1940 жылдары аймақтың және қаланың халық саны [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]-ның басқа бөліктерінен келгендердің: саяси қуғындардың, [[Белорус Кеңестік Социалистік Республикасы|Белоруссия]] мен Батыс [[Украин Кеңестік Социалистік Республикасы|Украина]]дан депортирленген [[поляктар]]дың, [[немістер]]дің, [[Корейлер|кәрістер]]дің, [[Қырым]] мен [[Солтүстік Кавказ]] халықтарының [[Нацистік Германия]] жаулап алған аймақтардың эвакуанттарының есебінен едәуір артты; 1938 жылғы 15 қаңтарда Қызылорда облысы құрылып, Қызылорда қаласына облыс орталығының дәрежесі берілді; 1960–1970 жылдары целлюлиттік-картонды, механикалық, күріш зауыттарымен және аяқ-киім фабрикасымен қатар Гагарин, Титов Қыстағы секілді тұрғын-үй кешендері құрылды. Осы жылдары «Главриссовхпзстрой» тресті ашылды. ==== Тәуелсіз Қазақстан ==== 1997 жылғы 17 маусымда Қазақстан Президентінің Жарлығымен қаланың Қызыл-Орда атауы Қызылорда, ал облыс атауы Қызыл-Орда атауынан Қызылордаға ауысты. 1992 жылғы қаңтарда [[Возрождение аралы]]нда сынақ полигоны жабылды, бұл [[оба]], [[жамандат]], [[лепра]] ауруларының таралуына тосқауыл болды. [[Барсакелмес қорығы|«Барсакелмес» қорығын]]дағы өмір қайта басталды. == Әкімшілік құрылымы == Солтүстігінде [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], солтүстік-батысында [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] облыстарымен, оңтүстік-батысы мен оңтүстігінде [[Өзбекстан]] мемлекетімен, шығысында [[Түркістан облысы|Түркістан]] облысымен шектеседі. Облыс құрамында 7 әкімшілік [[аудан]], 1 қала облыс орталығы — [[Қызылорда]], 1 республикалық маңызы бар қала — [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] бар: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Облыс аудандары мен қалалары !! Орталығы !! Жер аумағы, км² !! 2021 |- | [[Арал ауданы]] || [[Арал (қала)|Арал қаласы ]] || 68 400 || 77 211 |- | [[Қазалы ауданы]] || [[Әйтеке би кенті]] || 37 400 || 77 107 |- | [[Қармақшы ауданы]] || [[Жосалы (Қызылорда облысы)|Жосалы кенті]] || 31 000 || 51 730 |- | [[Жалағаш ауданы]] || [[Жалағаш (Қызылорда облысы)|Жалағаш кенті]] || 27 100 || 35 483 |- | [[Сырдария ауданы (Қызылорда облысы)|Сырдария ауданы]] || [[Тереңөзек (Қызылорда облысы)|Тереңөзек кенті]] || 39 100 || 37 616 |- | [[Шиелі ауданы]] || [[Шиелі (Қызылорда облысы)|Шиелі кенті]] || 34 300 || 83 808 |- | [[Жаңақорған ауданы]] || [[Жаңақорған|Жаңақорған кенті]] || 16 600 || 78 742 |- | colspan = "2"| [[Қызылорда]] қаласы | 240 || 388 239 |-bgcolor="#FFEFD5" | colspan = "2"| [[Байқоңыр (қала)|Байқоңыр]] қаласы | 55 || 34 295 |} === Табиғи ресурстары === Аймақтың кен байлықтары толық зерттелмеген. Кен байлықтарынан [[ас тұзы]], [[Сульфаттар|сульфат]], [[мирабилит]], [[тенардит]] тұздарының өнеркәсіптік маңызы зор. Құрылысқа қажетті ұсақ [[қиыршықтас]]тар, [[әйнек]] және [[шыны]] [[бұйым]]дарын жасайтын [[кварц құмы]], [[қыш]], [[гипс]], [[алебастр]], [[цемент]] балшығы, құрылыс тастары, [[әктас]], [[тақтатас]] (Майлыбас), [[қоңыр көмір]] (Құланды) кен байлықтарының мол қоры бар. Қызылорда облысы түсті [[Металдар|метал]] кені бойынша Қазақстанда 3-орын алады. Сонымен қатар ас тұзы 60%, [[мұнай]] мен [[газ конденсат]]ы 21,4%, [[мырыш]] 15,1%, [[Уран (химиялық элемент)|уран]] қоры 14%. Оңтүстік Торғай иінінің облысы бөлігінде 350 млн.т мұнай, 100 млрд.м³ газ қоры анықталды. Арал теңізі маңында 73 млн.т мұнай, 2 трлн.30 млрд.м³ газ қоры бар. === Су қоры === [[Сурет:Syrdrya River.jpg|thumb|left|180px|Сырдария өзені]] Облыс жерімен Сырдария өзенінің 1 мың км-ге жуық төменгі ағысы өтеді. 1956 жылғы маусымда Сырдария өзенінде Қызылорда бөгеті іске қосылды. 1958 жылы Сырдарияның ескі арнасы [[Жаңадария (ескі арна)|Жаңадария]]ға өзен суы жіберілді. 1950–1960 жылдары Қызылорда су тораптарының сол жақ және оң жақ [[канал]]дары қазылды. 1969 жылы [[Қазалы]] су торабы егіс даласы мен [[жайылым]]дық жерлерді суғаруға берілді. Өзендер суының [[теңіз]]ге құю мөлшерінің кемуінен Арал теңізі Үлкен Арал және [[Солтүстік Арал теңізі]] болып екі көлге бөлінді. === Флора мен фауна === Облыстың едәуір бөлігін құм басып жатыр. Топырағы [[қоңыр]], құмдақ [[сұр]], [[сортаң]] болып келеді. [[Жусан]], [[бетеге]], [[сексеуіл]], [[жыңғыл]], [[тал]], [[тораңғы]], [[қамыс]] өседі. Ауыл шаруашылығына қолайлы жер аумағының 12%-ы Сырдария өзенінің жайылмасында, 23%-ы [[шөлейт]]те, 65%-ы [[шөл]] аймағында орналасқан. Жануарлар дүниесінен [[ақ бөкен]], [[құлан]], [[қарақұйрық]], [[қасқыр]], [[түлкі]], [[қоян]], [[қарсақ]], [[шибөрі]], [[қосаяқ]], [[күзен]], [[сарышұнақ]] тіршілік етеді. Құстардан [[бүркіт]], [[қаршыға]], [[қырғауыл]], [[қаз]], [[үйрек]], көлдерде балықтың [[алабұға]], [[сазан]], [[жайын]], [[бекіре]] түрлері кездеседі. == Экономикасы == === Қызылорда облысының агроөнеркәсіп кешені === ====Егіс көлемі ==== 2007 жылы облыс бойынша 153,7 мың гектар алқапқа ауыл шаруашылдығы дақылдары орналастырылады. Оның 84,9 мың гектары дәнді дақылдар осының ішінде күріш егісінің үлесі 73,2 мың гектар болып отыр. ====Тұқым шаруашылығы==== Соңғы жылдары облыста сорт жаңалау, сорталмастыру жүйесі қалыптасып келеді. Облыс бойынша 2- бастапқы (бірегей), 3- элита, және 7- І-ІІІ- репродукциялы тұқым өндіретін тұқым шаруашылықтар жұмыс істейді. 2007 жылы тұқым шаруашылықтарын қолдауға 22,1 млн теңге субсидия бөлініп, оның 18,2 млн. теңгесі игерілді, қалған сомасы жоспар бойынша желтоқсан айында игерілді. Өткен жылы өндіріске «Арал 202» жаңа сорты берілсе биылғы жылы облыста қолдануға рұқсат етілген сорттар қатарына «Мадина», «Лиман» және «Ару» сорттары ендіріліп, биылғы жылы «Түгіскен-1» сорты келешегі бар сорттар тізбесіне ендірілді. ====Минералдық тыңайтқыш==== Облыс ауыл шаруашылы тауарын өндірушілер 2006 жылы барлығы 51458 тонна азотты және 8723 тонна фосфорлы минералдық тыңайтқыш пайдаланса, соның 25125 тонна азотты және 614 тонна фосфорлы минералдық тыңайтқышы арзандатылған бағамен алынды. Минералдық тыңайтқыш бағасын арзандатуға бөлінген субсидия толығымен игерілді. Ал, биылғы жылғы қажеттілік 35,9 мың тонна азотты және 8,9 мың тонна фосфорлы және 250 тонна калий тыңайтқышы пайдаланылды. ====Машина-трактор паркін жаңалау==== 2007 жылы облыста ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілер тарапынан машина-трактор паркін жаңалауда бір шама жұмыстар жүргізілді, өткен үш жылда шаруашылық құрылымдары барлығы 625 жаңа техника сатып алды. Ал, биылғы жылдың 9 айында, облыс бойынша 270 техника алынды. Оның 205 данасы лизингілік негізде болса, 65 данасы шаруашылықтардың өз қаржысы есебінен алынды. ====ЖЖМ==== Көктемгі дала және егін жинау жұмыстарын жүргізуге 32 мың тонна дизель отыны қажет болса, ол толығымен қамтамасыз етілді. Қолда бар күздік, жаздық бидай толығымен жиналып, барлығы 14,7 мың тонна астық алынды. Дән құрамында клейковинаның төмендігіне байланысты өндірілген бидай мал азығына пайдаланылады. Облыста жоңышқа, дәндік жүгері, картоп, көкөніс, бақша дақылдарын жинау жұмыстары жалғасуда. Облыста картоп, көкөніс, бақша және басқа дақылдарды жинау жұмыстары жүргізілуде. Бүгінгі күнге дәндік жүгері, күнбағыс, мақсары, мақта, сорго дақылдарының егіс көлемі толық жиналса, картоптың – 88,9 %, көкөністің - 95,0 %, бақшаның – 97,0 % жиналып, картоптың 1 гектарынан орташа 129,3 цн өнім жиналса, көкөністен -138,8 цн және бақшадан 151,3 цн. өнім жиналуда. Мал азығын дайындау жұмыстары жалғасуда, бүгінгі күні облыс бойынша барлығы 596,2 мың тн. шөп дайындалса, оның 89 мың тоннасы жоңышқа шөбі. ==== Мал шаруашылығы ==== Облыс бойынша 2007 жылы төрт түлік малдың басын өткен жылмен салыстырғанда мүйізді ірі қара 6,1 пайызға, қой мен ешкі – 3,6, жылқы – 5,0, түйе – 6,9, шошқа 27,5 пайызға көбейіп, мал өнімдерін өндіруде біршама көбейіп отыр. Бүгінгі күні облыста 23 шаруашылық асыл тұқымды мал өсірумен айналысады. Осы шаруашылықтардың ішінде 4 сүт, 1 ет бағытындағы мүйізді ірі қарамен, 8-і асыл тұқымды қаракөл қойымен, 3 шаруашылық жабы және мұғалжар тектес жылқымен, 7-і қазақтың айыр түйесін бағумен айналысады. 2007 жылы осы шаруашылықтарда мүйізді ірі қара-1607 бас, қой- 36362 бас, жылқы- 2497 бас, түйе- 2560 бас болып, 2006 жылдың осы кезеңімен салыстырғанда, мүйізді ірі қара-0,9, қой -0,6, жылқы 7,8, түйе тиісінше 1,4 пайызға көбейген.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме жалпы сөздік: Көлік / профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО» ҒӨФ. 2006.</ref> == Демографиясы == Қызылорда облысы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-division.htm|title=Division of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> <ref>[http://demoscope.ru/weekly/ssp/kaz_pop.php Қазақстан Республикасының облыстары, қалалары және аудандары бойынша халық саны, 2003-2012]</ref> {| class="wikitable" |- ! 1970!! 1979!! 1989!! 1999!! 2003!! 2004!! 2005!! 2006!! 2007 |- |491 780 |566 365 |651 323 |596 215 |603 804 |607 491 |612 048 |618 249 |625 070 |} {| class="wikitable" |- !2008!! 2009!! 2010!! 2011!! 2012!! 2013!! 2014!! 2015 |- |632 234 |677 732 |689 008 |700 502 |712 878 |726 781 |739 776 |753 148 |} '''Халық саны және көші-қоны''' 2025 жылғы 1 қарашаға  облыс халқының саны 845,8 мың адамды құрады, соның ішінде қала тұрғындары – 399,1 мың адам (47%), ауыл тұрғындары – 446,7 мың адам (53%).<ref>https://stat.gov.kz/region/kyzylorda/</ref> Халықтың табиғи өсімі 2025 жылғы қаңтар-қазанда 10178 адамды құрады (өткен жылдың сәйкес кезеңінде 11931 адам).<ref>https://stat.gov.kz/region/kyzylorda/</ref> 2025 жылғы қаңтар-қазанда туылғандар саны 14020 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанға қарағанда 10,6% азайды), қайтыс болғандар саны 3842 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанға қарағанда 2,6% көбейді).<ref>https://stat.gov.kz/region/kyzylorda/</ref> Теріс көші-қонның айырмасы қалыптасты және - -10520 адамды құрады (2024 жылғы қаңтар-қазанға – -8281 адам), оның ішінде сыртқы көші-қонда оң көші-қон айырмасы  21 адам (13), ішкі көші қонда теріс көші-қонның айырмасы – -10541 (-8294) адам.  <ref>https://stat.gov.kz/region/kyzylorda/</ref> == Мәдениеті == === Қорқыт ата кесенесі === === Көне қалалары === [[Сурет:Altynasar.JPG|thumb|left|180px|Алтынасар қорғаны]] Қызылорда облысы [[Ұлы Жібек жолы]]ның тарихи орталығы болады, оның дәлелі 500-ден астам [[қазақ халқы]]ның мәдени және тарихи ескерткіштердің мекенінің дамуында ерекше орынға ие. Бұл қазақ халқы өкілдерінің [[сәулет]], [[археологиялық ескерткіштер]]і және [[кесене]]лері. Ежелгі жерде өмір сүрген [[Қорқыт]] баба, [[Әйтеке би]] және [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]], [[Жанқожа батыр|Жанқожа]], Бұхарбай, [[Тоғанас батыр Бәйтікұлы|Тоғанас]] [[батыр]]лары халықтың мақтанышы. Осы жерде туған [[Ғани Мұратбаев]], [[Мұстафа Шоқай]] және белгілі жер өңдеуші [[Ыбырай Жақаев]] – өз елінің батыр ұлдары. Олардың аттары өлкетану тарихына кіріп, үйлердің қабырғаларында қашалған. [[Сурет:KorkytAta Memorial Karmakshi 04.jpg|thumb|left|180px|Қорқыт ата мемориалдық кешені]] Тарихи қалалар [[Сауран]] және [[Сығанақ]], археологиялық ескерткіштері және кесенелер [[Сунақ]] Ата, [[Айғожа ишан күмбезі|Айқожа ишан]], Қарасопы, Оқшы Ата, [[Досбол би]], Есабыз, [[Ақтас мешіті (Жаңақорған ауданы)|Ақтас мешіті]], [[Қорқыт ата]] мемориалдық кешені Ұлы Жібек жолының туристік бағыттарына кіреді. ==== Жетіасар ==== [[Жетіасар]] — қалалар тобы б.з.д. соңы I мыңжылдықтың аяғы — б.з. [[8 ғасыр]]да ежелгі Сырдарияның солтүстік бөлігінде орналасқан. Қаланың негізгі бөлігі Қазақстанның Қызылорда облысының қазіргі [[Байқоңыр]] қаласы және Жусалы ауылынан оңтүстікте 45–90 км қашықтықта орналасқан. [[Жетіасар мәдениеті]]нің барлық қалашықтары [[өзен]]дер маңайында, қоғамдық үйлердің орнында қызмет ететін бірнеше бір-екі этажды қорғандардан тұрады. Тұрғындары балық, мал, жерді өңдеу шаруашылығымен айналысып, қалашық аудандары арқылы [[Тянь-Шань]]нан [[Волга]]ға дейін маңызды [[караван]]ды жол өтетін болған. [[Жетіасар мәдениеті]] археологтарды ежелгі тохарлар және эфталиттермен, басқа канғой тайпаларының мәдениетімен байланысты болады. ==== Алтынасар ==== [[Алтынасар]], Құрайлыасар, Қараасар, Базарасар, [[Томпақасар]], [[Жалпақасар]] [[қорған]]дары маңызды болып келеді. Қалашықтардың биіктігі қоршаған ортаның үстінен екіден он метрге дейін. 1946–1951 жылдары ескерткіштер С.П. Толстовтың жетекшілігімен [[КСРО Ғылым академиясы]] Хивин экспедициясымен алғашқы рет зерттелген болатын. 1973–1993 жылдары зерттеулер Л.М. Левиннің жетекшілігімен жалғасқан болатын. Алтынасар қаласының маңызды қазбалары және ескерткіштерге қосымша 1980 жылдың екінші ортасында 1990 жылы Ленинск (қазіргі Байқоңыр) қаласымен [[Қызылқұм]]да артезианның су көздері біріктіретін су құбырларын салуда сақтау жұмыстары ретінде орындалған еді. ==== Сығанақ ==== [[Сығанақ]] — қалашық, қазіргі Қызылорда облысының шығысында, Түмен-Арық [[теміржол]] станциясынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км, Сырдария өзненінің солтүстігінде 20 км қашықтықта орналасқан. Қаланың көлемі 10 гектар шамасында 15 төбемен құрылған сақталған қабырғаларымен қапталған. Орынның жалпы көлемі 13 гектар шамасындай бекітілген. [[Мешіт]]тер, кесенелер, [[ғимарат]]тардың бөліктері сақталды. Сырдариядан Түмен-Арқадан, одан басқа таулы өзендер [[Қаратау]] баурайларынан 20 километрден тұратын каналы қалаға дейін созылған. Қала алғашқы рет [[X ғасыр]]дағы [[араб]] географы Махсиди жазуларында айтылатын оғыздар қаласы, [[11 ғасыр]]дың ортасындағы [[Каспий]]дің солтүстік жағалауынан [[Тянь-Шань]] тауларынан Сырдариямен өтетін [[керуен]] жолдарының ірі кәсіпті және [[сауда]] орталығы, [[қыпшақ]]тардың астанасы. 1219 жылы қала [[моңғол]]дармен жойылып, [[XIII ғасыр]]дың екінші жартысында [[Алтын Орда]]ның [[ақша]] орталықтарының бірі пайда болған еді. [[XIV ғасыр]]дың ортасында — [[Ақ орда]]ның астанасы, XIV ғасыр және [[XV ғасыр]]дың бірінші жартысында [[Түркістан]] және Сауранмен тең, [[Қазақ хандығы]]ның орталығы болған. 1948 жылы алғашқы [[археологиялық қазбалар]] [[Мәскеу]] археологтарымен жүргізіліп, б.з. V ғасырдағы заттар табылған болатын. 2004 жылдан бастап қаланы зерттеу «[[Мәдени мұра]]» Қазақстан мемлекеттік бағдарламасының аясында жүргізіліп, зерттелуде. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Тағы қараңыз == * [[Қызылорда облыстық тарихи-өлкетану мұражайы]] * [[Қызылорда облыстық мемлекеттік архиві]] * [[Қызылорда облыстық филармониясы]] * [[Н. Бекежанов атындағы Қызылорда облыстық музыкалық драма театры]] {{Қазақстан Республикасының әкімшілік аумақтары}} {{Қызылорда облысы}} [[Санат:Қызылорда облысы]] d6x76fom8wvztvi0vbortm9ie2e92p3 Тәуелдік жалғау 0 1838 3594967 3318476 2026-04-29T04:33:57Z 1nter pares 146705 3594967 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Тәуелдік жалғау''', әдетте, бір заттың басқа бір затқа тәуелді екенін білдіретін қосымша. Негізінде зат есімге тән қосымша бола тұрса да, зат есім қызметін атқаратын, демек, субстантивтенетін (заттанатын) сөздердің барлығына да жалғана береді. Мысалы: ''әкем, дәптерім'' деген сөздер зат болса, ''Түйенің үлкені өткелде таяқ жейді'' (мақал) деген сөйлемдегі ''үлкені'' сын есімі субстантивтеніп тұр. ''Ердің екі сөйлегені - өлгені; еменнің иілгені - сынғаны'' (мақал) дегендегі ''сөйлегені, өлгені, иілгені, сынғаны'' деген сөздер - зат есім орнына қолданылып тұрған есімше формалар. == Қосымшалар == Жақ-жақтың көрсеткіші ретінде қызмет ететін тәуелдік жалғау қосымшалары мыналар: {|class="standard" !rowspan=3|Жақ !colspan=4 align=center|Соңғы дыбыс |- !colspan=2 align=center|Дауысты !colspan=2 align=center|Дауыссыз |- style="font-size:10px;" !Жуан<br>буын || Жіңішке<br>буын || Жуан<br>буын ||Жіңішке<br>буын |- !1. I жақ | '''-м || -м || -ым || -ім''' |- !2. II жақ | '''-ң || -ң || -ың || -ің''' |- !3. II жақ | '''-ңыз || -ңіз || -ыңыз || -іңіз''' |- !3. III жақ | '''-сы || -сі || -ы || -і''' |} Бұл қосымшалар жалғанған сөздер, әдетте, өздерінен бұрын [[ілік септік]] жалғауда тұрып тіркесетін жіктеу есімдіктермен тікелей байланысты болады. Сол себептен тәуелдеулі сөздің жақ жалғаулары да жіктеу есімдіктерінің жақтарына сәйкес келіп отырады. Мысалы: ''менің қаламым; сенің қаламың; сіздің қаламыңыз, оның қаламы.'' == Жекеше түр мен көпше түрдің тәуелденуі == Сөз жекеше түрде де, көпше түрде де тәуелденеді. Егер сөз (зат) жекеше түрде тәуелденіп тұрса, бір зат бір адамға (я затқа) тән екендігі білінеді. Ал, сөз (зат) көпше түрде тәуелденіп тұрса, көп зат я бір тектес бірнеше зат бір адамға (я затқа) ғана меншікті екендігі білінеді. Тәуелдіктің бұл түрі оңаша тәуелдеу деп аталады. :Мысалы: ''Бірдің тәжірбиесі - көптің игілігі'' (мақал); ''Байлықтың атасы - еңбек, анасы - жер'' (мақал) деген сөйлемдердегі тәуелдік жалғауының қосымшалары жалғанған сөздерді тәуелдік жалғауларынсыз қолданса, сол сөйлемдердегі сөздердің қиюлары кетіп, олар өз ара үйлеспей, қисындаспай тұрады. Оңаша тәуелдеудің үлгісі мынадай: {|class="standard" align="center"| ! || Жекеше || Көпше |- |менің ||''' ''ата-м, қалам-ым'' ''' || ''' ''ата-лар-ым, қалам-дар-ым '' ''' |- |сенің ||''' ''ата-ң, қалам-ың'' ''' || ''' ''ата-лар-ың, қалам-дар-ың '' ''' |} == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] 0ap37yljq5i35pzc8rrm3exkncknefm Ақтөбе 0 3393 3594558 3588796 2026-04-28T12:35:47Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594558 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Ақтөбе |сурет = Aktobe collage.png |әкімшілік күйі = облыс орталығы |елтаңба = Aktobe_seal_-_2.png |ту = Flag of Aktobe, Kazakhstan.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min =18 |lat_sec = |lon_deg =57 |lon_min =10 |lon_sec = |CoordAddon = type:city(400000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = 300 |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Ақтөбе облысы |кестедегі облыс = Ақтөбе облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = 2 аудан ([[Алматы ауданы (Ақтөбе)|Алматы]] және [[Астана ауданы|Астана]]) |әкімі = [[Азамат Бауыржанұлы Бекет]] |құрылған уақыты = 1869 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1891 |жер аумағы = 297,39 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі =225 |климаты = континенталды |тұрғыны = 584 723 <ref>[https://stat.gov.kz/region/aktobe/ Халық саны (202ғ жылғы 1 наурызға)]</ref> |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 1966 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (81,39%)}}<br> {{nobr|[[орыстар]] (13,2%)}}<br>{{nobr|[[украиндар]] (1,88%)}}<br> {{nobr|[[татарлар]] (1,24%)}}<br> {{nobr|[[немістер]] (0,5%)}}<br> {{nobr|[[корейлер]] (0,22%)}}<br> {{nobr|басқалары (1,57%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = ақтөбелік, ақтөбеліктер |телефон коды = 7132 |пошта индексі = 030000 |пошта индекстері = 030000—030021 |автомобиль коды = 04 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Aktobe |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/aktobe-akt?lang=kk Ақтөбе қаласының әкімдігі |сайт тілі = kk |сайт тілі 2 = ru }} {{мағына|Ақтөбе (айрық)}} '''Ақтөбе''' ({{audio-nohelp|Kk-aktobe.ogg|тыңдау}}) — [[Батыс Қазақстан]]дағы [[қала]], [[Ақтөбе облысы]] мен Ақтөбе қалалық әкімшілігінің орталығы. Ақтөбе [[Қазақстанның батысында]], Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде орналасқан. Қала ауданы — 297,39 км². 1997 жылы қала әкімшілігінің құзырына бұрынғы Ақтөбе ауданының аумағы өтті. Құрамына Ақтөбе қаласы мен көршілес бес [[ауылдық округ]] енген жаңа әкімшілік-аумақтық құрылымның ауданы 2 338 км² тең болды. Қаланың ішімен [Елек өзені] мен оның тармақтары ағып өтеді, жақын маңда Ақтөбе және Сазды су қоймалары орналасқан. [[Еуразия]] құрлығының ішкі бөлігінде, [[мұхит]]тардан қашық орналасқандықтан қала климаты континенталды болып келеді. Ақтөбе [[Қазақстан қалалары]]ның арасында халық саны бойынша төртінші орында, Батыс Қазақстан өңірінің ең ірі қаласы. Халық саны — 497 381 адам (1 қазан 2019<ref name="stat.gov.kz">[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 Қазақстан Республикасы халқының облыстар және астана, қалалар, аудандар, аудан орталықтары және кенттер бөлінісіндегі жынысы бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926171507/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT333984 |date=2020-09-26 }}</ref>). Ақтөбеде көптеген этностар өмір сүреді. [[Қазақтар]]>дан (76,3%) кейін саны жағынан ең көп этнос өкілдері [[орыстар]] (16,89%) болып табылады. Негізгі діни топтар — [[Ислам|мұсылмандар]] мен христиандар. Қала әкімшілігіне бағынышты бес ауылдық округте 51 508 адам өмір сүреді. Болашақта 1,3 млн адамды «сыйдыруға» тиіс қалыптасып жатқан Ақтөбе [[агломерация]]сының құрамына Ақтөбе маңындағы онға жуық елді-мекен кіреді. Қаланың негізі [[Ресей империясы]]ның қарулы жасағымен Ақтөбе бекінісі ретінде Елек өзенінің сол жағалауында, оң жағынан [[Қарғалы (Жайық алабындағы өзен)|Қарғалы]] өзені құятын тұсында қаланды. 1891 жылдың 25 наурызында Ақтөбе [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] құрамындағы уездік қала мәртебесін иеленіп, орысша атауы ''Актюбинск'' болып өзгертілді. [[Ресей империясының азамат соғысы|Азаматтық соғыс]] кезінде Ақтөбе Торғай өңірінің революциялық күштерінің орталығына айналды. Қала кезекпен ақтар мен большевиктердің қолына өтті. 1919 жылы қалада біржолата кеңес өкіметі орнады. 1921 жылдан бастап [[Ақтөбе губерниясы]]ның әкімшілік орталығы. 1928 жылы Ақтөбе губерниясы таратылғаннан кейін Ақтөбе округінің орталығы, 1932 жылдан бастап жаңадан құрылған Ақтөбе облысының әкімшілік орталығы. Бүкіл өңір тұрғындары секілді ақтөбеліктер [[1921-1922 жылдардағы ашаршылық|1920-шы]] және [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық|1930-шы жылдары]] орын алған ашаршылықтан жапа шекті. Ұлы Отан соғысы жылдары қалада бірнеше әскери жасақтар құрылып, жау басып алған аймақтардың кәсіпорындары Ақтөбеге көшірілді. 1991 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] ыдырағаннан бастап Ақтөбе тәуелсіз Қазақстан Республикасының құрамындағы Ақтөбе облысының орталығы. Қазіргі таңда химия, тамақ және жеңіл өнеркәсібі дамыған Ақтөбе қаласы Қазақстанның ірі индустрия және мәдениет орталықтарының бірі. == Атауы, рәміздері == [[Сурет:Aktobe (Kazakhstan), satellite image 2017-09-07.jpg|нобай|center|277px|Ақтөбенің спутниктен қарағанда көрінісі ([[2017 жыл|2017 ж.]])]] === Атауы === Қала атауының қазіргі жазылуы 1940 жылы [[кириллица]] негізінде жасалған әліпби қабылданған кезден бастап қолданыста. 1929— 1940 жылдары қала атауы [[Латын әліпбиі|латын әріптеріне]] негізделген қазақ әліпбиімен «Aqtɵbe» деп<ref>{{cite web|url=http://myaktobe.kz/wp-content/uploads/2014/07/АП-1934-7-9_15713-антивоенный-день.jpg|title=«Актюбинская правда» газетінің беті|format=JPEG|accessdate=2015-05-04}}</ref>, одан бұрын араб-парсы әріптерін қолданған әліпбимен «{{unicode|اقتوبە}}»‎ деп жазылған<ref>{{cite web|url=http://myaktobe.kz/wp-content/uploads/2014/04/Газета-Кедей-за-1929-года-арабский-алфавит.pdf|title=«Кедей/Kedej» газеті|date=1929|accessdate=2015-05-06}}</ref>. [[Қазақтар диаспорасы|Қытай және Таяу Шығыстағы қазақтар]]ға арнап шығарылатын басылымдарда қала атауының араб әріптерімен жазылатын нұсқасы әлі күнге шейін қолданылады<ref>{{мақала|тақырыбы=اقتوبە قالاسى مەن قىتايدىڭ قاراماي قالاسى اراسىنداعى دوستىق قارىم-قاتىناستىڭ ورناعاندىعى تۋرالى كەلىسىمگە قول قويىلدى|сілтеме=http://www.inform.kz/arb/article/2389941|баспасы=Қазинформ|жыл=27.06.2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://kazakh.people.com.cn/155423/15159699.html|title=قازاقستان: اقتوبە قالاسىندا تۋىلعان جانكەشتى جارىلىس دەلوسىنىڭ ۇستىنەن قىلمىستىق ىستەر بويىنشا ارىز بەرىلدى|date=2011.05.19|publisher=www.kazakh.people.com.cn|lang=kk|accessdate=2015-05-06}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.elarna.com/koru.php?turi=13&id=421753|title=اقتوبە پوليتسەيلەرى فاشيستەر بەلگىسىن سالعان ادامدى تاپتى|date=2015.05.05|publisher=www.elarna.com|lang=kk|accessdate=2015-05-06}}</ref>. 1891 жылы Ақтөбе бекінісі ''(Акъ-Тюбе)'' Ресей империясының уездік қалаларының біріне айналғаннан бастап 1999 жылға дейін қаланың орыс тіліндегі атауы «Актю́бинск» ''(Актюбинскъ)'' түрінде жазылып келді. 1999 жылдың 11 наурызында жарияланған Қазақстан Республикасының президенті [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаевтің]] қаулысына сәйкес, қала атауының орысша транскрипциясы «Актобе́» болып өзгертілді<ref>{{cite web|url=http://adilet.zan.kz/kaz/docs/U990000082_|title=Жамбыл және Солтүстік Қазақстан облыстарындағы жекелеген әкімшілік-аумақтық бірлік атауларын қайта атау және Актюбинск қаласы атауының транскрипциясын өзгерту туралы Қазақстан Республикасы Президентінің Жарлығы 1999 жылғы 11 наурыз N 82|date=11 наурыз 1999|accessdate=2015-07-24}}</ref>. Бұл қаулы «[http://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z970000151_ Тiл туралы]» заңның «елді мекендердің… дәстүрлi, тарихи қалыптасқан қазақша атаулары басқа тiлдерде транслитерация ережелерiне сәйкес берiлуге тиiс» деген тұсына сәйкес келеді. Орыс тіліндегі жаңа атау [[Ресей]]дің мемлекеттік тіркеу, кадастр және картография Федаралдық қызметімен ресми түрде мойындалды<ref>[[:Сурет:Росреестр - О наименовании некоторых админ. единиц в Казахстане, Эстонии, Франции и Абхазии.gif|Росреестр о наименовании некоторых административных единиц в Казахстане, Эстонии, Франции и Абхазии]]</ref>. Қала атауы көне [[Түркі тілдері|түркі тіліндегі]] ''aq'' («ақ») және ''töpü'' («[[төбе]]») сөздерінен құралған. Бұл атау [[орыс тілі]]нде «белый холм» мағынасын білдіргендіктен, кейде Ақтөбені орысша «Город на белом холме»<ref>{{кітап|авторы=В. В. Мунтаниол|бөлімі=Мой город на белом холме|тақырыбы=Ты виноват уж тем, что немец|сілтеме=http://www.rusdeutsch-panorama.ru/article.php?mode=view&site_id=34&own_menu_id=57597|томы=2}}</ref> немесе «Беловершинск»<ref>{{мақала|тақырыбы=Изъ давней хроники Бѣловершинска|басылым=Актюбинский городской вѣстник|баспасы=Культура|жыл=17 желтоқсан 1913|нөмірі=5|беттері=5—8}}</ref> деп те атайды. «Ақтөбе» және осыған ұқсас елді мекен атаулары Қазақстаннан басқа елдерде де кең таралған ''(Ахтуба, Актюба, Ақтепа, Ақ Таппе, Ақдепе)'' . === Таңбасы === Ақтөбенің ең алғаш [[Елтаңба|таңбасы]] (авторы: С. Т. Симонов) 1968 жылдың 18 қараша күні бекітілді. 20 жыл өткен соң, 1988 жылдың 24 желтоқсанында халық депутаттарының қалалық Кеңесі суретші М. Ф. Луцинның жобасы бойынша жаңа таңбаны қабылдады. 1998 жылы алда келе жатқан Ақтөбе қаласының 130 жылдық мерейтойының қарсаңында қала әкімшілігі жаңа елтаңбаға сайыс жариялады. Құрамына ғалымдар, архитекторлар және бұқаралық ақпараттық құралдар өкілдері кірген жюри 50 жұмыстың арасынан үздік деп ақтөбелік суретші, [[Қазақстан Суретшілер Одағы|Қазақстан суретшілер Одағының]] мүшесі Сағынтай Әлімбетовтың эскизін таңдады. Таңба ресми түрде 1998 жылдың 24 шілде күні қалалық Мәслихаттың 23-сессиясында қабылданды. Ақтөбе елтаңбасы «мәңгіліктің нышаны» болып саналатын дөңгелек пішінінде жасалған. Қала атауы «тазалық» пен «қасиеттілікті» білдіретін ақ түспен жазылған, көк түсті ою-өрнек «табиғаттағы судың мәңгілік қозғалысын», қызыл түсті ою-өрнектер қызғалдақтарды білдіреді ([[қызғалдақ]] — Ақтөбенің бейресми символы<ref>{{мақала|авторы=Гүлсім Назарбаева|тақырыбы=С любовью из Актобе|сілтеме=http://www.avestnik.kz/obshchestvo/item/17915-s-lyubovyu-iz-aktobe|жыл=8 сәуір 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.meta.kz/317348-novaja-doroga-izbavit-voditelejj-ot-probok-i.html|title=Новая дорога избавит водителей от пробок и поможет снизить количество дорожных аварий|date=13 тамыз 2009|publisher=Meta.kz|accessdate=2015-05-04}}</ref>). Елтаңбаның нақ ортасында бүркіт басты, арыстан денелі, арқасында қанаты бар мақұлық (грифон) бейнеленген<ref>{{cite web|url=http://aktobe.gov.kz/ru/node/6111|title=Ответ акимата города|date=28.03.2013|publisher=Официальный сайт Акимата Актюбинской области|accessdate=2015-04-23}}</ref>. == Физикалық және географиялық сипаттама == === Географиялық орналасуы === Қаланың [[географиялық координаттар]]ы — {{coord|50|16|00|N|57|13|00|E|type:city(400000)_region:KZ|display=inline|yandex=1}}<ref>{{кітап|тақырыбы=Reference World Atlas|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=ESXyAAAAQBAJ|баспасы=Penguin|жыл=2013|pages=214|allpages=408|isbn=9781465421180}}</ref>. [[Уақыт белдеуі]] — [[UTC+5|UTC+05:00]]. Қала Ақтөбе облысының солтүстік бөлігінде, [[Жайық]] сағасы [[Елек]] өзенінің жағалауында, [[Қарғалы (Жайық алабындағы өзен)|Қарғалы]] өзені келіп құятын тұсында<ref>{{кітап|тақырыбы=Казахская ССР|ссылка=https://books.google.kz/books?id=EYg7AAAAMAAJ|жауапты=О. Р. Назаревский|баспасы=Государственное издательство географической литературы|жыл=1957|беттері=659|барлық беті=733}}</ref>, теңіз деңгейінен биіктігі 250—400 м жазықтық болып келетін Орал асты платосының орталық бөлігінде орналасқан{{sfn|Топонимика Казахстана|2010|беттер=79}}. === Азия мен Еуропа шекарасы === Қазіргі таңда [[Еуропа]] мен [[Азия]] арасындағы шекараны нақты белгілеу даулы мәселелердің бірі болып табылады. Бұл құрлықтардың шекарасын Жайық өзені арқылы жүргізетін болсақ, Ақтөбе Азияда орналасқан қала болып шығады. Бірақ географтардың арасында ең кең таралған пікір бойынша, Еуропа мен Азияның шекарасы [[Каспий теңізі]]нің солтүстік жағалауымен, [[Жем (өзен)|Жем]] өзенін бойлай және әрі қарай [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар]] таулары арқылы өтеді екен. Бұған пікірге сәйкес, Ақтөбе Еуропада орналасқан қалалардың қатарына жатады. Бірақ географиялық орналасуына қарамастан, бұрынғы Кеңестік Одақтың елдерін батыс географтары Еуропа мен Азиядан бөлек ерекше аймақ ретінде қарастырады. === Өзен-сулары === Қала [[Елек]] өзеніне [[Қарғалы (Жайық алабындағы өзен)|Қарғалы]] өзені құйып, оның аңғары 15 км дейін ұлғаятын жерінде орналасқан<ref>{{кітап|тақырыбы=Геоморфология Южного Урала и Мугоджар|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=vo4TAQAAMAAJ|баспасы=Государственное научно-техническое издательство литературы по геологии и охране недр|жыл=1974|беттері=66}}</ref>. Қаланың орталығымен Електің сол жақ тармағы Сазды өзені, солтүстік-батысымен Електің тағы бір тармағы — Жіңішке өзені ағып өтеді. Сазды өзені ірі сауда-саттық орындары орналасқан қала орталығынан ағып өтетіндіктен 2010 жылдан бастап өзен жағасын қалпына келтіру жұмыстары қолға алынды. Қаланың оңтүстік бөлігінде Тамды өзенінің төменгі тұсы орналасқан. Солтүстіктегі Заречный ауданының шетімен Қарғалының сол жақ тармағы Песчанка өзені ағып өтеді. Кірпішті ауданының батысымен Қарғалының оң жақ сағасы Бұтақ өзені ағып өтеді. Қаладан оңтүстік-шығысқа қарай 10 км қашықтықта ақтөбеліктер «Ақтөбе теңізі» деп атап кеткен, 1988 жылы іске қосылған, сыйымдылығы 245 млн м³ болатын Ақтөбе су қоймасы орналасқан<ref>{{мақала|авторы=Альмира Әлішбаева|тақырыбы=Из-за весенней жары Каргалинское водохранилище не наполнилось даже наполовину|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-news/51804-iz-za-vesenney-zhary-kargalinskoe-vodohranilishche-ne-napolnilos-dazhe-napolovinu.html|басылым=Диапазон|жыл=24.04.2013}}</ref>. Оңтүстік-батысқа қарай 8 км қашықтықта қала тұрғындарының дәстүрлі демалыс орнына айналған Сазды су қоймасы орналасқан (1967 жылы салынған)<ref>{{мақала|авторы=Государственная плановая коммиссия КазССР|тақырыбы=Народное хозяйство Казахстана, Выпуски 7-12|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=WZ87AAAAMAAJ|жыл=1969|беттері=47}}</ref>. Солтүстік-шығысқа қарай 60 км қашықтықта қала маңындағы ең үлкен қолдан жасалған су айдыны — сыйымдылығы 280 млн м³<ref>{{кітап|авторы=Государственная плановая коммиссия КазССР|тақырыбы=Народное хозяйство Казахстана|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=P_HsAAAAMAAJ|жыл=1980|беттері=34}}</ref> тең Қарғалы су қоймасы орналасқан (1975 жылы салынған)<ref>{{кітап|тақырыбы=Казахская ССР: 4-томная краткая энциклопедия|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=TtoKAQAAIAAJ|жауапты=М. К. Қозыбаев|баспасы=Главная редакция Казахской Советской энциклопедии|жыл=1988|том=2|беттері=63|барлық беті=607|isbn=9785898000028}}</ref>. === Климаты === Қала [[Еуразия]] құрлығының ішкі бөлігінде, [[мұхит]]тардан едәуір алшақтықта орналасқан, осының кесірінен қала [[климат]]ы шұғыл континенталды болып келеді. Ауа райының шұғыл континенталдығы [[Күндіз|күн]] мен [[түн]], [[қыс]] пен [[жаз]] арасындағы температураның айырмашылығында, [[Күн радиациясы]] мен [[құрғақшылық]]та көрініс табады. Қыс мезгілінде қаланың ауа райы [[Исландия]] үстіндегі терең [[циклон]] (испандық минимум) мен [[Моңғолия]] үстіндегі қуатты азиялық [[антициклон]]ның әсерінде болады. Бұның кесірінен солтүстік-батыстан оңтүстік-шығысқа бағытталған үлкен бар градиенттері пайда болады. Ақтөбедегі орташа жиынтық Күн радиациясы тәулігіне 108 [[Калория|ккал]]-ға тең, Күн сәулесі көлемінің орташа жылдық көрсеткіші — 2316 сағат. Жазы ұзақ әрі ыстық. Жылына бес ай бойы күндізгі орташа температура 20 °С асып түседі. Қысы қоңыр салқын, жылымықтар болуы мүмкін. Ең қалың [[қар жамылғысы]] қараша айында байқалады (31 см). Ашық, бұлтты және жауын-шашынды күндердің жылдық саны — сәйкесінше 174, 148 және 43 күн. Орташа жылдық бұлттылық коэффициенті — 5,7 балл. [[Атмосфералық жауын-шашын]] ең көп түсетін ай — [[маусым]] (35 мм), ең аз түсетін ай — [[қыркүйек]] (19 мм). * Орташа жылдық температура — +5,3 C° * Орташа жылдық жел жылдамдығы — 2,4 м/с * Орташа жылдық ауа ылғалдылығы — 68 % {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Ақтөбенің |Дерекнама={{cite web|url=http://pogoda.ru.net/climate/35229.htm|title=«Погода и климат» сайтындағы Ақтөбенің ауа-райы туралы мәліметтер|accessdate=2015-05-02|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YE7nYJGL}} | Қаң_ор =-12.3 | Қаң_ор_ж-ш =25 | Ақп_ор=-11.9 | Ақп_ор_ж-ш=23 | Нау_ор=-5.4 | Нау_ор_ж-ш=26 | Сәу_ор=7.0 | Сәу_ор_ж-ш=31 | Мам_ор=14.9 | Мам_ор_ж-ш=34 | Мау_ор=20.9 | Мау_ор_ж-ш=35 | Шіл_ор=22.7 | Шіл_ор_ж-ш=29 | Там_ор=20.7 | Там_ор_ж-ш=27 | Қыр_ор=14.0 | Қыр_ор_ж-ш=19 | Қаз_ор=5.7 | Қаз_ор_ж-ш=27 | Қар_ор=-3.2 | Қар_ор_ж-ш=28 | Жел_ор=-9.7 | Жел_ор_ж-ш=29 | Жыл_ор=5.3 | Жыл_ор_ж-ш=333 | Қаң_ор_мин=-16.5 | Қаң_ор_макс=-8.1 | Ақп_ор_мин=-16.3 | Ақп_ор_макс=-7.1 | Нау_ор_мин=-9.8 | Нау_ор_макс=-0.4 | Сәу_ор_мин=1.4 | Сәу_ор_макс=13.3 | Мам_ор_мин=7.9 | Мам_ор_макс=22.0 | Мау_ор_мин=13.4 | Мау_ор_макс=28.2 | Шіл_ор_мин=15.6 | Шіл_ор_макс=29.9 | Там_ор_мин=13.5 | Там_ор_макс=28.3 | Қыр_ор_мин=7.4 | Қыр_ор_макс=21.7 | Қаз_ор_мин=0.6 | Қаз_ор_макс=12.1 | Қар_ор_мин=-6.5 | Қар_ор_макс=0.7 | Жел_ор_мин=-13.6 | Жел_ор_макс=-5.7 | Жыл_ор_мин=-0.2 | Жыл_ор_макс=11.2 | Қаң_а_макс=4.5 | Қаң_а_мин=-48.5 | Ақп_а_макс=5.3 | Ақп_а_мин=-45.0 | Нау_а_макс=23.6 | Нау_а_мин=-37.0 | Сәу_а_макс=30.9 | Сәу_а_мин=-18.9 | Мам_а_макс=39.0 | Мам_а_мин=-7.6 | Мау_а_макс=39.9 | Мау_а_мин=-0.9 | Шіл_а_макс=42.2 | Шіл_а_мин=4.1 | Там_а_макс=42.9 | Там_а_мин=0.7 | Қыр_а_макс=38.3 | Қыр_а_мин=-7.9 | Қаз_а_макс=29.7 | Қаз_а_мин=-26.3 | Қар_а_макс=17.0 | Қар_а_мин=-35.0 | Жел_а_макс=11.2 | Жел_а_мин=-41.5 | Жыл_а_макс=42.9 | Жыл_а_мин=-48.5 |}} === Экологиясы === Ақтөбе қаласы [[экология]]лық жағдайы нашар қалалардың бірі<ref>{{мақала|тақырыбы=Экологическая обстановка в Актобе оставляет желать лучшего|сілтеме=http://kub.kz/kazakhstan/4950-jekologicheskaja-obstanovka-v-aktobe-ostavljaet.html|баспасы=Kub.kz|жыл=28 ақпан 2010}}</ref>. Қала аумағындағы ауа құрамында [[Азот оксидтері|азот диоксиді]] мен [[формальдегид]]тің шамадан тыс мөлшері байқалған, ал хром қоспалары, ферроқорытпа зауыттары, Ақтөбе ТЭЦ секілді ірі өнеркәсіп мекемелері мен Кірпішті ауылының аймағында көрсеткіштер нормадан үш есе асып түскен екен<ref>{{мақала|тақырыбы=В Актобе впервые за 15 лет проводится комплексная оценка экологического состояния|сілтеме=http://news.gazeta.kz/news/v-aktobe-vpervye-za-15-let-provoditsya-kompleksnaya-ocenka-ehkologicheskogo-sostoyaniya-newsID220037.html|баспасы=Gazeta.kz|год=10 қыркүйек 2007}}</ref>. 2013 жылы сантарлық-эпидемиологиялық бақылау қала ауасын азот диоксиді, күкірт диоксиді, күкіртсутек және тағы да басқа заттарға тексергеннен кейін ауаны басты ластайтын себеп қаланың кәріз жүйесі екені анықталды<ref name="диапазон2013">{{мақала|авторы=Альмира Әлішбаева|тақырыбы=В Актобе будет вонять до 2020 года|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/54877-v-aktobe-budet-vonyat-do-2020-goda.html|басылым=Диапазон|жыл=16.10.2013}}</ref>. Кәріз жүйесіндегі күкіртсутектің үлесі 2—16 % жетуі мүмкін, оған қоса ағын судың құрамында сульфидтер көп. Осының кесірінен түнде және таңғы мезгілде қаланың бірнеше ауданының тұрғындары жағымсыз иістен қорлық көріп жүр. 2013 жылы қаладағы автокөлітер саны 178 мыңға жетті. Бұл да қала ауасының ластануына өз үлесін қосады<ref name="форбс2014">{{мақала|тақырыбы=В воздухе Актобе обнаружено превышение ПДК по сероводороду|сілтеме=http://forbes.kz/news/2014/02/13/newsid_51087|баспасы=[[Forbes]] Қазақстан|жыл=13 ақпан 2014}}</ref>. Көп уақыт бойы қала маңымен ағып өтетін [[Елек]] өзені Алға химиялық зауытының [[бор (элемент)|бор]] қалдықтарымен және [[Ақтөбе хром қосындылары зауыты]]ның алты валентті хром қалдықтарымен ластанды, бұл өз кезегінде [[Жайық]] өзені мен [[Каспий теңізі]]нің ластануына әкеліп соқтырды. Сонымен қатар «Ақбұлақ» акционерлік қоғамы ескірген тазарту құрылғыларының кесірінен<ref>{{мақала|авторы=Ярослав Дробинин|тақырыбы=Илек загрязнён хромом и фекалиями, озёра Иргиза высохли|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-economy/60969-ilek-zagryaznjon-hromom-i-fekaliyami-ozjora-irgiza-vysohli.html|басылым=Диапазон|жыл=28.05.2014}}</ref> Елек өзеніне жылына 10 млн м³ дұрыс тазартылмаған ағын су төгеді. Ағын судың белгіленген мөлшерден асқаны үшін «Ақбұлаққа» әкімшілік шаралар қолданылғанымен, жағдай оңалар емес<ref>{{мақала|тақырыбы=Ежегодно в приток Уралa Актобе сбрасывает 10 млн кубометров нечистот|ссылка=http://forbes.kz/news/2014/10/29/newsid_71545|баспасы=[[Forbes]] Казахстан|год=29 октября 2014}}</ref><ref>{{мақала|авторы=Михаил Гатауллин|тақырыбы=Актюбинцы сливают в Илек по 10 миллионов кубов фекалий|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-city/66533-aktyubincy-slivayut-v-ilek-po-10-millionov-kubov-fekaliy.html|басылым=Диапазон|жыл=29.10.2014}}</ref>. == Тарихы == === Ежелгі замандарда === Бұл аймақта өмір сүрген ежелгі тайпалар [[мал шаруашылығы]]мен айналысып, Солтүстік Қазақстанның тайпаларына жақын болған. Тікбұрышты және доғал [[қорым]]дардың ендік бағытталуының мысалы ретінде Ақтөбе маңындағы Сынтас және Бесоба қорымдарын келтіруге болады{{sfn|История Казахской ССР|1977|беттер=246—248}}. Қала маңындағы [[дала]]да [[қола дәуірі]]не жататын сақина тәріздес тас дуалдар мен қорғандар табылған. Ақтөбеге жанындағы [[Қарғалы (Жайық алабындағы өзен)|Қарғалы]] өзенінің жағасында орта қола дәуіріне жататын бұйымдар табылған{{sfn|История Казахской ССР|1977|беттер=148—149}}. === Ақтөбе қаласының іргетасының қалануы === Тарихи деректерге көз салсақ, Ақтөбе төбесі мен Құрмыш төбесінің ортасында қала салу туралы мәселе 1867 жылы Орынбор губернаторының кеңсесінде көтерілгенге ұқсайды. Бұл жерде қала салуға осы өңірдегі барлық ру басылары қарсы шығады. Оның басты себебі — қала салғасын жерімізді тартып алады деген орыс патшалығына сенімсіздіктен туады. Елек бойында салынатын шаһардың қазақ өміріне, оның күнделікті тыныс-тіршілігіне өте пайдалы екендігін болжай білген Дербісәлі Беркімбаев осы жаңа істі қолдауға қадам жасайды. Сол мақсатта 1867 жылы сол өңірдегі ру басыларын Ойсылқара әулие басында үлкен асқа жинайды. Астан соң қала салу мәселесін талқыға ұсынып, барлығын тегіс тыңдап, соңында сөз алған ол «қала салып, қазақтарды шоғырландырмаса, болашағымыз болмай қалады» деп жиналғандарды сендіруге тырысады. Жер мәселесі қай кезде де қазақ үшін елдіктің тұғыры саналғандықтан бір жиналғанда жұртшылықты иландыру, бұрын болмаған жайға көндіру бір жағынан алғанда мүмкін де емес еді. Сондықтан алғашқы бас қосу оншалықты нәтиже берді деп айтуға болмайды. Келесі жиналыс 1868 жылдың жазында Қостөбенің қасында Бекқұлы әулиенің басында берілген астан соң өтеді. Мұнда да былтырғы әңгіме жалғасын табады. Өздерінің ауылдарында бұл мәселені жан-жақты талқылап, жергілікті халықтың алдынан өтіп, ризашылығын алып келген ру басшылары жиын соңында қала салуға келісімдерін береді. Бұдан кейін сол ру басылары Орынборға шақырылып, «қала салынсын» деген құжат қабылданады. Сонымен, Дербісәлі Беркімбаев 1869 жылы Ақтөбе қаласының іргетасын қалайды. === Уездік қала дәрежесінде === 1891 жылдың 25 наурызында шыққан «Далалық облыстарды басқару туралы ережеге» сәйкес, Ақтөбе [[Қостанай]] секілді Ресей империясының [[Торғай облысы (Ресей империясы)|Торғай облысының]] [[уезд]]ік қалаларының бірі болып бекітілді{{sfn|Переселенцы-арендаторы Тургайской области|1897|беттер=1}}. Бастапқы уақытта тез дамымағанымен, Ақтөбе қаласы бірқалыпты өсу қарқынын сақтап, Қостанай секілді құлдырау мен халық санының азаюына душар болған жоқ. 1886 жылдың шілдесіне қарай қаладағы аулалардың саны 177 жетті, бірақ 1891—1892 жылғы ашаршылықтың кесірінен біраз тұрғын қаладан босып кетті. 1893 жылдан бастап халық саны қайтадан өсе бастады. 1895 жылы тұрғындар саны 2263 адамға жетті, оның 1041 [[Православие|православ христиандар]], 202 [[Ислам|мұсылман]] болды. 1896 жылы қалаға Кіші Ресейдің губернияларынан 100-ге таман отбасы көшіп келді{{sfn|Переселенцы-арендаторы Тургайской области|1897|беттер=17}}. 1902 жылы қала арқылы [[Орынбор]] мен [[Ташкент]] арасын жалғастырған Ташкент темір жолы өтіп, Ақтөбе экономикасының әрі қарай дамуына әсер етті. 1905—1907 жылдары қалада бірнеше рет қара халықтың наразылық шерулері мен ереуілдер ұйымдастырылды<ref name="БСЭ">{{кітап|бөлімі=[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/Актюбинск Актюбинск]|тақырыбы=Большая советская энциклопедия|орны=Мәскеу|баспасы=Советская энциклопедия|жыл=1969—1978}}</ref>. === Азаматтық соғыс кезінде === Ақтөбе [[Ресей империясының азамат соғысы|1918—1919 жылдардағы Азаматтық соғыс]] кезінде Торғай өлкесінің революциялық күштерінің орталығы болды. 1918 жылдың 8 (21) қаңтарында қалада Кеңес өкіметі орнады<ref name="БСЭ" />. Сол жылдың шілде айында [[Александр Васильевич Колчак|Колчак]] армиясының Түркістанға жолын жауып тастаған Ақтөбе фронты ашылды<ref>{{кітап|тақырыбы=Сельский календарь|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=x3gXAQAAIAAJ|баспасы=Государственное издательство сельскохозяйственной литературы|жыл=1969|беттері=111}}</ref>, бірақ 1919 жылдың сәуір айында Зиновьев пен Фрунзе қызылдарға кері шегінуге бұйрық беріп, аздан кейін қала ақтардың қоластына өтті<ref>{{кітап|авторы=Фёдор Тарасенко|бөлімі=[http://www.phoenix.kz/gl19.htm Гражданская война]|тақырыбы=Город. Годы. Люди. Жизнь|жыл=2001}}</ref>. 1919 жылдың бірінші қыркүйегінде Всесвятский ауылы жағынан (қаланың оңтүстік-батысы) қызылдардың Оңтүстік армияның уақытша базасына айналған Ақтөбе қаласына шабуылы басталды. Қалаға зеңбіректерден оқ жаудырылды; аспанан қызылдардың аэропланы бомбалар лақтыра бастады. Үлкен дүрбелең басталды. Тұрғындар оңтүстік-батыс бағытында қаланы тастай жөнеліп еді, алайда тез арада жетіп үлгерген қызылдардың атты әскері қашқындардың бір бөлігін қоршап үлгерді. Тым-тырақай қашқан әскердің ешқандай қарсылық көрсетуге шамасы болмады{{sfn|Голодный поход Оренбургской арміи|1921|беттер=2}}. Екінші қыркүйек күні Ақтөбе қызылдардың қоластына өтті<ref>{{кітап|авторы=А. Я. Сошников|тақырыбы=Советская кавалерия: военно-исторический очерк|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=-W0gAAAAMAAJ|баспасы=Военное издательство|жыл=1984|беттері=117|барлық беті=317}}</ref>. === Кеңес дәуірінде === [[Сурет:Aktobe 1930s (04).jpg|нобай|1930-шы жылдар, Карл Либкнехт көшесі]] [[Сурет:Aktobe 1942 (12).jpg|нобай|1942 жылдың мамыры, жұмысшы әйелдер тасымалдаушыға көмір лақтыруда]] 1920—1925 жылдары Ақтөбе қаласы [[Ресей Кеңестік Федерациялық Социалистік Республикасы|Ресей КФСР]]-ның [[Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1920—1925)|Қырғыз АСКР]]-ы құрамында болды, 1925 жылы [[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (1925-1936)|Қазақ АКСР]]-ның қарамағына өтті, 1936 жылы Ресей КФСР-ның құрамынан бөлініп шыққан [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]-на қосылды. [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес дәуірінде]] Ақтөбе қаласы Ақтөбе губерниясы (1921—1928), Ақтөбе ауданы (1921—1922, 1928—1933, 1970—1997), Ақтөбе уезі (1922—1928<ref>Қала 1891 жылдан бастап Ақтөбе уезі 1921 жылы жойылғанға шейін оның орталығы болды. 1922 жылы бұл уез Ақтөбе губерниясының құрамында қалпына келтірілді.</ref>), Ақтөбе округы (1928—1930) және [[Ақтөбе облысы]] (1932 жылдан бастап) сияқты бірнеше әкімшілік-территориалды бірліктердің орталығы болды. [[Қазан төңкерісі]]нен кейін Ақтөбе қарқынды дами бастады{{sfn|Казахская ССР: экономико-географическая характеристика|1957|беттер=660}}. 1932 жылдың 10 наурызында қала Қазақ КСР-ның жаңадан құрылған Ақтөбе облысының орталығына айналды{{sfn|Топонимика Казахстана|2010|беттер=79}}. Осыдан кейін қалада ұзындығы 10,5&nbsp;км болатын алғашқы су құбыры жүргізілді, 25 су колонкасы орнатылды. Облыс орталығы ретіндегі алғашқы онжылдықта қалада 2 электр станциясы салынды, көшелерде 250 жарықтандыру құрылғысы орнатылды. Қаланы жасылдандыру жұмыстары атқарылды, жаяу жүргіншілерге арналған алғашқы жолдар пайда болды<ref name="актобе17">{{мақала|авторы=Айнұр Мақсатқызы|тақырыбы=17 аудан бар еді…|сілтеме=http://www.aktobegazeti.kz/?p=18089|басылымы=Ақтөбе}}</ref>. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Ақтөбеде 312-ші атқыштар дивизиясы] 101-ші ұлттық атқыштар бригадасы, 129-шы миномет полкы және тағы да басқа әскери жасақтар құрылды. 312-ші атқыштар дивизиясының 11 мың адамының 9,5 мыңы соғыс майданында қаза тапты. Дивизия командирі Александр Наумов «Ақтөбе қаласының құрметті азаматы» атағының бірінші иегері болды<ref name="exp1">{{мақала|авторы=Эрик Әубәкіров|тақырыбы=Город на белом холме|сілтеме=http://www.express-k.kz/show_article.php?art_id=95287|басылымы=«Экспресс К»|орны=Алматы|жыл=17.05.2014|нөмірі=84 (17923)}}</ref>. 29 ақтөбелік Кеңес Одағы батыры атанды{{sfn|Казахстан. Национальная энциклопедия|2004|беттер=156}}. Соғыс кезінде Кеңес Одағының жау басып алған қалаларынан көшірілген кейбір кәсіпорындар Ақтөбеге жөнелтілді. 1941 жылдың тамызында қалаға Запорожьеден ферроқорытпа зауытының жабдықтары келді. [[Мәскеу]]ден «Электросчетчик» кәсіпорынының, Мәскеу рентген зауытының, № 14 жүн тоқу фабрикасының және тағы да басқа кәсіпорындардың жабдықтары көшірілді<ref>{{кітап|тақырыбы=Вестник Академии наук Казахской ССР|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=L9LuAAAAIAAJ|баспасы=Изд-во Академии наук Казахской ССР|жыл=1981|беттері=52—54}}</ref>. 1940—1960 жылдары ферроқорытпа және хром қосындылары, рентген аппаратурасы және ауыл шаруашылық машиналары зауыттары; ет және сүт комбинаттары; трикотаж, жиһаз және тігін фабрикалары секілді ірі өнеркәсіп мекемелері ашылды. 1962 жылдың 3 мамырында орталығы Ақтөбе қаласында орналасқан, құрамына Ақтөбе, Орал және Гурьев облыстары кіретін Батыс Қазақстан өлкесі құрылды. 1964 жылдың 1 желтоқсанында Батыс Қазақстан өлкесі таратылды. 1977 жылы қала [[Батыс Қазақстан темір жолы]]ның орталығы боп тағайындалды. Кеңес дәуірінде көптеген кәсіпорындары бар индустриалды қалаға айналды, [[өнеркәсіп]] пен [[мәдениет]]тің аймақтық орталығы болды{{sfn|Казахская ССР: экономико-географическая характеристика|1957|беттер=659—662}}, және бүгінгі таңда да осындай болып қала береді{{sfn|Казахстан. Национальная энциклопедия|2004|беттер=156}}. === Тәуелсіз Қазақстан дәуірі === Кеңес Одағы ыдырағаннан кейін Қазақстандағы экономикалық белсенділік [[Қарағанды]] мен [[Шымкент]] сияқты өнеркәсіп орталықтарынан елдің батысындағы мұнайлы облыстардың орталықтарына (Ақтөбе, [[Ақтау]], [[Атырау]]) ауысты<ref>{{кітап|авторы=Marat Terterov|тақырыбы=Doing Business with Kazakhstan|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=0owlD6sY_FYC|баспасы=GMB Publishing Ltd|жыл=2004|сериясы=Doing Business With Series|pages=9|allpages=390|isbn=9781905050598}}</ref>. Қазақстанға депортацияланған халықтардың өкілдері мен республикаға 1970—1980-ші жылдары Кеңес Одағының басқа республикаларынан келген мамандардың эмиграциясының кесірінен 1990-шы жылдардың соңы мен 2000-шы жылдардың бастапқы кезеңінде қаладағы халық санының азаюы байқалды. 2000-шы жылдары қаладағы [[құрылыс]] саласында үлкен серпіліс орын алды: құрылыстың қарқыны бойынша Ақтөбе қаласы мен облысы ел ордасы [[Астана]]дан асып түсті. 2005 жылы 137,1 мың м² тұрғын үй енгізу жоспарланғанымен, жылдың қорытындысы бойынша 289 773 м² тұрғын үй тұрғызылғаны белгілі болды. Жеке құрылыс көрсеткіші жоспарланған мөлшерден бес есе асып түсті. Жалпы алғанда 2005 жылы 2004 жылға қарағанда 2,8 есе артық тұрғын үй қолданысқа берілген екен<ref>{{мақала|авторы=Светлана Пашкова|тақырыбы=Строительный бум по-актюбински|сілтеме=http://www.megapolis.kz/art/Stroitelniy_bum_poaktyubinski|басылым=Мегаполис|жыл=30.01.2006}}</ref>. 2007—2008 жылғы қаржылық дағдарыс пен оның артынан ұласқан Дүниежүзілік экономикалық дағдарыстың салдарынан Ақтөбедегі [[жылжымайтын мүлік]] пен жалға алу құны күрт төмендеп кетті. Қала ішіндегі жер телімдерінің бағасы 30 % кеміді. Қала тұрғындарының жалақы мөлшері төмендеді, кейбір кәсіпорындар [[медициналық сақтандыру]]ға бөлінетін қаражатты азайтты, тұрмыстық техника мен электроникаға сұраныс азайды. Ақтөбе әуежайындағы жолаушылар тасымалы 13 % бәсеңдеді, ұлттық валюта [[девальвация]]сының кесірінен қала автосалондарындағы автокөлік сатылуы кеміді<ref>{{мақала|авторы=Альмира Әлішбаева|тақырыбы=Кризис заставил жить по средствам|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/4037-krizis-zastavil-zhit-po-sredstvam.html|издание=Диапазон|жыл=09.04.2009}}</ref>. 2010-шы жылдар Батыс Қазақстандағы діни экстремизмнің өршуімен сипатталады<ref>{{мақала|тақырыбы=Прокуратура ЗКО констатирует интернационализацию экстремизма в Западном Казахстане|сілтеме=http://newskaz.ru/society/20131125/5834909.html|басылым=Уральская Неделя|баспасы=ИА Новости-Казахстан|жыл=25.11.2013}}</ref>. 2011 жылдың 17 мамыр күні Ақтөбе қаласының 25 жасар тұрғыны Рахымжан Мақатов Ұлттық қауіпсіздік Комитетінің жергілікті Департаментінің алдында жарылыс ұйымдастырып, оның салдарынан өзі қайтыс болды, бірнеше адам жарақттанды. Бір айдан астам уақыт өткен соң, 26 маусым күні қалада тәртіп сақшылары мен қылмыстық іс бойынша күдіктілер арасында қарулы қақтығыс орын алды<ref>{{cite news|url=http://www.ktk.kz/ru/news/video/2011/07/26/13430|title=В Актюбинской области снова стреляют. Есть жертвы|publisher=КТК|accessdate=2014-12-15|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEA5ncAE}}</ref>. Бұл оқиғаларды жұртшылық Темір ауданында бірнеше полиция қызметшілерін қасақана өлтірген діни экстремистердің тобымен байланыстырды. Аз уақыттан кейін қаланың шет ауданындарының бірінде құрылысы аяқталмаған үйдің ішіндегі жарылыстың салдарынан үш адам қаза тапты. Қаза тапқандардың біреуі Ақтөбе облысының Ішкі істер Департаментінің экстремизмге қарсы күресетін басқармасының жедел уәкілі болып шықты<ref>{{мақала|авторы=Алиса Маринец|тақырыбы=Новый взрыв в Актобе|сілтеме=http://www.megapolis.kz/art/Noviy_vzriv_v_Aktobe|издание=Мегаполис|жыл=01.08.2011}}</ref>. Қала халқының саны 2030 жылға дейін 625 мың адамға, 2040 жылы 1 млн адамға жетеді деп жоспарланып отыр. Бұған дейін қаланың аумағы 29 739 [[Гектар|га]]-дан 72 965 га-ға шейін ұлғаюы тиіс (2003 жылғы бас жоспар бойынша 42 847 га болуы керек еді). Жеке тұрғын үй құрылысы шектетіледі, жаңа бас жоспар бойынша қалада негізінен көпқабатты көп пәтерлі тұрғын үйлер тұрғызылатын болады<ref>{{cite web|url=http://akimataktobe.gov.kz/index.php/ru/novosti/item/773-v-aktobe-proshli-obshchestvennye-slushaniya-o-korrektirovke-generalnogo-plana-g-aktobe|title=В Актобе прошли общественные слушания о корректировке генерального плана г. Актобе|date=14 сәуір 2014|publisher=Ақтөбе әкімдігінің ресми сайты|accessdate=2015-04-23|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEALSnNg}}</ref>. Ақтөбе «жаңа» және «ескі қала» болып бөлінетін Қазақстанның жалғыз қаласы. Осы бөліктердің арасын жалғау үшін қаланың Мәскеу ауданында сәйкес [[инфрақұрылым]]ы бар көпқабатты тұрғын үй массивтерін тұрғызып, қаланы біріктіретін орталыққа айналдыру жоспарланып отыр<ref>{{мақала|авторы=Сергей Железняк|тақырыбы=Построим Москва-сити|сілтеме=http://www.rikatv.kz/evrika/gorod/postroim-moskva-siti.html|басылым=Эврика|жыл=16 сәуір 2014|нөмірі=16}}</ref>. == Әкімшілік және территориалдық құрылымы == === Қала әкімдігі және жергілікті өзін-өзі басқару === Ақтөбе қаласының [[Әкімшілік|әкімдігі]] қала аумағы мен оның қарамағында орналасқан бес [[Ауылдық округі|ауылдық округтегі]] атқарушы өкімет қызметін атқарады. Қала әкімшілігінің күйі мен мәртебесі «Ақтөбе қаласы әкімінің аппараты» ережесімен реттеледі<ref name="ереже">{{cite web|url=http://akimataktobe.gov.kz/index.php/kz/qyrylym/akimdik/info-about-goverment-kaz/ereje|title=«Ақтөбе қаласы әкімінің аппараты» ММ ережесі|date=22 желтоқсан 2013|publisher=Ақтөбе қаласы әкімдігінің ресми сайты|accessdate=2015-04-13|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEB3cPFb}}</ref>. Әкімшілікті 2001 жылдың 23 қаңтарында күшіне енген «Қазақстан Республикасындағы жергiлiктi мемлекеттiк басқару және өзін-өзі басқару» заңына сәйкес Ақтөбе облысының әкімі тағайындайтын қала әкімі басқарады<ref name="акимат">{{cite web|url=http://akimataktobe.gov.kz/index.php/ru/struktura/akim|title=Аким|date=18.12.2013|publisher=Ақтөбе қаласы әкімдігінің ресми сайты|accessdate=2015-03-07|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEB8eAjp}}</ref>. Қала әкімі қызметін алғашқы боп [[Елеусін Наурызбайұлы Сағындықов]] 1996—2002 жылдары атқарды. Ақтөбенің 2023 жыл, 27 маусымнан бері әкімі — [[Азамат Бауыржанұлы Бекет]]. Ақтөбе қаласы [[Мәслихат]]ының [[депутат]]тары қала тұрғындарымен сайланатын жергілікті өкілдік орган қызметін атқарады. 1994 жылдың 24 наурызында Мәслихаттың I-шақырылымның 1-сессиясы өтті. Алғашқыда мәслихат 43 депутаттан тұрды, мәслихат хатшысы боп Пётр Георгиевич Лащенов сайланды. Кейінгі шақырылымдардардағы депутаттардың саны 23 дейін азайды. Соңғы V шақырылымның 1-сессиясы 2012 жылдың 20 қаңтарында өткізілді.<ref>{{cite web|url=http://www.maslihataktobe.kz/?page_id=2158|title=20 лет маслихатов|author=Шинтасова С. П.|date=2014|publisher=Ақтөбе қаласы мәслихатының ресми сайты|accessdate=2015-04-20|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEBDVbMS}}</ref> === Қала бюджеті === 2015 жылы қала [[бюджет]]інің кіріс деңгейі 39,55 млрд [[Қазақстан теңгесі|теңге]] (213 млн [[АҚШ доллары]]<ref>1 АҚШ доллары = 185,8 теңге, 26.04.2015. Бұдан әрі қарай валюта бағамы көрсетілген жылға сәйкес келтіріледі.</ref>), шығын мөлшері 43,08&nbsp;млрд теңге (231,9&nbsp;млн доллар) деп белгіленген. Ақтөбе бюджетінің негізгі табыс көздеріне салық түсімдері (23,7&nbsp;млрд теңге), трансферт түсімдері (16,1&nbsp;млрд теңге), салықтық емес түсімдер (2,3&nbsp;млрд теңге) жәненегізгі капиталды сатудан түскен қаражаттар (2,1&nbsp;млрд теңге) жатады. Негізгі шығыс баптарына білім беру жүйесі (16,9&nbsp;млрд теңге), тұрғын үй-коммуналдық шаруашылық (11,5&nbsp;млрд теңге), трансферттер (7,2&nbsp;млрд теңге), транспорт пен байланыс (5,5&nbsp;млрд теңге), қарыздарды өтеу (1,9&nbsp;млрд теңге), әлеуметтік көмек пен қамсыздандыру (1,37&nbsp;млрд теңге) жатады<ref name="бюджет актобе">{{cite web|url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/V14CA004170|title=2015—2017 жылдарға арналған Ақтөбе қаласының бюджеті туралы|date=23 желтоқсан 2014|publisher=Республикалық құқықтық ақпарат орталығы|description=Ақтөбе облысы Ақтөбе қалалық мәслихатының 2014 жылғы 23 желтоқсандағы № 282 шешімі. Ақтөбе облысының Әділет департаментінде 2015 жылғы 20 қаңтарда № 4170 болып тіркелді}}</ref>. Ақтөбе облысының ірі салық төлеушілерінің қатарына негізінен [[Мұнайгазды кешен|мұнай және газ]] өндіретін компаниялар кіреді, бірақ олардың арасында Ақтөбе қаласында негізделген бірнеше мекеме де бар: «[[Ақтөбе хром қосындылары зауыты]]» АҚ, «Анвар» ЖШС (супермаркеттер мен дүкендер желісі), «Кабиев и К» ЖШС (супер- және гипермаркеттер желісі) және т. б.<ref>{{мақала|тақырыбы=В Казахстане утвержден перечень крупных налогоплательщиков, подлежащих мониторингу|сілтеме=http://www.inform.kz/rus/article/2736803|баспасы=Қазинформ|жыл=15 қаңтар 2015|archivedate=02-05-2015|archiveurl=http://www.webcitation.org/6YEBvPsKl}}</ref> === Қала аудандары === Қала Ақтөбе төбесінің етегінде орыналасып, темір жол станциясының маңында шоғырланған «Ескі қала» деп аталатын және солтүстік-батыста орналасқан, әкімшілік ғимараттар мен сауда орталықтары орналасқан [[Әбілқайыр хан даңғылы (Ақтөбе)|Әбілқайыр хан даңғылы]]ның бойында шоғырланған «Жаңа қала» деп аталатын екі негізгі ауданнан құралған<ref name="бсэ">{{кітап|авторы=О. Р. Назаревский|тақырыбы=Большая советская энциклопедия|бөлімі=Актюбинск|сілтеме=http://bse.chemport.ru/aktyubinsk.shtml|}}</ref>{{sfn|Paul Brummell|2008|p=279}}. Ескі қаланың аудандарына Құрмыш, Мәскеу (''Москва''), Татар слободасы (''Татарка'') және Оторвановка аудандары жатады. Қаланың ескі бөлігі негізінен бір қабатты жеке тұрғын үйлерден тұрады, арасында Ресей империясы заманында тұрғызылған ғимараттар кездеседі. Жаңа қаланың аудандарына Шанхай (''Шаңқай''), Сазды, Болашақ, Кең Дала аудандары мен мөлтек аудандар жатады. Аты аталған аудандардан бөлек Жилгородок (''Тұрғындар қалашығы''), Авиагородок, Сельмаш, Заречный, Қарғалы (''Жилянка''), Кірпішті (''Кирпичный''), Жаңақоныс (''Новый''), Ақжар, Бауырластар, 41-ші разъезд және т. б. аудандар бар. 2000-шы жылдардан бастап қала аумағында 30 астам жаңа аудан пайда болды<ref>{{мақала|автор=Альмира Әлішбаева|тақырыбы=Как не заблудиться в новых районах Актобе|сілтеме=http://www.diapazon.kz/aktobe/aktobe-theme-of-thet-day/48995-kak-ne-zabluditsya-v-novyh-rayonah-aktobe.html|басылым=Диапазон|жыл=05.12.2012}}</ref>. 2012 жылдан бастап 5 мөлтек ауданнан құралған, тұрғындар саны болашақта 260 мың адамға жетуі мүмкін Нұр Ақтөбе (бұрынғы ''Актобе-Сити'') ауданының құрылысы жүріп жатыр<ref>{{мақала|авторы=Мейрамгүл Рахатқызы|тақырыбы==«Нұр-Ақтөбе» — болашақтың қаласы|сілтеме=http://www.aktobegazeti.kz/?p=20513|баспасы=Ақтөбе}}</ref>. == Халқы == Халқының ұлттық құрамы сан алуан. Қазақтардың үлестік құрамы&nbsp;— 76,30&nbsp;%. Біршама [[орыстар]] (16,89&nbsp;%), сонымен қатар [[украиндар]] (2,68&nbsp;%), [[татарлар]] (1,53&nbsp;%), [[немістер]] (0,60&nbsp;%), [[корейлер]] (0,28&nbsp;%), [[әзербайжандар]] (0,20&nbsp;%), [[өзбектер]] (0,17&nbsp;%), басқалар (1,35&nbsp;%) халықтар тұрады. (2015 жылдың 1 Қазаны бойынша).<ref name="KZ2015">[http://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 2015 жыл басына Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200918095019/https://stat.gov.kz/getImg?id=ESTAT100232 |date=2020-09-18 }}</ref> Қала әкімшілігіне 367 220 саны бар Ақтөбе қаласынан басқан тағы да 5 селолық округтер кіреді. ([[Благодар ауылдық округі|Благодарның]], Қарғалы, Құрайлы, Новый, Сазды)<ref>[http://www.akimataktobe.kz/index.php?name=Pages&op=cat&id=94 Электронный акимат города Актобе. Сельские округа]</ref>) жалпы алғанда 22 ауданға ие, сол аудандардағы адам саны 48 368 адам (2012 жылдың 1 Қаңтары бойынша). Қала әкімшілігіне тәуелді территорияда барлығы 415 588 халық тұрады. Қазіргі уақытта халық саны бойынша Ақтөбе облысында бірінші орын алады және Қазақстандығы төртінші қала болып келеді ([[Алматы]], [[Астана]], [[Шымкент]]-тен кейінгі). Халық санының жылдам өсуіне байланысты үкімет қаланың әлеуметтік-экономикалық даму жобасын әзірледі. Ақтөбе қаласының миллион халқы бар мәртебесін алу үшін бағытталған бас жобасын ретке келтіру жұмыстары жүріп жатыр.<ref>[http://www.nashaagasha.org/regions/aktobe-dobivaetsya-statusa-goroda-millionnika/ Актобе добивается статуса города-миллионника] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927230846/http://www.nashaagasha.org/regions/aktobe-dobivaetsya-statusa-goroda-millionnika/ |date=2013-09-27 }}</ref>. Проекттіні жүзеге асыру [[2011]] жыл мен [[2040&nbsp;жыл]] аралығына есептеліп отыр. Ақтөбе қаласы халқының саны<ref>{{cite web|url=http://pop-stat.mashke.org/kazakhstan-cities.htm|title=City & town of Kazakhstan|publisher=pop-stat.mashke.org|lang=en|accessdate=2016-03-29}}</ref> {| class="wikitable" |- ! 1926!! 1939!!1959!! 1970!! 1979!! 1987!! 1989!! 1991!! 1999!! 2004!! 2005 |- |20 861 |48 749 |96 680 |149 914 |190 569 |248 000 |253 532 |265 300 |253 088 |249 759 |253 952 |} {| class="wikitable" |- ! 2006!!2007!! 2008!! 2009!! 2010!! 2011!! 2012!!2013!! 2014!! 2015!!2016 |- |258 014 |262 830 |268 644 |345 687 |348 956 |361 174 |367 391 |371 357 |377 752 |387 807 |397 572 |} == Галерея == <gallery> Ақтөбе. мкр.Батыс-2 20220904 094047.jpg|мкр.Батыс-2 Ақтөбе. мкр.Батыс-2 20220904 094045.jpg|мкр.Батыс-2 Ақтөбе. мкр.Батыс-2 IMG 20220904 143343.jpg|мкр.Батыс-2 Ақтөбе. Ш.Уәлиханов көшесі. IMG 20220904 152754.jpg|Ш.Уәлиханов көшесі Ақтөбе. Ш.Уәлиханов көшесі. 20220904 152745.jpg|Ш.Уәлиханов көшесі Ақтөбе. Вокал маңы ауданы 20220904 072511.jpg|Вокзал маңы ауданы Ақтөбе. Темір жол вокзалы IMG 20220904 072542.jpg|Темір жол вокзалы </gallery> ==Дереккөздер== {{Дереккөздер|3}} == Пайдаланылған әдебиет == * {{кітап|тақырыбы=История Казахской ССР с древнейших времён до наших дней в пяти томыах|жауапты=А. Н. Нусупбеков (гл. ред.) и др.|орны=Алма-Ата|баспасы=Наука|жыл=1977|томы=1|барлық беті=579|ref=История Казахской ССР}} * {{кітап|тақырыбы=Топонимика Казахстана. Энциклопедический справочник|орны=Алма-Ата|баспасы=Аруна Ltd.|жыл=2010|барлық беті=816|isbn=9965-26-330-2|ref=Топонимика Казахстана}} * {{кітап|часть=[http://www.madenimura.kz/ru/culture-legacy/books/book/kazahstan-nacionalnaa-enciklopedia-1-tom?category=all&page=158 Актобе]|тақырыбы=Казахстан. Национальная энциклопедия|орны=Алматы|баспасы=«Қазақ энциклопедиясы»|жыл=2004|isbn=9965-9389-9-7|ref=Казахстан. Национальная энциклопедия|ref=Казахстан. Национальная энциклопедия}} * {{кітап|авторы=А. А. Кауфман|тақырыбы=Переселенцы-арендаторы Тургайской области (2-я часть)|сілтеме=http://myaktobe.kz/wp-content/uploads/2013/09/Кауфман-А.А.-Переселенцы-арендаторы-Тургайской-области.-ч.2-Отчета-по-командировке.-1897-жыл.pdf|орны=СПб|баспасы=Типография В. Безобразова и Комп.|жыл=1897|ref=Переселенцы-арендаторы Тургайской области}} * {{кітап|авторы=И. Еловскій|тақырыбы=Голодный поход Оренбургской арміи|сілтеме=http://myaktobe.kz/wp-content/uploads/2013/09/Еловский-И.-Голодный-поход-Оренбургской-армии-1921.pdf|орны=Пекин|баспасы=Типография Успенского монастыря при Русской Духовной миссии|жыл=1921|ref=Голодный поход Оренбургской арміи}} * {{кітап|тақырыбы=Энциклопедия «Актобе»|жауапты = Под ред. М. К. Тажибаева|орны= Актобе|баспасы= Отандастар-Полиграфия|жыл= 2002| барлық беті= 786| isbn= 5-628-02641-7| тиражы= 10000|ref=Энциклопедия «Актобе»}} * {{кітап|тақырыбы= Известные имена| жауапты = Сост. Е. Ж. Курманбеков| орны= Актобе|баспасы = ОАО «Полиграфия»| жыл= 1999| барлық беті= 270|isbn= 5-7667-9244-1| тираж= 2000|ref= Известные имена}} * {{кітап|авторы=Paul Brummell|тақырыбы=Kazakhstan: The Bradt Travel Guide|баспасы=Bradt Travel Guides|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=-2ZAp-TgaSMC|жыл=2008|allpages=408|isbn=9781841622347|ref=Paul Brummell}} * {{мақала|авторы=Мурзатаева М.|тақырыбы=Сравнительная характеристика климата Уральска и Актобе|сілтеме=http://library.wksu.kz/index.php?option=com_docman&task=doc_download&gid=5066&Itemid=2&lang=ru|баспасы=ЗКГУ им. М. Утемисова|жыл=2014|ref=Мурзатаева М.}} * {{кітап|тақырыбы=Актюбинская область. Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 жыла|орны=Астана|жыл=2011|томы=1|ref=Итоги Национальной переписи. — Т. 1}} * {{кітап|тақырыбы=Актюбинская область. Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 жыла|сілтеме=http://www.stat.gov.kz/getImg?id=WC16200032653|орны=Астана|жыл=2011|томы=2|ref=Итоги Национальной переписи. — Т. 2}} * {{кітап|тақырыбы=Актюбинская область. Итоги Национальной переписи населения Республики Казахстан 2009 жыла|орны=Астана|жыл=2011|томы=3|ref=Итоги Национальной переписи. — Т. 3}} * {{кітап|авторы=Н. И. Журин|тақырыбы=Сверяя шаг по Ильичу (коренные преобразования в экономике и культуре Актюбинской области за жылы Советской власти)|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=mVo8AAAAMAAJ|баспасы=Казахстан|жыл=1969|барлық беті=206|ref=Н. И. Журин}} * {{кітап|авторы=Институт географии (Академия наук СССР)|тақырыбы=Казахская ССР: экономико-географическая характеристика|сілтеме=https://books.google.kz/books?id=hSMzAAAAIAAJ|жауапты=Ред.: О. Р. Назаревский|баспасы=Государственное издательство географической литературы|жыл=1957|барлық беті=733|ref=Казахская ССР: экономико-географическая характеристика}} * {{кітап|авторы=Б. С. Каррыев, М. Б. Айдарханов, Е. К. Балафанов|тақырыбы=Всемирное Интервидение: Основы информационной культуры|сілтеме=http://www.unesco.kz/publications/ci/2006/ifap/world-intervision-rus.pdf|орны=Алма-Ата|баспасы=SIBIS|жыл=2006|барлық беті=403|isbn=9789965952821|ref=Всемирное Интервидение}} {{Ақтөбе облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Ақтөбе қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Ақтөбе|*]] njcci4xbe2jqotouyske1hj8ndng4y4 Сын есім 0 3704 3594834 3537589 2026-04-28T18:43:28Z Төлеген Мереке 179229 3594834 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3.Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі,яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк алат.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстықсынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т. б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесіарқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т б.'' # Қатыстық сын менқатыстық сынның тіркесі арқылыкүрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім . еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық '' (мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я онан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т. б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т. б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] j2row6gikskq35veiyjadvspuwsl56k 3594835 3594834 2026-04-28T18:44:53Z Төлеген Мереке 179229 3594835 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстықсынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесіарқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын менқатыстық сынның тіркесі арқылыкүрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім . еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық '' (мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я онан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т. б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т. б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] nb6eb5ht74bod0646lnbir3hs78a71d 3594836 3594835 2026-04-28T18:45:41Z Төлеген Мереке 179229 3594836 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстықсынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесіарқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын менқатыстық сынның тіркесі арқылыкүрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық ''(мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я онан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т. б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т. б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] 623dg2c4vhkg6wjzs2wei6cyawxa1wy 3594837 3594836 2026-04-28T18:48:35Z Төлеген Мереке 179229 3594837 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстықсынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесіарқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын менқатыстық сынның тіркесі арқылыкүрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық ''(мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я одан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т. б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т. б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] qyera3s2tizjj33yk9ao367fk84fbno 3594838 3594837 2026-04-28T18:49:18Z Төлеген Мереке 179229 3594838 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстықсынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесіарқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын менқатыстық сынның тіркесі арқылыкүрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық ''(мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я одан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т.б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т.б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] libuq91ylcyr7ih3deusm0v1mprijsu 3594839 3594838 2026-04-28T18:52:08Z Төлеген Мереке 179229 3594839 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстық сынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесі арқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын мен қатыстық сынның тіркесі арқылы күрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық ''(мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я одан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т.б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т.б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] t8hboym9txry57i0auf1ibwc6kgmpsg 3594972 3594839 2026-04-29T04:37:32Z 1nter pares 146705 3594972 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сын есім''' — заттың түрін, түсін, сапасын, белгісін, күйін, салмағын, көлемін, иісін т.б. қасиеттерін білдіретін сөздер. Қазақ тілінде сын есімдердің сұрақтары: '''қандай?''' '''қай?''' Бұл айтылғандар – сын есімнің мағыналық жағы. Тұлғалық жағынан сын есім '''негізгі''' және '''туынды''' болып екіге бөлінеді. # Негізгі сын есімдерге – түбір сын есім жатады. Түбір сын есмі жұрнақсыз, басқа сөздермен бірікпей, қосарланбай, тіркеспей, жеке тұрып-ақ сындық мағына береді. Мысалы, ''көк, сары, кең, жылы, терең, таза, алыс.'' # Сын есімнің туынды түріне сын есімдердің бірігуі, қосарлануы, зат есім мен сын есімдердің тіркесуі арқылы және сын есімге, басқа сөз таптарына түрлі жұрнақтар қосылуы арқылы жасалған сөздер жатады. Мысалы, 1. ''Көкпеңбек еріндері қимылдайды. 2. Төбеміз кішкене-кішкене жақпар тастар. 3. Ақ, сары, қара, ала көк, ауыз жолды, көп балалы, жібек көйлекті.'' '''Дара және күрделі сын есімдер''' Дара сын есімдер - құрамы бір ғана сөзден тұратын сындық мағыналы сөздер: ''әдемі, жақсы, күлкішіл, ұзын, қоңыр т.б.'' Күрделі сын есімдер - тіркескен және қосарланған сын есімнің сындық белгіні білдіруі, яғни ең кемі екі сөзден құралып, бір сындық ұғымды білдіруі қажет. Мысал сөздер: ''күрең қызыл, қара ала, қара сұр, ақ сақалды т.б.'' '''Күрделі сынның жасалу жолдары:''' # Сапа сындарының бір-бірімен тіркесуі арқылы күрделі сын жасалады: ''қызыл ала, қоңыр күрең, қара сұр, қара көк , көк ала т.б.'' # Сапалық сыны мен қатыстық сынның тіркесуі арқылы жасалады: ''қалың қамысты (көл), ақ қанатты (құстар), кең маңдайлы көк көйлекті (қыздар) т.б.'' # Есім сөз бен қатыстық сын есімнің тіркесі арқылы жасалады: ''түлкі тымақты (кісі), қос ішекті (домбыра), былғары етікті (жігіт), қасқыр ішікті (азамат) т.б.'' # Қатыстық сын мен қатыстық сынның тіркесі арқылы күрделі сын есім жасалады: қазақы мінезді (жігіт), толықша денелі (әйел), сәнді киімді (қыз), өткір көзді (жігіт), сапалы білімді (азамат) т.б. 5.Сын есімдердің қосарлануы арқылы күрделі сын есім жасалады: ''үлкен-үлкен, жақсылы-жаманды, үлкен-кіші.'' == Морфологиялық сипаттары == Сын есімнің табиғи қызметі [[зат есім]]ге анықтауыш мүше болу. Ол зат есімге тіркесіп анықтауыш қызметін атқарғанда ешқандай өзгеріске үшырамайды: анықталатын зат есім көптік, септік, тәуелдік формаларының қайсысында қолданылса да, сын есім еш уақытта да тәуелденбейді, көптелмейді және септелмейді. Сонымен бірге, бір алуан сын есімдер зат есімді анықтауларымен қатар, [[етістік]]<nowiki/>ті де анықтап, [[үстеу]] сөздердің қызметтерін атқарады. Мысалы: '' '''Семіз''' сөйлеп, '''арық''' шыққанша, '''арық''' сөйлеп, '''семіз''' шық ''(мақал). == Синтаксистік қызметі == Сын есім, өзінің табиғи жаратылысына сәйкес, сөйлемде көбінесе [[анықтауыш]] [[сөйлем мүшесі|мүше]] болып қызмет атқарады. Мысалы: ''Үш-ақ нәрсе - адамның қасиеті: ыстық қайрат, нұрлы ақыл, жылы жүрек'' ([[Абай Құнанбайұлы|Абай]]). Сын есім [[баяндауыш]] та бола алады және баяндауыштың құрамына да ене береді. Мысалы: ''Төрт бөлмелі тас үй салқын да жайлы'' ([[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]]). Сын есімдер сөйлем ішінде етістіктерден болған мүшелердің алдында (бұрын) тұрса, әрқашан [[пысықтауыш]] мүше болады. Мысалы: ''Жақсы студент '''жақсы''' оқиды''. Сын есімге күшейту үстеулері ('''өте, аса, тым, тіпті, керемет, орасан, ересен''' т.б.) тіркесе алады. Мысалы: ''өте жақсы, аса биік, тым ащы, тіпті жалқау, керемет жүйрік, орасан зор''. Егер екі я одан да көп жалаң сапалық сын есімдер бір-бірімен қабаттасатындай болса, олар бірін-бірі анықтамайды да, біріне-бірі бағынбайды да, әрқайсысы өз тұстарынан тікелей зат есімге қатысты болады. Мысалы: ''Ермeк оқтай '''түзу, ұзын, биік, кең''' жолмен келеді '' ([[Ғабиден Мұстафин]]). == Семантикалық топтары == Сын есімдер семантикалық мағыналары мен грамматикалық ерекшеліктеріне қарай, '''сапалық''' (негізгі) сын және '''қатыстық''' (туынды) сын деп аталатын екі салаға бөлінеді. Бұл сындардың қай-қайсысы болса да '''қандай?''' '''қай?''' ('''қалай?''') деген сұрауларға жауап береді. === Сапалық сын есімдер === "Сапалық сын есімдер" деп мағынасы жағынан заттың әр алуан сыр-сипатын, атап айтқанда, түрі мен түсін (''ақ, қара, сұр'' т.б.), сыры мен сапасын (''жақсы, жаман, тәуір, нашар'' т.б.), көлемі мен аумағын (''үлкен, кіші, ауыр, жеңіл'' т.б.), дәмі мен иісін (''ащы, тәтті, күлімсі'' т.б.) білдіретін және заттың басқа да қасиет-белгілерін білдіретін сөздерді айтамыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> === Қатыстық сын есімдер === Қатыстық сын есімдер деп бір заттың белгісін басқа бір заттың я іс-амалдың қатысы арқылы білдіретін сөздерді атаймыз. Осы ерекшелігіне қарай, қатысты сын есімдер тиісті жұрнақтар арқылы басқа есімдер мен етістіктерден жасалады да, заттың сыртқы түрі мен түсіне, кескіні мен келбетіне, сыры мен сынына, ішкі қасиеті мен сипатына, мекен мен мезгілге және басқа да сол сияқты белгілеріне қатысты сындық ұғымдарды білдіреді. Мысалы: '' '''Балалы''' үй базар, '''баласыз''' үй мазар'' (мақал); '' '''Өткір''' пышақ қол кесер'' (мақал); ''Бұл - '''жазғы жайлы''' қоныс'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]).<ref>А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сын есімнің шырайлары == '''Жай шырай.''' Заттың жай ғана сындық белгісін білдіретін сын есім жай шырай болады. Жасалу жолдары: 1. Ешбір қосымшасыз түбір және туынды сын есімдердің өзінен жасалады: биік, жақсы, үлкен, тәтті, қызыл. '''Салыстырмалы шырай.''' Бір заттың сындық белгісін екінші затпен салыстырғанда кем не артық екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. -ырақ, -ірек, -рақ, -рек: ауырырақ кішірек 2. -лау, -леу, -дау, -деу, -тау, -теу: үлкендеу, жылылау 3. -қыл, -ғыл, -қылт, -ғылт, -ғылтым, -шыл, -шіл, -аң, -қай, -ғыш, -шылтым, -шілтім, -ілдір, -ша, -ше, -қай: ақшыл, көгілдір, бозаң, қоңырқай, ұзынша. '''Күшейтпелі (асырмалы) шырай.''' Белгілі бір сындық белгінің бір нәрседен өте артық не өте кем екенін білдіретін шырайдың түрі. Жасалу жолдары: 1. Сын есімнің алдынан күшейткіш буынның қосарлануы арқылы жасалады: сап-сары, жап-жарық, үп-үлкен. Ескерту: Ақ, көк сөздерінің күшейтпелі шырай түрі төмендегідей болады: аппақ, көкпеңбек. 2. Сын есімнің күшейткіш үстеумен (тым, өте, ең, нағыз, орасан, кілең, аса, нақ т.б.) тіркесуі арқылы жасалады: өте жарық, тым ауыр, кілең ақылдылар, аса маңызды, ең әдемі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] 37jr660qbr8qlb706h9uiytsn14sbcs Сан есім 0 3705 3594825 3537606 2026-04-28T18:36:21Z Төлеген Мереке 179229 3594825 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т. б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т. б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т. б.). Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы:'''нешенші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу'''? Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} aqgu3ytrq9rifjdiuyc5qvidogy5xgv 3594826 3594825 2026-04-28T18:36:56Z Төлеген Мереке 179229 3594826 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т. б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т. б.). Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы:'''нешенші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу'''? Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} tn138m9a1lkgs741hrpoez9mb02qz66 3594827 3594826 2026-04-28T18:37:10Z Төлеген Мереке 179229 3594827 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т. б.). Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы:'''нешенші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу'''? Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} 447gpn79tj72ekp6qbcpj1im4yd0hw9 3594828 3594827 2026-04-28T18:37:44Z Төлеген Мереке 179229 3594828 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы:'''нешенші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу'''? Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} h040br7ja5hav27gygstunwkhtsay5n 3594829 3594828 2026-04-28T18:38:45Z Төлеген Мереке 179229 3594829 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы: '''нешінші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу'''? Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} sj08j3z1l77oxanblus8cuaz85baeil 3594830 3594829 2026-04-28T18:39:24Z Төлеген Мереке 179229 3594830 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы: '''нешінші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу?''' Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер.Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} 4xebl5nfjc49euxkiel0u1a08ca2hug 3594831 3594830 2026-04-28T18:39:56Z Төлеген Мереке 179229 3594831 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы: '''нешінші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу?''' Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер. Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?'''Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} ee50c7k26mp39yy7luzoxhwalkle82p 3594832 3594831 2026-04-28T18:40:13Z Төлеген Мереке 179229 3594832 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді. Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы: '''нешінші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу?''' Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер. Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) = Әдебиет = * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. <ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] {{stub}} ls60c2bctekj27x2k23puo9ehe7wn2o 3594975 3594832 2026-04-29T04:40:22Z 1nter pares 146705 3594975 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сан есім''' — заттың санын, мөлшерін, ретін, шамасын білдіретін сөз табы. Сан есім жеке айтылғанда абстракт сандық ұғымдардың атауы болатындықтан, нақты мағыналары басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсу кезінде, оларды сан жағынан анықтау барысында айқындалады. Сан есім өзі анықтайтын сөздің алдынан келіп, атау тұлғасында тұрады, субстантивтенгенде (заттанғанда) көптеледі, жіктеледі, тәуелденеді, септеледі. Сан есім морфол. құрамына қарай негізгі және туынды болып жіктеледі, оның дара, күрделі түрлері бар. Семантик.-морфол. тұрғыдан есептік, реттік, болжалдық, жинақтық, топтық, бөлшектік аталатын топтарға бөлінеді.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Есептік Сан есім өзге Сан есім топтарының жасалуына негіз болады (мыс., бір, екі). Реттік Сан есім есептік сандарға -ыншы, -інші (бірінші, екінші), жинақтық Сан есім бірден жетіге дейінгі есептік Сан есімге -ау, -еу аффикстерінің (біреу, алтау), топтық Сан есім -дан, -ден, -тан, -тен қосымшаларының (алтыдан, жүз-жүзден) жалғануы арқылы жасалады. Болжалдық Сан есім заттардың санын дәл көрсетпей, шамамен, мөлшермен атайды (жүз шақты), бөлшектік Сан есім математикада жиі қолданылады (оннан екі бөлігі). Сан есімге ұқсас жарты, жалғыз, сыңар, қадақ, шақырым, қозы көш жер, ет асым, т.б. сөздер уақыт, салмақ өлшемдері ретінде қолданылғанымен Сан есімге жатпайды, нумеративтік сөздер болып табылады.<ref>Қазақ Энциклопедиясы, 7 том</ref> == Морфологиялық сипаттары == Сан есімнің негізгі функциясы анықтау болғандықтан, ол үнемі анықтайтын сөздерінен бұрын қолданылады, бірақ ешқандай да морфологиялық өзгеріске түспейді. Демек, сан есімдер өздерінің әрі табиғи, әрі негізгі функциясы болып есептелінетін сандық, сан-мөлшер мағыналарында қолданылғанда, тек [[атау септік|атау]] формасында ғана айтылады да, ешбір өзгеріске түспейді. Сан есімдер морфологиялық құрамына қарай, '''негізгі''' сан есімдер және '''туынды''' сан есімдер болып екіге бөлінеді. === Негізгі сан есімдер === Негізгі сан есімдер қатарына тек қана есептік сандар жатады. Мысалы: ''бір, екі, үш'' т.б. === Туынды сан есімдер === Туынды сан есімдер негізгі есептік сан атауларына '''-ыншы, -ау, -ер, -тай''' қосымшалары қосылу арқылы жасалады. Мысалы: ''бір - бірінші, он - оныншы; екі - екеу, алты - алтау; бір - бірер, қырық - қырықтай, елу - елудей'' т.б. Сан есімдер іштей '''дара сан''' және '''күрделі сан''' болып бөлінеді. === Дара сандар === Дара есім бір ғана түбірден (негізгі, туынды) тұрады. Дара сандардың атаулары аса көп емес [[нөл]]- (0)''[[бір]]-(1), [[екі]]-(2), [[үш]]-(3), төрт-(4), бес-(5), алты-(6), жеті-(7), сегіз-(8), тоғыз-(9), он-(10), жиырма-(20), отыз-(30), қырық-(40), [[елу]]-(50), алпыс-(60), жетпіс-(70), сексен-(80), тоқсан-(90), [[жүз]]-(100), мың-(1000), [[миллион]], [[миллиард]], [[триллион]], [[квадриллион]], [[секстиллион]], септиллион, октиллион, нониллион, дециллион, андилион, дубдецилион, гредециллион, кваргтордециллион, квиндециллион, сеацдециллион, сендендециллион, октодециллион, новемдециллион, вигинтилион'' === Күрделі сандар === Күрделі сан есімдер жоғарыда аталатын дара сан атауларының әр алуан жолмен тіркестіріле қолданылуы және қосарлана айтылуы арқылы жасалынады, яғни күрделі сан есім кемінде 2 сөзден тұрады. Демек, күрделі сан есімдер іштей, біріншіден, негізгі атауларының (''он сегіз'', ''мың тоғыз жүз алпыс бес'' т.б.), екіншіден , негізгі сан атауларының қосарланып айтылуы арқылы жасалған күрделі сандар (''бір-екі, үш-төрт, бес-алты'' т.б.) болып екі салаға бөлінеді. == Синтаксистік қызметі == Сан есімдердің сөйлем ішінде атқаратын негізгі қызметі - пысықтауыш болу. Өйткені сан есімдер сан мөлшерін, сан ретін, сан шамасын білдіру сияқты өздеріне тән негізгі қызметті атқарғанда, үнемі анықтауыш болады да, анықтайтын сөзінің ''алдында (бұрын)'' қолданылады. Сан есімдердің өзге сөздермен байланысудағы бұл тәртібіне тек жинақтық сандары ғана бағынбайды. == Сан есімнің семантика-морфологиялық топтары == Сан есімдер мағынасына қарай төмендегідей 6 түрге бөлінеді: * '''Есептік сан есім;''' * '''Реттік сан есім;''' * '''Болжалдық сан есім;''' * '''Жинақтық сан есім;''' * '''Топтық сан есім;''' * '''Бөлшектік сан есім;''' === Есептік сан есімдер === Есептік сан есімдер жалпы заттың, зат есімнен туған сындық белгінің немесе іс-әрекет, амалдың ұзын-ұрға саны, сандық мөлшерін нақты білдіру үшін қолданылады. Олар семантикалық мағынасы мен морфологиялық ерекшелігі жағынан да және синтаксистік қызметі жағынан да сын есімдерге бір табан жақын сөздер сияқтанып келеді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Есептік сандардың қатарына сан есімдердің өзге топтарының жасалуына негіз болатын табиғи сандар жатады (''бір, екі, үш т.б.).'' Есептік сандар тікелей тиісті мөлшерді білдіру үшін қолданылғанда, ешқандай морфологиялық өзгерістерге түспейді. Мысалы: ''жеті жүз'' сиыр, ''мың төрт жүз'' қой-ешкі. Олар сөз түрлендіретін аффикстерді субстантивтенген жағдайда ғана қабылдайды. Есептік сан есімдер белгілі бір заттық ұғымды бойына сіңіре отырып, әрі сан, әрі зат ұғымын бірдей қабаттастыра білдіргенде ғана және белгілі бір санның сандық атауы есебінде жұмсалғанда ғана субстабтивтенеді. Мысалы: ''Қаңтардың бірінен бесіне дейін; екіні үшке қосса, - бес болады''. === Реттік сан есімдер === Реттік сан есімдер есептік сандарға '''-ыншы (-інші)''' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады да, белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық ретін білдіру үшін қолданылады. Cұрағы: '''нешінші?''' Мысалы: ''Тамара атты '''жетінші''' класта оқып жүрген жалғыз қызым бар'' ([[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]]) Реттік сан есімдер де морфологиялық құрамы жағынан дара және күрделі болып келеді де, күрделі сан есімдерде '''-ыншы (-інші)''' қосымшасы тіркестегі ең соңғы санға жалғанады. Мысалы: ''Солардың ішіндегі ең жақсылары '''он алтыншы, он жетінші''' нөмірлер екен'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Жинақтық сан есімдер === Жинақтық сан есімдер бірден жетіге дейінгі есептік сан есімдерге '''-ау /-еу''' жұрнақтарын қосылуы арқылы жасалады. Сұрағы: '''нешеу?''' Бұндай сөздердің негізгі мағынасы абстракт сан мөлшерін білдіргендіктен, олар үнемі субстантивтеніп жеке қолданылады. Мысалы: ''Беретін мүлкің '''нешеу?''' Түйе '''біреу''', ат '''екеу''', қасқыр '''бесеу''' '' ([[І. Жансүгіров]]) === Топтық сан есімдер === Топтық сан есімдер есептік, жинақтық, болжамдық сан есімдерге, қазіргі кезде шығыс септікке тән грамматикалық мағынадан біржола қол үзген '''-дан (-ден, -тан, -тен)''' аффиксін қосу арқылы жасалады да, біркелкі заттар мен құбылыстардың сан мөлшердің топтап көрсетеді. Cұрағы: '''нешеден?''' Мысалы: ''Бір түн отырып ел адамдарын '''төрттен''', бестен жиып алып, барлығына бір түрлі іс тапсырған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]) === Болжалдық сан есімдер === Болжалдық сан есімдер - белгілі бір заттар мен құбылыстың сан мөлшерін дәл атамай, тұспалдап қана шамамен атайтын сөздер. Сұрағы: '''қанша? неше? қай шамалы?''' Мысалы: ''Салтанатты басқосуға '''үш жүздей''' мейман келеді деп күтілуде''; ''Базаралының қасында '''бес-алты''' кісі қалған'' ([[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]]). === Бөлшектік сан есімдер === Бөлшектік сан есімдер - негізінде таза математикалық ұғымға байланысты туған сөздер. Олар белгілі бір заттар мен құбылыстардың сандық бөлшегін білдіреді. Сұрағы: '''қанша? неше?''' Мысалы: ''Халық арасында жүргізілген сауалнама нәтижесі бойынша жаңа заңға халықтың '''үштен екісі''' қарсы. == Сан есімнің емлесі == 1. Күрделі сан есімнің әр сыңары бөлек жазылады. (Он бес, жүз жиырма үш, екі мың төрт т.б.) 2. Реттік сан есім араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына дефис қойылады. (8-сынып, 25-пәтер) 3. Реттік сан есім рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. (І том, ХХІ ғасыр) 4. Күн, ай, жыл аттарымен тіркескен реттік сан есімнен кейін дефис қойылмайды. (2004 жыл, 1 қыркүйек) 5. "Екі, алты, жеті" сандарына -ау, -еу жұрнағы жалғанғанда, түбірдің соңындағы ы, і дыбыстары түсіп қалады. (Екі+еу = екеу, алты+ау = алтау, жеті+еу = жетеу.) 6. Болжалдық сан есім цифрмен берілгенде, қосымша дефис арқылы жазылады. (10-даған, 5-терде т.б.) 7. Болжалдық сан есім қосарланып келгенде, дефис арқылы жазылады. (Он-он бес, қырық-елу, 40-50 қой т.б.) 8. Болжалдық сан есім жасайтын шамалы, шақты т.б. шылаулары өздері тіркескен сандардан бөлек жазылады. (он шақты, жүзге шамалы, мыңға жуық, елуге тарта т.б. ) 9. Қосарланып айтылған топтау сан есімдер сөзбен берілсе де, цифрмен берілсе де, дефис арқылы жазылады. (Екі-екіден, 10-10-нан, 30-30-дан т.б.) 10. Цифрмен таңбаланатын дара және күрделі сан есімдерге жалғанатын жалғаулар дефис арқылы жазылады. (15-тен, 20-дан, 25-ке т.б.) == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{stub}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] lw0i9z7t8rkx28yv230qn6pm17amf15 Үстеу 0 3708 3594855 3568590 2026-04-28T19:34:46Z Төлеген Мереке 179229 3594855 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Үстеу''' — заттың әр қилы қимылы мен ісінің ([[етістік]]тің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін [[сөз табы]]. == Морфологиялық сипаттары == Үстеу сөздері морфологиялық тұлғасына қарай екіге бөлінеді: '''негізгі ''' үстеулер мен '''туынды''' үстеулер. Ал, құрамына қарай: '''дара''' және '''күрделі''' үстеу деп бөлінеді. === Негізгі үстеулер === Негізгі үстеулер деп қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқан сөздерді айтамыз. Негізгі үстеулерге келесі сөздер жатады: ''әрең, азар (әзер), әдейі, жорта, қасақана, ұдайы, үнемі, дереу, шапшаң, бағана, қазір, енді, ілгері, жоғарғы, төмен, әрі, бері, кері, әрмен, бермен, ерте, кеше, нақ, дәл, нағыз, сәл, әнтек, тек, мейлінше, лық(а), қақ, дәйім, һаман, әншейін, тым, тіпті, өсе, аса, ең, әбден, мүлде(м), төтенше, ерекше, орасан'' т.б. Негізгі үстеулердің мынадай үш түрлі ерекшеліктері бар: * Негізгі үстеулердің көпшілігінен шырай категориясы жасалады. Демек, оларға '''-рақ, -рек, -лау, -леу''' жұрнақтары жалғанады, алдынан (бұрын) шырай туғызатын '''өте, аса , тіпті, мейлінше, қабағат''' сияқты күшейткіш сөздер қолданылады. Мысалы: {|class="wikitable" align="center" style="background: #dddddd;" |''бұрын''||''бұрынырақ''||''бұрындау''||''тым бұрын'' || |''кейін''||''кейінірек''||''кейіндеу''||''өте кейін'' |- |''ілгері''||''ілгерірек''||''ілгерілеу''||''аса ілгері'' || |''әрі''||''әрірек''||''әрілеу''||''тым әрі'' |- |''әрмен''||''әрменірек''||''әрмендеу''||''тіпті әрмен'' || |''былай''||''былайырақ''||''былайылау''||''тым былай'' |} * Негізгі үстеулердің кейбіреулері қосарланып та, плеонизм жолымен қабаттаса да қолданылады. Мысалы: ''құр босқа, жай босқа, текке босқа, бос бекерге, құр бекер, бекерден-бекер, бостан-босқа, тектен-тек, бостан-бос, құрдан-құр'' т.б. * Негізгі үстеулерден қосымшалар арқылы да, қорсарлану арқылы да, басқа сөздермен тіркесіп те, туынды үстеулер жасала береді. Мысалы: ''әрең, әрең-әрең, азар-азар, азар деп, азар-азар деп, әдейілеп, ұдайылап, әрі-бері, бұрынды-соңды, ілгері-кейін, жоғарылы-төменді, енді-енді, кейінде, кейіннен, ендігәрі '' т.б. === Туынды үстеулер === Туынды үстеулер деп басқа сөз таптарынан түрлі қосымшалар арқылы, сөздердің бірігу және қосарлану, тіркесу тәсілдері арқылы, сондай-ақ, кейбір сөз тіркестерінің тұрақтануы арқылы жасалған (я үстеуге айналған) үстеулерді айтамыз. Құрылысы мен құрамы жағынан туынды ұстеулер екі топқа бөлінеді: ''жалаң туынды'' үстеулер мен ''күрделі туынды'' үстеулер. ==== Жалаң туынды үстеулер ==== Түрлі қосымшалар арқылы жасалған үстеулерді жалаң туынды үстеулер дейміз. Жалаң туынды үстеулерге жалғанатын қосымшалар екі түрлі болады: біреулері жұрнақтар арқылы жасалады да, біреулері әр түрлі жалғаулардың көнеленуі арқылы үстеуге айналды. ===== Жұрнақтар арқылы жасалатын жалаң үстеулер ===== Бұлар арнаулы жұрнақтар арқылы жасалады. Ондай үстеу тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ша, -ше''' жұрнағы. Осы жұрнақ арқылы жасалған үстеу мағына жағынан негізінде амалдың қалай я қалайша істелетіндігінің бейнесін білдіреді. Бұл жұрнақ [[зат есім|жалқы зат есімдерге]] де, [[зат есім|жалпы зат есімдерге]] (мысалы: ''Омаровша, Аманкелдіше, құсша, адамша''), олардың жекеше түріне де, көпше түріне де (мысалы: ''батырша, батырларша'') және тәуелді түріне де (''көзімше, көзіңше, көзімізше, көзінше'' т.б.) жалғанып үстеу тудырады. #: Осы жұрнақ арқылы кейбір [[сын есім|негізгі сын есімнен]] де (''ескіше, жаңаша, басқаша '' т.б.), [[сын есім|туынды сын есімнен]] де (''биылғыша, бұрынғыша'') үстеу жасалады; жіктеу [[есімдік]]терінен де (''менше, меніңше, сендерше''), [[есімдік|өздік есімдіктен]] де (''өзімше, өздерінше''), кейбір [[есімдік|белгісіздік есімдіктерден]] де (''әлдекімше, кейбіреулерше'') үстеу сөздер туады. # '''-лай, -лей (-дай, -дей, -тай, -тей)''' жұрнақтары. Мысалы: ''осылай, екіншілей, жастай, жібектей, күздей, қыстай'' т.б. # '''-дайын, -дейін, (-тайын, -тейін)''' жұрнақтары. Бұл жұрнақтар ― '''-дай''' және '''-ын''' деген қосымшалардан құралған құранды жұрнақтар. Мысалы: ''Түлкідейін түн қатып, Бөрідейін жол тартып'' ([[Махамбет]]). # '''-шалық (-ша+лық), -шама (-ша+ма)''' жұрнақтары [[есімдік|сілтеу есімдіктерінен]] үстеу жасайды. Мысалы: ''осыншама, соншама, соншалық, мұнша, мұншалық'' т.б. # [[Көсемше]]нің құрамды '''-лап, -леп (-дап, -деп, -тап, -теп)''' формалары қосылған сөздің бәрі бірдей, әрине, үстеу бола бермейді. Адвербиалданған формалары ғана үстеуге жатады. Мысалы: ''Қырықтап, отыздап, жаяулап, темірлеп'' т.б. # '''-шылап (-шілеп)''' жұрнағы. Бұл жұрнақ - бастапқы '''-ша''' және '''-лап''' деген қосымшалардан құралған. # '''-қары (-кері)''' жұрнағы санаулы біраз сөздерге жалғанып үстеу жасайды. Мысалы: ''ішкері, сыртқары, тысқары, ұшқары'' т.б. # '''-ын, -ін, -сын, -сін''' қосымшалары тек біраз сөздерге ғана қосылып үстеу тудырады. Мысалы: ''қысын, жазын, жасырын, астыртын, үстіртін, ертеңгісін, кешкісін'' т.б. ===== Көнеленген формалар арқылы туған жалаң үстеулер ===== Оларға бір алуан сөздердің белгілі бір септік жалғау формасында әбден қалыптасып, бір-бірінен бөлінбейтіндей болып көнеленген сөздер жатады. Осындай көнеленген "қосымшалар" төркіндері септік жалғауларынан болғандықтан, сыртқы тұлғасы жағынан сол септіктердің жалғауларына ұқсас келеді. Септелу қашан да болсын есімдерге тән қасиет болғандықтан, мұндай үстеулер кейбір септік жалғауларының көнеленуінің нәтижесінде көбінесе есімдерден туады. # '''Барыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''зорға, босқа, текке, жатқа, бекерге, әреңге, алға, артқа, ас(т)қа, үс(т)ке, бірге, кешке, ертеңіне, әзірге, қазірге, күнге'' т.б. # '''Жатыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''алда, артта, аста, үсте, кейде, әлгіде, жаңада, баяғыда, күнде, түнде, аңдаусызда, абайсызда, қапыда, ілуде, қапелімде, қапылыста, лезде, жөппелдем(е)де'' т.б. # '''Шығыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''шалқасынан, жүресінен, етпетінен, төтеден, кеңінен, тезінен, қырынан, келтесінен, басынан, әуелден, ежелден, шетінен, лажсыздан, тосыннан, кенеттен, қатеден'' т.б. # '''Көмектес септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''кезекпен, шынымен, қалпымен, жайымен, ретімен, жөнімен, түйдегімен'' т.б. === Күрделі туынды үстеулер === Күрделі туынды үстеулер деп екі сөзден я бірігіп, я қосарланып жасалған немесе кемі екі я онан да көп сөздерден тіркесіп тұрақтанған үстеулерді айтамыз. Осыған қарай, күрделі туынды үстеулер үш түрлі жолмен жасалады. # Басқа сөз таптарына тән сөздер бірігудің нәтижесінде үстеулерге айналады. Ондай үстеулер мыналар: ''бүгін, биыл, таңертең, жаздыгүні, қыстыгүні, әрқашан, әрдайым, екіншәрі, ендігәрі, түнеугүні, бірталай, ешқашан, әлдеқайда, бірқатар, неғұрлым, әжептәуір, бірқыдыру, әлдекімше, сөйтіп'' т.б. # Сөздердің қосарлану арқылы туған үстеулер мынадай: ''әрең-әрең, енді-енді, зорға-зорға; қолма-қол, сөзбе-сөз, көзбе-көз; бет-бетімен, тоб-тобымен, лег-легімен; үсті-үстіне, алды-артына, қолды-қолына; бостан-босқа; тектен-текке, турадан-тура; күнде-күнде, жылда-жылда; сөйлей-сөйлей, көре-көре, айтып-айтып; жата-жастана; кие-жара, күліп-ойнап, аунап-қунап; бір-бірлеп, он-ондап, мың-мыңдап; бірте-бірте, біртіндеп-біртіндеп; оқтын-оқтын, оқта-текте, анда-санда; жапа-тармағай, тырым-тырағай'' т.б. # Жазуда бөлек таңбаланып, мағына жағынан бір сөз ретінде қолданылатын грамматикаланған және идиомаланған тұрақты тіркестер - оларды екі салаға бөлуге болады. #* '''Грамматикаланған жай тіркестер:''' ''күні кеше, күні бүгін, күні ілгері, ала жаздай, күндерде бір күн, ертеден қара кешке, ала сала, келе сала, айта келе, оқи келе, жаза келе, алдын ала, соңын ала, сабаққа бола, кітапқа бола '' т.б. #* '''Идиомаланған тұрақты тіркестер:''' ''қас пен көздің арасында, аяқ астынан, түн баласында, қаннен қаперсіз, елден ала бөтен, томаға тұйық, құлан таза '' т.б.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Үстеулердің мағыналары == Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді. # Мезгіл үстеулер # Мекен үстеулер # Мөлшер үстеулері # Сын (я бейне) үстеулері # Күшейту (я ұлғайту) үстеулері # Мақсат үстеулері # Себеп-салдар үстеулері # Топтау (я бөлу) үстеулері === Мезгіл үстеулер === Мезгіл үстеуі қашан? қашаннан бері? деген сұраққа жауап беріп, қимылдың, іс-әрекеттің мезгілін, мерзімін, уақытын білдіреді. Мезгіл үстеуі етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы: Кешегіден бері (қашаннан бері?) жоқ; Жазғыгүні (қашан?) келген; Ала жаздай (қашан?) еңбектенді; Күні-түні (қашан?) оқыды т.б. === Мекен үстеулер === Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы: Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері-кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т.б. === Сын (я бейне) үстеулері === Сын-қимыл (бейне) үстеуі іс-әрекеттің, қимылдың амалын, тәсілін, сын-бейнесін білдіреді. Сұрақтары: қайтіп? қалайша? қалай? кімше? Мысалы: Ақырын (қалай?) жүгірді, қазша (қалайша?) қаңқылдады, бекерден-бекер (қалай?) отырма, балаша (кімше?) мәз-мейрам болды, бүркіттейін (қалайша?) шүйілді, қолма-қол (қалай?) хабарласты, т.б. === Мөлшер үстеулері === Мөлшер үстеуі қанша? қаншама? қаншалық? қаншалап? деген сұрақтарға жауап береді. Мөлшер үстеуі сынның немесе қимылдың көлемдік дәрежесін, мөлшерін, шама-шарқын білдіреді. Мөлшер үстеуі етістікпен тіркесіп келгенде қимылдың шама-шарқын, мөлшерін білдіреді. Мысалы: сонша (қанша?) шаршапты, біршама (қаншама?) кешігіп қалды, недәуір (қалай?) өскен екен. Ал сонша (қанша?) биік, біршама (қанша?) алыс, недәуір (қалай?) ұзақ дегенде мөлшер үстеулер сын есімдермен тіркесіп, сынның мөлшерін, көлемін білдіреді. === Күшейту (я ұлғайту) үстеулері === Күшейткіш үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің, сынның сапасын, белгісін не солғындатып, не күшейтіп көрсетеді. Сұрағы: қалай? Мысалы: әбден жүдепті, керемет биледі, мүлдем қозғалта алмады. Сонымен бірге күшейткіш үстеуге сын есімнің күшейтпелі шырайын жасайтын ең (биік), өте (салмақты), аса (терең), тым (терең), кілең (жүйрік) сөздері де жатады. === Мақсат үстеулері === Мақсат үстеуі не мақсатпен? қалай? деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекеттің, қимылдың орындалу мақсатын білдіреді. Мысалы: әдейі айтты, қасақана кетіп қалды, жорта білмегенсіді, әдейілеп шақырды. === Себеп-салдар үстеулері === Себеп-салдар үстеуі не себепті? қалай? неге? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін білдіреді. Себеп-салдар үстеуіне: құр босқа, лажсыздан, босқа, амалсыздан, шарасыздан сөздері жатады. Бұл сөздер етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, босқа ренжіді, лажсыздан келісті, т.б. === Топтау үстеулері === Топтау үстеулері амалдық және басқа қарым-қатынастың бірігуі арқылы істелгенін немесе, көрсетілгеніне, жекеленіп істелетіндігін білдіреді. Бұл үстеулер нешеден? қаншадан? нешеуден? қалай-қалай? сияқты сұрауларға жауап береді. Мысалы: екеулеп, он-ондап, көп-көптен,топ-тобымен, рет-ретімен, үйді-үйіне т.б. == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Үстеу атау септігінде тұрып бастауыш болады. Еріншектің '''ертеңі''' бітпес. '''Бүгін''' - Ұлыстың ұлы күні. '''Баяндауыш.''' Үстеу жіктеліп келіп немесе заттанып, баяндауыш болады. Мен сенімен '''біргемін'''. Талапты бала -талпынған '''құстай.''' '''Толықтауыш.''' Кейде үстеу заттанып келіп, толықтауыш болады. Естілер '''ертеңгіні''' ескере, көре сөйлейді. '''Бүгінгісін''' ғана қамданған алысқа бармайды. '''Пысықтауыш.''' Үстеу қимылдың әр түрлі белгісін білдіріп, пысықтауыш болады. '''Кеше''' қар жауды. Ол '''лезде''' келді. Мен '''амалсыздан''' үйге кеттім. '''Анықтауыш.''' Мөлшер үстеу зат есіммен, күшейткіш үстеу сын есіммен тіркесіп келіп, күрделі анықтауыш болады. '''Ең берекелі''', '''ең парасатты''' тәжірибе - халық түйген тұжырымдар. '''Сонша''' алтынды қайдан алады? == Үстеудің емлесі == 1. Негізгі және туынды үстеулер көбінесе айтылуынша жазылады және кейбір туынды үстеулер морфологиялық принцип бойынша жазылады. (ертең, төмен, лажсыздан т.б.) 2. Сөздердің тіркесуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің әрбір сыңары бөлек жазылады. (құр әншейін, ала жаздай, күн ұзаққа, күн ілгері т.б.) 3. Сөздердің қосарлануы арқылы жасалған күрделі үстеулер сызықша арқылы жазылады. (көзбе-көз, олай-бұлай, тұс-тұстан) 4. Сөздердің кірігуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің көпшілігі сыңарларының дыбысталуынша, өзгеріске түскен күйінде жазылады. (бүгін (бұл+күн), биыл (бұл+жыл), қыстыгүні (қысты ң+күні) т.б.) == Әдебиет == * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] kqz1svmvoz5hain57vcbr8norlegmyb 3594856 3594855 2026-04-28T19:35:40Z Төлеген Мереке 179229 3594856 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Үстеу''' — заттың әр қилы қимылы мен ісінің ([[етістік]]тің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін [[сөз табы]]. == Морфологиялық сипаттары == Үстеу сөздері морфологиялық тұлғасына қарай екіге бөлінеді: '''негізгі ''' үстеулер мен '''туынды''' үстеулер. Ал, құрамына қарай: '''дара''' және '''күрделі''' үстеу деп бөлінеді. === Негізгі үстеулер === Негізгі үстеулер деп қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқан сөздерді айтамыз. Негізгі үстеулерге келесі сөздер жатады: ''әрең, азар (әзер), әдейі, жорта, қасақана, ұдайы, үнемі, дереу, шапшаң, бағана, қазір, енді, ілгері, жоғарғы, төмен, әрі, бері, кері, әрмен, бермен, ерте, кеше, нақ, дәл, нағыз, сәл, әнтек, тек, мейлінше, лық(а), қақ, дәйім, һаман, әншейін, тым, тіпті, өсе, аса, ең, әбден, мүлде(м), төтенше, ерекше, орасан'' т.б. Негізгі үстеулердің мынадай үш түрлі ерекшеліктері бар: * Негізгі үстеулердің көпшілігінен шырай категориясы жасалады. Демек, оларға '''-рақ, -рек, -лау, -леу''' жұрнақтары жалғанады, алдынан (бұрын) шырай туғызатын '''өте, аса , тіпті, мейлінше, қабағат''' сияқты күшейткіш сөздер қолданылады. Мысалы: {|class="wikitable" align="center" style="background: #dddddd;" |''бұрын''||''бұрынырақ''||''бұрындау''||''тым бұрын'' || |''кейін''||''кейінірек''||''кейіндеу''||''өте кейін'' |- |''ілгері''||''ілгерірек''||''ілгерілеу''||''аса ілгері'' || |''әрі''||''әрірек''||''әрілеу''||''тым әрі'' |- |''әрмен''||''әрменірек''||''әрмендеу''||''тіпті әрмен'' || |''былай''||''былайырақ''||''былайылау''||''тым былай'' |} * Негізгі үстеулердің кейбіреулері қосарланып та, плеонизм жолымен қабаттаса да қолданылады. Мысалы: ''құр босқа, жай босқа, текке босқа, бос бекерге, құр бекер, бекерден-бекер, бостан-босқа, тектен-тек, бостан-бос, құрдан-құр'' т.б. * Негізгі үстеулерден қосымшалар арқылы да, қорсарлану арқылы да, басқа сөздермен тіркесіп те, туынды үстеулер жасала береді. Мысалы: ''әрең, әрең-әрең, азар-азар, азар деп, азар-азар деп, әдейілеп, ұдайылап, әрі-бері, бұрынды-соңды, ілгері-кейін, жоғарылы-төменді, енді-енді, кейінде, кейіннен, ендігәрі '' т.б. === Туынды үстеулер === Туынды үстеулер деп басқа сөз таптарынан түрлі қосымшалар арқылы, сөздердің бірігу және қосарлану, тіркесу тәсілдері арқылы, сондай-ақ, кейбір сөз тіркестерінің тұрақтануы арқылы жасалған (я үстеуге айналған) үстеулерді айтамыз. Құрылысы мен құрамы жағынан туынды ұстеулер екі топқа бөлінеді: ''жалаң туынды'' үстеулер мен ''күрделі туынды'' үстеулер. ==== Жалаң туынды үстеулер ==== Түрлі қосымшалар арқылы жасалған үстеулерді жалаң туынды үстеулер дейміз. Жалаң туынды үстеулерге жалғанатын қосымшалар екі түрлі болады: біреулері жұрнақтар арқылы жасалады да, біреулері әр түрлі жалғаулардың көнеленуі арқылы үстеуге айналды. ===== Жұрнақтар арқылы жасалатын жалаң үстеулер ===== Бұлар арнаулы жұрнақтар арқылы жасалады. Ондай үстеу тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ша, -ше''' жұрнағы. Осы жұрнақ арқылы жасалған үстеу мағына жағынан негізінде амалдың қалай я қалайша істелетіндігінің бейнесін білдіреді. Бұл жұрнақ [[зат есім|жалқы зат есімдерге]] де, [[зат есім|жалпы зат есімдерге]] (мысалы: ''Омаровша, Аманкелдіше, құсша, адамша''), олардың жекеше түріне де, көпше түріне де (мысалы: ''батырша, батырларша'') және тәуелді түріне де (''көзімше, көзіңше, көзімізше, көзінше'' т.б.) жалғанып үстеу тудырады. #: Осы жұрнақ арқылы кейбір [[сын есім|негізгі сын есімнен]] де (''ескіше, жаңаша, басқаша '' т.б.), [[сын есім|туынды сын есімнен]] де (''биылғыша, бұрынғыша'') үстеу жасалады; жіктеу [[есімдік]]терінен де (''менше, меніңше, сендерше''), [[есімдік|өздік есімдіктен]] де (''өзімше, өздерінше''), кейбір [[есімдік|белгісіздік есімдіктерден]] де (''әлдекімше, кейбіреулерше'') үстеу сөздер туады. # '''-лай, -лей (-дай, -дей, -тай, -тей)''' жұрнақтары. Мысалы: ''осылай, екіншілей, жастай, жібектей, күздей, қыстай'' т.б. # '''-дайын, -дейін, (-тайын, -тейін)''' жұрнақтары. Бұл жұрнақтар ― '''-дай''' және '''-ын''' деген қосымшалардан құралған құранды жұрнақтар. Мысалы: ''Түлкідейін түн қатып, Бөрідейін жол тартып'' ([[Махамбет]]). # '''-шалық (-ша+лық), -шама (-ша+ма)''' жұрнақтары [[есімдік|сілтеу есімдіктерінен]] үстеу жасайды. Мысалы: ''осыншама, соншама, соншалық, мұнша, мұншалық'' т.б. # [[Көсемше]]нің құрамды '''-лап, -леп (-дап, -деп, -тап, -теп)''' формалары қосылған сөздің бәрі бірдей, әрине, үстеу бола бермейді. Адвербиалданған формалары ғана үстеуге жатады. Мысалы: ''Қырықтап, отыздап, жаяулап, темірлеп'' т.б. # '''-шылап (-шілеп)''' жұрнағы. Бұл жұрнақ - бастапқы '''-ша''' және '''-лап''' деген қосымшалардан құралған. # '''-қары (-кері)''' жұрнағы санаулы біраз сөздерге жалғанып үстеу жасайды. Мысалы: ''ішкері, сыртқары, тысқары, ұшқары'' т.б. # '''-ын, -ін, -сын, -сін''' қосымшалары тек біраз сөздерге ғана қосылып үстеу тудырады. Мысалы: ''қысын, жазын, жасырын, астыртын, үстіртін, ертеңгісін, кешкісін'' т.б. ===== Көнеленген формалар арқылы туған жалаң үстеулер ===== Оларға бір алуан сөздердің белгілі бір септік жалғау формасында әбден қалыптасып, бір-бірінен бөлінбейтіндей болып көнеленген сөздер жатады. Осындай көнеленген "қосымшалар" төркіндері септік жалғауларынан болғандықтан, сыртқы тұлғасы жағынан сол септіктердің жалғауларына ұқсас келеді. Септелу қашан да болсын есімдерге тән қасиет болғандықтан, мұндай үстеулер кейбір септік жалғауларының көнеленуінің нәтижесінде көбінесе есімдерден туады. # '''Барыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''зорға, босқа, текке, жатқа, бекерге, әреңге, алға, артқа, ас(т)қа, үс(т)ке, бірге, кешке, ертеңіне, әзірге, қазірге, күнге'' т.б. # '''Жатыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''алда, артта, аста, үсте, кейде, әлгіде, жаңада, баяғыда, күнде, түнде, аңдаусызда, абайсызда, қапыда, ілуде, қапелімде, қапылыста, лезде, жөппелдем(е)де'' т.б. # '''Шығыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''шалқасынан, жүресінен, етпетінен, төтеден, кеңінен, тезінен, қырынан, келтесінен, басынан, әуелден, ежелден, шетінен, лажсыздан, тосыннан, кенеттен, қатеден'' т.б. # '''Көмектес септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''кезекпен, шынымен, қалпымен, жайымен, ретімен, жөнімен, түйдегімен'' т.б. === Күрделі туынды үстеулер === Күрделі туынды үстеулер деп екі сөзден я бірігіп, я қосарланып жасалған немесе кемі екі я онан да көп сөздерден тіркесіп тұрақтанған үстеулерді айтамыз. Осыған қарай, күрделі туынды үстеулер үш түрлі жолмен жасалады. # Басқа сөз таптарына тән сөздер бірігудің нәтижесінде үстеулерге айналады. Ондай үстеулер мыналар: ''бүгін, биыл, таңертең, жаздыгүні, қыстыгүні, әрқашан, әрдайым, екіншәрі, ендігәрі, түнеугүні, бірталай, ешқашан, әлдеқайда, бірқатар, неғұрлым, әжептәуір, бірқыдыру, әлдекімше, сөйтіп'' т.б. # Сөздердің қосарлану арқылы туған үстеулер мынадай: ''әрең-әрең, енді-енді, зорға-зорға; қолма-қол, сөзбе-сөз, көзбе-көз; бет-бетімен, тоб-тобымен, лег-легімен; үсті-үстіне, алды-артына, қолды-қолына; бостан-босқа; тектен-текке, турадан-тура; күнде-күнде, жылда-жылда; сөйлей-сөйлей, көре-көре, айтып-айтып; жата-жастана; кие-жара, күліп-ойнап, аунап-қунап; бір-бірлеп, он-ондап, мың-мыңдап; бірте-бірте, біртіндеп-біртіндеп; оқтын-оқтын, оқта-текте, анда-санда; жапа-тармағай, тырым-тырағай'' т.б. # Жазуда бөлек таңбаланып, мағына жағынан бір сөз ретінде қолданылатын грамматикаланған және идиомаланған тұрақты тіркестер - оларды екі салаға бөлуге болады. #* '''Грамматикаланған жай тіркестер:''' ''күні кеше, күні бүгін, күні ілгері, ала жаздай, күндерде бір күн, ертеден қара кешке, ала сала, келе сала, айта келе, оқи келе, жаза келе, алдын ала, соңын ала, сабаққа бола, кітапқа бола '' т.б. #* '''Идиомаланған тұрақты тіркестер:''' ''қас пен көздің арасында, аяқ астынан, түн баласында, қаннен қаперсіз, елден ала бөтен, томаға тұйық, құлан таза '' т.б.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Үстеулердің мағыналары == Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді. # Мезгіл үстеулер # Мекен үстеулер # Мөлшер үстеулері # Сын (я бейне) үстеулері # Күшейту (я ұлғайту) үстеулері # Мақсат үстеулері # Себеп-салдар үстеулері # Топтау (я бөлу) үстеулері === Мезгіл үстеулер === Мезгіл үстеуі қашан? қашаннан бері? деген сұраққа жауап беріп, қимылдың, іс-әрекеттің мезгілін, мерзімін, уақытын білдіреді. Мезгіл үстеуі етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы: Кешегіден бері (қашаннан бері?) жоқ; Жазғыгүні (қашан?) келген; Ала жаздай (қашан?) еңбектенді; Күні-түні (қашан?) оқыды т.б. === Мекен үстеулер === Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы: Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері-кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т.б. === Сын (я бейне) үстеулері === Сын-қимыл (бейне) үстеуі іс-әрекеттің, қимылдың амалын, тәсілін, сын-бейнесін білдіреді. Сұрақтары: қайтіп? қалайша? қалай? кімше? Мысалы: Ақырын (қалай?) жүгірді, қазша (қалайша?) қаңқылдады, бекерден-бекер (қалай?) отырма, балаша (кімше?) мәз-мейрам болды, бүркіттейін (қалайша?) шүйілді, қолма-қол (қалай?) хабарласты, т.б. === Мөлшер үстеулері === Мөлшер үстеуі қанша? қаншама? қаншалық? қаншалап? деген сұрақтарға жауап береді. Мөлшер үстеуі сынның немесе қимылдың көлемдік дәрежесін, мөлшерін, шама-шарқын білдіреді. Мөлшер үстеуі етістікпен тіркесіп келгенде қимылдың шама-шарқын, мөлшерін білдіреді. Мысалы: сонша (қанша?) шаршапты, біршама (қаншама?) кешігіп қалды, недәуір (қалай?) өскен екен. Ал сонша (қанша?) биік, біршама (қанша?) алыс, недәуір (қалай?) ұзақ дегенде мөлшер үстеулер сын есімдермен тіркесіп, сынның мөлшерін, көлемін білдіреді. === Күшейту (я ұлғайту) үстеулері === Күшейткіш үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің, сынның сапасын, белгісін не солғындатып, не күшейтіп көрсетеді. Сұрағы: қалай? Мысалы: әбден жүдепті, керемет биледі, мүлдем қозғалта алмады. Сонымен бірге күшейткіш үстеуге сын есімнің күшейтпелі шырайын жасайтын ең (биік), өте (салмақты), аса (терең), тым (терең), кілең (жүйрік) сөздері де жатады. === Мақсат үстеулері === Мақсат үстеуі не мақсатпен? қалай? деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекеттің, қимылдың орындалу мақсатын білдіреді. Мысалы: әдейі айтты, қасақана кетіп қалды, жорта білмегенсіді, әдейілеп шақырды. === Себеп-салдар үстеулері === Себеп-салдар үстеуі не себепті? қалай? неге? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін білдіреді. Себеп-салдар үстеуіне: құр босқа, лажсыздан, босқа, амалсыздан, шарасыздан сөздері жатады. Бұл сөздер етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, босқа ренжіді, лажсыздан келісті, т.б. === Топтау үстеулері === Топтау үстеулері амалдық және басқа қарым-қатынастың бірігуі арқылы істелгенін немесе, көрсетілгеніне, жекеленіп істелетіндігін білдіреді. Бұл үстеулер нешеден? қаншадан? нешеуден? қалай-қалай? сияқты сұрауларға жауап береді. Мысалы: екеулеп, он-ондап, көп-көптен, топ-тобымен, рет-ретімен, үйді-үйіне т.б. == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Үстеу атау септігінде тұрып бастауыш болады. Еріншектің '''ертеңі''' бітпес. '''Бүгін''' - Ұлыстың ұлы күні. '''Баяндауыш.''' Үстеу жіктеліп келіп немесе заттанып, баяндауыш болады. Мен сенімен '''біргемін'''. Талапты бала -талпынған '''құстай.''' '''Толықтауыш.''' Кейде үстеу заттанып келіп, толықтауыш болады. Естілер '''ертеңгіні''' ескере, көре сөйлейді. '''Бүгінгісін''' ғана қамданған алысқа бармайды. '''Пысықтауыш.''' Үстеу қимылдың әр түрлі белгісін білдіріп, пысықтауыш болады. '''Кеше''' қар жауды. Ол '''лезде''' келді. Мен '''амалсыздан''' үйге кеттім. '''Анықтауыш.''' Мөлшер үстеу зат есіммен, күшейткіш үстеу сын есіммен тіркесіп келіп, күрделі анықтауыш болады. '''Ең берекелі''', '''ең парасатты''' тәжірибе - халық түйген тұжырымдар. '''Сонша''' алтынды қайдан алады? == Үстеудің емлесі == 1. Негізгі және туынды үстеулер көбінесе айтылуынша жазылады және кейбір туынды үстеулер морфологиялық принцип бойынша жазылады. (ертең, төмен, лажсыздан т.б.) 2. Сөздердің тіркесуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің әрбір сыңары бөлек жазылады. (құр әншейін, ала жаздай, күн ұзаққа, күн ілгері т.б.) 3. Сөздердің қосарлануы арқылы жасалған күрделі үстеулер сызықша арқылы жазылады. (көзбе-көз, олай-бұлай, тұс-тұстан) 4. Сөздердің кірігуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің көпшілігі сыңарларының дыбысталуынша, өзгеріске түскен күйінде жазылады. (бүгін (бұл+күн), биыл (бұл+жыл), қыстыгүні (қысты ң+күні) т.б.) == Әдебиет == * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] jx04o4a08xtyonev9k190zipx3s3v02 3594857 3594856 2026-04-28T19:36:26Z Төлеген Мереке 179229 3594857 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Үстеу''' — заттың әр қилы қимылы мен ісінің ([[етістік]]тің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін [[сөз табы]]. == Морфологиялық сипаттары == Үстеу сөздері морфологиялық тұлғасына қарай екіге бөлінеді: '''негізгі ''' үстеулер мен '''туынды''' үстеулер. Ал, құрамына қарай: '''дара''' және '''күрделі''' үстеу деп бөлінеді. === Негізгі үстеулер === Негізгі үстеулер деп қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқан сөздерді айтамыз. Негізгі үстеулерге келесі сөздер жатады: ''әрең, азар (әзер), әдейі, жорта, қасақана, ұдайы, үнемі, дереу, шапшаң, бағана, қазір, енді, ілгері, жоғарғы, төмен, әрі, бері, кері, әрмен, бермен, ерте, кеше, нақ, дәл, нағыз, сәл, әнтек, тек, мейлінше, лық(а), қақ, дәйім, һаман, әншейін, тым, тіпті, өсе, аса, ең, әбден, мүлде(м), төтенше, ерекше, орасан'' т.б. Негізгі үстеулердің мынадай үш түрлі ерекшеліктері бар: * Негізгі үстеулердің көпшілігінен шырай категориясы жасалады. Демек, оларға '''-рақ, -рек, -лау, -леу''' жұрнақтары жалғанады, алдынан (бұрын) шырай туғызатын '''өте, аса , тіпті, мейлінше, қабағат''' сияқты күшейткіш сөздер қолданылады. Мысалы: {|class="wikitable" align="center" style="background: #dddddd;" |''бұрын''||''бұрынырақ''||''бұрындау''||''тым бұрын'' || |''кейін''||''кейінірек''||''кейіндеу''||''өте кейін'' |- |''ілгері''||''ілгерірек''||''ілгерілеу''||''аса ілгері'' || |''әрі''||''әрірек''||''әрілеу''||''тым әрі'' |- |''әрмен''||''әрменірек''||''әрмендеу''||''тіпті әрмен'' || |''былай''||''былайырақ''||''былайылау''||''тым былай'' |} * Негізгі үстеулердің кейбіреулері қосарланып та, плеонизм жолымен қабаттаса да қолданылады. Мысалы: ''құр босқа, жай босқа, текке босқа, бос бекерге, құр бекер, бекерден-бекер, бостан-босқа, тектен-тек, бостан-бос, құрдан-құр'' т.б. * Негізгі үстеулерден қосымшалар арқылы да, қорсарлану арқылы да, басқа сөздермен тіркесіп те, туынды үстеулер жасала береді. Мысалы: ''әрең, әрең-әрең, азар-азар, азар деп, азар-азар деп, әдейілеп, ұдайылап, әрі-бері, бұрынды-соңды, ілгері-кейін, жоғарылы-төменді, енді-енді, кейінде, кейіннен, ендігәрі '' т.б. === Туынды үстеулер === Туынды үстеулер деп басқа сөз таптарынан түрлі қосымшалар арқылы, сөздердің бірігу және қосарлану, тіркесу тәсілдері арқылы, сондай-ақ, кейбір сөз тіркестерінің тұрақтануы арқылы жасалған (я үстеуге айналған) үстеулерді айтамыз. Құрылысы мен құрамы жағынан туынды ұстеулер екі топқа бөлінеді: ''жалаң туынды'' үстеулер мен ''күрделі туынды'' үстеулер. ==== Жалаң туынды үстеулер ==== Түрлі қосымшалар арқылы жасалған үстеулерді жалаң туынды үстеулер дейміз. Жалаң туынды үстеулерге жалғанатын қосымшалар екі түрлі болады: біреулері жұрнақтар арқылы жасалады да, біреулері әр түрлі жалғаулардың көнеленуі арқылы үстеуге айналды. ===== Жұрнақтар арқылы жасалатын жалаң үстеулер ===== Бұлар арнаулы жұрнақтар арқылы жасалады. Ондай үстеу тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ша, -ше''' жұрнағы. Осы жұрнақ арқылы жасалған үстеу мағына жағынан негізінде амалдың қалай я қалайша істелетіндігінің бейнесін білдіреді. Бұл жұрнақ [[зат есім|жалқы зат есімдерге]] де, [[зат есім|жалпы зат есімдерге]] (мысалы: ''Омаровша, Аманкелдіше, құсша, адамша''), олардың жекеше түріне де, көпше түріне де (мысалы: ''батырша, батырларша'') және тәуелді түріне де (''көзімше, көзіңше, көзімізше, көзінше'' т.б.) жалғанып үстеу тудырады. #: Осы жұрнақ арқылы кейбір [[сын есім|негізгі сын есімнен]] де (''ескіше, жаңаша, басқаша '' т.б.), [[сын есім|туынды сын есімнен]] де (''биылғыша, бұрынғыша'') үстеу жасалады; жіктеу [[есімдік]]терінен де (''менше, меніңше, сендерше''), [[есімдік|өздік есімдіктен]] де (''өзімше, өздерінше''), кейбір [[есімдік|белгісіздік есімдіктерден]] де (''әлдекімше, кейбіреулерше'') үстеу сөздер туады. # '''-лай, -лей (-дай, -дей, -тай, -тей)''' жұрнақтары. Мысалы: ''осылай, екіншілей, жастай, жібектей, күздей, қыстай'' т.б. # '''-дайын, -дейін, (-тайын, -тейін)''' жұрнақтары. Бұл жұрнақтар ― '''-дай''' және '''-ын''' деген қосымшалардан құралған құранды жұрнақтар. Мысалы: ''Түлкідейін түн қатып, Бөрідейін жол тартып'' ([[Махамбет]]). # '''-шалық (-ша+лық), -шама (-ша+ма)''' жұрнақтары [[есімдік|сілтеу есімдіктерінен]] үстеу жасайды. Мысалы: ''осыншама, соншама, соншалық, мұнша, мұншалық'' т.б. # [[Көсемше]]нің құрамды '''-лап, -леп (-дап, -деп, -тап, -теп)''' формалары қосылған сөздің бәрі бірдей, әрине, үстеу бола бермейді. Адвербиалданған формалары ғана үстеуге жатады. Мысалы: ''Қырықтап, отыздап, жаяулап, темірлеп'' т.б. # '''-шылап (-шілеп)''' жұрнағы. Бұл жұрнақ - бастапқы '''-ша''' және '''-лап''' деген қосымшалардан құралған. # '''-қары (-кері)''' жұрнағы санаулы біраз сөздерге жалғанып үстеу жасайды. Мысалы: ''ішкері, сыртқары, тысқары, ұшқары'' т.б. # '''-ын, -ін, -сын, -сін''' қосымшалары тек біраз сөздерге ғана қосылып үстеу тудырады. Мысалы: ''қысын, жазын, жасырын, астыртын, үстіртін, ертеңгісін, кешкісін'' т.б. ===== Көнеленген формалар арқылы туған жалаң үстеулер ===== Оларға бір алуан сөздердің белгілі бір септік жалғау формасында әбден қалыптасып, бір-бірінен бөлінбейтіндей болып көнеленген сөздер жатады. Осындай көнеленген "қосымшалар" төркіндері септік жалғауларынан болғандықтан, сыртқы тұлғасы жағынан сол септіктердің жалғауларына ұқсас келеді. Септелу қашан да болсын есімдерге тән қасиет болғандықтан, мұндай үстеулер кейбір септік жалғауларының көнеленуінің нәтижесінде көбінесе есімдерден туады. # '''Барыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''зорға, босқа, текке, жатқа, бекерге, әреңге, алға, артқа, ас(т)қа, үс(т)ке, бірге, кешке, ертеңіне, әзірге, қазірге, күнге'' т.б. # '''Жатыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''алда, артта, аста, үсте, кейде, әлгіде, жаңада, баяғыда, күнде, түнде, аңдаусызда, абайсызда, қапыда, ілуде, қапелімде, қапылыста, лезде, жөппелдем(е)де'' т.б. # '''Шығыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''шалқасынан, жүресінен, етпетінен, төтеден, кеңінен, тезінен, қырынан, келтесінен, басынан, әуелден, ежелден, шетінен, лажсыздан, тосыннан, кенеттен, қатеден'' т.б. # '''Көмектес септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''кезекпен, шынымен, қалпымен, жайымен, ретімен, жөнімен, түйдегімен'' т.б. === Күрделі туынды үстеулер === Күрделі туынды үстеулер деп екі сөзден я бірігіп, я қосарланып жасалған немесе кемі екі я онан да көп сөздерден тіркесіп тұрақтанған үстеулерді айтамыз. Осыған қарай, күрделі туынды үстеулер үш түрлі жолмен жасалады. # Басқа сөз таптарына тән сөздер бірігудің нәтижесінде үстеулерге айналады. Ондай үстеулер мыналар: ''бүгін, биыл, таңертең, жаздыгүні, қыстыгүні, әрқашан, әрдайым, екіншәрі, ендігәрі, түнеугүні, бірталай, ешқашан, әлдеқайда, бірқатар, неғұрлым, әжептәуір, бірқыдыру, әлдекімше, сөйтіп'' т.б. # Сөздердің қосарлану арқылы туған үстеулер мынадай: ''әрең-әрең, енді-енді, зорға-зорға; қолма-қол, сөзбе-сөз, көзбе-көз; бет-бетімен, тоб-тобымен, лег-легімен; үсті-үстіне, алды-артына, қолды-қолына; бостан-босқа; тектен-текке, турадан-тура; күнде-күнде, жылда-жылда; сөйлей-сөйлей, көре-көре, айтып-айтып; жата-жастана; кие-жара, күліп-ойнап, аунап-қунап; бір-бірлеп, он-ондап, мың-мыңдап; бірте-бірте, біртіндеп-біртіндеп; оқтын-оқтын, оқта-текте, анда-санда; жапа-тармағай, тырым-тырағай'' т.б. # Жазуда бөлек таңбаланып, мағына жағынан бір сөз ретінде қолданылатын грамматикаланған және идиомаланған тұрақты тіркестер - оларды екі салаға бөлуге болады. #* '''Грамматикаланған жай тіркестер:''' ''күні кеше, күні бүгін, күні ілгері, ала жаздай, күндерде бір күн, ертеден қара кешке, ала сала, келе сала, айта келе, оқи келе, жаза келе, алдын ала, соңын ала, сабаққа бола, кітапқа бола '' т.б. #* '''Идиомаланған тұрақты тіркестер:''' ''қас пен көздің арасында, аяқ астынан, түн баласында, қаннен қаперсіз, елден ала бөтен, томаға тұйық, құлан таза '' т.б.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Үстеулердің мағыналары == Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді. # Мезгіл үстеулер # Мекен үстеулер # Мөлшер үстеулері # Сын (я бейне) үстеулері # Күшейту (я ұлғайту) үстеулері # Мақсат үстеулері # Себеп-салдар үстеулері # Топтау (я бөлу) үстеулері === Мезгіл үстеулер === Мезгіл үстеуі қашан? қашаннан бері? деген сұраққа жауап беріп, қимылдың, іс-әрекеттің мезгілін, мерзімін, уақытын білдіреді. Мезгіл үстеуі етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы: Кешегіден бері (қашаннан бері?) жоқ; Жазғыгүні (қашан?) келген; Ала жаздай (қашан?) еңбектенді; Күні-түні (қашан?) оқыды т.б. === Мекен үстеулер === Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы: Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері-кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т.б. === Сын (я бейне) үстеулері === Сын-қимыл (бейне) үстеуі іс-әрекеттің, қимылдың амалын, тәсілін, сын-бейнесін білдіреді. Сұрақтары: қайтіп? қалайша? қалай? кімше? Мысалы: Ақырын (қалай?) жүгірді, қазша (қалайша?) қаңқылдады, бекерден-бекер (қалай?) отырма, балаша (кімше?) мәз-мейрам болды, бүркіттейін (қалайша?) шүйілді, қолма-қол (қалай?) хабарласты, т.б. === Мөлшер үстеулері === Мөлшер үстеуі қанша? қаншама? қаншалық? қаншалап? деген сұрақтарға жауап береді. Мөлшер үстеуі сынның немесе қимылдың көлемдік дәрежесін, мөлшерін, шама-шарқын білдіреді. Мөлшер үстеуі етістікпен тіркесіп келгенде қимылдың шама-шарқын, мөлшерін білдіреді. Мысалы: сонша (қанша?) шаршапты, біршама (қаншама?) кешігіп қалды, недәуір (қалай?) өскен екен. Ал сонша (қанша?) биік, біршама (қанша?) алыс, недәуір (қалай?) ұзақ дегенде мөлшер үстеулер сын есімдермен тіркесіп, сынның мөлшерін, көлемін білдіреді. === Күшейту (я ұлғайту) үстеулері === Күшейткіш үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің, сынның сапасын, белгісін не солғындатып, не күшейтіп көрсетеді. Сұрағы: қалай? Мысалы: әбден жүдепті, керемет биледі, мүлдем қозғалта алмады. Сонымен бірге күшейткіш үстеуге сын есімнің күшейтпелі шырайын жасайтын ең (биік), өте (салмақты), аса (терең), тым (терең), кілең (жүйрік) сөздері де жатады. === Мақсат үстеулері === Мақсат үстеуі не мақсатпен? қалай? деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекеттің, қимылдың орындалу мақсатын білдіреді. Мысалы: әдейі айтты, қасақана кетіп қалды, жорта білмегенсіді, әдейілеп шақырды. === Себеп-салдар үстеулері === Себеп-салдар үстеуі не себепті? қалай? неге? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін білдіреді. Себеп-салдар үстеуіне: құр босқа, лажсыздан, босқа, амалсыздан, шарасыздан сөздері жатады. Бұл сөздер етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, босқа ренжіді, лажсыздан келісті, т.б. === Топтау үстеулері === Топтау үстеулері амалдық және басқа қарым-қатынастың бірігуі арқылы істелгенін немесе, көрсетілгеніне, жекеленіп істелетіндігін білдіреді. Бұл үстеулер нешеден? қаншадан? нешеуден? қалай-қалай? сияқты сұрауларға жауап береді. Мысалы: екеулеп, он-ондап, көп-көптен, топ-тобымен, рет-ретімен, үйді-үйіне т.б. == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Үстеу атау септігінде тұрып бастауыш болады. Еріншектің '''ертеңі''' бітпес. '''Бүгін''' - Ұлыстың ұлы күні. '''Баяндауыш.''' Үстеу жіктеліп келіп немесе заттанып, баяндауыш болады. Мен сенімен '''біргемін'''. Талапты бала -талпынған '''құстай.''' '''Толықтауыш.''' Кейде үстеу заттанып келіп, толықтауыш болады. Естілер '''ертеңгіні''' ескере, көре сөйлейді. '''Бүгінгісін''' ғана қамданған алысқа бармайды. '''Пысықтауыш.''' Үстеу қимылдың әр түрлі белгісін білдіріп, пысықтауыш болады. '''Кеше''' қар жауды. Ол '''лезде''' келді. Мен '''амалсыздан''' үйге кеттім. '''Анықтауыш.''' Мөлшер үстеу зат есіммен, күшейткіш үстеу сын есіммен тіркесіп келіп, күрделі анықтауыш болады. '''Ең берекелі''', '''ең парасатты''' тәжірибе - халық түйген тұжырымдар. '''Сонша''' алтынды қайдан алады? == Үстеудің емлесі == 1. Негізгі және туынды үстеулер көбінесе айтылуынша жазылады және кейбір туынды үстеулер морфологиялық принцип бойынша жазылады. (ертең, төмен, лажсыздан т.б.) 2. Сөздердің тіркесуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің әрбір сыңары бөлек жазылады. (құр әншейін, ала жаздай, күн ұзаққа, күн ілгері т.б.) 3. Сөздердің қосарлануы арқылы жасалған күрделі үстеулер сызықша арқылы жазылады. (көзбе-көз, олай-бұлай, тұс-тұстан) 4. Сөздердің кірігуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің көпшілігі сыңарларының дыбысталуынша, өзгеріске түскен күйінде жазылады. (бүгін (бұл+күн), биыл (бұл+жыл), қыстыгүні (қыстың+күні) т.б.) == Әдебиет == * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] lfn4nesxv2esg1wm11coxxz9hxlc7tv 3594976 3594857 2026-04-29T04:40:57Z 1nter pares 146705 3594976 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Үстеу''' — заттың әр қилы қимылы мен ісінің ([[етістік]]тің) әр түрлі сындық, бейнелік, мекендік, мезгілдік, шарттық, мөлшерлік күй-жайлары мен сынның белгісін білдіретін [[сөз табы]]. == Морфологиялық сипаттары == Үстеу сөздері морфологиялық тұлғасына қарай екіге бөлінеді: '''негізгі ''' үстеулер мен '''туынды''' үстеулер. Ал, құрамына қарай: '''дара''' және '''күрделі''' үстеу деп бөлінеді. === Негізгі үстеулер === Негізгі үстеулер деп қазіргі кезде морфемаларға бөлшектеуге келмейтін, тек белгілі бір формада қалыптасқан сөздерді айтамыз. Негізгі үстеулерге келесі сөздер жатады: ''әрең, азар (әзер), әдейі, жорта, қасақана, ұдайы, үнемі, дереу, шапшаң, бағана, қазір, енді, ілгері, жоғарғы, төмен, әрі, бері, кері, әрмен, бермен, ерте, кеше, нақ, дәл, нағыз, сәл, әнтек, тек, мейлінше, лық(а), қақ, дәйім, һаман, әншейін, тым, тіпті, өсе, аса, ең, әбден, мүлде(м), төтенше, ерекше, орасан'' т.б. Негізгі үстеулердің мынадай үш түрлі ерекшеліктері бар: * Негізгі үстеулердің көпшілігінен шырай категориясы жасалады. Демек, оларға '''-рақ, -рек, -лау, -леу''' жұрнақтары жалғанады, алдынан (бұрын) шырай туғызатын '''өте, аса , тіпті, мейлінше, қабағат''' сияқты күшейткіш сөздер қолданылады. Мысалы: {|class="wikitable" align="center" style="background: #dddddd;" |''бұрын''||''бұрынырақ''||''бұрындау''||''тым бұрын'' || |''кейін''||''кейінірек''||''кейіндеу''||''өте кейін'' |- |''ілгері''||''ілгерірек''||''ілгерілеу''||''аса ілгері'' || |''әрі''||''әрірек''||''әрілеу''||''тым әрі'' |- |''әрмен''||''әрменірек''||''әрмендеу''||''тіпті әрмен'' || |''былай''||''былайырақ''||''былайылау''||''тым былай'' |} * Негізгі үстеулердің кейбіреулері қосарланып та, плеонизм жолымен қабаттаса да қолданылады. Мысалы: ''құр босқа, жай босқа, текке босқа, бос бекерге, құр бекер, бекерден-бекер, бостан-босқа, тектен-тек, бостан-бос, құрдан-құр'' т.б. * Негізгі үстеулерден қосымшалар арқылы да, қорсарлану арқылы да, басқа сөздермен тіркесіп те, туынды үстеулер жасала береді. Мысалы: ''әрең, әрең-әрең, азар-азар, азар деп, азар-азар деп, әдейілеп, ұдайылап, әрі-бері, бұрынды-соңды, ілгері-кейін, жоғарылы-төменді, енді-енді, кейінде, кейіннен, ендігәрі '' т.б. === Туынды үстеулер === Туынды үстеулер деп басқа сөз таптарынан түрлі қосымшалар арқылы, сөздердің бірігу және қосарлану, тіркесу тәсілдері арқылы, сондай-ақ, кейбір сөз тіркестерінің тұрақтануы арқылы жасалған (я үстеуге айналған) үстеулерді айтамыз. Құрылысы мен құрамы жағынан туынды ұстеулер екі топқа бөлінеді: ''жалаң туынды'' үстеулер мен ''күрделі туынды'' үстеулер. ==== Жалаң туынды үстеулер ==== Түрлі қосымшалар арқылы жасалған үстеулерді жалаң туынды үстеулер дейміз. Жалаң туынды үстеулерге жалғанатын қосымшалар екі түрлі болады: біреулері жұрнақтар арқылы жасалады да, біреулері әр түрлі жалғаулардың көнеленуі арқылы үстеуге айналды. ===== Жұрнақтар арқылы жасалатын жалаң үстеулер ===== Бұлар арнаулы жұрнақтар арқылы жасалады. Ондай үстеу тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ша, -ше''' жұрнағы. Осы жұрнақ арқылы жасалған үстеу мағына жағынан негізінде амалдың қалай я қалайша істелетіндігінің бейнесін білдіреді. Бұл жұрнақ [[зат есім|жалқы зат есімдерге]] де, [[зат есім|жалпы зат есімдерге]] (мысалы: ''Омаровша, Аманкелдіше, құсша, адамша''), олардың жекеше түріне де, көпше түріне де (мысалы: ''батырша, батырларша'') және тәуелді түріне де (''көзімше, көзіңше, көзімізше, көзінше'' т.б.) жалғанып үстеу тудырады. #: Осы жұрнақ арқылы кейбір [[сын есім|негізгі сын есімнен]] де (''ескіше, жаңаша, басқаша '' т.б.), [[сын есім|туынды сын есімнен]] де (''биылғыша, бұрынғыша'') үстеу жасалады; жіктеу [[есімдік]]терінен де (''менше, меніңше, сендерше''), [[есімдік|өздік есімдіктен]] де (''өзімше, өздерінше''), кейбір [[есімдік|белгісіздік есімдіктерден]] де (''әлдекімше, кейбіреулерше'') үстеу сөздер туады. # '''-лай, -лей (-дай, -дей, -тай, -тей)''' жұрнақтары. Мысалы: ''осылай, екіншілей, жастай, жібектей, күздей, қыстай'' т.б. # '''-дайын, -дейін, (-тайын, -тейін)''' жұрнақтары. Бұл жұрнақтар ― '''-дай''' және '''-ын''' деген қосымшалардан құралған құранды жұрнақтар. Мысалы: ''Түлкідейін түн қатып, Бөрідейін жол тартып'' ([[Махамбет]]). # '''-шалық (-ша+лық), -шама (-ша+ма)''' жұрнақтары [[есімдік|сілтеу есімдіктерінен]] үстеу жасайды. Мысалы: ''осыншама, соншама, соншалық, мұнша, мұншалық'' т.б. # [[Көсемше]]нің құрамды '''-лап, -леп (-дап, -деп, -тап, -теп)''' формалары қосылған сөздің бәрі бірдей, әрине, үстеу бола бермейді. Адвербиалданған формалары ғана үстеуге жатады. Мысалы: ''Қырықтап, отыздап, жаяулап, темірлеп'' т.б. # '''-шылап (-шілеп)''' жұрнағы. Бұл жұрнақ - бастапқы '''-ша''' және '''-лап''' деген қосымшалардан құралған. # '''-қары (-кері)''' жұрнағы санаулы біраз сөздерге жалғанып үстеу жасайды. Мысалы: ''ішкері, сыртқары, тысқары, ұшқары'' т.б. # '''-ын, -ін, -сын, -сін''' қосымшалары тек біраз сөздерге ғана қосылып үстеу тудырады. Мысалы: ''қысын, жазын, жасырын, астыртын, үстіртін, ертеңгісін, кешкісін'' т.б. ===== Көнеленген формалар арқылы туған жалаң үстеулер ===== Оларға бір алуан сөздердің белгілі бір септік жалғау формасында әбден қалыптасып, бір-бірінен бөлінбейтіндей болып көнеленген сөздер жатады. Осындай көнеленген "қосымшалар" төркіндері септік жалғауларынан болғандықтан, сыртқы тұлғасы жағынан сол септіктердің жалғауларына ұқсас келеді. Септелу қашан да болсын есімдерге тән қасиет болғандықтан, мұндай үстеулер кейбір септік жалғауларының көнеленуінің нәтижесінде көбінесе есімдерден туады. # '''Барыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''зорға, босқа, текке, жатқа, бекерге, әреңге, алға, артқа, ас(т)қа, үс(т)ке, бірге, кешке, ертеңіне, әзірге, қазірге, күнге'' т.б. # '''Жатыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''алда, артта, аста, үсте, кейде, әлгіде, жаңада, баяғыда, күнде, түнде, аңдаусызда, абайсызда, қапыда, ілуде, қапелімде, қапылыста, лезде, жөппелдем(е)де'' т.б. # '''Шығыс септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''шалқасынан, жүресінен, етпетінен, төтеден, кеңінен, тезінен, қырынан, келтесінен, басынан, әуелден, ежелден, шетінен, лажсыздан, тосыннан, кенеттен, қатеден'' т.б. # '''Көмектес септіктің көнеленуінен туған үстеулер:''' ''кезекпен, шынымен, қалпымен, жайымен, ретімен, жөнімен, түйдегімен'' т.б. === Күрделі туынды үстеулер === Күрделі туынды үстеулер деп екі сөзден я бірігіп, я қосарланып жасалған немесе кемі екі я онан да көп сөздерден тіркесіп тұрақтанған үстеулерді айтамыз. Осыған қарай, күрделі туынды үстеулер үш түрлі жолмен жасалады. # Басқа сөз таптарына тән сөздер бірігудің нәтижесінде үстеулерге айналады. Ондай үстеулер мыналар: ''бүгін, биыл, таңертең, жаздыгүні, қыстыгүні, әрқашан, әрдайым, екіншәрі, ендігәрі, түнеугүні, бірталай, ешқашан, әлдеқайда, бірқатар, неғұрлым, әжептәуір, бірқыдыру, әлдекімше, сөйтіп'' т.б. # Сөздердің қосарлану арқылы туған үстеулер мынадай: ''әрең-әрең, енді-енді, зорға-зорға; қолма-қол, сөзбе-сөз, көзбе-көз; бет-бетімен, тоб-тобымен, лег-легімен; үсті-үстіне, алды-артына, қолды-қолына; бостан-босқа; тектен-текке, турадан-тура; күнде-күнде, жылда-жылда; сөйлей-сөйлей, көре-көре, айтып-айтып; жата-жастана; кие-жара, күліп-ойнап, аунап-қунап; бір-бірлеп, он-ондап, мың-мыңдап; бірте-бірте, біртіндеп-біртіндеп; оқтын-оқтын, оқта-текте, анда-санда; жапа-тармағай, тырым-тырағай'' т.б. # Жазуда бөлек таңбаланып, мағына жағынан бір сөз ретінде қолданылатын грамматикаланған және идиомаланған тұрақты тіркестер - оларды екі салаға бөлуге болады. #* '''Грамматикаланған жай тіркестер:''' ''күні кеше, күні бүгін, күні ілгері, ала жаздай, күндерде бір күн, ертеден қара кешке, ала сала, келе сала, айта келе, оқи келе, жаза келе, алдын ала, соңын ала, сабаққа бола, кітапқа бола '' т.б. #* '''Идиомаланған тұрақты тіркестер:''' ''қас пен көздің арасында, аяқ астынан, түн баласында, қаннен қаперсіз, елден ала бөтен, томаға тұйық, құлан таза '' т.б.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Үстеулердің мағыналары == Үстеу сөздер мағынасына қарай таптастырғанда мынадай сегіз топқа бөлінеді. # Мезгіл үстеулер # Мекен үстеулер # Мөлшер үстеулері # Сын (я бейне) үстеулері # Күшейту (я ұлғайту) үстеулері # Мақсат үстеулері # Себеп-салдар үстеулері # Топтау (я бөлу) үстеулері === Мезгіл үстеулер === Мезгіл үстеуі қашан? қашаннан бері? деген сұраққа жауап беріп, қимылдың, іс-әрекеттің мезгілін, мерзімін, уақытын білдіреді. Мезгіл үстеуі етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы: Кешегіден бері (қашаннан бері?) жоқ; Жазғыгүні (қашан?) келген; Ала жаздай (қашан?) еңбектенді; Күні-түні (қашан?) оқыды т.б. === Мекен үстеулер === Мекен үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің орындалатын орнын, мекенін көрсетіп, қайда? қайдан? қалай қарай? сұрақтарына жауап береді. Мысалы: Тауға қарай (қалай қарай?) өрмелеу, алға (қайда?) жылжыды, ілгері-кейін (қайда?) қозғалды, жоғарыдан (қайдан?) түсті, т.б. === Сын (я бейне) үстеулері === Сын-қимыл (бейне) үстеуі іс-әрекеттің, қимылдың амалын, тәсілін, сын-бейнесін білдіреді. Сұрақтары: қайтіп? қалайша? қалай? кімше? Мысалы: Ақырын (қалай?) жүгірді, қазша (қалайша?) қаңқылдады, бекерден-бекер (қалай?) отырма, балаша (кімше?) мәз-мейрам болды, бүркіттейін (қалайша?) шүйілді, қолма-қол (қалай?) хабарласты, т.б. === Мөлшер үстеулері === Мөлшер үстеуі қанша? қаншама? қаншалық? қаншалап? деген сұрақтарға жауап береді. Мөлшер үстеуі сынның немесе қимылдың көлемдік дәрежесін, мөлшерін, шама-шарқын білдіреді. Мөлшер үстеуі етістікпен тіркесіп келгенде қимылдың шама-шарқын, мөлшерін білдіреді. Мысалы: сонша (қанша?) шаршапты, біршама (қаншама?) кешігіп қалды, недәуір (қалай?) өскен екен. Ал сонша (қанша?) биік, біршама (қанша?) алыс, недәуір (қалай?) ұзақ дегенде мөлшер үстеулер сын есімдермен тіркесіп, сынның мөлшерін, көлемін білдіреді. === Күшейту (я ұлғайту) үстеулері === Күшейткіш үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің, сынның сапасын, белгісін не солғындатып, не күшейтіп көрсетеді. Сұрағы: қалай? Мысалы: әбден жүдепті, керемет биледі, мүлдем қозғалта алмады. Сонымен бірге күшейткіш үстеуге сын есімнің күшейтпелі шырайын жасайтын ең (биік), өте (салмақты), аса (терең), тым (терең), кілең (жүйрік) сөздері де жатады. === Мақсат үстеулері === Мақсат үстеуі не мақсатпен? қалай? деген сұраққа жауап беріп, іс-әрекеттің, қимылдың орындалу мақсатын білдіреді. Мысалы: әдейі айтты, қасақана кетіп қалды, жорта білмегенсіді, әдейілеп шақырды. === Себеп-салдар үстеулері === Себеп-салдар үстеуі не себепті? қалай? неге? деген сұрақтарға жауап береді. Себеп-салдар үстеуі қимылдың, іс-әрекеттің болу себебін білдіреді. Себеп-салдар үстеуіне: құр босқа, лажсыздан, босқа, амалсыздан, шарасыздан сөздері жатады. Бұл сөздер етістікпен тіркесіп қолданылады. Мысалы, босқа ренжіді, лажсыздан келісті, т.б. === Топтау үстеулері === Топтау үстеулері амалдық және басқа қарым-қатынастың бірігуі арқылы істелгенін немесе, көрсетілгеніне, жекеленіп істелетіндігін білдіреді. Бұл үстеулер нешеден? қаншадан? нешеуден? қалай-қалай? сияқты сұрауларға жауап береді. Мысалы: екеулеп, он-ондап, көп-көптен, топ-тобымен, рет-ретімен, үйді-үйіне т.б. == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Үстеу атау септігінде тұрып бастауыш болады. Еріншектің '''ертеңі''' бітпес. '''Бүгін''' - Ұлыстың ұлы күні. '''Баяндауыш.''' Үстеу жіктеліп келіп немесе заттанып, баяндауыш болады. Мен сенімен '''біргемін'''. Талапты бала -талпынған '''құстай.''' '''Толықтауыш.''' Кейде үстеу заттанып келіп, толықтауыш болады. Естілер '''ертеңгіні''' ескере, көре сөйлейді. '''Бүгінгісін''' ғана қамданған алысқа бармайды. '''Пысықтауыш.''' Үстеу қимылдың әр түрлі белгісін білдіріп, пысықтауыш болады. '''Кеше''' қар жауды. Ол '''лезде''' келді. Мен '''амалсыздан''' үйге кеттім. '''Анықтауыш.''' Мөлшер үстеу зат есіммен, күшейткіш үстеу сын есіммен тіркесіп келіп, күрделі анықтауыш болады. '''Ең берекелі''', '''ең парасатты''' тәжірибе - халық түйген тұжырымдар. '''Сонша''' алтынды қайдан алады? == Үстеудің емлесі == 1. Негізгі және туынды үстеулер көбінесе айтылуынша жазылады және кейбір туынды үстеулер морфологиялық принцип бойынша жазылады. (ертең, төмен, лажсыздан т.б.) 2. Сөздердің тіркесуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің әрбір сыңары бөлек жазылады. (құр әншейін, ала жаздай, күн ұзаққа, күн ілгері т.б.) 3. Сөздердің қосарлануы арқылы жасалған күрделі үстеулер сызықша арқылы жазылады. (көзбе-көз, олай-бұлай, тұс-тұстан) 4. Сөздердің кірігуі арқылы жасалған күрделі үстеулердің көпшілігі сыңарларының дыбысталуынша, өзгеріске түскен күйінде жазылады. (бүгін (бұл+күн), биыл (бұл+жыл), қыстыгүні (қыстың+күні) т.б.) == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] ap7dhe8palaozzlk4jf5vhhzu59hnp2 Есімдік 0 3719 3594849 3537616 2026-04-28T19:28:23Z Төлеген Мереке 179229 3594849 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Есімдіктер''' - заттың атын, сынын, [[сан]]ын,олардың аттарын білдірмейтін, бірақ солардың ([[зат есім]], [[сын есім]], [[сан есім]]дердің) орнына жұмсалатын [[сөз табы]].<ref name="ReferenceA">Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Есімідіктер белгілі бір түсінікті я ойды жалпылама түрде мегзеу арқылы білдіреді. Есімдіктердің нақтылы мағыналары өздерінен бұрын айтылған сөйлемге немесе жалпы сөйлеу аңғарына қарай айқындалады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Құрамына қарай: == '''Дара есімдік''' бір сөзден тұрады. Мысалы: мен, олар, біреу, барлық, қайда, мынау т.б. '''Күрделі есімдік''' екі түбірден жасалады. Мысалы: кімде-кім, өз-өзіне, әлдеқашан, әркім, ешбір т.б. == Есімдіктердің мағыналары == '''Мағыналарына қарай есімдіктер мынадай топтарға бөлінеді:''' # Жіктеу есімдіктер; # Сілтеу есімдіктер; # Сұрау есімдіктер; # Өздік есімдіктер; # Белгісіздік есімдіктер; # Болымсыздық есімдіктер; # Жалпылау есімдіктері; === Жіктеу есімдіктері === Жіктеу есімдіктеріне ''мен, сен, сіз, ол, біз, сендер, сіздер, олар'' деген сөздер жатады. Жіктеу есімдіктері үнемі жақтық ұғыммен байланысты келеді. Сол себептен олар ылғи адаммен байланысты, демек, сөйлеуші, тыңдаушы және бөгде кісі деген ұғымдармен байланысты қолданылады.<ref name="ReferenceA"/> Есімдіктердің де [[септеу]] жүйесі басқа есімдерімен негізінде бір ізді болғанымен, олардың әр тобына тән кейбір ерекшеліктері де жоқ емес. Мысалы: жіктеу есімдіктерінің жекеше түрлері төмендегінше септеледі: {|class="wikitable"| |Атау||''мен''||''сен''||''ол'' |- |Ілік||''менің''||''сенің''||''оның'' |- |Барыс||''маған''||''саған''||''оған'' |- |Табыс||''мені''||''сені''||''оны'' |- |Жатыс||''менде''||''сенде''||''онда'' |- |Шығыс||''менен''||''сенен''||''онан (одан)'' |- |Көмектес||''менімен''||''сенімен''||''онымен'' |} Бұл үлгіден, басқа есімдерге қарағанда, жіктеу есімдіктерінің ерекшелеу септелетіні көрінеді. Бірақ бұл ерекшелік олардың көпше түрлеріне және ''сіз'' деген есімдіктерде кездеспейді, соңғылар (''сіз, біз, сендер, сіздер'') септеу жағынан басқа есімдерге ұқсас келеді. === Сілтеу есімдіктері === Нұсқау және көрсету мағыналарын білдіреді. Сілтеу есімдіктеріне ''бұл, осы, сол, анау, мынау, сонау, осынау, ана, мына, сона, әні, міне '' деген сөздер жатады. Бұл есімдіктер негізінен алғанда, сілтеу, көрсету, нұсқау сияқты ишараттарды білдіріп, '''қай? қайсы?''' деген сұрауларға жауап беретін аттрибутивтік сөздер. === Сұрау есімдіктері === Жауап алу мақсатында қойылатын сұрақтар. Сұрау есімдіктері мыналар: ''кім? не? неше? қай? қандай? қанша? қалай? қашан?'' Бұлардан басқа да бірнеше сұрау есімдіктері бар, бірақ олар - белгілі жолдармен жоғарыда көрсетілген негізгі сұрау есімдіктерінен жасалған есімдіктер. === Өздік есімдік === Қазақ тілінде өздік есімдікке жалғыз ғана '''өз''' сөзі жатады. Бұл есімдік көбінесе ''өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріңіз'' деген сияқты оңаша және ортақ тәуелдеулі түрде қолданылады. === Белгісіздік есімдіктері === Белгісіздік есімдіктер деп мағыналары жағынан заттар мен құбылыстарды нақтылы түрде білдірмей, жорамалдап, белгісіз мәнде айтылатын сөздерді айтамыз. Белгісіздік есімдіктердің жасалауына '''бір, әр, әлде ''' деген үш сөз ұйытқы болып қызмет атқарады, белгісіздік есімдіктер осы сөздердің кейбір басқа есімдіктермен бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: # ''Біреу, кейбіреу, кейбір, қайсыбір, әрбір, бірнеше, бірдеме.'' # ''Әркім, әрне, әрқайсы, әрқалай.'' # ''Әлдекім, әлдене, әлдеқайдан, әлденеше, әлдеқалай, әлдеқашан (әлдақашан).'' === Болымсыздық есімдіктері === Болымсыздық мағынаны білдіретін есімдіктің түрі. Болымсыздық есімдіктер негізінде '''еш''' деген сөзбен кейбір есімдіктердің бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: ''еш, ешкім, ешбір, ештеме, дәнеңе, ешқашан, ешқандай, ешқайсы.'' Болымсыздық сөйлемде болымсыздық мағына білдіретін '''емес, жоқ''' деген сөздермен және етістіктің болымсыз түрімен байланысты қолданылады (''ешкім айтқан емес; ешкім айтқан жоқ; ешкім айтпады'' т. б.). === Жалпылау есімдіктері === Жалпылау есімдіктері деп мағына жағынан кем дегенде екі я онан көп заттар мен құбылыстарды жинақтау, жалпылау атау үшін қолданылатын сөздерді айтамыз. Жалпылау есімдіктеріне '''бәрі, барлық, барша, бар''' (''бар адам''), '''күллі, бүкіл, түгел, бүтін, тегіс''' деген сөздер ғана жатады.<ref>А.Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] oim0nir91rxz1hrabzpwx7d2crgrf9c 3594850 3594849 2026-04-28T19:28:48Z Төлеген Мереке 179229 3594850 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Есімдіктер''' - заттың атын, сынын, [[сан]]ын,олардың аттарын білдірмейтін, бірақ солардың ([[зат есім]], [[сын есім]], [[сан есім]]дердің) орнына жұмсалатын [[сөз табы]].<ref name="ReferenceA">Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Есімідіктер белгілі бір түсінікті я ойды жалпылама түрде мегзеу арқылы білдіреді. Есімдіктердің нақтылы мағыналары өздерінен бұрын айтылған сөйлемге немесе жалпы сөйлеу аңғарына қарай айқындалады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Құрамына қарай: == '''Дара есімдік''' бір сөзден тұрады. Мысалы: мен, олар, біреу, барлық, қайда, мынау т.б. '''Күрделі есімдік''' екі түбірден жасалады. Мысалы: кімде-кім, өз-өзіне, әлдеқашан, әркім, ешбір т.б. == Есімдіктердің мағыналары == '''Мағыналарына қарай есімдіктер мынадай топтарға бөлінеді:''' # Жіктеу есімдіктер; # Сілтеу есімдіктер; # Сұрау есімдіктер; # Өздік есімдіктер; # Белгісіздік есімдіктер; # Болымсыздық есімдіктер; # Жалпылау есімдіктері; === Жіктеу есімдіктері === Жіктеу есімдіктеріне ''мен, сен, сіз, ол, біз, сендер, сіздер, олар'' деген сөздер жатады. Жіктеу есімдіктері үнемі жақтық ұғыммен байланысты келеді. Сол себептен олар ылғи адаммен байланысты, демек, сөйлеуші, тыңдаушы және бөгде кісі деген ұғымдармен байланысты қолданылады.<ref name="ReferenceA"/> Есімдіктердің де [[септеу]] жүйесі басқа есімдерімен негізінде бір ізді болғанымен, олардың әр тобына тән кейбір ерекшеліктері де жоқ емес. Мысалы: жіктеу есімдіктерінің жекеше түрлері төмендегінше септеледі: {|class="wikitable"| |Атау||''мен''||''сен''||''ол'' |- |Ілік||''менің''||''сенің''||''оның'' |- |Барыс||''маған''||''саған''||''оған'' |- |Табыс||''мені''||''сені''||''оны'' |- |Жатыс||''менде''||''сенде''||''онда'' |- |Шығыс||''менен''||''сенен''||''онан (одан)'' |- |Көмектес||''менімен''||''сенімен''||''онымен'' |} Бұл үлгіден, басқа есімдерге қарағанда, жіктеу есімдіктерінің ерекшелеу септелетіні көрінеді. Бірақ бұл ерекшелік олардың көпше түрлеріне және ''сіз'' деген есімдіктерде кездеспейді, соңғылар (''сіз, біз, сендер, сіздер'') септеу жағынан басқа есімдерге ұқсас келеді. === Сілтеу есімдіктері === Нұсқау және көрсету мағыналарын білдіреді. Сілтеу есімдіктеріне ''бұл, осы, сол, анау, мынау, сонау, осынау, ана, мына, сона, әні, міне '' деген сөздер жатады. Бұл есімдіктер негізінен алғанда, сілтеу, көрсету, нұсқау сияқты ишараттарды білдіріп, '''қай? қайсы?''' деген сұрауларға жауап беретін аттрибутивтік сөздер. === Сұрау есімдіктері === Жауап алу мақсатында қойылатын сұрақтар. Сұрау есімдіктері мыналар: ''кім? не? неше? қай? қандай? қанша? қалай? қашан?'' Бұлардан басқа да бірнеше сұрау есімдіктері бар, бірақ олар - белгілі жолдармен жоғарыда көрсетілген негізгі сұрау есімдіктерінен жасалған есімдіктер. === Өздік есімдік === Қазақ тілінде өздік есімдікке жалғыз ғана '''өз''' сөзі жатады. Бұл есімдік көбінесе ''өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріңіз'' деген сияқты оңаша және ортақ тәуелдеулі түрде қолданылады. === Белгісіздік есімдіктері === Белгісіздік есімдіктер деп мағыналары жағынан заттар мен құбылыстарды нақтылы түрде білдірмей, жорамалдап, белгісіз мәнде айтылатын сөздерді айтамыз. Белгісіздік есімдіктердің жасалауына '''бір, әр, әлде ''' деген үш сөз ұйытқы болып қызмет атқарады, белгісіздік есімдіктер осы сөздердің кейбір басқа есімдіктермен бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: # ''Біреу, кейбіреу, кейбір, қайсыбір, әрбір, бірнеше, бірдеме.'' # ''Әркім, әрне, әрқайсы, әрқалай.'' # ''Әлдекім, әлдене, әлдеқайдан, әлденеше, әлдеқалай, әлдеқашан (алдақашан).'' === Болымсыздық есімдіктері === Болымсыздық мағынаны білдіретін есімдіктің түрі. Болымсыздық есімдіктер негізінде '''еш''' деген сөзбен кейбір есімдіктердің бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: ''еш, ешкім, ешбір, ештеме, дәнеңе, ешқашан, ешқандай, ешқайсы.'' Болымсыздық сөйлемде болымсыздық мағына білдіретін '''емес, жоқ''' деген сөздермен және етістіктің болымсыз түрімен байланысты қолданылады (''ешкім айтқан емес; ешкім айтқан жоқ; ешкім айтпады'' т. б.). === Жалпылау есімдіктері === Жалпылау есімдіктері деп мағына жағынан кем дегенде екі я онан көп заттар мен құбылыстарды жинақтау, жалпылау атау үшін қолданылатын сөздерді айтамыз. Жалпылау есімдіктеріне '''бәрі, барлық, барша, бар''' (''бар адам''), '''күллі, бүкіл, түгел, бүтін, тегіс''' деген сөздер ғана жатады.<ref>А.Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] q34us0zkcmb4qm9kxxdoclp7h3u74cq 3594851 3594850 2026-04-28T19:29:05Z Төлеген Мереке 179229 3594851 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Есімдіктер''' - заттың атын, сынын, [[сан]]ын,олардың аттарын білдірмейтін, бірақ солардың ([[зат есім]], [[сын есім]], [[сан есім]]дердің) орнына жұмсалатын [[сөз табы]].<ref name="ReferenceA">Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Есімідіктер белгілі бір түсінікті я ойды жалпылама түрде мегзеу арқылы білдіреді. Есімдіктердің нақтылы мағыналары өздерінен бұрын айтылған сөйлемге немесе жалпы сөйлеу аңғарына қарай айқындалады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Құрамына қарай: == '''Дара есімдік''' бір сөзден тұрады. Мысалы: мен, олар, біреу, барлық, қайда, мынау т.б. '''Күрделі есімдік''' екі түбірден жасалады. Мысалы: кімде-кім, өз-өзіне, әлдеқашан, әркім, ешбір т.б. == Есімдіктердің мағыналары == '''Мағыналарына қарай есімдіктер мынадай топтарға бөлінеді:''' # Жіктеу есімдіктер; # Сілтеу есімдіктер; # Сұрау есімдіктер; # Өздік есімдіктер; # Белгісіздік есімдіктер; # Болымсыздық есімдіктер; # Жалпылау есімдіктері; === Жіктеу есімдіктері === Жіктеу есімдіктеріне ''мен, сен, сіз, ол, біз, сендер, сіздер, олар'' деген сөздер жатады. Жіктеу есімдіктері үнемі жақтық ұғыммен байланысты келеді. Сол себептен олар ылғи адаммен байланысты, демек, сөйлеуші, тыңдаушы және бөгде кісі деген ұғымдармен байланысты қолданылады.<ref name="ReferenceA"/> Есімдіктердің де [[септеу]] жүйесі басқа есімдерімен негізінде бір ізді болғанымен, олардың әр тобына тән кейбір ерекшеліктері де жоқ емес. Мысалы: жіктеу есімдіктерінің жекеше түрлері төмендегінше септеледі: {|class="wikitable"| |Атау||''мен''||''сен''||''ол'' |- |Ілік||''менің''||''сенің''||''оның'' |- |Барыс||''маған''||''саған''||''оған'' |- |Табыс||''мені''||''сені''||''оны'' |- |Жатыс||''менде''||''сенде''||''онда'' |- |Шығыс||''менен''||''сенен''||''онан (одан)'' |- |Көмектес||''менімен''||''сенімен''||''онымен'' |} Бұл үлгіден, басқа есімдерге қарағанда, жіктеу есімдіктерінің ерекшелеу септелетіні көрінеді. Бірақ бұл ерекшелік олардың көпше түрлеріне және ''сіз'' деген есімдіктерде кездеспейді, соңғылар (''сіз, біз, сендер, сіздер'') септеу жағынан басқа есімдерге ұқсас келеді. === Сілтеу есімдіктері === Нұсқау және көрсету мағыналарын білдіреді. Сілтеу есімдіктеріне ''бұл, осы, сол, анау, мынау, сонау, осынау, ана, мына, сона, әні, міне '' деген сөздер жатады. Бұл есімдіктер негізінен алғанда, сілтеу, көрсету, нұсқау сияқты ишараттарды білдіріп, '''қай? қайсы?''' деген сұрауларға жауап беретін аттрибутивтік сөздер. === Сұрау есімдіктері === Жауап алу мақсатында қойылатын сұрақтар. Сұрау есімдіктері мыналар: ''кім? не? неше? қай? қандай? қанша? қалай? қашан?'' Бұлардан басқа да бірнеше сұрау есімдіктері бар, бірақ олар - белгілі жолдармен жоғарыда көрсетілген негізгі сұрау есімдіктерінен жасалған есімдіктер. === Өздік есімдік === Қазақ тілінде өздік есімдікке жалғыз ғана '''өз''' сөзі жатады. Бұл есімдік көбінесе ''өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріңіз'' деген сияқты оңаша және ортақ тәуелдеулі түрде қолданылады. === Белгісіздік есімдіктері === Белгісіздік есімдіктер деп мағыналары жағынан заттар мен құбылыстарды нақтылы түрде білдірмей, жорамалдап, белгісіз мәнде айтылатын сөздерді айтамыз. Белгісіздік есімдіктердің жасалауына '''бір, әр, әлде ''' деген үш сөз ұйытқы болып қызмет атқарады, белгісіздік есімдіктер осы сөздердің кейбір басқа есімдіктермен бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: # ''Біреу, кейбіреу, кейбір, қайсыбір, әрбір, бірнеше, бірдеме.'' # ''Әркім, әрне, әрқайсы, әрқалай.'' # ''Әлдекім, әлдене, әлдеқайдан, әлденеше, әлдеқалай, әлдеқашан (алдақашан).'' === Болымсыздық есімдіктері === Болымсыздық мағынаны білдіретін есімдіктің түрі. Болымсыздық есімдіктер негізінде '''еш''' деген сөзбен кейбір есімдіктердің бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: ''еш, ешкім, ешбір, ештеме, дәнеңе, ешқашан, ешқандай, ешқайсы.'' Болымсыздық сөйлемде болымсыздық мағына білдіретін '''емес, жоқ''' деген сөздермен және етістіктің болымсыз түрімен байланысты қолданылады (''ешкім айтқан емес; ешкім айтқан жоқ; ешкім айтпады'' т.б.). === Жалпылау есімдіктері === Жалпылау есімдіктері деп мағына жағынан кем дегенде екі я онан көп заттар мен құбылыстарды жинақтау, жалпылау атау үшін қолданылатын сөздерді айтамыз. Жалпылау есімдіктеріне '''бәрі, барлық, барша, бар''' (''бар адам''), '''күллі, бүкіл, түгел, бүтін, тегіс''' деген сөздер ғана жатады.<ref>А.Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] 12hwwu4nvw0rupdsjz95a57ht66g8ds 3595065 3594851 2026-04-29T07:39:21Z Төлеген Мереке 179229 3595065 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Есімдіктер''' - заттың атын, сынын, [[сан]]ын, олардың аттарын білдірмейтін, бірақ солардың ([[зат есім]], [[сын есім]], [[сан есім]]дердің) орнына жұмсалатын [[сөз табы]].<ref name="ReferenceA">Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Есімідіктер белгілі бір түсінікті я ойды жалпылама түрде мегзеу арқылы білдіреді. Есімдіктердің нақтылы мағыналары өздерінен бұрын айтылған сөйлемге немесе жалпы сөйлеу аңғарына қарай айқындалады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> == Құрамына қарай: == '''Дара есімдік''' бір сөзден тұрады. Мысалы: мен, олар, біреу, барлық, қайда, мынау т.б. '''Күрделі есімдік''' екі түбірден жасалады. Мысалы: кімде-кім, өз-өзіне, әлдеқашан, әркім, ешбір т.б. == Есімдіктердің мағыналары == '''Мағыналарына қарай есімдіктер мынадай топтарға бөлінеді:''' # Жіктеу есімдіктер; # Сілтеу есімдіктер; # Сұрау есімдіктер; # Өздік есімдіктер; # Белгісіздік есімдіктер; # Болымсыздық есімдіктер; # Жалпылау есімдіктері; === Жіктеу есімдіктері === Жіктеу есімдіктеріне ''мен, сен, сіз, ол, біз, сендер, сіздер, олар'' деген сөздер жатады. Жіктеу есімдіктері үнемі жақтық ұғыммен байланысты келеді. Сол себептен олар ылғи адаммен байланысты, демек, сөйлеуші, тыңдаушы және бөгде кісі деген ұғымдармен байланысты қолданылады.<ref name="ReferenceA"/> Есімдіктердің де [[септеу]] жүйесі басқа есімдерімен негізінде бір ізді болғанымен, олардың әр тобына тән кейбір ерекшеліктері де жоқ емес. Мысалы: жіктеу есімдіктерінің жекеше түрлері төмендегінше септеледі: {|class="wikitable"| |Атау||''мен''||''сен''||''ол'' |- |Ілік||''менің''||''сенің''||''оның'' |- |Барыс||''маған''||''саған''||''оған'' |- |Табыс||''мені''||''сені''||''оны'' |- |Жатыс||''менде''||''сенде''||''онда'' |- |Шығыс||''менен''||''сенен''||''онан (одан)'' |- |Көмектес||''менімен''||''сенімен''||''онымен'' |} Бұл үлгіден, басқа есімдерге қарағанда, жіктеу есімдіктерінің ерекшелеу септелетіні көрінеді. Бірақ бұл ерекшелік олардың көпше түрлеріне және ''сіз'' деген есімдіктерде кездеспейді, соңғылар (''сіз, біз, сендер, сіздер'') септеу жағынан басқа есімдерге ұқсас келеді. === Сілтеу есімдіктері === Нұсқау және көрсету мағыналарын білдіреді. Сілтеу есімдіктеріне ''бұл, осы, сол, анау, мынау, сонау, осынау, ана, мына, сона, әні, міне '' деген сөздер жатады. Бұл есімдіктер негізінен алғанда, сілтеу, көрсету, нұсқау сияқты ишараттарды білдіріп, '''қай? қайсы?''' деген сұрауларға жауап беретін аттрибутивтік сөздер. === Сұрау есімдіктері === Жауап алу мақсатында қойылатын сұрақтар. Сұрау есімдіктері мыналар: ''кім? не? неше? қай? қандай? қанша? қалай? қашан?'' Бұлардан басқа да бірнеше сұрау есімдіктері бар, бірақ олар - белгілі жолдармен жоғарыда көрсетілген негізгі сұрау есімдіктерінен жасалған есімдіктер. === Өздік есімдік === Қазақ тілінде өздік есімдікке жалғыз ғана '''өз''' сөзі жатады. Бұл есімдік көбінесе ''өзім, өзің, өзіңіз, өзі, өзіміз, өздеріңіз'' деген сияқты оңаша және ортақ тәуелдеулі түрде қолданылады. === Белгісіздік есімдіктері === Белгісіздік есімдіктер деп мағыналары жағынан заттар мен құбылыстарды нақтылы түрде білдірмей, жорамалдап, белгісіз мәнде айтылатын сөздерді айтамыз. Белгісіздік есімдіктердің жасалауына '''бір, әр, әлде ''' деген үш сөз ұйытқы болып қызмет атқарады, белгісіздік есімдіктер осы сөздердің кейбір басқа есімдіктермен бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: # ''Біреу, кейбіреу, кейбір, қайсыбір, әрбір, бірнеше, бірдеме.'' # ''Әркім, әрне, әрқайсы, әрқалай.'' # ''Әлдекім, әлдене, әлдеқайдан, әлденеше, әлдеқалай, әлдеқашан (алдақашан).'' === Болымсыздық есімдіктері === Болымсыздық мағынаны білдіретін есімдіктің түрі. Болымсыздық есімдіктер негізінде '''еш''' деген сөзбен кейбір есімдіктердің бірігуі арқылы жасалады. Мысалы: ''еш, ешкім, ешбір, ештеме, дәнеңе, ешқашан, ешқандай, ешқайсы.'' Болымсыздық сөйлемде болымсыздық мағына білдіретін '''емес, жоқ''' деген сөздермен және етістіктің болымсыз түрімен байланысты қолданылады (''ешкім айтқан емес; ешкім айтқан жоқ; ешкім айтпады'' т.б.). === Жалпылау есімдіктері === Жалпылау есімдіктері деп мағына жағынан кем дегенде екі я онан көп заттар мен құбылыстарды жинақтау, жалпылау атау үшін қолданылатын сөздерді айтамыз. Жалпылау есімдіктеріне '''бәрі, барлық, барша, бар''' (''бар адам''), '''күллі, бүкіл, түгел, бүтін, тегіс''' деген сөздер ғана жатады.<ref>А.Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология (лингвистика)]] 9r9qa4576gv61xg6tf4x63rinwsuwcf Етістік 0 3739 3594840 3568506 2026-04-28T18:56:30Z Төлеген Мереке 179229 3594840 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Етістік''' — заттың іс-әрекетін, қимылын білдіретін сөз табы. [[Қазақ тілі]]ндегі сөз таптарының ішіндегі ең күрделі және қарымы ең кең грамматикалық категория. == Мағынасына қарай == '''Салт етістік.''' Өзінің алдынан табыс септігіндегі сөзді қажет етпейтін етістік. Мысалы: үйге кел, үйден шық, үйде отыр, үймен хабарлас. '''Сабақты етістік.''' Алдындағы сөздің табыс септікте тұруын қажет ететін етістік. Мысалы: хатты оқы, ақшаны сана, есепті шеш, шашыңды тара. == Морфологиялық сипаттары == Морфологиялық құрамы жағынан етістіктер '''дара етістіктер''' мен '''күрделі етістіктер''' деп аталатын екі салаға бөлінеді. === Дара етісітіктер === Дара етістіктер құрылымына қарай ''түбір етістіктер'' және жұрнақ арқылы жасалған ''туынды етістіктер'' деген екі топқа жіктеледі. Дара етістіктер мысалы: ''ек, жек, оқы, жаз, кел, аяқта, баста, қолда, арала, сабала, сүйреле, шапқыла, үймеле, кіріс, жуын, айтқыз'' т.б. ==== Түбір етістіктер ==== Түбір етістіктер деп арнаулы морфологиялық бөлшектері жоқ, демек, қазіргі кезде морфологиялық жағынан түбір және жұрнақ деп бөлшектеуге болмайтындай етістік формалары аталады. Мысалы: ''аз, ал, айт, алда, арба, ат, ас, аш, ақ, бар, бас, бат, бер, без, бол, бөр, байла, баста, бақырай, де, ез, ер, ес, жет, жала, жыла, же, жел, жебе, жорт, жи, жар, жаз, жүз, жүгір, илан, тасы, тара, тос, тол, тоқы, түс, үр, ұқ, шал, шай, шаш'' т.б. Бірақ, өзге түбір сөздер сияқты, етістік түбірі де тарихи дамып отырғандықтан, олардың қатары да бірте-бірте толығып, көбейіп отырған, сол себептен түбір етістіктердің ішінде бұрын ұзақ замандар бойы, туынды сөз есебінде жұмсала-жұмсала келіп, бірте-бірте түбірі мен жұрнағын ажыратуға болмайтындай болып кеткен сөздер бар. Мысалы, жоғарыдағы етістіктердің ішінен: ''айт (ай+т), алда (ал+да), байла (бау+ла), бақырай (бақ+ырай), жыла (йығ+ла), баста (бас+та), жорт (жоры+т)'' дегендерді, сондай-ақ ''тоқта (тоқ+та), тоқыра (тоқ+ыра), болыс (бол+ыс), сөйле (сөз+ле), тула (ту+ла), шегін (шек+ін), шегер (шек+ер) т.б. тәрізді қазіргі шақта түбір саналып жүрген етістіктерді алсақ, жақша ішінде көрсетілгендей, әуелгі түбір сөздер мен жұрнақтардан кейбіреулері деформаланбай-ақ, кейбіреулері деформаланып бөлшектенбейтін түбірлерге айналып кеткен.'' ==== Туынды етістіктер ==== Туынды етістіктерге, әдетте, түбірлерден арнаулы жұрнақтар арқылы жасалған етістіктер жатады. Туынды етістіктерді тиісті түбірге және жұрнаққа бөлшектеуге болады, бірақ ол туынды тұлға есебінде қолданыла береді. Мысалы: ''ой+ла, той+ла, тер+ле, сүр+ле, ем+де, көз+де, тоқпақ+та, іс+те, сын+а, мін+е, мол+ай, ес+ей''. ===== Есім негізді етістіктер ===== Есім негізді етістіктерге етістіктерден өзге сөз таптарынан жасалатын етістіктер жатады, олар арнаулы жұрнақтар арқылы көбінесе [[зат есім]]нен, [[сын есім]]нен, [[үстеу]]лерден, [[Еліктеу сөз|еліктеуіш сөздер]]<nowiki/>ден, әредік [[одағай]]лардан жасалады. Есімдерден етістік тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' жұрнағы; # '''-лан (-лен, -дан, -ден, -тан, -тен)''' жұрнағы; # '''-лас (-лес, -дас, -дес, -тас, -тес)''' жұрнағы; # '''-лат (-лет, -дат, -дет)''' жұрнағы; # '''-а (-е)''' жұрнағы; # '''-ай (-ей, -й)''' жұрнағы; # '''-қар (-ғар, -кер, -гер)''' жұрнағы; # '''-ар (-ер, -р)''' жұрнағы; # '''-ал (-әл, -ыл, -іл, -л)''' жұрнағы; # '''-ық (ік)''' жұрнағы; # '''-сы (-сі)''' және '''-ымсы (-імсі)''' жұрнақтары; # '''-сын (-сін)''' жұрнағы; # '''-сыра (-сіре)''' жұрнағы; # '''-ра (-ре, -ыра, -іре)''' жұрнағы; # '''-ырай (-ірей)''' жұрнағы; # тек белгілі бір есімдерден, кейбіреулері тек санаулы ғана есімдер мен етістіктерден туынды етістік жасайтын әрі көне, әрі маңдымсыз жұрнақтар бар. Оларға мыналар жатады: #* '''-ы, -і''' (''бай-ы, жас-ы, жан-ы, желп-і, кең-і, келк-і, тарп-ы'' т.б.) #* '''-шы, -ші''' #* '''-ан, -ен, -ын, -ін, -н''' #* '''-ырқа, -ірке''' #* '''-ырқан, -іркен''' #* '''-ына, -іне''' #* '''-қа, -ке, -ға, -ге''' #* '''-ди, -тый, -ти''' ===== Етістік негізді етістіктер ===== Бұл салаға етістік негіздерінен арнааулы жұрнақтар арқылы жасалатын туынды етістіктер енеді. Бұл жұрнақтарды семантикалық ерекшеліктеріне қарай екі салаға бөлуге болады. * Бірінші тобына өзі жалғанатын етістік негіздерінің мағыналарына амалдың жиілену, еселену, қайталану, үстемелену, солғындау сипаттарын білдіретіндей рең жамайтын жұрнақтар жатады, олар, шартты түрде, '''амалдың өту сипатын білдіретін жұрнақтар''' деп аталады. *# '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' *# '''-қыла (-кіле, -ғыла, -гіле)''' *# '''-мала (-меле, -бала, -беле, -пала, -пеле)''' *# '''-ғышта (-қышта, -кіште, гіште)''' *# '''-ыңқыра (-іңкіре, -ңқыра, -ңкіре)''' *# '''-ымсыра (-імсіре, -мсыра, -місре)''' *# '''-ыстрыр (-істір, -стыр, -стір)''' * Екінші тобына өзі жалғанатын етістік негізінің мағынасына амалдың субъектіге қатысын білдіретіндей реңк жамайтын жұрнақтар жатады, олар '''етіс жұрнақтары''' деп аталады. Ерекшелігіне қарай, бұл жұрнақтар [[етіс|етіс категориясының]] арнаулы формалары болып саналады да, етістердің көрсеткіштері делініп танылады. *# '''-ыс (-іс, е)''' *# '''-т''' *# '''-тыр (-тір, -дыр, -дір)''' *# '''-қыз (-ғыз, -кіз, -гіз)''' *# '''-ыл (-іл, -л)''' *# '''-ын (-ін, -н)''' === Күрделі етістіктер === Күрделі етістіктердің түрлері: * Құрамды етістік * Құрама етістік * Сараламалы етістік * Суреттеме етістік * Тұрақты етістік ==== Құрамды етістік ==== Етістіктің бірінші компоненті (есім) негіз болса, екінші компоненті (көмекші етістік) сол есім сөзді етістікке айналдыратын дәнекер есебінде қызмет етеді. :Мысалы: ''жәрдем ет, ән сал, үлгі қыл, қабыл ал'' т.б. ==== Құрама етістік ==== Бұл етістіктердің әрбір бөлігінде өзді-өзіне дербес лексикалық мағына бар және әрқайсысының осы мағыналары бір-бірінен кем емес, бір-бірімен парапар я тең түседі. :Мысалы: ''алып ал, ала кел, барып кел, бара кел, алып бар, ала бар, алып кет, ала кет, келіп кет'' т.б. ==== Сараламалы етістік ==== Бұл етістіктер екі я одан аса етістіктің тіркесінен құралады. Лексикалық мағынасына алғашқы етістік негіз (жетекші) болады да, оған қосылатын көсемшенің жұрнағы ('''-а, -е, -й, -ып, -іп''') мен соңғы көмекші етістік селбесіп жетекші етістіктің мағынасын саралайтындай қосымша грамматикалық мән үстейді. Сарамалы етістік құрамындағы көмекші етістіктердің түрлі-түрлі болуларына қарай және компоненттердің сандары да, өздері де басқа-басқа болуларына қарай, олардың грамматикалық қызметтері де, грамматикалық семантикалары да сала-сала болып, амалдың жүзеге асу я өту сипаттарының әр қилы кезеңі, сатысы сияқты абстракты құбылыстарды білдіреді. :Мысалы: ''айтып жібер, айтып жібере қой; айтып жібере жаздап қалды; айтып көр, айта көр, айта сал, айта қой, айтып қой, айта жүр, айта біл, айта түс'' т.б. ==== Суреттеме етістік ==== Бұл етістіктер жетекші сөз бен көмекші етістіктен құралады. Жетекші сөз етістіктің жалаң я күрделі [[көсемше]], [[есімше]] формасында, жалаң есімдер және есім мен етістік араласқан формаларында болады. Бұларға жәрдемші болып көмекші етістік қосылады. Көмекші етістіктердің көбі — '''е''' көмекші етістігінің түрленген формасы болып келеді. :Мысалы: ''барып едім, барған едің, келетін еді, түсінуші едік, ұйықтап кеткен екенмін, кешігіп қалған екенсің, келсе игі едіңдер, мұғалім едіңіздер, жас екен; бармақ болды, келмек екен, жазатын болды, келетін көрінeді'' т.б. ==== Тұрақты етістік ==== Бұл етістіктерге лексикаланған, [[идиома]]ланған тіркестер жатады. :Мысалы: ''опық жеді, таяқ жеді, құр қалды, бас қойды, ауыз жаласты, арам тер болды, қырғи қабақ болды, бетке шіркеу салды, жан алқымға алды, ауыз салды, көз салды, жек көрді, жанын қияды'' т.б. == Етістік формалары == Етістік формаларының жүйесі төмендегі [[грамматикалық категория]]ларға бөлінеді: # Етістік негізі. # Қимыл атауы категориясы. # Салттық және сабақтылық категориясы. # [[Етіс]] категориясы. # Болымдылық және болымсыздық категориясы. # Амалдың өту сипаты категориясы. # [[Есімше]]лер категориясы. # Көсемшелер категориясы. # [[Рай]] категориясы. # [[Шақ]] категориясы. # [[жіктік жалғау|Жіктік]], [[көптік жалғау]]ларының шаққа қатысы. == Етістіктердің мағыналары == Етістіктерді іштей бір-біріне мағына жағынан жақындықтарына, өз ара функция жағынан орайластықтарына қарай топ-топқа бөлуге болады: * амал-әрекет етістіктері (''босат, көтер, күрес, ки, сыз, өлше '' т.б.); * қимыл-қозғалыс етістіктері (''ауна, аудар, домала, жыт, қаш, секір'' т.б.); * қалып-сапа етістіктері (''жат, жантай, тұр, тос, күт, ұлғай'' т.б.); * ойлау-сөйлеу етістіктері (''айт, сөйле, де, ескер, жатта '' т.б.); * өсу-өну етістіктері (''балала, жапырақта, гүлде, өс, өн'' т.б.); * бағыт-бағдар етістіктері (''бар, кел, кет, қайт, әпер, әкет'' т.б.); * көңіл күйі етістіктері (''жыла, қайғыр, өкін, күл, қуан'' т.б.); * бейнелеу-еліктеу етістіктері (''жарқыра, күркіре, дүркіре, тарсылда, сыртылда, сырқыра '' т.б.); * дыбыс етістіктері; * көру-есту етістіктері; * мінез-құлық етістіктері деген сияқты әлденеше топқа бөліп, саралауға болады. Сондай-ақ, сыртқы түр-тұрпат ұқсастықтарына немесе мағына-мазмұнын алшақтықтарына қарай оларды * [[омоним]] естістіктер, * [[синоним]] етістіктер, * [[антоним]] етістіктер деген тәрізді топтарға да жіктеуге болады. '''Дара етістіктер''' - тек кана сөз түбірінен немесе бөлінбейтін негізінен түратын етістіктер (қаз. бар, кел, ал, т.б.) '''Статистикалық етістіктер''' - қалды (қаз. аурып жатырмын), катынасты (қаз. сәкестену), сапалар мен қасиеттер көрсетуін (қаз. шөп көгіріп көрмеді) белгілейтін етістіктер. '''Фазалық етістіктер''' - кимылдың бір фазасын (басын, жалғасын, аяғын) белгілейтін етістіктер. '''Финитивті етістіктер''' - жіктеу формадағы етістіктер. '''Хамзалы етістіктер''' - түбір құрамында көмейден шығатын дыбыс(хамза) бар араб тіліндегі етістіктер. <ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9</ref><ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Есімше мен тұйық етістік атау септігінде тұрып, бастауыш болады. '''Ізденген''' жетер мұратқа. '''Оқу''' - білім бұлағы. '''Баяндауыш.''' Етістіктер жіктеліп келіп, баяндауыш болады. Мен биыл мектепті '''бітіремін'''. Мен қалаға '''баратынмын.''' '''Толықтауыш.''' Есімше және тұйық етістік атау және ілік септіктерінен басқа септіктерде тұрып, толықтауыш болады. '''Білгенге''' маржан, '''білмеске''' арзан. Біз енді '''жарысуға''' кірістік. '''Пысықтауыш.''' Қимылдың әр түрлі қасиетін білдіріп,пысықтауыш болады. Ол '''күлімсіреп''' қарады. Оны '''жеңу үшін''' күш керек. '''Анықтауыш.''' Есімшелер және ілік септігіндегі тұйық етістік анықтауыш болады. '''Оқудың''' шегі жоқ. Ақыл- '''тозбайтын''' тон, білім - '''таусылмайтын''' кен. == Тағы қараңыз == * [[Етістіктің предикатив формалары]] * [[Етістіктің аналитикалық формасы]] * [[Етістіктің жіктелмейтін формалары]] * [[Етістіктің атрибутив формасы]] * [[Етістікті сөз тіркестері]] * [[Көмекші етістік]] * [[Есім негізді етістік]] * [[Етістік негізді зат есім]] * [[Етістіктің түрлері]] * [[Зат есім]] * [[Сын есім]] * [[Сан есім]] * [[Морфология]] * [[Грамматика]] * [[Синтаксис]] * [[Көсемше]] * [[Шақ]] * [[Рай]] * [[Есімше]] * [[Инфинитив]] * [[Сөйлем]] * [[Сөз]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Лексикология]] [[Санат:Морфология]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Етістік]] 4o6z1pawps1y1flrjjjp02dpq26pwva 3594841 3594840 2026-04-28T18:57:40Z Төлеген Мереке 179229 3594841 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Етістік''' — заттың іс-әрекетін, қимылын білдіретін сөз табы. [[Қазақ тілі]]ндегі сөз таптарының ішіндегі ең күрделі және қарымы ең кең грамматикалық категория. == Мағынасына қарай == '''Салт етістік.''' Өзінің алдынан табыс септігіндегі сөзді қажет етпейтін етістік. Мысалы: үйге кел, үйден шық, үйде отыр, үймен хабарлас. '''Сабақты етістік.''' Алдындағы сөздің табыс септікте тұруын қажет ететін етістік. Мысалы: хатты оқы, ақшаны сана, есепті шеш, шашыңды тара. == Морфологиялық сипаттары == Морфологиялық құрамы жағынан етістіктер '''дара етістіктер''' мен '''күрделі етістіктер''' деп аталатын екі салаға бөлінеді. === Дара етісітіктер === Дара етістіктер құрылымына қарай ''түбір етістіктер'' және жұрнақ арқылы жасалған ''туынды етістіктер'' деген екі топқа жіктеледі. Дара етістіктер мысалы: ''ек, жек, оқы, жаз, кел, аяқта, баста, қолда, арала, сабала, сүйреле, шапқыла, үймеле, кіріс, жуын, айтқыз'' т.б. ==== Түбір етістіктер ==== Түбір етістіктер деп арнаулы морфологиялық бөлшектері жоқ, демек, қазіргі кезде морфологиялық жағынан түбір және жұрнақ деп бөлшектеуге болмайтындай етістік формалары аталады. Мысалы: ''аз, ал, айт, алда, арба, ат, ас, аш, ақ, бар, бас, бат, бер, без, бол, бөр, байла, баста, бақырай, де, ез, ер, ес, жет, жала, жыла, же, жел, жебе, жорт, жи, жар, жаз, жүз, жүгір, илан, тасы, тара, тос, тол, тоқы, түс, үр, ұқ, шал, шай, шаш'' т.б. Бірақ, өзге түбір сөздер сияқты, етістік түбірі де тарихи дамып отырғандықтан, олардың қатары да бірте-бірте толығып, көбейіп отырған, сол себептен түбір етістіктердің ішінде бұрын ұзақ замандар бойы, туынды сөз есебінде жұмсала-жұмсала келіп, бірте-бірте түбірі мен жұрнағын ажыратуға болмайтындай болып кеткен сөздер бар. Мысалы, жоғарыдағы етістіктердің ішінен: ''айт (ай+т), алда (ал+да), байла (бау+ла), бақырай (бақ+ырай), жыла (йығ+ла), баста (бас+та), жорт (жоры+т)'' дегендерді, сондай-ақ ''тоқта (тоқ+та), тоқыра (тоқ+ыра), болыс (бол+ыс), сөйле (сөз+ле), тула (ту+ла), шегін (шек+ін), шегер (шек+ер) т.б. тәрізді қазіргі шақта түбір саналып жүрген етістіктерді алсақ, жақша ішінде көрсетілгендей, әуелгі түбір сөздер мен жұрнақтардан кейбіреулері деформаланбай-ақ, кейбіреулері деформаланып бөлшектенбейтін түбірлерге айналып кеткен.'' ==== Туынды етістіктер ==== Туынды етістіктерге, әдетте, түбірлерден арнаулы жұрнақтар арқылы жасалған етістіктер жатады. Туынды етістіктерді тиісті түбірге және жұрнаққа бөлшектеуге болады, бірақ ол туынды тұлға есебінде қолданыла береді. Мысалы: ''ой+ла, той+ла, тер+ле, сүр+ле, ем+де, көз+де, тоқпақ+та, іс+те, сын+а, мін+е, мол+ай, ес+ей''. ===== Есім негізді етістіктер ===== Есім негізді етістіктерге етістіктерден өзге сөз таптарынан жасалатын етістіктер жатады, олар арнаулы жұрнақтар арқылы көбінесе [[зат есім]]нен, [[сын есім]]нен, [[үстеу]]лерден, [[Еліктеу сөз|еліктеуіш сөздер]]<nowiki/>ден, әредік [[одағай]]лардан жасалады. Есімдерден етістік тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' жұрнағы; # '''-лан (-лен, -дан, -ден, -тан, -тен)''' жұрнағы; # '''-лас (-лес, -дас, -дес, -тас, -тес)''' жұрнағы; # '''-лат (-лет, -дат, -дет)''' жұрнағы; # '''-а (-е)''' жұрнағы; # '''-ай (-ей, -й)''' жұрнағы; # '''-қар (-ғар, -кер, -гер)''' жұрнағы; # '''-ар (-ер, -р)''' жұрнағы; # '''-ал (-әл, -ыл, -іл, -л)''' жұрнағы; # '''-ық (ік)''' жұрнағы; # '''-сы (-сі)''' және '''-ымсы (-імсі)''' жұрнақтары; # '''-сын (-сін)''' жұрнағы; # '''-сыра (-сіре)''' жұрнағы; # '''-ра (-ре, -ыра, -іре)''' жұрнағы; # '''-ырай (-ірей)''' жұрнағы; # тек белгілі бір есімдерден, кейбіреулері тек санаулы ғана есімдер мен етістіктерден туынды етістік жасайтын әрі көне, әрі маңдымсыз жұрнақтар бар. Оларға мыналар жатады: #* '''-ы, -і''' (''бай-ы, жас-ы, жан-ы, желп-і, кең-і, келк-і, тарп-ы'' т.б.) #* '''-шы, -ші''' #* '''-ан, -ен, -ын, -ін, -н''' #* '''-ырқа, -ірке''' #* '''-ырқан, -іркен''' #* '''-ына, -іне''' #* '''-қа, -ке, -ға, -ге''' #* '''-ди, -тый, -ти''' ===== Етістік негізді етістіктер ===== Бұл салаға етістік негіздерінен арнаулы жұрнақтар арқылы жасалатын туынды етістіктер енеді. Бұл жұрнақтарды семантикалық ерекшеліктеріне қарай екі салаға бөлуге болады. * Бірінші тобына өзі жалғанатын етістік негіздерінің мағыналарына амалдың жиілену, еселену, қайталану, үстемелену, солғындау сипаттарын білдіретіндей рең жамайтын жұрнақтар жатады, олар, шартты түрде, '''амалдың өту сипатын білдіретін жұрнақтар''' деп аталады. *# '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' *# '''-қыла (-кіле, -ғыла, -гіле)''' *# '''-мала (-меле, -бала, -беле, -пала, -пеле)''' *# '''-ғышта (-қышта, -кіште, гіште)''' *# '''-ыңқыра (-іңкіре, -ңқыра, -ңкіре)''' *# '''-ымсыра (-імсіре, -мсыра, -місре)''' *# '''-ыстрыр (-істір, -стыр, -стір)''' * Екінші тобына өзі жалғанатын етістік негізінің мағынасына амалдың субъектіге қатысын білдіретіндей реңк жамайтын жұрнақтар жатады, олар '''етіс жұрнақтары''' деп аталады. Ерекшелігіне қарай, бұл жұрнақтар [[етіс|етіс категориясының]] арнаулы формалары болып саналады да, етістердің көрсеткіштері делініп танылады. *# '''-ыс (-іс, е)''' *# '''-т''' *# '''-тыр (-тір, -дыр, -дір)''' *# '''-қыз (-ғыз, -кіз, -гіз)''' *# '''-ыл (-іл, -л)''' *# '''-ын (-ін, -н)''' === Күрделі етістіктер === Күрделі етістіктердің түрлері: * Құрамды етістік * Құрама етістік * Сараламалы етістік * Суреттеме етістік * Тұрақты етістік ==== Құрамды етістік ==== Етістіктің бірінші компоненті (есім) негіз болса, екінші компоненті (көмекші етістік) сол есім сөзді етістікке айналдыратын дәнекер есебінде қызмет етеді. :Мысалы: ''жәрдем ет, ән сал, үлгі қыл, қабыл ал'' т.б. ==== Құрама етістік ==== Бұл етістіктердің әрбір бөлігінде өзді-өзіне дербес лексикалық мағына бар және әрқайсысының осы мағыналары бір-бірінен кем емес, бір-бірімен парапар я тең түседі. :Мысалы: ''алып ал, ала кел, барып кел, бара кел, алып бар, ала бар, алып кет, ала кет, келіп кет'' т.б. ==== Сараламалы етістік ==== Бұл етістіктер екі я одан аса етістіктің тіркесінен құралады. Лексикалық мағынасына алғашқы етістік негіз (жетекші) болады да, оған қосылатын көсемшенің жұрнағы ('''-а, -е, -й, -ып, -іп''') мен соңғы көмекші етістік селбесіп жетекші етістіктің мағынасын саралайтындай қосымша грамматикалық мән үстейді. Сарамалы етістік құрамындағы көмекші етістіктердің түрлі-түрлі болуларына қарай және компоненттердің сандары да, өздері де басқа-басқа болуларына қарай, олардың грамматикалық қызметтері де, грамматикалық семантикалары да сала-сала болып, амалдың жүзеге асу я өту сипаттарының әр қилы кезеңі, сатысы сияқты абстракты құбылыстарды білдіреді. :Мысалы: ''айтып жібер, айтып жібере қой; айтып жібере жаздап қалды; айтып көр, айта көр, айта сал, айта қой, айтып қой, айта жүр, айта біл, айта түс'' т.б. ==== Суреттеме етістік ==== Бұл етістіктер жетекші сөз бен көмекші етістіктен құралады. Жетекші сөз етістіктің жалаң я күрделі [[көсемше]], [[есімше]] формасында, жалаң есімдер және есім мен етістік араласқан формаларында болады. Бұларға жәрдемші болып көмекші етістік қосылады. Көмекші етістіктердің көбі — '''е''' көмекші етістігінің түрленген формасы болып келеді. :Мысалы: ''барып едім, барған едің, келетін еді, түсінуші едік, ұйықтап кеткен екенмін, кешігіп қалған екенсің, келсе игі едіңдер, мұғалім едіңіздер, жас екен; бармақ болды, келмек екен, жазатын болды, келетін көрінeді'' т.б. ==== Тұрақты етістік ==== Бұл етістіктерге лексикаланған, [[идиома]]ланған тіркестер жатады. :Мысалы: ''опық жеді, таяқ жеді, құр қалды, бас қойды, ауыз жаласты, арам тер болды, қырғи қабақ болды, бетке шіркеу салды, жан алқымға алды, ауыз салды, көз салды, жек көрді, жанын қияды'' т.б. == Етістік формалары == Етістік формаларының жүйесі төмендегі [[грамматикалық категория]]ларға бөлінеді: # Етістік негізі. # Қимыл атауы категориясы. # Салттық және сабақтылық категориясы. # [[Етіс]] категориясы. # Болымдылық және болымсыздық категориясы. # Амалдың өту сипаты категориясы. # [[Есімше]]лер категориясы. # Көсемшелер категориясы. # [[Рай]] категориясы. # [[Шақ]] категориясы. # [[жіктік жалғау|Жіктік]], [[көптік жалғау]]ларының шаққа қатысы. == Етістіктердің мағыналары == Етістіктерді іштей бір-біріне мағына жағынан жақындықтарына, өз ара функция жағынан орайластықтарына қарай топ-топқа бөлуге болады: * амал-әрекет етістіктері (''босат, көтер, күрес, ки, сыз, өлше '' т.б.); * қимыл-қозғалыс етістіктері (''ауна, аудар, домала, жыт, қаш, секір'' т.б.); * қалып-сапа етістіктері (''жат, жантай, тұр, тос, күт, ұлғай'' т.б.); * ойлау-сөйлеу етістіктері (''айт, сөйле, де, ескер, жатта '' т.б.); * өсу-өну етістіктері (''балала, жапырақта, гүлде, өс, өн'' т.б.); * бағыт-бағдар етістіктері (''бар, кел, кет, қайт, әпер, әкет'' т.б.); * көңіл күйі етістіктері (''жыла, қайғыр, өкін, күл, қуан'' т.б.); * бейнелеу-еліктеу етістіктері (''жарқыра, күркіре, дүркіре, тарсылда, сыртылда, сырқыра '' т.б.); * дыбыс етістіктері; * көру-есту етістіктері; * мінез-құлық етістіктері деген сияқты әлденеше топқа бөліп, саралауға болады. Сондай-ақ, сыртқы түр-тұрпат ұқсастықтарына немесе мағына-мазмұнын алшақтықтарына қарай оларды * [[омоним]] естістіктер, * [[синоним]] етістіктер, * [[антоним]] етістіктер деген тәрізді топтарға да жіктеуге болады. '''Дара етістіктер''' - тек кана сөз түбірінен немесе бөлінбейтін негізінен түратын етістіктер (қаз. бар, кел, ал, т.б.) '''Статистикалық етістіктер''' - қалды (қаз. аурып жатырмын), катынасты (қаз. сәкестену), сапалар мен қасиеттер көрсетуін (қаз. шөп көгіріп көрмеді) белгілейтін етістіктер. '''Фазалық етістіктер''' - кимылдың бір фазасын (басын, жалғасын, аяғын) белгілейтін етістіктер. '''Финитивті етістіктер''' - жіктеу формадағы етістіктер. '''Хамзалы етістіктер''' - түбір құрамында көмейден шығатын дыбыс(хамза) бар араб тіліндегі етістіктер. <ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9</ref><ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Есімше мен тұйық етістік атау септігінде тұрып, бастауыш болады. '''Ізденген''' жетер мұратқа. '''Оқу''' - білім бұлағы. '''Баяндауыш.''' Етістіктер жіктеліп келіп, баяндауыш болады. Мен биыл мектепті '''бітіремін'''. Мен қалаға '''баратынмын.''' '''Толықтауыш.''' Есімше және тұйық етістік атау және ілік септіктерінен басқа септіктерде тұрып, толықтауыш болады. '''Білгенге''' маржан, '''білмеске''' арзан. Біз енді '''жарысуға''' кірістік. '''Пысықтауыш.''' Қимылдың әр түрлі қасиетін білдіріп,пысықтауыш болады. Ол '''күлімсіреп''' қарады. Оны '''жеңу үшін''' күш керек. '''Анықтауыш.''' Есімшелер және ілік септігіндегі тұйық етістік анықтауыш болады. '''Оқудың''' шегі жоқ. Ақыл- '''тозбайтын''' тон, білім - '''таусылмайтын''' кен. == Тағы қараңыз == * [[Етістіктің предикатив формалары]] * [[Етістіктің аналитикалық формасы]] * [[Етістіктің жіктелмейтін формалары]] * [[Етістіктің атрибутив формасы]] * [[Етістікті сөз тіркестері]] * [[Көмекші етістік]] * [[Есім негізді етістік]] * [[Етістік негізді зат есім]] * [[Етістіктің түрлері]] * [[Зат есім]] * [[Сын есім]] * [[Сан есім]] * [[Морфология]] * [[Грамматика]] * [[Синтаксис]] * [[Көсемше]] * [[Шақ]] * [[Рай]] * [[Есімше]] * [[Инфинитив]] * [[Сөйлем]] * [[Сөз]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Лексикология]] [[Санат:Морфология]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Етістік]] jm97w9jx0ue1m1ewahz7xg2be6twso8 3594842 3594841 2026-04-28T18:59:22Z Төлеген Мереке 179229 3594842 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Етістік''' — заттың іс-әрекетін, қимылын білдіретін сөз табы. [[Қазақ тілі]]ндегі сөз таптарының ішіндегі ең күрделі және қарымы ең кең грамматикалық категория. == Мағынасына қарай == '''Салт етістік.''' Өзінің алдынан табыс септігіндегі сөзді қажет етпейтін етістік. Мысалы: үйге кел, үйден шық, үйде отыр, үймен хабарлас. '''Сабақты етістік.''' Алдындағы сөздің табыс септікте тұруын қажет ететін етістік. Мысалы: хатты оқы, ақшаны сана, есепті шеш, шашыңды тара. == Морфологиялық сипаттары == Морфологиялық құрамы жағынан етістіктер '''дара етістіктер''' мен '''күрделі етістіктер''' деп аталатын екі салаға бөлінеді. === Дара етісітіктер === Дара етістіктер құрылымына қарай ''түбір етістіктер'' және жұрнақ арқылы жасалған ''туынды етістіктер'' деген екі топқа жіктеледі. Дара етістіктер мысалы: ''ек, жек, оқы, жаз, кел, аяқта, баста, қолда, арала, сабала, сүйреле, шапқыла, үймеле, кіріс, жуын, айтқыз'' т.б. ==== Түбір етістіктер ==== Түбір етістіктер деп арнаулы морфологиялық бөлшектері жоқ, демек, қазіргі кезде морфологиялық жағынан түбір және жұрнақ деп бөлшектеуге болмайтындай етістік формалары аталады. Мысалы: ''аз, ал, айт, алда, арба, ат, ас, аш, ақ, бар, бас, бат, бер, без, бол, бөр, байла, баста, бақырай, де, ез, ер, ес, жет, жала, жыла, же, жел, жебе, жорт, жи, жар, жаз, жүз, жүгір, илан, тасы, тара, тос, тол, тоқы, түс, үр, ұқ, шал, шай, шаш'' т.б. Бірақ, өзге түбір сөздер сияқты, етістік түбірі де тарихи дамып отырғандықтан, олардың қатары да бірте-бірте толығып, көбейіп отырған, сол себептен түбір етістіктердің ішінде бұрын ұзақ замандар бойы, туынды сөз есебінде жұмсала-жұмсала келіп, бірте-бірте түбірі мен жұрнағын ажыратуға болмайтындай болып кеткен сөздер бар. Мысалы, жоғарыдағы етістіктердің ішінен: ''айт (ай+т), алда (ал+да), байла (бау+ла), бақырай (бақ+ырай), жыла (йығ+ла), баста (бас+та), жорт (жоры+т)'' дегендерді, сондай-ақ ''тоқта (тоқ+та), тоқыра (тоқ+ыра), болыс (бол+ыс), сөйле (сөз+ле), тула (ту+ла), шегін (шек+ін), шегер (шек+ер) т.б. тәрізді қазіргі шақта түбір саналып жүрген етістіктерді алсақ, жақша ішінде көрсетілгендей, әуелгі түбір сөздер мен жұрнақтардан кейбіреулері деформаланбай-ақ, кейбіреулері деформаланып бөлшектенбейтін түбірлерге айналып кеткен.'' ==== Туынды етістіктер ==== Туынды етістіктерге, әдетте, түбірлерден арнаулы жұрнақтар арқылы жасалған етістіктер жатады. Туынды етістіктерді тиісті түбірге және жұрнаққа бөлшектеуге болады, бірақ ол туынды тұлға есебінде қолданыла береді. Мысалы: ''ой+ла, той+ла, тер+ле, сүр+ле, ем+де, көз+де, тоқпақ+та, іс+те, сын+а, мін+е, мол+ай, ес+ей''. ===== Есім негізді етістіктер ===== Есім негізді етістіктерге етістіктерден өзге сөз таптарынан жасалатын етістіктер жатады, олар арнаулы жұрнақтар арқылы көбінесе [[зат есім]]нен, [[сын есім]]нен, [[үстеу]]лерден, [[Еліктеу сөз|еліктеуіш сөздер]]<nowiki/>ден, әредік [[одағай]]лардан жасалады. Есімдерден етістік тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' жұрнағы; # '''-лан (-лен, -дан, -ден, -тан, -тен)''' жұрнағы; # '''-лас (-лес, -дас, -дес, -тас, -тес)''' жұрнағы; # '''-лат (-лет, -дат, -дет)''' жұрнағы; # '''-а (-е)''' жұрнағы; # '''-ай (-ей, -й)''' жұрнағы; # '''-қар (-ғар, -кер, -гер)''' жұрнағы; # '''-ар (-ер, -р)''' жұрнағы; # '''-ал (-әл, -ыл, -іл, -л)''' жұрнағы; # '''-ық (ік)''' жұрнағы; # '''-сы (-сі)''' және '''-ымсы (-імсі)''' жұрнақтары; # '''-сын (-сін)''' жұрнағы; # '''-сыра (-сіре)''' жұрнағы; # '''-ра (-ре, -ыра, -іре)''' жұрнағы; # '''-ырай (-ірей)''' жұрнағы; # тек белгілі бір есімдерден, кейбіреулері тек санаулы ғана есімдер мен етістіктерден туынды етістік жасайтын әрі көне, әрі маңдымсыз жұрнақтар бар. Оларға мыналар жатады: #* '''-ы, -і''' (''бай-ы, жас-ы, жан-ы, желп-і, кең-і, келк-і, тарп-ы'' т.б.) #* '''-шы, -ші''' #* '''-ан, -ен, -ын, -ін, -н''' #* '''-ырқа, -ірке''' #* '''-ырқан, -іркен''' #* '''-ына, -іне''' #* '''-қа, -ке, -ға, -ге''' #* '''-ди, -тый, -ти''' ===== Етістік негізді етістіктер ===== Бұл салаға етістік негіздерінен арнаулы жұрнақтар арқылы жасалатын туынды етістіктер енеді. Бұл жұрнақтарды семантикалық ерекшеліктеріне қарай екі салаға бөлуге болады. * Бірінші тобына өзі жалғанатын етістік негіздерінің мағыналарына амалдың жиілену, еселену, қайталану, үстемелену, солғындау сипаттарын білдіретіндей рең жамайтын жұрнақтар жатады, олар, шартты түрде, '''амалдың өту сипатын білдіретін жұрнақтар''' деп аталады. *# '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' *# '''-қыла (-кіле, -ғыла, -гіле)''' *# '''-мала (-меле, -бала, -беле, -пала, -пеле)''' *# '''-ғышта (-қышта, -кіште, гіште)''' *# '''-ыңқыра (-іңкіре, -ңқыра, -ңкіре)''' *# '''-ымсыра (-імсіре, -мсыра, -місре)''' *# '''-ыстрыр (-істір, -стыр, -стір)''' * Екінші тобына өзі жалғанатын етістік негізінің мағынасына амалдың субъектіге қатысын білдіретіндей реңк жамайтын жұрнақтар жатады, олар '''етіс жұрнақтары''' деп аталады. Ерекшелігіне қарай, бұл жұрнақтар [[етіс|етіс категориясының]] арнаулы формалары болып саналады да, етістердің көрсеткіштері делініп танылады. *# '''-ыс (-іс, е)''' *# '''-т''' *# '''-тыр (-тір, -дыр, -дір)''' *# '''-қыз (-ғыз, -кіз, -гіз)''' *# '''-ыл (-іл, -л)''' *# '''-ын (-ін, -н)''' === Күрделі етістіктер === Күрделі етістіктердің түрлері: * Құрамды етістік * Құрама етістік * Сараламалы етістік * Суреттеме етістік * Тұрақты етістік ==== Құрамды етістік ==== Етістіктің бірінші компоненті (есім) негіз болса, екінші компоненті (көмекші етістік) сол есім сөзді етістікке айналдыратын дәнекер есебінде қызмет етеді. :Мысалы: ''жәрдем ет, ән сал, үлгі қыл, қабыл ал'' т.б. ==== Құрама етістік ==== Бұл етістіктердің әрбір бөлігінде өзді-өзіне дербес лексикалық мағына бар және әрқайсысының осы мағыналары бір-бірінен кем емес, бір-бірімен парапар я тең түседі. :Мысалы: ''алып ал, ала кел, барып кел, бара кел, алып бар, ала бар, алып кет, ала кет, келіп кет'' т.б. ==== Сараламалы етістік ==== Бұл етістіктер екі я одан аса етістіктің тіркесінен құралады. Лексикалық мағынасына алғашқы етістік негіз (жетекші) болады да, оған қосылатын көсемшенің жұрнағы ('''-а, -е, -й, -ып, -іп''') мен соңғы көмекші етістік селбесіп жетекші етістіктің мағынасын саралайтындай қосымша грамматикалық мән үстейді. Сарамалы етістік құрамындағы көмекші етістіктердің түрлі-түрлі болуларына қарай және компоненттердің сандары да, өздері де басқа-басқа болуларына қарай, олардың грамматикалық қызметтері де, грамматикалық семантикалары да сала-сала болып, амалдың жүзеге асу я өту сипаттарының әр қилы кезеңі, сатысы сияқты абстракты құбылыстарды білдіреді. :Мысалы: ''айтып жібер, айтып жібере қой; айтып жібере жаздап қалды; айтып көр, айта көр, айта сал, айта қой, айтып қой, айта жүр, айта біл, айта түс'' т.б. ==== Суреттеме етістік ==== Бұл етістіктер жетекші сөз бен көмекші етістіктен құралады. Жетекші сөз етістіктің жалаң я күрделі [[көсемше]], [[есімше]] формасында, жалаң есімдер және есім мен етістік араласқан формаларында болады. Бұларға жәрдемші болып көмекші етістік қосылады. Көмекші етістіктердің көбі — '''е''' көмекші етістігінің түрленген формасы болып келеді. :Мысалы: ''барып едім, барған едің, келетін еді, түсінуші едік, ұйықтап кеткен екенмін, кешігіп қалған екенсің, келсе игі едіңдер, мұғалім едіңіздер, жас екен; бармақ болды, келмек екен, жазатын болды, келетін көрінeді'' т.б. ==== Тұрақты етістік ==== Бұл етістіктерге лексикаланған, [[идиома]]ланған тіркестер жатады. :Мысалы: ''опық жеді, таяқ жеді, құр қалды, бас қойды, ауыз жаласты, арам тер болды, қырғи қабақ болды, бетке шіркеу салды, жан алқымға алды, ауыз салды, көз салды, жек көрді, жанын қияды'' т.б. == Етістік формалары == Етістік формаларының жүйесі төмендегі [[грамматикалық категория]]ларға бөлінеді: # Етістік негізі. # Қимыл атауы категориясы. # Салттық және сабақтылық категориясы. # [[Етіс]] категориясы. # Болымдылық және болымсыздық категориясы. # Амалдың өту сипаты категориясы. # [[Есімше]]лер категориясы. # Көсемшелер категориясы. # [[Рай]] категориясы. # [[Шақ]] категориясы. # [[жіктік жалғау|Жіктік]], [[көптік жалғау]]ларының шаққа қатысы. == Етістіктердің мағыналары == Етістіктерді іштей бір-біріне мағына жағынан жақындықтарына, өзара функция жағынан орайластықтарына қарай топ-топқа бөлуге болады: * амал-әрекет етістіктері (''босат, көтер, күрес, ки, сыз, өлше'' т.б.); * қимыл-қозғалыс етістіктері (''ауна, аудар, домала, жыт, қаш, секір'' т.б.); * қалып-сапа етістіктері (''жат, жантай, тұр, тос, күт, ұлғай'' т.б.); * ойлау-сөйлеу етістіктері (''айт, сөйле, де, ескер, жатта'' т.б.); * өсу-өну етістіктері (''балала, жапырақта, гүлде, өс, өн'' т.б.); * бағыт-бағдар етістіктері (''бар, кел, кет, қайт, әпер, әкет'' т.б.); * көңіл күйі етістіктері (''жыла, қайғыр, өкін, күл, қуан'' т.б.); * бейнелеу-еліктеу етістіктері (''жарқыра, күркіре, дүркіре, тарсылда, сыртылда, сырқыра '' т.б.); * дыбыс етістіктері; * көру-есту етістіктері; * мінез-құлық етістіктері деген сияқты әлденеше топқа бөліп, саралауға болады. Сондай-ақ, сыртқы түр-тұрпат ұқсастықтарына немесе мағына-мазмұнын алшақтықтарына қарай оларды * [[омоним]] естістіктер, * [[синоним]] етістіктер, * [[антоним]] етістіктер деген тәрізді топтарға да жіктеуге болады. '''Дара етістіктер''' - тек кана сөз түбірінен немесе бөлінбейтін негізінен түратын етістіктер (қаз, бар, кел, ал, т.б.) '''Статистикалық етістіктер''' - қалды (қаз. аурып жатырмын), катынасты (қаз. сәкестену), сапалар мен қасиеттер көрсетуін (қаз. шөп көгіріп көрмеді) белгілейтін етістіктер. '''Фазалық етістіктер''' - кимылдың бір фазасын (басын, жалғасын, аяғын) белгілейтін етістіктер. '''Финитивті етістіктер''' - жіктеу формадағы етістіктер. '''Хамзалы етістіктер''' - түбір құрамында көмейден шығатын дыбыс (хамза) бар араб тіліндегі етістіктер. <ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9</ref><ref>[[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Есімше мен тұйық етістік атау септігінде тұрып, бастауыш болады. '''Ізденген''' жетер мұратқа. '''Оқу''' - білім бұлағы. '''Баяндауыш.''' Етістіктер жіктеліп келіп, баяндауыш болады. Мен биыл мектепті '''бітіремін'''. Мен қалаға '''баратынмын.''' '''Толықтауыш.''' Есімше және тұйық етістік атау және ілік септіктерінен басқа септіктерде тұрып, толықтауыш болады. '''Білгенге''' маржан, '''білмеске''' арзан. Біз енді '''жарысуға''' кірістік. '''Пысықтауыш.''' Қимылдың әр түрлі қасиетін білдіріп,пысықтауыш болады. Ол '''күлімсіреп''' қарады. Оны '''жеңу үшін''' күш керек. '''Анықтауыш.''' Есімшелер және ілік септігіндегі тұйық етістік анықтауыш болады. '''Оқудың''' шегі жоқ. Ақыл- '''тозбайтын''' тон, білім - '''таусылмайтын''' кен. == Тағы қараңыз == * [[Етістіктің предикатив формалары]] * [[Етістіктің аналитикалық формасы]] * [[Етістіктің жіктелмейтін формалары]] * [[Етістіктің атрибутив формасы]] * [[Етістікті сөз тіркестері]] * [[Көмекші етістік]] * [[Есім негізді етістік]] * [[Етістік негізді зат есім]] * [[Етістіктің түрлері]] * [[Зат есім]] * [[Сын есім]] * [[Сан есім]] * [[Морфология]] * [[Грамматика]] * [[Синтаксис]] * [[Көсемше]] * [[Шақ]] * [[Рай]] * [[Есімше]] * [[Инфинитив]] * [[Сөйлем]] * [[Сөз]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Лексикология]] [[Санат:Морфология]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Етістік]] 5qo9s4j7dx7lwzcgqf9ntuvpebc42pg 3594962 3594842 2026-04-29T04:31:20Z 1nter pares 146705 3594962 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Етістік''' — заттың іс-әрекетін, қимылын білдіретін сөз табы. [[Қазақ тілі]]ндегі сөз таптарының ішіндегі ең күрделі және қарымы ең кең грамматикалық категория. == Мағынасына қарай == '''Салт етістік.''' Өзінің алдынан табыс септігіндегі сөзді қажет етпейтін етістік. Мысалы: үйге кел, үйден шық, үйде отыр, үймен хабарлас. '''Сабақты етістік.''' Алдындағы сөздің табыс септікте тұруын қажет ететін етістік. Мысалы: хатты оқы, ақшаны сана, есепті шеш, шашыңды тара. == Морфологиялық сипаттары == Морфологиялық құрамы жағынан етістіктер '''дара етістіктер''' мен '''күрделі етістіктер''' деп аталатын екі салаға бөлінеді. === Дара етісітіктер === Дара етістіктер құрылымына қарай ''түбір етістіктер'' және жұрнақ арқылы жасалған ''туынды етістіктер'' деген екі топқа жіктеледі. Дара етістіктер мысалы: ''ек, жек, оқы, жаз, кел, аяқта, баста, қолда, арала, сабала, сүйреле, шапқыла, үймеле, кіріс, жуын, айтқыз'' т.б. ==== Түбір етістіктер ==== Түбір етістіктер деп арнаулы морфологиялық бөлшектері жоқ, демек, қазіргі кезде морфологиялық жағынан түбір және жұрнақ деп бөлшектеуге болмайтындай етістік формалары аталады. Мысалы: ''аз, ал, айт, алда, арба, ат, ас, аш, ақ, бар, бас, бат, бер, без, бол, бөр, байла, баста, бақырай, де, ез, ер, ес, жет, жала, жыла, же, жел, жебе, жорт, жи, жар, жаз, жүз, жүгір, илан, тасы, тара, тос, тол, тоқы, түс, үр, ұқ, шал, шай, шаш'' т.б. Бірақ, өзге түбір сөздер сияқты, етістік түбірі де тарихи дамып отырғандықтан, олардың қатары да бірте-бірте толығып, көбейіп отырған, сол себептен түбір етістіктердің ішінде бұрын ұзақ замандар бойы, туынды сөз есебінде жұмсала-жұмсала келіп, бірте-бірте түбірі мен жұрнағын ажыратуға болмайтындай болып кеткен сөздер бар. Мысалы, жоғарыдағы етістіктердің ішінен: ''айт (ай+т), алда (ал+да), байла (бау+ла), бақырай (бақ+ырай), жыла (йығ+ла), баста (бас+та), жорт (жоры+т)'' дегендерді, сондай-ақ ''тоқта (тоқ+та), тоқыра (тоқ+ыра), болыс (бол+ыс), сөйле (сөз+ле), тула (ту+ла), шегін (шек+ін), шегер (шек+ер) т.б. тәрізді қазіргі шақта түбір саналып жүрген етістіктерді алсақ, жақша ішінде көрсетілгендей, әуелгі түбір сөздер мен жұрнақтардан кейбіреулері деформаланбай-ақ, кейбіреулері деформаланып бөлшектенбейтін түбірлерге айналып кеткен.'' ==== Туынды етістіктер ==== Туынды етістіктерге, әдетте, түбірлерден арнаулы жұрнақтар арқылы жасалған етістіктер жатады. Туынды етістіктерді тиісті түбірге және жұрнаққа бөлшектеуге болады, бірақ ол туынды тұлға есебінде қолданыла береді. Мысалы: ''ой+ла, той+ла, тер+ле, сүр+ле, ем+де, көз+де, тоқпақ+та, іс+те, сын+а, мін+е, мол+ай, ес+ей''. ===== Есім негізді етістіктер ===== Есім негізді етістіктерге етістіктерден өзге сөз таптарынан жасалатын етістіктер жатады, олар арнаулы жұрнақтар арқылы көбінесе [[зат есім]]нен, [[сын есім]]нен, [[үстеу]]лерден, [[Еліктеу сөз|еліктеуіш сөздер]]<nowiki/>ден, әредік [[одағай]]лардан жасалады. Есімдерден етістік тудыратын жұрнақтар мыналар: # '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' жұрнағы; # '''-лан (-лен, -дан, -ден, -тан, -тен)''' жұрнағы; # '''-лас (-лес, -дас, -дес, -тас, -тес)''' жұрнағы; # '''-лат (-лет, -дат, -дет)''' жұрнағы; # '''-а (-е)''' жұрнағы; # '''-ай (-ей, -й)''' жұрнағы; # '''-қар (-ғар, -кер, -гер)''' жұрнағы; # '''-ар (-ер, -р)''' жұрнағы; # '''-ал (-әл, -ыл, -іл, -л)''' жұрнағы; # '''-ық (ік)''' жұрнағы; # '''-сы (-сі)''' және '''-ымсы (-імсі)''' жұрнақтары; # '''-сын (-сін)''' жұрнағы; # '''-сыра (-сіре)''' жұрнағы; # '''-ра (-ре, -ыра, -іре)''' жұрнағы; # '''-ырай (-ірей)''' жұрнағы; # тек белгілі бір есімдерден, кейбіреулері тек санаулы ғана есімдер мен етістіктерден туынды етістік жасайтын әрі көне, әрі маңдымсыз жұрнақтар бар. Оларға мыналар жатады: #* '''-ы, -і''' (''бай-ы, жас-ы, жан-ы, желп-і, кең-і, келк-і, тарп-ы'' т.б.) #* '''-шы, -ші''' #* '''-ан, -ен, -ын, -ін, -н''' #* '''-ырқа, -ірке''' #* '''-ырқан, -іркен''' #* '''-ына, -іне''' #* '''-қа, -ке, -ға, -ге''' #* '''-ди, -тый, -ти''' ===== Етістік негізді етістіктер ===== Бұл салаға етістік негіздерінен арнаулы жұрнақтар арқылы жасалатын туынды етістіктер енеді. Бұл жұрнақтарды семантикалық ерекшеліктеріне қарай екі салаға бөлуге болады. * Бірінші тобына өзі жалғанатын етістік негіздерінің мағыналарына амалдың жиілену, еселену, қайталану, үстемелену, солғындау сипаттарын білдіретіндей рең жамайтын жұрнақтар жатады, олар, шартты түрде, '''амалдың өту сипатын білдіретін жұрнақтар''' деп аталады. *# '''-ла (-ле, -да, -де, -та, -те)''' *# '''-қыла (-кіле, -ғыла, -гіле)''' *# '''-мала (-меле, -бала, -беле, -пала, -пеле)''' *# '''-ғышта (-қышта, -кіште, гіште)''' *# '''-ыңқыра (-іңкіре, -ңқыра, -ңкіре)''' *# '''-ымсыра (-імсіре, -мсыра, -місре)''' *# '''-ыстрыр (-істір, -стыр, -стір)''' * Екінші тобына өзі жалғанатын етістік негізінің мағынасына амалдың субъектіге қатысын білдіретіндей реңк жамайтын жұрнақтар жатады, олар '''етіс жұрнақтары''' деп аталады. Ерекшелігіне қарай, бұл жұрнақтар [[етіс|етіс категориясының]] арнаулы формалары болып саналады да, етістердің көрсеткіштері делініп танылады. *# '''-ыс (-іс, е)''' *# '''-т''' *# '''-тыр (-тір, -дыр, -дір)''' *# '''-қыз (-ғыз, -кіз, -гіз)''' *# '''-ыл (-іл, -л)''' *# '''-ын (-ін, -н)''' === Күрделі етістіктер === Күрделі етістіктердің түрлері: * Құрамды етістік * Құрама етістік * Сараламалы етістік * Суреттеме етістік * Тұрақты етістік ==== Құрамды етістік ==== Етістіктің бірінші компоненті (есім) негіз болса, екінші компоненті (көмекші етістік) сол есім сөзді етістікке айналдыратын дәнекер есебінде қызмет етеді. :Мысалы: ''жәрдем ет, ән сал, үлгі қыл, қабыл ал'' т.б. ==== Құрама етістік ==== Бұл етістіктердің әрбір бөлігінде өзді-өзіне дербес лексикалық мағына бар және әрқайсысының осы мағыналары бір-бірінен кем емес, бір-бірімен парапар я тең түседі. :Мысалы: ''алып ал, ала кел, барып кел, бара кел, алып бар, ала бар, алып кет, ала кет, келіп кет'' т.б. ==== Сараламалы етістік ==== Бұл етістіктер екі я одан аса етістіктің тіркесінен құралады. Лексикалық мағынасына алғашқы етістік негіз (жетекші) болады да, оған қосылатын көсемшенің жұрнағы ('''-а, -е, -й, -ып, -іп''') мен соңғы көмекші етістік селбесіп жетекші етістіктің мағынасын саралайтындай қосымша грамматикалық мән үстейді. Сарамалы етістік құрамындағы көмекші етістіктердің түрлі-түрлі болуларына қарай және компоненттердің сандары да, өздері де басқа-басқа болуларына қарай, олардың грамматикалық қызметтері де, грамматикалық семантикалары да сала-сала болып, амалдың жүзеге асу я өту сипаттарының әр қилы кезеңі, сатысы сияқты абстракты құбылыстарды білдіреді. :Мысалы: ''айтып жібер, айтып жібере қой; айтып жібере жаздап қалды; айтып көр, айта көр, айта сал, айта қой, айтып қой, айта жүр, айта біл, айта түс'' т.б. ==== Суреттеме етістік ==== Бұл етістіктер жетекші сөз бен көмекші етістіктен құралады. Жетекші сөз етістіктің жалаң я күрделі [[көсемше]], [[есімше]] формасында, жалаң есімдер және есім мен етістік араласқан формаларында болады. Бұларға жәрдемші болып көмекші етістік қосылады. Көмекші етістіктердің көбі — '''е''' көмекші етістігінің түрленген формасы болып келеді. :Мысалы: ''барып едім, барған едің, келетін еді, түсінуші едік, ұйықтап кеткен екенмін, кешігіп қалған екенсің, келсе игі едіңдер, мұғалім едіңіздер, жас екен; бармақ болды, келмек екен, жазатын болды, келетін көрінeді'' т.б. ==== Тұрақты етістік ==== Бұл етістіктерге лексикаланған, [[идиома]]ланған тіркестер жатады. :Мысалы: ''опық жеді, таяқ жеді, құр қалды, бас қойды, ауыз жаласты, арам тер болды, қырғи қабақ болды, бетке шіркеу салды, жан алқымға алды, ауыз салды, көз салды, жек көрді, жанын қияды'' т.б. == Етістік формалары == Етістік формаларының жүйесі төмендегі [[грамматикалық категория]]ларға бөлінеді: # Етістік негізі. # Қимыл атауы категориясы. # Салттық және сабақтылық категориясы. # [[Етіс]] категориясы. # Болымдылық және болымсыздық категориясы. # Амалдың өту сипаты категориясы. # [[Есімше]]лер категориясы. # Көсемшелер категориясы. # [[Рай]] категориясы. # [[Шақ]] категориясы. # [[жіктік жалғау|Жіктік]], [[көптік жалғау]]ларының шаққа қатысы. == Етістіктердің мағыналары == Етістіктерді іштей бір-біріне мағына жағынан жақындықтарына, өзара функция жағынан орайластықтарына қарай топ-топқа бөлуге болады: * амал-әрекет етістіктері (''босат, көтер, күрес, ки, сыз, өлше'' т.б.); * қимыл-қозғалыс етістіктері (''ауна, аудар, домала, жыт, қаш, секір'' т.б.); * қалып-сапа етістіктері (''жат, жантай, тұр, тос, күт, ұлғай'' т.б.); * ойлау-сөйлеу етістіктері (''айт, сөйле, де, ескер, жатта'' т.б.); * өсу-өну етістіктері (''балала, жапырақта, гүлде, өс, өн'' т.б.); * бағыт-бағдар етістіктері (''бар, кел, кет, қайт, әпер, әкет'' т.б.); * көңіл күйі етістіктері (''жыла, қайғыр, өкін, күл, қуан'' т.б.); * бейнелеу-еліктеу етістіктері (''жарқыра, күркіре, дүркіре, тарсылда, сыртылда, сырқыра '' т.б.); * дыбыс етістіктері; * көру-есту етістіктері; * мінез-құлық етістіктері деген сияқты әлденеше топқа бөліп, саралауға болады. Сондай-ақ, сыртқы түр-тұрпат ұқсастықтарына немесе мағына-мазмұнын алшақтықтарына қарай оларды * [[омоним]] естістіктер, * [[синоним]] етістіктер, * [[антоним]] етістіктер деген тәрізді топтарға да жіктеуге болады. '''Дара етістіктер''' - тек кана сөз түбірінен немесе бөлінбейтін негізінен түратын етістіктер (қаз, бар, кел, ал, т.б.) '''Статистикалық етістіктер''' - қалды (қаз. аурып жатырмын), катынасты (қаз. сәкестену), сапалар мен қасиеттер көрсетуін (қаз. шөп көгіріп көрмеді) белгілейтін етістіктер. '''Фазалық етістіктер''' - кимылдың бір фазасын (басын, жалғасын, аяғын) белгілейтін етістіктер. '''Финитивті етістіктер''' - жіктеу формадағы етістіктер. '''Хамзалы етістіктер''' - түбір құрамында көмейден шығатын дыбыс (хамза) бар араб тіліндегі етістіктер.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9</ref><ref>А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж.</ref> == Сөйлемдегі қызметі == '''Бастауыш.''' Есімше мен тұйық етістік атау септігінде тұрып, бастауыш болады. '''Ізденген''' жетер мұратқа. '''Оқу''' - білім бұлағы. '''Баяндауыш.''' Етістіктер жіктеліп келіп, баяндауыш болады. Мен биыл мектепті '''бітіремін'''. Мен қалаға '''баратынмын.''' '''Толықтауыш.''' Есімше және тұйық етістік атау және ілік септіктерінен басқа септіктерде тұрып, толықтауыш болады. '''Білгенге''' маржан, '''білмеске''' арзан. Біз енді '''жарысуға''' кірістік. '''Пысықтауыш.''' Қимылдың әр түрлі қасиетін білдіріп,пысықтауыш болады. Ол '''күлімсіреп''' қарады. Оны '''жеңу үшін''' күш керек. '''Анықтауыш.''' Есімшелер және ілік септігіндегі тұйық етістік анықтауыш болады. '''Оқудың''' шегі жоқ. Ақыл- '''тозбайтын''' тон, білім - '''таусылмайтын''' кен. == Тағы қараңыз == * [[Етістіктің предикатив формалары]] * [[Етістіктің аналитикалық формасы]] * [[Етістіктің жіктелмейтін формалары]] * [[Етістіктің атрибутив формасы]] * [[Етістікті сөз тіркестері]] * [[Көмекші етістік]] * [[Есім негізді етістік]] * [[Етістік негізді зат есім]] * [[Етістіктің түрлері]] * [[Зат есім]] * [[Сын есім]] * [[Сан есім]] * [[Морфология]] * [[Грамматика]] * [[Синтаксис]] * [[Көсемше]] * [[Шақ]] * [[Рай]] * [[Есімше]] * [[Инфинитив]] * [[Сөйлем]] * [[Сөз]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Лексикология]] [[Санат:Морфология]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Етістік]] bqeb06ij4v1tdf957yt6ygyob2483la Зат есім 0 3759 3594852 3568497 2026-04-28T19:32:25Z Төлеген Мереке 179229 3594852 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''''Зат есім''''' — заттың, құбылыстың және жалқы есімдердің атын білдіріп, '''кім? не? кімдер? нелер?''' деген сұраққа жауап беретін [[сөз табы]]. Күнделікті өмірде кездесетін, әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен оқиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды. :Мысалы:''құс, тас, су, шыны, адам, қол'' деген сөздермен қатар, ''жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, [[капитализм]], [[эволюция]], ұғым, ақыл, сана '' деген сөздер де зат есімге жатады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Адамзат және ғаламзат есімдері == '''Кім?''' деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (''кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел'' т.б.) туыс атауларын (''әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере '' т.б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (''әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы'' т.б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (''директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым'' т.б.), кісі аттарын (''Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға, Жәмила, Гүлсім, Жанна'' т.б.) және басқа да осылар сияқты адамға тән атауларды айтамыз. '''Не?''' деген грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады. == Жалпы және жалқы есімдер == === Жалпы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалпы есім}} [[Жалпы есім]]дер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады. :Мысалы: ''ағаш, ат, ас, арал, арба, бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер, ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе'' сияқты зат есімдердің бәрі де жалпы есім болады. === Жалқы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалқы есім}} [[Жалқы есім]]дер деп белгілі бір ғана затты арнай, даралай атайтын зат есімдерді атаймыз. :Мысалы: :* кісі аттары (''Асқар, Арлан, Ағыбай'' т.б.) :* үй хайуандарына берілген арнаулы аттар (''Тайбуырыл, Теңбілкөк, Ақтабан, Таймас'' т.б.) :* өндіріс, мекеме, ұйым аттары ("Еңбек", "Қайрат", "Түрксіб" т.б.) :* газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары ''("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен тер"'' т.б.) :* географиялық атаулар (''Алатау, Қаратау, Іле, Ертіс'' т.б.) :* қала, көше, алаң аттары (''Теміртау, Абай даңғылы, Республика алаңы'' т.б.) :тағы басқа жалқы атаулар жатады. Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-дара затты басқа заттардан ажырату үшін қойылған белгі - ат ретінде ғана жұмсалады. Ішіндегі әр қилы ұсақ топтарды сөз етпегенде, жалқы есімдер ең әуелі үлкен-үлкен екі салаға бөлінеді: оның біріншісі - '''кісі аттары''' ([[ономастика]]), екіншісі - '''географиялық атаулар''' ([[топонимика]]). == Көптік мәнді есімдер == Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның жиынын тобымен атайтын зат есімдерді атайды. :Мысалы: ''сүт, ұн, жүн, алма, ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, құйын'' деген сияқты зат есімдерді алсақ, бұлардың әрқайсысы белгілі бір жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен атайды. Көптік мәнді есімдердің ерекшеліктері тек семантикаларында ғана, демек, затты жекелеп атамай, топтап атауларында ғана емес, грамматикалық сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ''ұн, алтын, жел, ақыл'' тәрізді көптік мәнді есімдерді алсақ, осылардың бәрі де практикалық тілде көптік жалғауы жалғанбай жұмсалады. {{Ескерту|Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да қолданылады. Бірақ бұл сөздер көптік формада көбінесе я басқа мағынада жұмсалады, я өздеріне қосымша мағыналық реңдер жамап алады.}} Көптік мәнді есімдерге мынадай зат есімдер жатады: # Сұйық заттардың атаулары: ''айран, арақ, боза, шай, тұздық'' т.б. # Газ тектес заттардың аттары: ''азон, бу, түтін, тұман'' т.б. # Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды, үгітінді заттардың атаулары: ''ұн, шаң, тозаң, бетеге, жусан, жүн, түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша'' т.б. # Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: ''айла, алғыс, ақыл, дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық'' т.б. # Өздігінен табиғи бөлшектенбейтін кесек заттардың атаулары: ''алтын, қола, құрыш, шойын'' т.б. # Жаратылыс құбылыстарының атаулары: ''боран, жаңбыр, қар, жел, құйын'' т.б. Бұлардан басқа да өздері түпкі табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат есімдер де (''аяқ, көз, құлақ, етік, байпақ, кебіс, бәтеңке, шаңғы'' т.б.), сондай-ақ, нәрсенің я заттың бөлінбейтін табиғи бөлімі я бөлшегі ретінде түсінілетін субстантивтік ұғымдардың атаулары да (көбінесе, көмекші есімдер, мысалы: ''асты, үсті, жаны'' т.б.) негізінде осы топқа жатады. == Көмекші есімдер == Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары бірде бүтіндей сақталып, бірде солғындап, өзге сөздермен тіркесу ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, кейде күрделі мүшенің құрамындағы дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат есімдерше түрленіп отыратын жәрдемші сөздерді айтамыз. Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға ''алды, арты, асты, үсті, жаны, қасы, арасы, ортасы, іші, сырты, басы, беті, шеті, түбі, төбесі, тұсы, маңы'' сияқты сөздер жатады. == Зат есімнің морфологиялық сипаттары == === Зат есімнің құрылымы === Құрылымы жағынан зат есім жалаң да, [[Күрделі зат есім|күрделі]] де болады. Жалаң зат есімдер екі салаға бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер, екіншісі - туынды зат есімдер. '''Түбір зат есімдер''' деп қазіргі кезде тиісті морфемаларға (түбірге және жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана түбір морфема (сөз) ретінде қабылданатын заттық атауларды айтамыз. '''Туынды зат есімдер''' деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ) морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы жасалған заттық атауларды айтамыз. '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я онан да астам түбір морфемадан құралған формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: {{Main|Күрделі зат есім}} # Біріккен зат есімдер, # Қосарлаған зат есімдер, # Тіркес (құрама) зат есімдер, # Қысқарған зат есімдер. === Зат есімдердің жасалу тәсілдері === Зат есімдер '''лексикалық, морфологиялық, синтаксистік''' тәсілдер арқылы жасалады. # '''Лексикалық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады. # '''Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' кемі екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. # '''Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады. #: Мысалы: ''атшы, басшы'' деген туынды зат есімдер ''ат, бас'' деген зат есім түбірлерінен жасалса, ''атшылық, басшылық'' деген туынды зат есімдер ''атшы, басшы'' деген зат есім негіздерінен (туынды зат есімдерден) жасалған. Ал, ''жақсылық, үлкендік'' деген зат есімдер '''-лық (-дік)''' жұрнағы арқылы жақсы, үлкен деген сын есімдерден туған. Сондай-ақ, ''егін, сауын'' туынды зат есімдері ''ек, сау'' деген етістік түбірлерінен жасалса, олардан '''-шы (-ші)''' жұрнағы арқылы егінші, сауыншы деген туынды жаңа зат есімдер жасауға болады т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Зат есімнің сөйлемде атқаратын қызметі=== Зат есім-сөз таптарының ішіндегі ең молы және басқа сөздердің негізгі ұйытқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшесінің барлығының қызметін атқарады. Дегенмен зат есім заттық ұғымды білдіргендіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі [[бастауыш]] пен [[толықтауыш]] болады. Зат есімдер қандай сөзбен тіркесуіне және сөйлемде қай орында тұруына байланысты [[анықтауыш]] та, [[пысықтауыш]] та, [[баяндауыш]] та бола береді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] rnso0ga0t3c1m73qsr645a8da3r545c 3594854 3594852 2026-04-28T19:33:25Z Төлеген Мереке 179229 3594854 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''''Зат есім''''' — заттың, құбылыстың және жалқы есімдердің атын білдіріп, '''кім? не? кімдер? нелер?''' деген сұраққа жауап беретін [[сөз табы]]. Күнделікті өмірде кездесетін, әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен оқиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды. :Мысалы:''құс, тас, су, шыны, адам, қол'' деген сөздермен қатар, ''жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, [[капитализм]], [[эволюция]], ұғым, ақыл, сана '' деген сөздер де зат есімге жатады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Адамзат және ғаламзат есімдері == '''Кім?''' деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (''кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел'' т.б.) туыс атауларын (''әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере '' т.б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (''әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы'' т.б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (''директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым'' т.б.), кісі аттарын (''Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға, Жәмила, Гүлсім, Жанна'' т.б.) және басқа да осылар сияқты адамға тән атауларды айтамыз. '''Не?''' деген грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады. == Жалпы және жалқы есімдер == === Жалпы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалпы есім}} [[Жалпы есім]]дер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады. :Мысалы: ''ағаш, ат, ас, арал, арба, бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер, ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе'' сияқты зат есімдердің бәрі де жалпы есім болады. === Жалқы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалқы есім}} [[Жалқы есім]]дер деп белгілі бір ғана затты арнай, даралай атайтын зат есімдерді атаймыз. :Мысалы: :* кісі аттары (''Асқар, Арлан, Ағыбай'' т.б.) :* үй хайуандарына берілген арнаулы аттар (''Тайбуырыл, Теңбілкөк, Ақтабан, Таймас'' т.б.) :* өндіріс, мекеме, ұйым аттары ("Еңбек", "Қайрат", "Түрксіб" т.б.) :* газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары ''("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен тер"'' т.б.) :* географиялық атаулар (''Алатау, Қаратау, Іле, Ертіс'' т.б.) :* қала, көше, алаң аттары (''Теміртау, Абай даңғылы, Республика алаңы'' т.б.) :тағы басқа жалқы атаулар жатады. Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-дара затты басқа заттардан ажырату үшін қойылған белгі - ат ретінде ғана жұмсалады. Ішіндегі әр қилы ұсақ топтарды сөз етпегенде, жалқы есімдер ең әуелі үлкен-үлкен екі салаға бөлінеді: оның біріншісі - '''кісі аттары''' ([[ономастика]]), екіншісі - '''географиялық атаулар''' ([[топонимика]]). == Көптік мәнді есімдер == Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның жиынын тобымен атайтын зат есімдерді атайды. :Мысалы: ''сүт, ұн, жүн, алма, ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, құйын'' деген сияқты зат есімдерді алсақ, бұлардың әрқайсысы белгілі бір жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен атайды. Көптік мәнді есімдердің ерекшеліктері тек семантикаларында ғана, демек, затты жекелеп атамай, топтап атауларында ғана емес, грамматикалық сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ''ұн, алтын, жел, ақыл'' тәрізді көптік мәнді есімдерді алсақ, осылардың бәрі де практикалық тілде көптік жалғауы жалғанбай жұмсалады. {{Ескерту|Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да қолданылады. Бірақ бұл сөздер көптік формада көбінесе я басқа мағынада жұмсалады, я өздеріне қосымша мағыналық реңдер жамап алады.}} Көптік мәнді есімдерге мынадай зат есімдер жатады: # Сұйық заттардың атаулары: ''айран, арақ, боза, шай, тұздық'' т.б. # Газ тектес заттардың аттары: ''азон, бу, түтін, тұман'' т.б. # Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды, үгітінді заттардың атаулары: ''ұн, шаң, тозаң, бетеге, жусан, жүн, түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша'' т.б. # Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: ''айла, алғыс, ақыл, дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық'' т.б. # Өздігінен табиғи бөлшектенбейтін кесек заттардың атаулары: ''алтын, қола, құрыш, шойын'' т.б. # Жаратылыс құбылыстарының атаулары: ''боран, жаңбыр, қар, жел, құйын'' т.б. Бұлардан басқа да өздері түпкі табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат есімдер де (''аяқ, көз, құлақ, етік, байпақ, кебіс, бәтеңке, шаңғы'' т.б.), сондай-ақ, нәрсенің я заттың бөлінбейтін табиғи бөлімі я бөлшегі ретінде түсінілетін субстантивтік ұғымдардың атаулары да (көбінесе, көмекші есімдер, мысалы: ''асты, үсті, жаны'' т.б.) негізінде осы топқа жатады. == Көмекші есімдер == Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары бірде бүтіндей сақталып, бірде солғындап, өзге сөздермен тіркесу ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, кейде күрделі мүшенің құрамындағы дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат есімдерше түрленіп отыратын жәрдемші сөздерді айтамыз. Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға ''алды, арты, асты, үсті, жаны, қасы, арасы, ортасы, іші, сырты, басы, беті, шеті, түбі, төбесі, тұсы, маңы'' сияқты сөздер жатады. == Зат есімнің морфологиялық сипаттары == === Зат есімнің құрылымы === Құрылымы жағынан зат есім жалаң да, [[Күрделі зат есім|күрделі]] де болады. Жалаң зат есімдер екі салаға бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер, екіншісі - туынды зат есімдер. '''Түбір зат есімдер''' деп қазіргі кезде тиісті морфемаларға (түбірге және жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана түбір морфема (сөз) ретінде қабылданатын заттық атауларды айтамыз. '''Туынды зат есімдер''' деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ) морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы жасалған заттық атауларды айтамыз. '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я одан да астам түбір морфемадан құралған формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: {{Main|Күрделі зат есім}} # Біріккен зат есімдер, # Қосарлаған зат есімдер, # Тіркес (құрама) зат есімдер, # Қысқарған зат есімдер. === Зат есімдердің жасалу тәсілдері === Зат есімдер '''лексикалық, морфологиялық, синтаксистік''' тәсілдер арқылы жасалады. # '''Лексикалық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады. # '''Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' кемі екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. # '''Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады. #: Мысалы: ''атшы, басшы'' деген туынды зат есімдер ''ат, бас'' деген зат есім түбірлерінен жасалса, ''атшылық, басшылық'' деген туынды зат есімдер ''атшы, басшы'' деген зат есім негіздерінен (туынды зат есімдерден) жасалған. Ал, ''жақсылық, үлкендік'' деген зат есімдер '''-лық (-дік)''' жұрнағы арқылы жақсы, үлкен деген сын есімдерден туған. Сондай-ақ, ''егін, сауын'' туынды зат есімдері ''ек, сау'' деген етістік түбірлерінен жасалса, олардан '''-шы (-ші)''' жұрнағы арқылы егінші, сауыншы деген туынды жаңа зат есімдер жасауға болады т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Зат есімнің сөйлемде атқаратын қызметі=== Зат есім-сөз таптарының ішіндегі ең молы және басқа сөздердің негізгі ұйытқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшесінің барлығының қызметін атқарады. Дегенмен зат есім заттық ұғымды білдіргендіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі [[бастауыш]] пен [[толықтауыш]] болады. Зат есімдер қандай сөзбен тіркесуіне және сөйлемде қай орында тұруына байланысты [[анықтауыш]] та, [[пысықтауыш]] та, [[баяндауыш]] та бола береді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} * [[А. Ысқақов]], Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] ixmgddci5osfx23701p8b5n9we928ut 3594960 3594854 2026-04-29T04:29:53Z 1nter pares 146705 3594960 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''''Зат есім''''' — заттың, құбылыстың және жалқы есімдердің атын білдіріп, '''кім? не? кімдер? нелер?''' деген сұраққа жауап беретін [[сөз табы]]. Күнделікті өмірде кездесетін, әдеттегі жай нәрселерді ғана емес, табиғат пен қоғамдық өмірдегі ұшырасатын әр алуан құбылыстар мен оқиғаларды, ұғымдар мен түсініктерді де қамтиды. :Мысалы:''құс, тас, су, шыны, адам, қол'' деген сөздермен қатар, ''жаңбыр, найзағай, сайлау, жүріс, [[капитализм]], [[эволюция]], ұғым, ақыл, сана '' деген сөздер де зат есімге жатады.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Адамзат және ғаламзат есімдері == '''Кім?''' деген грамматикалық сұрауға жауап беретін зат есімдерге жалпы адам атаулары жатады. Адам атаулары деп жалпы адамға тән атауларды (''кісі, бала, қыз, бөпе, шал, кемпір, келіншек, еркек, әйел'' т.б.) туыс атауларын (''әке, шеше, әже, ата, аға, іні, апа, сіңлі, немере '' т.б.), іс-әрекет пен кәсіп-мамандық иелерінің атауларын (''әнші, атшы, арбашы, ғалым, мұғалім, сатушы'' т.б.), әр алуан қызмет баптары мен лауазым атауларын (''директор, лейтенант, бастық, мырза, ханым'' т.б.), кісі аттарын (''Асан, Әсет, Иса, Алма, Рабиға, Жәмила, Гүлсім, Жанна'' т.б.) және басқа да осылар сияқты адамға тән атауларды айтамыз. '''Не?''' деген грамматикалық сұрау, әдетте, адамнан өзге барлық жан-жануарлардың және күллі заттар мен нәрселердің атауларына қойылады. == Жалпы және жалқы есімдер == === Жалпы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалпы есім}} [[Жалпы есім]]дер деп тілдегі әр алуан деректі және дерексіз заттар мен ұғымдарды білдіретін зат есімдер аталады. :Мысалы: ''ағаш, ат, ас, арал, арба, бас, бала, ақыл, сана, түсінік, ер, ес, ет, дала, су, отін, көмір, кеңсе'' сияқты зат есімдердің бәрі де жалпы есім болады. === Жалқы есімдер === {{Негізгі мақала|Жалқы есім}} [[Жалқы есім]]дер деп белгілі бір ғана затты арнай, даралай атайтын зат есімдерді атаймыз. :Мысалы: :* кісі аттары (''Асқар, Арлан, Ағыбай'' т.б.) :* үй хайуандарына берілген арнаулы аттар (''Тайбуырыл, Теңбілкөк, Ақтабан, Таймас'' т.б.) :* өндіріс, мекеме, ұйым аттары ("Еңбек", "Қайрат", "Түрксіб" т.б.) :* газет, журнал, фильм, кітап аттары мен жеке шығармалардың аттары ''("Егемен Қазақстан", "Өркен", "Менің атым Қожа", "Қан мен тер"'' т.б.) :* географиялық атаулар (''Алатау, Қаратау, Іле, Ертіс'' т.б.) :* қала, көше, алаң аттары (''Теміртау, Абай даңғылы, Республика алаңы'' т.б.) :тағы басқа жалқы атаулар жатады. Жалқы есімдер мағына жағынан белгілі бір ұғымды білдірмейді, тек бір жеке-дара затты басқа заттардан ажырату үшін қойылған белгі - ат ретінде ғана жұмсалады. Ішіндегі әр қилы ұсақ топтарды сөз етпегенде, жалқы есімдер ең әуелі үлкен-үлкен екі салаға бөлінеді: оның біріншісі - '''кісі аттары''' ([[ономастика]]), екіншісі - '''географиялық атаулар''' ([[топонимика]]). == Көптік мәнді есімдер == Көптік мәнді есімдер деп затты жеке-даралап атамай, оның жиынын тобымен атайтын зат есімдерді атайды. :Мысалы: ''сүт, ұн, жүн, алма, ақыл, өмір, шындық, алтын, жел, құйын'' деген сияқты зат есімдерді алсақ, бұлардың әрқайсысы белгілі бір жекедара затты ғана атамайды, оны тобымен атайды. Көптік мәнді есімдердің ерекшеліктері тек семантикаларында ғана, демек, затты жекелеп атамай, топтап атауларында ғана емес, грамматикалық сипаттарында да бар. Мысалы, сол аталған ''ұн, алтын, жел, ақыл'' тәрізді көптік мәнді есімдерді алсақ, осылардың бәрі де практикалық тілде көптік жалғауы жалғанбай жұмсалады. {{Ескерту|Көптік мәнді есімдер кейде көптік жалғаулы формаларда да қолданылады. Бірақ бұл сөздер көптік формада көбінесе я басқа мағынада жұмсалады, я өздеріне қосымша мағыналық реңдер жамап алады.}} Көптік мәнді есімдерге мынадай зат есімдер жатады: # Сұйық заттардың атаулары: ''айран, арақ, боза, шай, тұздық'' т.б. # Газ тектес заттардың аттары: ''азон, бу, түтін, тұман'' т.б. # Уақ, ұнтақ заттардың, ұйысқан майда заттар мен бытыранды, таранды, үгітінді заттардың атаулары: ''ұн, шаң, тозаң, бетеге, жусан, жүн, түбіт, шаш, кірпік, жиде, алша'' т.б. # Дерексіз ұғымдарды білдіретін заттардың атаулары: ''айла, алғыс, ақыл, дау, қайғы, қасірет, сүйеніш, шындық'' т.б. # Өздігінен табиғи бөлшектенбейтін кесек заттардың атаулары: ''алтын, қола, құрыш, шойын'' т.б. # Жаратылыс құбылыстарының атаулары: ''боран, жаңбыр, қар, жел, құйын'' т.б. Бұлардан басқа да өздері түпкі табиғаты жағынан көптік мәнді білдіретін зат есімдер бар. Мысалы, табиғи жұп болып келетін зат есімдер де (''аяқ, көз, құлақ, етік, байпақ, кебіс, бәтеңке, шаңғы'' т.б.), сондай-ақ, нәрсенің я заттың бөлінбейтін табиғи бөлімі я бөлшегі ретінде түсінілетін субстантивтік ұғымдардың атаулары да (көбінесе, көмекші есімдер, мысалы: ''асты, үсті, жаны'' т.б.) негізінде осы топқа жатады. == Көмекші есімдер == Көмекші есімдер деп лексикалық мағыналары бірде бүтіндей сақталып, бірде солғындап, өзге сөздермен тіркесу ерекшеліктеріне қарай, синтаксистік жағынан кейде жеке-дара мүше есебінде, кейде күрделі мүшенің құрамындағы дәнекер элемент есебінде қолданылып, морфологиялық жағынан зат есімдерше түрленіп отыратын жәрдемші сөздерді айтамыз. Көмекші есімдер сан жағынан соншалықты көп емес, оларға ''алды, арты, асты, үсті, жаны, қасы, арасы, ортасы, іші, сырты, басы, беті, шеті, түбі, төбесі, тұсы, маңы'' сияқты сөздер жатады. == Зат есімнің морфологиялық сипаттары == === Зат есімнің құрылымы === Құрылымы жағынан зат есім жалаң да, [[Күрделі зат есім|күрделі]] де болады. Жалаң зат есімдер екі салаға бөлінеді: біріншісі - түбір зат есімдер, екіншісі - туынды зат есімдер. '''Түбір зат есімдер''' деп қазіргі кезде тиісті морфемаларға (түбірге және жұрнаққа) бөлшектенбейтін, тек бір ғана түбір морфема (сөз) ретінде қабылданатын заттық атауларды айтамыз. '''Туынды зат есімдер''' деп қазіргі кезде түбір морфемаға және қосымша (жұрнақ) морфемаға бөлшектенетін, демек, түбір сөзден жұрнақ арқылы жасалған заттық атауларды айтамыз. '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я одан да астам түбір морфемадан құралған формалар жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: {{Main|Күрделі зат есім}} # Біріккен зат есімдер, # Қосарлаған зат есімдер, # Тіркес (құрама) зат есімдер, # Қысқарған зат есімдер. === Зат есімдердің жасалу тәсілдері === Зат есімдер '''лексикалық, морфологиялық, синтаксистік''' тәсілдер арқылы жасалады. # '''Лексикалық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' байырғы зат есімдер, сондай-ақ, басқа тілдерден енген зат есімдер, бастапқы семантикалық мағынасы не кеңею, не тартылу, не ауысу арқылы туған жаңа зат есімдер мен өзге сөз таптарынан субстантивтену арқылы пайда болған зат есімдер жатады. # '''Синтаксистік тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' кемі екі я онан астам түбірлердің бірігуі, қосарлануы, тіркесіп құралуы, қысқарып құралуы арқылы және лексикалану негізінде пайда болған күрделі зат есімдер жатады. # '''Морфологиялық тәсіл арқылы жасалған зат есімдерге''' зат есімнің өзінен, өзге сөз таптарынан тиісті жұрнақтар арқылы туған туынды зат есімдер жатады. #: Мысалы: ''атшы, басшы'' деген туынды зат есімдер ''ат, бас'' деген зат есім түбірлерінен жасалса, ''атшылық, басшылық'' деген туынды зат есімдер ''атшы, басшы'' деген зат есім негіздерінен (туынды зат есімдерден) жасалған. Ал, ''жақсылық, үлкендік'' деген зат есімдер '''-лық (-дік)''' жұрнағы арқылы жақсы, үлкен деген сын есімдерден туған. Сондай-ақ, ''егін, сауын'' туынды зат есімдері ''ек, сау'' деген етістік түбірлерінен жасалса, олардан '''-шы (-ші)''' жұрнағы арқылы егінші, сауыншы деген туынды жаңа зат есімдер жасауға болады т.б.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> === Зат есімнің сөйлемде атқаратын қызметі=== Зат есім-сөз таптарының ішіндегі ең молы және басқа сөздердің негізгі ұйытқысы. Зат есім басқа сөздермен қарым-қатынасқа түсіп, сөйлемде сөйлем мүшесінің барлығының қызметін атқарады. Дегенмен зат есім заттық ұғымды білдіргендіктен, оның сөйлемдегі ең басты, негізгі қызметі [[бастауыш]] пен [[толықтауыш]] болады. Зат есімдер қандай сөзбен тіркесуіне және сөйлемде қай орында тұруына байланысты [[анықтауыш]] та, [[пысықтауыш]] та, [[баяндауыш]] та бола береді. == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] [[Санат:Морфология]] l7pxrbquw5seq147npjq9g9c85ql2jm Сөз табы 0 3761 3594963 3503962 2026-04-29T04:32:32Z 1nter pares 146705 3594963 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөз табы''' деп жалпы лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері бәріне бірдей ортақ болып келетін сөздердің тобын атаймыз. [[Сурет:soz.png|left|Сөз топтары мен таптарының схемасы]] <div style="position: relative;"> {{Image label|x= 0.57 |y=0.08 |scale=300|text=<big>[[сөз]]</big>}} {{Image label|x= 0.43 |y=0.27 |scale=300|text=[[атаушы сөздер]]}} {{Image label|x= 0.85 |y=0.27 |scale=300|text=[[көмекші сөздер]]}} {{Image label|x= 0.06 |y=0.27 |scale=300|text=[[одағай сөздер]]}} {{Image label|x= 1.04 |y=0.46 |scale=300|text=<small>[[есімдер]]</small>}} {{Image label|x= 0.82 |y=0.46 |scale=300|text=<small>[[етістік|етістіктер]]</small>}} {{Image label|x= 0.42 |y=0.43 |scale=300|text=<small>[[көмекші есім|көмекші]]<br />&nbsp;&nbsp;[[көмекші есім|есім]]</small>}} {{Image label|x= 0.62 |y=0.43 |scale=300|text=<small>[[көмекші етістік|көмекші]]<br />[[көмекші етістік|естістік]]</small>}} {{Image label|x= 0.23 |y=0.46 |scale=300|text=[[шылау]]}} {{Image label|x= 0.05 |y=0.46 |scale=300|text=[[одағай]]}} {{Image label|x= 1.02 |y=0.62 |scale=300|text=<small>[[атаушы есім|атаушы]]<br />[[атаушы есім|есімдер]]</small>}} {{Image label|x= 0.79 |y=0.62 |scale=300|text=<small>[[үстеуші есім|үстеуші]]<br />[[үстеуші есім|есімдер]]</small>}} {{Image label|x= 0.51 |y=0.66 |scale=300|text=<small>[[жалғаулық]]</small>}} {{Image label|x= 0.27 |y=0.66 |scale=300|text=<small>[[септеулік]]</small>}} {{Image label|x= 0.06 |y=0.66 |scale=300|text=<small>[[демеулік]]</small>}} {{Image label|x= 1.04 |y=0.87 |scale=300|text=<small>[[зат есім]]</small>}} {{Image label|x= 0.83 |y=0.87 |scale=300|text=<small>[[сын есім]]</small>}} {{Image label|x= 0.61 |y=0.87 |scale=300|text=<small>[[сан есім]]</small>}} {{Image label|x= 0.42 |y=0.87 |scale=300|text=<small>[[есімдік]]</small>}} {{Image label|x= 0.25 |y=0.87 |scale=300|text=<small>[[үстеу]]</small>}} {{Image label|x= 0.06 |y=0.84 |scale=300|text=<small>[[еліктеу сөз|еліктеу]]<br />[[еліктеу сөз|сөздер]]</small>}} </div> Қазіргі қазақ тіліндегі сөздер мынадай 9 сөз табына бөлінеді: * [[Зат есім]] (''бет, қол'') * [[Сын есім]] (''қызыл'', ''биік'') * [[Сан есім]] (''бір'', ''жүз'') * [[Есімдік]] (''мен'', ''сен'') * [[Етістік]] (''бару'', ''жазу'') * [[Үстеу]] (''тез'', ''таза'') * [[Шылау]] (''үшін'', ''туралы'') * [[Еліктеу сөз]] (''күмп'', ''тарс-тұрс'', ''ыржың-ыржың'') * [[Одағай]] (''алақай'', ''тәйт'', ''құрау-құрау'') == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Сөз таптары]] qtbl4se0p768nx73psoz13tgsutzxdv Күрделі зат есім 0 3863 3594966 3328185 2026-04-29T04:33:29Z 1nter pares 146705 3594966 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Күрделі зат есімдерге''' кемінде екі я онан да астам түбір морфемадан құралған зат есімдер жатады. Ондай зат есімдер қазіргі қазақ тілінде төрт түрлі: #Біріккен зат есімдер, #Қосарланған зат есімдер, #Тіркес (құрама) зат есімдер, #Қысқарған зат есімдер. == Біріккен зат есімдер == Біріккен зат есімдерге кемінде екі түбір морфемадан бірігу арқылы жасалған зат есімдер жатады. :Мысалы: ''бәйтерек, бәйшешек, белбеу, көкпар, қайнаға, қолбасы, қолқанат'' т. б. == Қосарланған зат есімдер == Қосарланған зат есімдерге екі түбір морфемадан қосарланып жасалған зат есімдер жатады. :Мысалы: ''абысын-ажын, ақыл-айла, ас-су, ата-ана, бала-шаға, әл-қуат, ел-жұрт, жігіт-желең, жауын-шашын, ой-пікір, ой-қыр, отын-су, тері-терсек, ұрыс-керіс, шай-су'' т. б. == Тіркес зат есімдер == Тіркес (құрама) зат есімдерге кемінде екі я онан астам түбір сөздерден әр қилы жолмен тіркесу арқылы жасалған зат есімдер жатады. :Мысалы: ''ауыл шаруашылығы, балалар бақшасы, кәсіп одағы, күн тәртібі, қоғамдық еңбек, сары май'' т. б. == Қысқарған зат есімдер == Қысқарған зат есімдерге бірнеше сөзден құралып қысқарған зат есімдер жатады. :Мысалы: ''ҚР, БҰҰ, ҚазМҰУ, пединститут, см, мм, га, Кб, Мб'' т. б. == Тағы қараңыз == * [[Зат есім]] == Әдебиет == * А. Ысқақов, Қазіргі қазақ тілі, 1974 ж. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Сөз таптары]] bpcvvqe5jwtmkyexih6f0waxfp58xsb Сөйлем 0 3875 3594859 3402852 2026-04-28T19:44:12Z Төлеген Мереке 179229 3594859 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0. ]]</ref>. == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4.Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т. б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер '''айрықша [[интонация]] арқылы''' құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'') <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0 ]]</ref>. == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] {{Stub}} gfugg7v1zv3gpk711ec3a1juogdmi9h 3594860 3594859 2026-04-28T19:46:06Z Төлеген Мереке 179229 3594860 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0. ]]</ref>. == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4. Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т. б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер '''айрықша [[интонация]] арқылы''' құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'') <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0 ]]</ref>. == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] {{Stub}} f3nj6hmb7eydmt1zjozh82kt16mnfgq 3594861 3594860 2026-04-28T19:46:40Z Төлеген Мереке 179229 3594861 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0. ]]</ref>. == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4. Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т.б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер '''айрықша [[интонация]] арқылы''' құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'') <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0 ]]</ref>. == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] {{Stub}} bm8ww39fcra1yodn6wmflry19ds5gp4 3594881 3594861 2026-04-28T20:17:48Z 1nter pares 146705 3594881 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0. ]]</ref>. == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4. Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т.б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер '''айрықша [[интонация]] арқылы''' құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'') <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0 ]]</ref>. == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] oziy0dr86qt5ct45pm46u3og3zs89aa 3594882 3594881 2026-04-28T20:18:17Z 1nter pares 146705 3594882 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады.<ref>Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис: оқу құралы. - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0.</ref> == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4. Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т.б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер '''айрықша [[интонация]] арқылы''' құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'') <ref>[[Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис : оқу құралы. . - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0 ]]</ref>. == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] 3nw5y5auov0w1no1f43rjm3g7hy4hcs 3594883 3594882 2026-04-28T20:18:59Z 1nter pares 146705 3594883 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Сөйлем''' — біршама аяқталған ойды білдіретін сөздер, сөздер тобы.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> Ол тілдің [[грамматика]]лық заңдылығы негізінде қалыптасқан синтаксистік бірлік, адамдардың қарым-қатынас жасауы үшін жұмсалатын тілдік категория. Сөйлем сөзден, сөз тіркесінен өзіндік коммуникативтік қасиетімен ерекшеленеді. [[Сөз]]дер мен [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] сөйлем құраудың материалы, оның құрамдас бөлшегі болып табылады. Тиянақталған ойды ауызша да, жазбаша да білдіруге болады. Ауызекі сөйлеуде сөйлем мен сөйлемнің арасында кідіріс (пауза) болады. Жазуда бір сөйлем екінші сөйлемнен [[нүкте (тыныс белгісі)|нүкте]], [[сұрау белгісі|сұрау]] және [[леп белгісі|леп белгілерінің]] бірімен айырылады. Сөйлем предикаттық қатынасты, модальдылықты, біршама аяқталған ойды білдіреді және оның айтылу [[интонация]]сы болады. [[Предикативтілік]] сөйлемнің барлығына тән, ал модальдылық әр сөйлемде түрліше көрініс табады, айтушының қатынасын білдіреді. Модалдылық [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық тәсілдер арқылы жүзеге асады, объективті және субъективті болып бөлінеді. Ал интонация сөйлем мүшелеріне қатысты көрініс тауып, ішкі элементтерге сай құбылып отырады. Сөйлемнің мағыналық, құрылымдық ерекшелігін білдіреді. Интонацияның құбылуына сөздердің орын тәртібі, демеуліктер, модаль сөздер, одағайлар, қыстырмалар, қаратпалар, т.б. себеп болады. Жақ категориясы да сөйллемнің негізгі арқауы саналады. Сөйлемнің құрамы, құрылысы, мағынасы әр түрлі келеді. [[Синтаксис]]тің нысаны ретінде сөйлем мен сөз тіркесі өзіндік белгілерімен ерекшеленсе де, кей жағдайда бастауыш пен баяндауыштың сандық, жақтық жағынан қиыса байланысуы оларға тән ортақ белгілерді танытады. * Сөйлемдер айтылу мақсатына қарай '''хабарлы, сұраулы, бұйрықты, лепті'''; * Құрылысына қарай '''жай''' және '''құрмалас'''; * Баяндаудың шындыққа қатысы жағынан болымды және болымсыз; * '''Тұрлаулы, тұрлаусыз мүшелердің''' қатысына қарай '''жалаң''' және '''жайылма'''; * [[Баяндауыш]]тарының қай сөз табына қатысты келуіне орай [[есім]]ді және [[етістік]]ті; * [[Бастауыш]]тарының қатысына қарай '''жақты''' және '''жақсыз'''; * Субъект мәнінің ерекшелігі жағынан белгісіз '''жақты''', '''жалпылама''' жақты; * Сондай-ақ [[сөйлем мүшелері]]не жіктелмейтіндігі тұрғысынан атаулы болып бөлінеді. Бұл сияқты сөйлемдердің түрлері көп тілге ортақ болғанымен, олардың өздеріне тән [[синтаксис]]тік ерекшеліктері бар. == Хабарлы сөйлем == '''Хабарлы сөйлем''' — сөйлемнің бір түрі. Хабарды, ақпаратты баяндау мақсатында айтылады. ''Хабарлы сөйлемнің негізгі [[грамматика]]лық белгілері:'' # [[Баяндауыш]]тары негізінен ашық рай формалы етістіктен (немесе осы формаға сипаттас жұмсалатын есімдерден) жасалады; # Өзіне тән [[интонация]]сы болады. Хабарлы сөйлемдер баяу әуенмен айтылады. Жалаң сөйлемдер бірте-бірте қайырылса, жайылма сөйлемдерде дауыс сөйлемнің соңында бәсеңдей түседі. Мысалы, ''Түн жым-жырт. Жел де жоқ. Бірақ сәл ғана білінген салқын бар.'' сөйлесінің мазмұны әр түрлі болғандықтан, олардың мазмұны сөйлемге қатысқан сөздердің, мүшелердің, әсіресе, баяндауыштардың мағыналық, тұлғалық ерекшеліктеріне байланысты болып келеді. Хабарлы сөйлем баяндауыштарының тұлғалық ерекшеліктеріне қарай болымды (''Жаңбыр жауды''), болымсыз (''Жаңбыр жаумайды''), қалаулы (''Енді қырманға барайықшы''), болжамды (''Маржан ертең келетін шығар''), ал баяндауыштарының қай сөз табынан жасалуына қарай етістікті (Үйдің іші жылынды), есімді (Күн жылы. Аспан ашық) болып бөлінеді. Хабарлы сөйлем екі негізді және бір негізді құрамда болады. Құрамында екі негізгі мүше бастауыш пен баяндауыш болып, сөйлем оларды тірек етіп құрылған болса, екі негізді болып келеді. Мысалы, ''Енді, міне, үш бала қатар келе жатырмыз. (С.М.)'' Бір негізді сөйлемдер грамматикалық сипаты жағынан екі түрлі: # Арнаулы құрылысы бар баяндауыш мүшені тірек етіп құрылады. Мысалы, ''Оны бұзуға болмайды''; # [[Бастауыш]], [[баяндауыш]] деп тануға келмейтін, тірек мүше деп аталатын [[компонент]]ті [[негіз]] етіп құрылады. Мысалы,'' Мидай дала. Жарқыраған ай.'' Хабарлы сөйлем деп біреу я бірдеме туралы хабарлай айтылған сөйлемді атаймыз. Хабарлы сөйлемді айтқанда, оның аяғында дауыс бәсеңдейді. Жазуда хабарлы сөйлем соңына нүкте қойылады. Хабарлы сөйлем айтушының шындық туралы баяндауын, [[пікір]] алысуын тікелей білдіру үшін жұмсалады. Мысалы: «Мынау – ағаш» дегенде, айтушы басқа адамға белгілі бір зат жайында өзінің [[түсінік]]-мәліметін білдіреді. Ондай [[Ой|ой]]дың логикалық формасы – пайымдау болады, өйткені негізгі сөйлем мазмұны болымды, болымсыз бір іс-сапа ретінде, айтушының интеллектуальдык [[көзқарас]]ын (логикалық тұжырымдау) бойынша беріледі. Хабарлы сөйлем айтушының зат, [[Құбылыс|құбылыс]] туралы қандай да болмасын баяндауын, болымды, болымсыз [[іс-әрекет]]ін, сапа жайында түрлі мәліметін, белгілі бір қатынасын тікелей білдіреді. Хабарлы сөйлемдер ереже-анықтама, тақырып, [[Суреттеме|суреттеме]], жауап ретінде де айтылады. [[Сөйлеу]]де хабарлы сөйлем мағыналық-құрылымдық дербестігіне қарай [[Дауыс кідірісі|дауыс кідірісі]] (пауза) арқылы ажыратылады. Әр хабарлы сөйлем бірсыдырғы баяу интонациямен айтылады. Бұл, жалпы алғанда, сөйлемнің алдыңғы шенінде жай басталып, бірте-бірте жоғарылай түседі де, соңғы шенінде бәсеңдей барып тынады.<ref>Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис: оқу құралы. - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0.</ref> == Сұраулы сөйлем == '''Сұраулы сөйлем''' — біреу я бірдеңе жайында білу мақсатымен сұралатын сөйлем. Сұраулы сөйлем соңына [[сұрау белгісі]] (?) қойылады. === Сұраулы сөйлемнің жасалуы === Сұраулы сөйлемнің жасалуы: # сұраулы сөйлемдер [[есімдік|сұрау есімдігі]] қатысуы арқылы айтылады; # сұраулық мағына ''ма (ме)'', ''ба (бе)'', ''па (пе)'' және ''ше'' деген [[шылау|сұраулық шылаулардың]] қатысуы арқылы да білдіріледі; # сұраулық мағына кейде ''ғой'', ''-ау'' [[шылау]]лары мен ''болар'', ''шығар'', ''қайтеді'' деген көмекші сөздердің және ''ә'' деген [[одағай]]дың қатысуы арқылы беріледі; # сұраулық мағына сұрау дауыс ырғағының өзі арқылы да беріледі. Сұраулы сөйлемдер негізгі сұрақты, жетек сұрақты, анықтауыш сұрақты білдіреді === Сұраулы сөйлемнің түрлері === Сұраулы сөйлемдерде қойылатын сұрақтардың мазмұны әр түрлі болатындыған айтып, олардың негізгілерін атап көрсетеді: 1. Ашық сұрақ. Біреудің ойын немесе біреудің я бірдеңенің жайын, бар-жоқтығын білу мақсатымен айтылған сұраулы сөйлемдерде сұрау ашық қойылады: – Атың кім – деді ересек бала. – Қайырғали... Өзінің атың кім? – Шеген... (Ғ.Мүсірепов). 2. Қарсы сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдерге ашық жауап берілей, сұраққа сұрақ түрінде де жауап беріледі де, қарсы сұрақ қойылады. Богданов: Олай болса,сонша малға жерді қайдан таппақсың? Жанар: Жеріміз енді көбейгелі тұрған жоқ па? (Ә.Әбішев). 3. Күмәнді сұрақ. Бірқатар сұраулы сөйлемдер бірдеңенің жайын білуді ғана көздеп айтылмай,айтушының бірдеңеге күмәнданғанын да білдіреді: Ондай әрі сұраулы, әрі күмәнді сөйлемдердің баяндауыштарының құрамында ма, ме.. екен, екен-ау және ә деген сөздер болады. – Сол жаққа мен де барсам ба екен? – Мына мың болғыр бой бермей кетер ме екен? (Ғ.Сланов). 4. Таңырқаулы сұрақ. Баяндауышының құрылысы күмәнді сұрақ формаларында немесе деймісің деген сөзбен келетін сұраулы сөйлемдер кейде бірдеңеге таңдану,таңырқау мағынасында да айтылады. Ондай сөйлемдер әрі сұраулы, әрі лепті болатындықтан, жазуда олардан соң сұрақ белгісі мен леп белгісі қатар қойылады: – Сізде де арман бар ма екен?! (Ә.Әбішев). – Арық адамның көзі өткір болады екен-ау?! (Ғ.Мүсірепов). Жоғары сұраулы сөйлемдердің ішінде кісінің көңіл күйін білдіретін одағай сөздер болса, сұраулы сөйлемдердің мазмұнына басқа эмоциялық реңк қосыла береді. Апырай, біздің таласымыз не болды екен?!(Ә.Әбішев). 5. [[Риторикалық сұрақ]]. Кейбір сұраулы сөйлемдер жауап күту мақсатымен айтылмай, бірдеңінің жайын хабарлау мақсатымен де айтылады. Ондай сөйлемдерде риторикалық (риторика гректің rhilos – шешен – деген сөзінен алынған) мән болады. Риторикалық сұраулы сөйлемдер көркем әдебиетте жиі қолданылады. 1. Күнде жақсы бола ма, Бір қылығы жаққанға? Оқалы тон тола ма? Ар-ұятты сатқанға? Ойласаңшы, Мағышым, Кімнің гүлі солмайды? (Абай). 2. Халық ұстазынан айрылса, не таппақ? Ел не ел? Жақсысымен ел. Басшысымен болмаған елде елдік бар ма? (М.Әуезов) <ref>М.Балақаев, Т.Сайрамбаев. қазіргі қазақ тілі: сөз тіркесі мен жай сөйлем синтаксисі. – Алматы, Санат, 1997. – 240 б.</ref>. == Лепті сөйлем == Лепті сөйлем деп ерекше көңіл күйіне, сезімге байланысты (қуану, ренжу, таңдану, аяу, бұйыру және т.б.) айтылған ойды білдіретін сөйлемді дейміз. Лепті сөйлем ішіндегі сөздер түгелімен (әсіресе баяндауышы) көтеріңкі дауыспен айтылады. Лепті сөйлем соңынан леп белгісі қойылады. Сөйлеу процесінде, қатынас жасау жағдайында адамның [[Ой|ой]]ы, еркі беріліп қана қоймайды, көңіл күйі, [[сезім]]і де айқындалып отырады. Адам ойымен, еркімен байланысты, тілдік [[тәсіл]]дер арқылы сезімін білдіргенде де басқа адамдардың ақыл-ойына, ерік-тілегіне, сезіміне ықпал жасау көзделенеді. Демек, адамның жалпы шындық тануы процесінде маңызды бір фактор оның ''[[эмоция]]сы'' болып табылады. Адамның сезімі, көңіл күйі [[сөйлеу]]де ой мазмұнына деген эмоциялық қатынасы тұрғысынан беріледі. - Қасымдікі [[қате]]. - Жоқ, ол қате! Алдыңғы сөйлем [[ақиқат]] бір айтушы баяндауын (мәлімет, бағасын) білдіреді. Екінші сөйлемде айтушының ілгерідегідей мәлімет-бағасы белгілі бір эмоциялық қатынасы тұрғысынан ұласып беріледі. Сондықтан бұл әрі хабар мәнді, әрі экспрессивтік-эмоциялық мәнді (хабар-лепті) сөйлем болады. Мұндай эмоциялық мағынада хабарлы сөйлем ғана емес, сұраулы, [[бұйрықты сөйлем]]дер де айтыла беріледі. Демек, сөйлеу жағдайына қарай мақсат-мәнді сөйлем типтері бірде тіке мазмұнында жұмсалса, бірде сезім, эмоцияны үстемелей білдіріп те жұмсалады. Лепті сөйлемде мақсат мәнді [[Тип|тип]] емес деу осымен байланысты. [[Мақсат-мәнді сөйлем]]дердің эмоциялық мағынада қолданылуы интонацияның құбылып айтылуына негізделеді, соған орай сөйлемдер лепті делінеді. Бұл лепті сөйлемдердің хабар, сұрау, [[бұйрық]] білдіретіні – негізгі қызметі де, эмоциялық [[Экспрессивті мағына|экспрессивті мағына]] білдіретіні - қосымша қызметі болмақ. Лепті сөйлемдер тек интонация арқылы емес, басқа да синтаксистік, [[Лексика-грамматикалық тәсіл|лексика-грамматикалық тәсіл]]дер арқылы құрылады. Сонымен, шындық [[Құбылыс|құбылыс]]ы туралы, белгілі бір [[Субъект|субъект]] жайында айтушының [[Эмоциялық қатынас|эмоциялық қатынас]]ын, сезімін, көңіл күйін үстемелей не арнайы білдіретін сөйлемдерді '''лепті сөйлем''' дейміз. === Лепті сөйлемдердің жасалуы жағынан түрлері === Лепті сөйлемдер жасалу амал-жүйесі жағынан '''айрықша лептік интонациялы''' сөйлемдер және '''айрықша тұлға-құрамды''' сөйлемдер болып екі топқа бөлінеді. Лепті сөйлемдер айрықша [[интонация]] арқылы құрылғанда, айтушының хабар, сұрау, бұйрық түріндегі баяндауына үстемелей белгілі бір эмоциялық қатынасын, көңіл-күйін білдіреді. Ондай лепті сөйлемдерде эмоциялық айтушы қатынасы түрлі мағыналық [[реңк]]те беріліп отырады (''қуану, құптау, сүйсіну, кекету, назалану, өкіну, таңдану, мұңаю''). Әдетте, ондай сөйлемдердің [[Мағына (лингвистика)|мағына]]сын сөйлеу жағдаятына, мәнмәтінге, автор сөздеріне қарай ажыратуға болады. '''Айрықша тұлға-құрамды''' лепті сөйлемдердің бір тобы эмоциялық мағынаны қосымша берсе, енді бір тобы таза эмоциялық қатынасты ғана білдіреді. # Шартты рай тұлғасы арқылы. ''Ботагөз екеуміз ән шырқасақ!'' # -шы/-ші қосымшасы шартты райға үстемелену арқылы: ''Осындай жігіт болсайшы!'' # Демеуліктер мен [[модаль сөздер]]і арқылы (''ғой, ау, да, ай, ма, еді''). # [[Арнаулы есім]], етістік сөздер арқылы (''керемет, тамаша, ғажап''). ''Қандай, қалай, қанша, қандай'' сұрау есімдіктері, ''міне'' сілтеу есімдігі, ''не деген'' тіркесі, баяндауыш құрамында ''қара, көр, айт, байқа'' етістіктері [[ауыспалы мағына]]да жұмсалады (''Қандай ғажап көрініс!'') # [[Атаулы сөйлем]] ретінде (эмоциялық, ''Өрт!''). # [[Әдет-ғұрып]]қа байланысты айтылатын лепті сөйлемдер (''Кеш жарық! Құтты болсын!''). # Арнаулы қаратпа, [[қыстырма сөз]]дердің мақсат мәнді сөйлемдерде жұмсалуы арқылы (''Бұл, әрине дұрыс!''). # Көңіл-күй [[одағай]]лары арқылы (''Алақай!'')<ref>Шалабай, Б. Қазіргі қазақ тілі. Синтаксис: оқу құралы. - Стер. бас. - Алматы: Қазақ университеті, 2020. - 186 б. - ISBN 978–601–247–547–0</ref> == Әдебиет == * [[С. Аманжолов]], "Қазақ тілі грамматикасы", 1966 ж. *«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IX том == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] 5hu9fur2s51rvo7o8tf36nf9ywx7js4 Пысықтауыш 0 3884 3594858 3538144 2026-04-28T19:41:56Z Төлеген Мереке 179229 3594858 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Пысықтауыш''' <ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. ISBN 9965-808-78-3</ref> деп [[сөйлем]]де іс-әрекеттің жай-күйін, сын-сипатын, мөлшерін, мезгіл-мекенін, себеп-мақсатын білдіретін [[сөйлем мүшесі|тұрлаусыз мүшені]] атаймыз.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Пысықтауыштардың сұраулары: ''қашан? қайда? (қалай қарай?) қайдан? қалай? қайтіп? не себептен? неліктен? кім үшін? не үшін? не істеуге? не қылуға? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? ненің арқасында? кімнің арқасында? не сайын? кім сайын? қанша? қанша уақыт? неше рет?'' == Пысықтауыштың түрлері == Пысықтауыш құрамына қарай үшке бөлінеді: # Дара пысықтауыш – бір сөзден тұратын пысықтауыш. Мысалы: ''Лавада'' жұмыс ''қызу'' жүріп жатыр. Ол сұраққа ''ойланбастан'' жауап берді. # Күрделі пысықтауыш — күрделі сөз, тұрақты тіркес және үйірлі мүшеден жасалатын пысықтауыш. Мысалы: Мерей ''жымын-жымын етіп'' сахнаға шықты. # Үйірлі пысықтауыш – үйірлі сөздерден тұратын пысықтауыш. Мысалы: ''Уақытым барда'' сабаққа дайындалсам деймін. Пысықтауыш мағыналық жағынан алты түрге бөлінеді: # мезгіл пысықтауыш; # мекен пысықтауыш; # мақсат пысықтауыш; # амал пысықтауыш; # себеп пысықтауыш; # мөлшер пысықтауыш. {| class="wikitable" |+ Пысықтауыш түрлері |- ! Түрі!! Сұрақтары !! Мысалы |- ! Мезгіл пысықтауыш | Қашан? Қай кезде? Қай уақытта? Қашанан бері? || Жолаушылар '''кешке қарай''' аттанбақшы. Ол '''биыл''' мектеп бітіреді. |- ! Мекен пысықтауыш | Қай жерде? Қай жақта? Қайдан? || Оқушылар '''қала сыртына''' ''демалуға'' бармақшы. Ата-анасы '''жайлауға''' көшкелі жатыр. '''Жоғарыдан''' бір топ аттылы '''төменге қарай''' түсіп келеді. |- ! Мақсат пысықтауыш | Не үшін? Неге? Не мақсатпен? || Кітапханадан '''кітап алғалы''' келді. Айдос '''жорта''' білмегенсіп отырды. |- ! Амал пысықтауыш | Қалай? Қайтіп? Қалайша? Кімше? || Әйгерім бұл сөзге '''жымиып''' күлді. Жас әнші '''бұлбұлша''' сайрады. Бала '''үлкендерше''' сөйлеп отыр. |- ! Себеп-салдар пысықтауыш | Неліктен? Не себепті? Не үшін? || '''Жұмысты бітірмегендіктен''' уақытында тапсыра алмады. Олар '''шаршағаннан''' сөйлеуге шамасы келмеді. |- ! Мөлшер пысықтауыш | Қанша? Қалай? || Шешен '''ұзақ''' сөйледі. Оқушылар тапсырманы '''жаппай''' орындады. |} == Пысықтауыш болатын сөз таптары == Пысықтауыш болатын сөз таптары: #[[Үстеу]]ден болады. Мысалы: Ол '''ілгері''' басты. '''Кеше''' күн суық олды. #[[Сын есім]]нен болады. #[[Сан есім]]нен болады. мысалы: Ол '''екі''' сөйлемейтін. #[[Көсемше]]лер сөйлемде ''қайтіп? қалай? не мақсатпен?'' деген сұрақтарға жауап берсе, пысықтауыш болады. Мысалы: Шешесі баласының жүзіне '''мейірлене''' қарады. Қыз енді '''айқайлап''' сөйледі. #[[Барыс септік|Барыс]], [[жатыс септік|жатыс]], [[шығыс септік|шығыс]] және [[көмектес септік]]терінде тұрған сөздер мекен, бет алыс-бағыт, сын-қимыл мағыналарын білдіріп, ''қайда? қайдан? қашан? қалай?'' деген сұрауларға жауап берсе, пысықтауыш болады. Мысалы: Бүгін мал біткен '''аулағыраққа''' өрістеген. Балалапандардың даусы '''таяудан''' естіледі. #Мезгілге байланысты [[зат есім]]дер [[тәуелдік жалғау]] я [[шылау]] тіркесу арқылы, кейде оларсыз да, басқа сөздермен бірігіп те пысықтауыш болады: #*[[барыс септік]]тегі кейбір сөздерден кейін ''шейін (дейін), бола, қарай, таман'' сияқты [[шылау]]лардың бірі тіркесіп пысықтауыш болады. #*кейбір [[шығыс септік]]тегі сөздердің соңынан ''соң, кейін, ары, бері, қарай, бұрын'' сияқты шылаулардың бірі тіркесіп, пысықтауыш болады. #*кейбір [[көмектес септік]]тегі сөздердің соңынан ''бірге, қабат, қатар'' сияқты шылаулардың бірі тіркесіп, пысықтауыш болады. #*кейбір сөздерге ''арқылы, арқасында, үшін, сайын'' шылаулары тіркесіп келіп, пысықтауыш жасайды.<ref>С. Аманжолов, Қазақ тілі грамматикасы, 1966 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Синтаксис]] 94rhywm2rfpc5813lgekp3wjacv1r5q 3594956 3594858 2026-04-29T04:15:28Z 1nter pares 146705 3594956 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Пысықтауыш''' деп [[сөйлем]]де іс-әрекеттің жай-күйін, сын-сипатын, мөлшерін, мезгіл-мекенін, себеп-мақсатын білдіретін [[сөйлем мүшесі|тұрлаусыз мүшені]] атаймыз.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006 жыл. ISBN 9965-808-78-3</ref><ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> Пысықтауыштардың сұраулары: ''қашан? қайда? (қалай қарай?) қайдан? қалай? қайтіп? не себептен? неліктен? кім үшін? не үшін? не істеуге? не қылуға? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? ненің арқасында? кімнің арқасында? не сайын? кім сайын? қанша? қанша уақыт? неше рет?'' == Пысықтауыштың түрлері == Пысықтауыш құрамына қарай үшке бөлінеді: # Дара пысықтауыш – бір сөзден тұратын пысықтауыш. Мысалы: ''Лавада'' жұмыс ''қызу'' жүріп жатыр. Ол сұраққа ''ойланбастан'' жауап берді. # Күрделі пысықтауыш — күрделі сөз, тұрақты тіркес және үйірлі мүшеден жасалатын пысықтауыш. Мысалы: Мерей ''жымын-жымын етіп'' сахнаға шықты. # Үйірлі пысықтауыш – үйірлі сөздерден тұратын пысықтауыш. Мысалы: ''Уақытым барда'' сабаққа дайындалсам деймін. Пысықтауыш мағыналық жағынан алты түрге бөлінеді: # мезгіл пысықтауыш; # мекен пысықтауыш; # мақсат пысықтауыш; # амал пысықтауыш; # себеп пысықтауыш; # мөлшер пысықтауыш. {| class="wikitable" |+ Пысықтауыш түрлері |- ! Түрі!! Сұрақтары !! Мысалы |- ! Мезгіл пысықтауыш | Қашан? Қай кезде? Қай уақытта? Қашанан бері? || Жолаушылар '''кешке қарай''' аттанбақшы. Ол '''биыл''' мектеп бітіреді. |- ! Мекен пысықтауыш | Қай жерде? Қай жақта? Қайдан? || Оқушылар '''қала сыртына''' ''демалуға'' бармақшы. Ата-анасы '''жайлауға''' көшкелі жатыр. '''Жоғарыдан''' бір топ аттылы '''төменге қарай''' түсіп келеді. |- ! Мақсат пысықтауыш | Не үшін? Неге? Не мақсатпен? || Кітапханадан '''кітап алғалы''' келді. Айдос '''жорта''' білмегенсіп отырды. |- ! Амал пысықтауыш | Қалай? Қайтіп? Қалайша? Кімше? || Әйгерім бұл сөзге '''жымиып''' күлді. Жас әнші '''бұлбұлша''' сайрады. Бала '''үлкендерше''' сөйлеп отыр. |- ! Себеп-салдар пысықтауыш | Неліктен? Не себепті? Не үшін? || '''Жұмысты бітірмегендіктен''' уақытында тапсыра алмады. Олар '''шаршағаннан''' сөйлеуге шамасы келмеді. |- ! Мөлшер пысықтауыш | Қанша? Қалай? || Шешен '''ұзақ''' сөйледі. Оқушылар тапсырманы '''жаппай''' орындады. |} == Пысықтауыш болатын сөз таптары == Пысықтауыш болатын сөз таптары: # [[Үстеу]]ден болады. Мысалы: Ол '''ілгері''' басты. '''Кеше''' күн суық олды. # [[Сын есім]]нен болады. # [[Сан есім]]нен болады. мысалы: Ол '''екі''' сөйлемейтін. # [[Көсемше]]лер сөйлемде ''қайтіп? қалай? не мақсатпен?'' деген сұрақтарға жауап берсе, пысықтауыш болады. Мысалы: Шешесі баласының жүзіне '''мейірлене''' қарады. Қыз енді '''айқайлап''' сөйледі. # [[Барыс септік|Барыс]], [[жатыс септік|жатыс]], [[шығыс септік|шығыс]] және [[көмектес септік]]терінде тұрған сөздер мекен, бет алыс-бағыт, сын-қимыл мағыналарын білдіріп, ''қайда? қайдан? қашан? қалай?'' деген сұрауларға жауап берсе, пысықтауыш болады. Мысалы: Бүгін мал біткен '''аулағыраққа''' өрістеген. Балалапандардың даусы '''таяудан''' естіледі. # Мезгілге байланысты [[зат есім]]дер [[тәуелдік жалғау]] я [[шылау]] тіркесу арқылы, кейде оларсыз да, басқа сөздермен бірігіп те пысықтауыш болады: # [[барыс септік]]тегі кейбір сөздерден кейін ''шейін (дейін), бола, қарай, таман'' сияқты [[шылау]]лардың бірі тіркесіп пысықтауыш болады. # кейбір [[шығыс септік]]тегі сөздердің соңынан ''соң, кейін, ары, бері, қарай, бұрын'' сияқты шылаулардың бірі тіркесіп, пысықтауыш болады. # кейбір [[көмектес септік]]тегі сөздердің соңынан ''бірге, қабат, қатар'' сияқты шылаулардың бірі тіркесіп, пысықтауыш болады. # кейбір сөздерге ''арқылы, арқасында, үшін, сайын'' шылаулары тіркесіп келіп, пысықтауыш жасайды.<ref>С. Аманжолов, Қазақ тілі грамматикасы, 1966 ж.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Синтаксис]] s37ql9jbqfisezjhjk372yes8ghghff Жіктік жалғау 0 3934 3594964 3318415 2026-04-29T04:33:07Z 1nter pares 146705 3594964 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Жіктік жалғау''' - [[баяндауыш]]қа ғана тән [[жалғау]]. Жіктік жалғау тек қана синтаксистік қызмет атқарады. Жіктеу категориясы - қазіргі [[қазақ тілі]]нде тек [[етістік]]ке ғана тән қасиет емес, баяндауыш болып қызмет атқара алатын өзге де [[сөз табы|сөз таптарына]], соның ішінде есімдерге де тән қасиет. == Жалғану жүйесі мен формалары == Қазақ тіліндегі сөздер төмендегідей төрт топқа бөлініп, төрт үлгі бойынша жіктеледі: === Бірінші топ === Бірінші топқа ''отыр, тұр, жүр, жатыр'' [[етістік]]тері, [[есімше]]лер, [[зат есім]]дер, [[сын есім]]дер, [[сан есім]]дер, [[есімдік]]тер, [[үстеу]]лер жатады; :Үлгілер: {|style="position:relative; left:25px;" |а) '''тұр, жүр'''. {| class="standard" ! || '''Жекеше''' || '''Көпше''' |- ! style="white-space: nowrap;" | 1-жақ | ''тұр-мын, жүр-мін'' || ''тұр-мыз, жүр-міз'' |- ! rowspan="2" style="white-space: nowrap;" | 2-жақ | style="white-space: nowrap;" |''тұр-сың, жүр-сің'' || ''тұр-сыңдар, жүр-сіңдер'' |- | style="white-space: nowrap;" |''тұр-сыз, жүр-сіз'' || ''тұр-сыздар, жүр-сіздер'' |- ! style="white-space: nowrap;" | 3-жақ | ''тұр, жүр'' || ''тұр, жүр'' |} |} {|style="position:relative; left:25px;" |ә) '''Есімшелер''': барған, келген; баратын, келетін; барар, келер;<br /> бармақ(шы), келмек(ші). {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''барған-мын, келген-мін'' || ''барған-быз, келген-біз'' |- |2-жақ||''барған-сың, келген-сің'' || ''барған-сыңдар, келген-сіңдер'' |- |||''барған-сыз, келген-сіз'' || ''барған-сыздар, келген-сіздер'' |- |3-жақ|| ''барған, келген'' || ''барған, келген'' |} |б) '''Зат есімдер''':''оқушы, мұғалім'' т. б. {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''оқушы-мын, мұғалім-мін'' || ''оқушы(лар)-мыз, мұғалім(дер)-біз'' |- |2-жақ||''оқушы-сың, мұғалім-сің'' || ''оқушы(лар)-сыңдар, мұғалім(дер)-сіңдер'' |- |||''оқушы-сыз, мұғалім-сіз'' || ''оқушы(лар)-сыздар, мұғалім(дер)-сіздер'' |- |3-жақ|| ''оқушы, мұғалім'' || ''оқушы(лар), мұғалім(дер)'' |} |- |в) '''Сын есімдер''': ''аласа, үлкен'' т. б. {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''аласа-мын, үлкен-мін'' || ''аласа-мыз, үлкен-біз'' |- |2-жақ||''аласа-сың, үлкен-сің'' || ''аласа-сыңдар, үлкен-сіңдер'' |- |||''аласа-сыз, үлкен-сіз'' || ''аласа-сыздар, үлкен-сіздер'' |- |3-жақ|| ''аласа, үлкен'' || ''аласа, үлкен'' |} |г) '''Сан есімдер''': ''оныншы, үшінші'' т. б. {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''оныншы-мын, үшінші-мін'' || ''оныншы-мыз, үшінші-міз'' |- |2-жақ||''оныншы-сың, үшінші-сің'' || ''оныншы-сыңдар, үшінші-сіңдер'' |- |||''оныншы-сыз, үшінші-сіз'' || ''оныншы-сыздар, үшінші-сіздер'' |- |3-жақ|| ''оныншы, үшінші'' || ''оныншы, үшінші'' |} |- |ғ) '''Есімдіктер''': қалай, кім т. б. {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''қалай-мын, кім-мін'' || ''қалай-мыз, кім-біз'' |- |2-жақ||''қалай-сың, кім-сің'' || ''қалай-сыңдар, кім(дер)-сіңдер'' |- |||''қалай-сыз, кім-сіз'' || ''қалай-сыздар, кім(дер)-сіздер'' |- |3-жақ|| ''қалай, кім'' || ''қалай, кім(дер)'' |} |д) '''Үстеу''': ''бірге'' {|class="wikitable" border=1 |||'''Жекеше'''||'''Көпше''' |- |1-жақ||''бірге-мін'' || ''бірге-міз'' |- |2-жақ||''бірге-сің'' || ''бірге-сіңдер'' |- |||''бірге-сіз'' || ''бірге-сіздер'' |- |3-жақ|| ''бірге'' || ''бірге'' |} |} === Екінші топ === Екінші топқа '''-а, -е, -й''' (''бара, келе, сөйлей'') формалы және '''-п, -ып, -іп''' (''қарап, айтып, келіп'') формалары [[көсемше]]лер жатады; олар екінші үлгі бойынша жіктеледі. === Үшінші топ === Үшінші топқа етістіктің жедел өткен шақ формасы (''бар-ды, кел-ді''), мен шартты рай формасы (''барса, келсе'') жатады; бұлар үшінші үлгі бойынша жіктеледі. === Төртінші топ === Төртінші топқа етістіктің бұйрық рай формасы (''бар, кел'') жатады да, төртінші үлгі бойынша жіктеледі. == Әдебиет == * А. Ысқақов, "Қазіргі қазақ тілі", 1974 ж. {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Морфология]] 6emvhz6fox8vtrislt6c5txv43ldmys Етіс 0 4038 3594970 3537652 2026-04-29T04:35:45Z 1nter pares 146705 3594970 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Етіс''' ('''етіс категориясы''') деп амалдың (істің) субъекті мен объектіге қатысын, сондай-ақ, керісінше субъекті мен объектінің амалға (іске) қатысын білдіретін формалардың жүйесін айтамыз. Етістер - [[етістік]]тен етістік тудыратын, өздерінше [[морфология]]лық және [[синтаксис]]тік сипаттары басқашалау болып келетін, бір алуан [[жұрнақ]]тардың жүйесі. Етістерді етістіктің өзге категорияларынан ерекшелендіріп тұратын сипаттары мынадай: # ''ол онан жөн сұрады;'' # ''олар бір-бірінен жөн сұра<u>с</u>ты;'' # ''ол одан жөн сұра<u>т</u>ты;'' # ''онан жөн сұра<u>л</u>ды;'' # ''ол өзі сұра<u>н</u>ды'' деген сөйлемдердегі етістіктерін (''сұра, сұрас, сұрат, сұрал, сұран'') бір-бірімен салыстырғанда, олар бір түбірден өрбіген түбірлес негіздер екені айқындалады. Осы бес түрлі негіздің соңғы төртеуі ''сұра'' түбірінен тиісті жұрнақтар арқылы ('''-с, -т, -л, -н''') туып, бір-бірінен ерекшеленіп тұр; осы формаларына қарай (түпкі лексикалық мағынасы бір бола тұрса да), олардың семантикалық мәндерінде де бір-бірінен айырмашылық бар. {| |Сондай-ақ:||''тасы, тасыс, тасыт, тасыл, тасын;'' |- |||''жу, жуыс, жудыр, жуыл, жуын'' |- |||''айт, айтыс, айттыр, айтыл'' |- |colspan=2|тәрізді түбірлес етістіктерден де осы жүйе аңғарылады. |} Етістер жұрнақтарының түрлеріне, мағыналары мен қызметтеріне қарай, төмендегідей төрт түрге бөлінеді: # Ортақ етіс: '''-с /-ыс/ -іс.''' Мысалы: жаз-ыс-ты, бөл-іс-ті, оқы-с-ты, жер қазыс-ты, телефон арқылы сөйле-с-ті. #Өзгелік етіс: '''-т/-ыт/-іт / -тыр/-тір/-дыр/-дір / -қыз/-ғыз/-кіз/-гіз/ -ыр/-ір/ -сет.''' Мысалы: жаз-дыр айт-қыз, бар-ғыз, жаса-т,оқы-т, ал-дыр, айт-қыз, көр-сет. # Ырықсыз етіс: '''-л/-ыл/-іл/ -н/-ын/-ін<sup>1</sup>.''' Мысалы: аудар-ыл-ды, ал-ын-ды, шөп шаб-ыл-ды, киім іл-ін-ді, өлең айт-ыл-ды. # Өздік етіс: '''-н / -ын / -ін.''' Мысалы: жу-ын-ды, ки-ін-ді, тара-н-ды. 1. Түбір "л" әрпімен аяқталғанда қолданылады. == Әдебиет == * А. Ысқақов, "Қазіргі қазақ тілі", 1974 ж. [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Морфология]] [[Санат:Етістіктің грамматикалық категориялары]] fmg6i9fe9ng70scseesgvy4w5kkamsq Ахмеди Ысқақұлы Ысқақов 0 4059 3594969 3445606 2026-04-29T04:35:06Z 1nter pares 146705 3594969 wikitext text/x-wiki '''Ысқақов Ахмеди Ысқақұлы''' (1910–1996) — тілтанушы, [[филология]] ғылымдарының докторы (1965), [[профессор]] (1968), Қазақстан Ұлттық ғылым академиясының мүше-корреспонденті (1972), Қазақстанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (1957). == Өмірбаяны == [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы [[Байбөрі болысы|Байбөрі]] бөлімінен шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Т.А.Еңсебаев|бөлімі= 1|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= Қаракесек шежіресі|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Палодар|баспасы= Кереку|жыл= 2010|томы= 1|беттері= |барлық беті= 237|сериясы= |isbn= |тиражы= 9965-08-372-Х}}</ref> Алматы педагогикалық институтын бітірген (1940). КСРО ғылым академиясының КСРО халықтарының тілі мен жазуы институтының аспиранты (1940–1941), ҚазПИ (1941–1942), содан кейін Педагогикалық және оқытушылық институты директорының орынбасары және оқутышысы (1942–1947), Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтында кафедра меңгерушісі (1947–1951), ҚазССР ғылым академиясының Тіл және әдебиет институтының директоры (1951–[[1953]]), ҚазМҚПИ кафедра меңгерушісі (1953–1955), ҚазССР ағарту министрлігі Педагогикалық ғылымдар ғылыми-зерттеу институтының директоры (1955–1961), 1961 ж. бастап ҚазССР ғылым академиясының Тілтану институтында бөлім меңгерушісі. == Ғылыми қызметі == Зерттеу бағыттары: қазақ тілтануының тарихы мен қазіргі жағдайы, [[грамматика]] ([[морфология]]), [[сөз таптары]]ның теориясы және сұрыпталуы, [[лексика]] және [[лексикография]], оқыту методикасы. Бұл кісінің бастауымен он томдық «Қазақ тілінің сөздігі» мен «Абай шығармаларының сөздігі» құрастырылған. Ысқақовтың жалпы редакциясын басқаруымен «Абай тілі сөздігі»( 1968) жарық көрді. Оның «Абай және қазақ әдеби тілі» деген мақаласында («Абай тағылымы».-А., 1986) ақынның қазақ әдеби тілін дамыту тарихында алатын орнына, әдеби тілді бірыңғай ізге түсіріп қалыптастырудағы айрықша еңбегіне, ақын тілінің мәдениеті, сөз қолдану шеберлігіне жан-жақты талдау жасалған.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Монографиялар, оқулықтар, жинақ ішіндегі бөлімдер; қазақ тілтануы, педагогика, халық білімі тарихының сауалдарына қатысты мақала топтамалары сияқты 200-ден астам ғылыми еңбектің ауторы. Орден, медалдермен марапатталған. == Еңбектері == Негізгі ғылыми еңбектері: * сөздің морфологиялық құрамы мен қазіргі қазақ тіліндегі атаушы есімдер. Алматы, 1964 ** <span style="font-size:smaller;">Морфологическая структура слова и именные части речи в современном казахском языке. Алма-Ата, 1964.</span> * Қазақ тілінің грамматикасы: (Морфология). Алматы, 1967. 1 том, (авторлас) ** <span style="font-size:smaller;">Грамматика казахского языка: (Морфология). Алма-Ата, 1967. Т. 1 (соавтор).</span> * Қазіргі қазақ тілі: (Морфология). Алматы, 1964, 1974.<ref>Қазақ Энциклопедиясы</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1910 жылы туғандар]] [[Санат:Қазақстан тілтанушылары]] [[Санат:Қазақстан филологтары]] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткерлері]] [[Санат:Абай Құнанбайұлы жобасының мақалалары]] irkb4vlrc0ich9o8is98ed4rvn69kn4 Рай 0 4084 3594973 3318190 2026-04-29T04:38:19Z 1nter pares 146705 3594973 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} '''Рай категориясы''' - [[арай категориясы|модальдік (арай) категорияның]] [[етістік]] формалары арқылы берілетін амал-тәсілдерінің жүйесі.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Ғылымтану. Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын- Павлодар: ҒӨФ «ЭКО», 2006. ISBN 9965-808-78-3</ref> Етістіктің райы - мазмұн жағынан да, форма жағынан да - аса бай категория. :Мысалы: ''мен барайын; мен барайыншы; мен барсамшы; мен бара алмаймын; мен бара қояйын; мен бара салайын; мен барып көрейін; мен барып та қалармын; мен барсам етті; мен барып едім ғой; мен барар ма екенмін; мен барсам керек; мен барған екенмін; менің барғым келеді, ...'' тәрізді жай сөйлемдердегі етістік формаларын алсақ, олардың әрқайсысында өзіне ғана тән, өзгелерінде жоқ моральдік мән (реңк) бар. == Ашық рай == Ашық рай (индикатив) деп амал-әрекеттің өткенде, қазірде және келешекте болу я болмауын білдіретін негативті грамматикалық категорияны айтамыз. Ашық райдың мәні етістіктің шақ мағынасын білдірумен тікелей байланысты. Өйткені етістік белгілі шақта жұмсалғанда, сол қимылдың болуы арқылы сөйлеушінің ақиқат шындықты баяндауы байқалады. Мейлі ол өтіп кеткен қимыл, іс-әрекет болсын (өткен шақ), мейлі ол болып жатқан іс-әрекет, қимыл болсын, мейлі ол әлі бола қоймаған, бірақ келешекте болуға тиісті қимыл, іс-әрекет болсын, ашық райдағы етістік әйтеуір ол туралы сөйлеушінің шындық деп баяндауын білдіреді. Мысалы: Әркім өз ойымен отыр (Ғ. М.). Келемін тау ішінде түнделетіп (С. С). Мақсатым тіл ұстартып, өнер шашпақ (А). Жер жырттық, қайнады еңбек, егіс салдық (Ж. Ж.). Берілген мысалдағы отыр, келемін, шашпақ, жырттық, қайнады, салдық деген етістіктер белгілі бір шақты білдірумен қатар сөйлеушінің соған байланысты пікірін, шындық деп баяндауын білдіріп тұр: әркімнің өз ойымен отыруы, (нақ осы шақ); сөйлеушінің тау ішінде түнделетіп келе жатуы (ауыспалы осы шақ); сөйлеушінің мақсаты тіл ұстартып, өнер шашпақ болуы (мақсатты келер шақ); сөйлеушінің жер жыртуы, егін салуы және еңбектің қайнауы (жедел өткен шақ). Сөйтіп, етістіктің үш шақтың (осы шақ, келер шақ, өткен шақ) бірінде қолданылып, сөйлеушінің шындық деп баяндауын білдіруді ашық рай дейміз. == Неғайбыл райлар == Неғайбыл (ирреальды) райлар Амалдың реальді емес екенін білдіретін негативтік сипат - неғайбыл райлардың бәріне де тән жалпы қасиет. === Бұйрық рай === Бұйрық рай етістігі бұйрықты, насихатты, тыйымды және т.б. білдіреді: «Сіз барыңыз!» «Бала кетсін» «Ол жаққа барма!» «Мүмкін, мен барармын» Хинди тілінде бұйрық рай көпше және жекеше түрде 2-ші жаққа ғана қолданылады. Бұйрық рай бірнеші түрде болады: бұйрық, өтініш, қалау, рұқсат, сақтандыру, т.б. Жекеше түрдің 2-ші жағында етістік түбіріне сәйкес келеді: айту, -айт! оқу, - оқы! қарау, - қара! Бұл форма балаларға, патшаларға және жақын адамдарға қолданады, сондай-ақ бұл сыпайы түрде де және анайы түрде де қолданыла береді. 2-ші жақта көпше түрде бұйрық рай үшін етістіктіңтүбіріне –о жалғауы жалғану арқылы жасалады. - айту, - сендер айтыңдар! - алу, - алыңдар! - беру, - беріңдер - егу, - егіңдер О-жалғауы тікелей етістіктің бірінші әрпіне жалғасады. үшін бұйрық рай түрі – бұйрық беру үшін, өтініш, әдептілік үшін көп қолданылады және бір адамға, сондай-ақ бірнеше адамға бірдей айтылады. үшін, көпше түрдің 2-ші жағы, етістіктің түбіріне жалғану арқылы жасалады. Бұл сыпайы түр бір адамға, сондай-ақ бірнеше адамға бірдей айтылады. сөйлеу! Сіз сөйлеңізші! айтыңыз, өтінем! оқу, оқыңыз, өтінем! оқыңыз, өтінем! Бұйрық рай етістіктерімен мынадай болымсыз жалғаулықтар жалғанады: -жоқ, көбінесе етістіктің алдында қойылады. - (жоқ), сыпайы қарым-қатынас кезінде айтыладыжәне инфинитивпен бірге бұйрық рай түрінде. Сондай-ақ қалау рай түрінде қолданылады. - (жоқ )болымсыз жалғау, тек бұйрық рай формаларымен және инфинитивпен бұйрық рай мағынасында қолданылады. Мысалы: Ол жаққа барма! Үстелге жазбаңдар! Оған ақша бермеңіз! === Қалау рай === Қалау райы сөйлеушінің белгілі бір амалды я әрекетті жүзеге асыруға бағытталған ниетін, ынта-тілегін, үміт-арманын білдіреді. Бұл райдың көрсеткіштері есебінде '''-ғы (+м, +ң) сы кел; -са игі еді; ғай еді; -са екен''' (аналитикалық) форманттары қызмет етеді.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы.«Сөздік-Словарь», 2005 жыл. ISBN 9965-409-88-9</ref> {|class="wikitable" |Мысалы: ||Менің||''бар-ғы-м келеді''||Біздің||''бар-ғы-мыз келеді'' |- |||Сенің||''бар-ғы-ң келеді''||Сендердің||''бар-ғы-лары-ң келеді'' |- |||Сіздің||''бар-ғы-ңыз келеді''||Сіздердің||''бар-ғы-лары-ңыз келеді'' |- |||Оның||''бар-ғы-сы келеді''||Олардың||''бар-ғы-лар-ы келеді'' |} Бұл форма мазмұны жағынан жүзеге асу я аспауы неғайбыл келер шақ мәнінде жұмсалумен қатар, өткен шақ пен осы шақ түрлеріне де қолданыла береді. Бірақ олар нақтылы амалдың жүзеге асқан я асып жатқан шағын емес, тек өткен шақта я қазіргі шақта сөйлеушінің көкейінде болған арман-ынтаны ғана білдіреді. Күрделі '''-ғай еді''' форманты арқылы сөйлеуші басқа(II, III жақ) субъектінің бегілі бір амалды жасағанын я орындағанын аңсайды, іздейді, бірақ одан амалдың қалай тынғаны көрінбейді де, білінбейді. :Мысалы: ''сен барғай едің; ол барғай еді'' т. б. Күрделі '''-са игі еді''' форманты арқылы да сөйлеуші басқа (II, III жақ) субъектінің амалды орындауын тек тілек ретінде атайды. Бірақ амалдың нақтылы орындалатыны я орындалғаны аңғарылмайды. :Мысалы: ''сендер барсаңдар игі еді; олар барса игі еді'' т. т. Бірақ ''сендер барса игі едіңдер'' дегеннен тілек я қалаудан гөрі күдік я күмән мағынасы күштірек білінеді. Күрделі '''-са еді''' форманты амалға тек арман мәнін үстейді, бірақ оның орындалуы я орындалмауы жөнінде ешқандай мәлімет білдірмейді. :Мысалы: ''ол келсе еді; сіз барсаңыз еді'' т. т. Күрделі '''-са екен''' форманты да болашақта істелінетін амалды тек аңсап тілейді, бірақ оның жүзеге асу я аспауы тіпті ескерілмейді я ілтипатқа алынбайды. :Мысалы: ''сен ертең жүрсең екен; ол пікірін айтса екен'' т. т. === Шартты рай === Шартты рай формасы [[етістік]]тің жалаң (түбір, туынды), күрделі негіздеріне '''-са (-се)''' жұрнағы жалғану арқылы жасалады. Шартты райдың бұл формасы мағына жағынан басқа бір амалдың я істің жүзеге асу-аспау шартын білдіреді. Осы мағынасына орай, шартты рай формалары етістік дәйім [[құрмалас сөйлем]]нің шартты бағыныңқысының [[баяндауыш]]ы болады да, басыңқы сөйлемнің баяндауышының істелу-істелмеу шартын көрсетеді.<ref>А. Ысқақов, "Қазіргі қазақ тілі", 1974 ж.</ref> Шартты рай формасы үнемі [[жіктік жалғау|жіктеліп]] жұмсалады. Оның жіктелу үлгісі [[өткен шақ]] формасына ұқсас. {|class="wikitable" |Мысалы: ||Мен||''бар-са-м''||(бар-ды-м)||Біз||''бар-са-қ''||(бар-ды-қ) |- |||Сен||''бар-са-ң''||(бар-ды-ң)||Сендер||''бар-са-ңдар''||(бар-ды-ңдар) |- |||Сіз||''бар-са-ңыз''||(бар-ды-ңыз)||Сіздер||''бар-са-ңыздар''||(бар-ды-ңыздар) |- |||Ол||''бар-са''||(бар-ды)||Олар||''бар-са''||(бар-ды) |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Етістіктің грамматикалық категориялары]] l07oey97qyzhvj5jskk337tzm33w9hp Байұлы 0 4283 3594985 3370046 2026-04-29T05:22:55Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594985 wikitext text/x-wiki [[File:Сиыи.png|thumb|Байұлы рулары]] '''Байұлы''' — '''[[Алшын]]''' тайпасынан тарайтын рулар бірлестігі. [[Шежіре]] бойынша, [[Алшын]] тайпасынан тарайды және [[Кіші жүз]] құрамына кіреді. Байұлы рулар бірлестігі мен ежелгі байырқу тайпасы арасында еш байланыс жоқ. [[Ноғай]] ордасы ыдыраған кезде алшын, алтыауыл, жембойлық ноғайлының басты жұртының бірі тамалармен бірге қазақ хандығының құрамына енген Байұлы жайлы деректер XVIII ғасырдың 1-жартысынан бастап орыс әкімшілігінің құжаттарында жиі ұшыраса бастады. Оны 12 [[ата]] Байұлы (қайсыбір тізімдерде 13 ата) деп көрсетеді. Байұлы құрамына [[Шеркеш]], [[Ысық]], [[Алтын руы|Алтын]], [[Есентемір]], [[Байбақты]], [[Беріш]], [[Адай]], [[Жаппас]], [[Тана]], [[Алаша (ру)|Алаша]], [[Масқар]], [[Таз руы|Таз]], [[Қызылқұрт]] [[ру]]лары енеді.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы|Қазақ энциклопедиясы»]] Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, II том;</ref> {{rodovid|937583}} ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Қазақ рулары}} [[Санат:Кіші жүз]] [[Санат:Қазақ рулары]] al03y4vt5dtprbgedrw3cq8vd981p2i Желтоқсан 0 4850 3594523 3594497 2026-04-28T11:59:24Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] ([[User talk:Төлеген Мереке|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3534838 wikitext text/x-wiki {{Жыл айлары}} {{otheruses}} {| style="float:right;" |- |{{Желтоқсан күнтізбесі}} |} '''Желтоқсан''' (лат. "December","decem"- он) — қазіргі [[Григориан күнтізбесі]]ндегі 12-ші келетін декабрь айына сай қазақша атауы. Бұл термин «жел» және «тоқсан» сөздерінен құралған. Желтоқсан кейде тоқсан деп те аталады. Ежелгі [[қазақ күнтізбесі]]нің 10-ші айы. Қазіргі санмен [[желтоқсанның 18]] — [[қаңтардың 16]].<ref>[[Қазақ энциклопедиясы]],3 том</ref> == Негізгі оқиғалар == === [[1986 жыл|1986]] === * 16 желтоқсан — Д.Қонаев қызметінен алынды. * 17-18 желтоқсан — Алматыда [[Желтоқсан көтерілісі|Желтоқсан оқиғасы]] === [[1991 жыл|1991]] === * [[16 желтоқсан]] — [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] === [[2011 жыл|2011]] === * [[16 желтоқсан]] — Маңғыстау облысындағы [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)|Жаңаөзен оқиғасы]] === [[2025 жыл|2025]] === * 2-14 желтоқсан — [[Бокстан әлем чемпионаты 2025 (IBA)|Бокстан әлем чемпионаты (IBA)]] == Тағы қараңыз == * [[Қазақ күнтізбесі]] * [[Григориан күнтізбесі]] {{Months}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақтын айлары}} [[Санат:Айлар]] [[Санат:Желтоқсан]] cy9ry7vyzk2u7lzwdoubgaxdq5mnbta Әбілмәмбет хан 0 5255 3594606 3582394 2026-04-28T13:33:41Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3594606 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Қазақ ханы | Қазақша есімі = Әбілмәмбет хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]] | Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 1748 | Басқаруын аяқтады = 1770 немесе 1771 | Ізашары = [[Болат хан]] | Ізбасары = [[Абылай хан]] | Титулы_2 =[[Орта жүз]]дің ханы | Ту_2 =Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 =1739 | Басқаруын аяқтады_2 =1770 немесе 1771 | Ізашары_2 =[[Сәмеке хан]] | Ізбасары_2 =[[Абылай хан]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні =XVII ғасырдың аяғы | Туған жері = | Қайтыс болған күні =1770 немесе 1771 | Қайтыс болған жері = | Жерленді =[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | Діні =[[Ислам]] | Әкесі = [[Болат хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары =[[Әбілпейіз сұлтан]]<br>[[Тәуке сұлтан]]<br>Болат сұлтан<br>Әбілтек сұлтан | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Әбілмәмбет хан''' (толық есімі ''Әбіл-Мұхаммед-Баһадүр-хан'', жазба деректерде ''Абдулмамет, Абулмамет, Абульмагмет, Аймамбет, Оболмамет, Abul Mamet'', XVII ғасырдың аяғы — 1770 немесе 1771, [[Түркістан (қала)|Түркістан]]) — [[сұлтан]], 1739 жылдан бастап [[Орта жүз|Орта жүздің]], ал 1748 жылдан кейін қазақтың бас ханы. Орта жүздің ханы [[Болат хан|Болаттың]] үлкен ұлы, [[Тәуке хан]]ның немересі. == Өмірбаяны == [[Сәмеке хан]]ның тұсында Әбілмәмбет сұлтан [[арғын]] тайпасының құрамындағы [[атығай]] руын, [[қыпшақтар]]дың бір бөлігін, [[уақ]]тарды, [[керей (тайпа)|керейлерді]] билеген. 1723 жылы қазақ даласына жоңғар [[қонтайшы|қонтайшысы]] [[Сыбан Раптан|Цэван Рабданның]] үлкен ұлы Лоузан-Шононың жорығынан кейін Сырдария өңіріне, ал 1725 жылы [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] иеліктеріне бет алды. 1726-1727 жылдары [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілхайыр]], Сәмеке хандардың [[қалмақтар|еділ қалмақтарына]], жайық [[казактар]]ына қарсы бағытталған жорығына қатысып, құрамы 500 сарбаздан тұратын, ал 1733 жылы [[башқұрттар|башқұрт тайпаларына]] қарсы ұйымдастырылған жорығында 1000 адамдық топты басқарған. [[File:Әбілмәмбет ханның Астрахан губернаторына хаты (1744).jpg|left|thumb|350px|Әбілмәмбет ханның Астрахан губернаторы [[Василий Никитич Татищев|В.Н.Татищевке]] хаты (1744)]] 1739 жылдың көктемінде Түркістан қаласында арғын, уақ, керей старшындарының және танымал батыр [[Нияз Барқыұлы]]ның қолдауымен хан тағына отырды. [[Абылай хан|Абылай сұлтанмен]] бірге қазақтардың солтүстік-батыс аймақтарына қоныс аударған. 1740 жылдың 28 тамызында ресей патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға ант берген. 1740-1741 жылдары Орта жүздің қазақтары жоңғар нояндары Шара-Манджи, Септен және [[Қалдан Серен]]нің үлкен ұлы Лама-Доржидің жаңа жойқын соққыларына тап болды. Әбілмәмбет хан [[Кіші жүз]]дің аумағына көшіп, Ілек және Жайық өзендерінің аңғарларын паналаған. Орта жүз билеушілерінің ұсынған бейбіт бітім-шартына жауап ретінде қонтайшы Қалдан Серен Әбілмәмбет пен [[Барақ хан Тұрсын ұлы|Бараққа]] 1742 жылдың сәуір айында Түркістанға қайтып, Жоңғарияға аманат жіберіп, алман төлеуді талап етті. Қалыптасқан саяси жағдайға байланысты Әбілмәмбет хан талаптардың бір бөлігін орындай отырып, 1742 жылдың аяғында Түркістан аймағына қоныс аударып, ұлы [[Әбілпейіз сұлтан]]ды Жоңғарияға аманат ретінде аттандырған. 1750-ші жылдары орын алған үзілісті ескермегенде 1743 жылдың күзінен өмірінің соңына дейін Түркістан қаласында тұрған. Қала үшін Сәмеке ханның ұлы Сейітпен 2 жыл бойы талас жүргізген. Жоңғар қонтайшысы Қалдан Сереннің көмегіне сүйенген Әбілмәмбет 1745 жылдың аяғында Түркістан қаласымен көршілес [[Сауран]], [[Сығанақ]], [[Созақ]], [[Отырар]] және т.б. кішігірім кенттердің билеушісіне айналды. XVIII ғасырдың 50-ші жылдары Әбілмәмбеттің Түркістан аймағындағы жаңа қарсыласына [[Есім Нұралыұлы|Есім хан]] (1756-1798) айналды. Әбілмәмбет хан Түркістан қаласын 1758 жылы қалдыруға мәмбүр болған. Алайда, 1762 жылдың көктемінде Абылай сұлтанның, [[Қазыбек би|Қаз дауысты Қазыбек бидің]] делдалдық көмегінің арқасында бейбіт келісімге келді. Бітім шартқа сәйкес Түркістан қаласы мен көршілес елді-мекендер 2 бөлікке бөлінген. Әбілхайыр ханның өлімінен кейін шартты түрде қазақтың бас ханына айналды. XVIII ғасырдың 60-шы жылдары оның қол астында арғын тайпасының құрамындағы рулардың үлкен тобы, наймандардың кейбір рулары, уақ, керей, қыпшақ және 5000 отбасыдан тұратын қоңыраттар болған. Осы уақыттан бастап Түркістан қаласынан шықпастай өмір сүріп, 1770 жылдың аяғында немесе 1771 жылдың басында қайтыс болған. Кейбір деректерге сәйкес [[Қожа Ахмет Йассауи кесенесі]]нде жерленген. Әбілмәмбет ханның әйелдері мен ұрпақтары туралы нақты тарихи деректер сақталған жоқ. Оның үлкен ұлы Болат арғындардың бір бөлігі мен [[қоңырат]] тайпасын, екінші ұлы Әбілпейіз сұлтан наймандардың үлкен бірлестігін, ал үшінші ұлы Тәуке [[сіргелі]] және [[сарыүйсін|сары-үйсіндердің]] жеке топтарын басқарған. == Әдебиет == * ''Андреев И.Г.'' Описание Средней орды киргиз-кайсаков / Составление, транскрипция скорописи XVIII в. и комментарии И.В. Ерофеевой. Алматы., 1998. * ''Бакунин В.М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. Элиста. 1995.'' * ''Валиханов Ч.Ч.'' Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985. * ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0. * ''Левшин А.И.'' Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких орд и степей. Изд. 3-е / Сост. И.В. Ерофеева. Алматы, 2009. * ''Моисеев В.А.'' Джунгарское ханство и казахи. XVII-XVIII вв.Алма-Ата, 1991. * ''Рычков П.И.'' Топография Оренбургской губернии. Изд. 3-е. Уфа, 1999. {{Қазақ хандары}} [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] [[Санат:1771 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Төрелер]] g7qnp0gp9yj2glr0z9840q5n50rhk9z 3594609 3594606 2026-04-28T13:36:47Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3594609 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Қазақ ханы | Қазақша есімі = Әбілмәмбет хан | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақ хандары|Қазақ ханы]] | Ту = Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 1748 | Басқаруын аяқтады = 1770 немесе 1771 | Ізашары = [[Болат хан]] | Ізбасары = [[Абылай хан]] | Титулы_2 =[[Орта жүз]]дің ханы | Ту_2 =Flag of the Kazakh Khanate.svg | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 =1739 | Басқаруын аяқтады_2 =1770 немесе 1771 | Ізашары_2 =[[Сәмеке хан]] | Ізбасары_2 =[[Абылай хан]] | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні =XVII ғасырдың аяғы | Туған жері = | Қайтыс болған күні =1770 немесе 1771 | Қайтыс болған жері = | Жерленді =[[Түркістан (қала)|Түркістан]] | Діні =[[Ислам]] | Әкесі = [[Болат хан]] | Анасы = | Жұбайы = | Балалары =[[Әбілпейіз сұлтан]]<br>[[Тәуке сұлтан]]<br>Болат сұлтан<br>Әбілтек сұлтан | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Түсініктемелер= }} '''Әбілмәмбет хан''' (толық есімі ''Әбіл-Мұхаммед-Баһадүр-хан'', жазба деректерде ''Абдулмамет, Абулмамет, Абульмагмет, Аймамбет, Оболмамет, Abul Mamet'', XVII ғасырдың аяғы — 1770 немесе 1771, [[Түркістан (қала)|Түркістан]]) — [[сұлтан]], 1739 жылдан бастап [[Орта жүз|Орта жүздің]], ал 1748 жылдан кейін қазақтың бас ханы. Орта жүздің ханы [[Болат хан|Болаттың]] үлкен ұлы, [[Тәуке хан]]ның немересі. == Өмірбаяны == [[Сәмеке хан]]ның тұсында Әбілмәмбет сұлтан [[арғын]] тайпасының құрамындағы [[атығай]] руын, [[қыпшақтар]]дың бір бөлігін, [[уақ]]тарды, [[керей (тайпа)|керейлерді]] билеген. 1723 жылы қазақ даласына жоңғар [[қонтайшы|қонтайшысы]] [[Сыбан Раптан|Цэван Рабданның]] үлкен ұлы Лоузан-Шононың жорығынан кейін Сырдария өңіріне, ал 1725 жылы [[Бұхара хандығы|Бұхар хандығының]] иеліктеріне бет алды. 1726-1727 жылдары [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)|Әбілхайыр]], Сәмеке хандардың [[қалмақтар|еділ қалмақтарына]], жайық [[казактар]]ына қарсы бағытталған жорығына қатысып, құрамы 500 сарбаздан тұратын, ал 1733 жылы [[башқұрттар|башқұрт тайпаларына]] қарсы ұйымдастырылған жорығында 1000 адамдық топты басқарған. [[File:Әбілмәмбет ханның Астрахан губернаторына хаты (1744).jpg|left|thumb|350px|Әбілмәмбет ханның Астрахан губернаторы [[Василий Никитич Татищев|В.Н.Татищевке]] хаты (1744)]] 1739 жылдың көктемінде Түркістан қаласында арғын, уақ, керей старшындарының және танымал батыр [[Нияз Барқыұлы]]ның қолдауымен хан тағына отырды. [[Абылай хан|Абылай сұлтанмен]] бірге қазақтардың солтүстік-батыс аймақтарына қоныс аударған. 1740 жылдың 28 тамызында ресей патшайымы [[Анна Иоанновна]]ға ант берген. 1740-1741 жылдары Орта жүздің қазақтары жоңғар нояндары Шара-Манджи, Септен және [[Қалдан Серен]]нің үлкен ұлы Лама-Доржидің жаңа жойқын соққыларына тап болды. Әбілмәмбет хан [[Кіші жүз]]дің аумағына көшіп, Ілек және Жайық өзендерінің аңғарларын паналаған. Орта жүз билеушілерінің ұсынған бейбіт бітім-шартына жауап ретінде қонтайшы Қалдан Серен Әбілмәмбет пен [[Барақ хан Тұрсын ұлы|Бараққа]] 1742 жылдың сәуір айында Түркістанға қайтып, Жоңғарияға аманат жіберіп, алман төлеуді талап етті. Қалыптасқан саяси жағдайға байланысты Әбілмәмбет хан талаптардың бір бөлігін орындай отырып, 1742 жылдың аяғында Түркістан аймағына қоныс аударып, ұлы [[Әбілпейіз сұлтан|Әбілпейіз сұлтанды]] Жоңғарияға аманат ретінде аттандырған. 1750-ші жылдары орын алған үзілісті ескермегенде 1743 жылдың күзінен өмірінің соңына дейін Түркістан қаласында тұрған. Қала үшін Сәмеке ханның ұлы Сейітпен 2 жыл бойы талас жүргізген. Жоңғар қонтайшысы Қалдан Сереннің көмегіне сүйенген Әбілмәмбет 1745 жылдың аяғында Түркістан қаласымен көршілес [[Сауран]], [[Сығанақ]], [[Созақ]], [[Отырар]] және т.б. кішігірім кенттердің билеушісіне айналды. XVIII ғасырдың 50-ші жылдары Әбілмәмбеттің Түркістан аймағындағы жаңа қарсыласына [[Есім Нұралыұлы|Есім хан]] (1756-1798) айналды. Әбілмәмбет хан Түркістан қаласын 1758 жылы қалдыруға мәмбүр болған. Алайда, 1762 жылдың көктемінде Абылай сұлтанның, [[Қазыбек би|Қаз дауысты Қазыбек бидің]] делдалдық көмегінің арқасында бейбіт келісімге келді. Бітім шартқа сәйкес Түркістан қаласы мен көршілес елді-мекендер 2 бөлікке бөлінген. Әбілхайыр ханның өлімінен кейін шартты түрде қазақтың бас ханына айналды. XVIII ғасырдың 60-шы жылдары оның қол астында арғын тайпасының құрамындағы рулардың үлкен тобы, [[наймандар|наймандардың]] кейбір рулары, уақ, керей, қыпшақ және 5000 отбасыдан тұратын қоңыраттар болған. Осы уақыттан бастап Түркістан қаласынан шықпастай өмір сүріп, 1770 жылдың аяғында немесе 1771 жылдың басында қайтыс болған. Кейбір деректерге сәйкес [[Қожа Ахмет Йассауи кесенесі]]нде жерленген. Әбілмәмбет ханның әйелдері мен ұрпақтары туралы нақты тарихи деректер сақталған жоқ. Оның үлкен ұлы Болат арғындардың бір бөлігі мен [[қоңырат]] тайпасын, екінші ұлы Әбілпейіз сұлтан наймандардың үлкен бірлестігін, ал үшінші ұлы Тәуке [[сіргелі]] және [[сарыүйсін|сары-үйсіндердің]] жеке топтарын басқарған. == Әдебиет == * ''Андреев И.Г.'' Описание Средней орды киргиз-кайсаков / Составление, транскрипция скорописи XVIII в. и комментарии И.В. Ерофеевой. Алматы., 1998. * ''Бакунин В.М.'' Описание калмыцких народов, а особливо из них торгоутского, и поступков их ханов и владельцев. Элиста. 1995.'' * ''Валиханов Ч.Ч.'' Собрание сочинений в пяти томах. Т.1.Алма-Ата, 1985. * ''Ерофеева И.В.'' Эпистолярное наследие казахской правящей элиты 1675-1821 гг. Сборник исторических документов в 2-х томах/Автор проекта, введения, биографий ханов, научных комментариев; составитель и ответственный редактор И.В.Ерофеева. Алматы: АО «АБДИ Компани», 2014. - 696 с. + вкл. 44 с. — ISBN 978-9965-832-26-0. * ''Левшин А.И.'' Описание киргиз-казачьих, или киргиз-кайсацких орд и степей. Изд. 3-е / Сост. И.В. Ерофеева. Алматы, 2009. * ''Моисеев В.А.'' Джунгарское ханство и казахи. XVII-XVIII вв.Алма-Ата, 1991. * ''Рычков П.И.'' Топография Оренбургской губернии. Изд. 3-е. Уфа, 1999. {{Қазақ хандары}} [[Санат:Шыңғыс ханның ұрпақтары]] [[Санат:1771 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:Төрелер]] tbxbqnprbprwjorm4sl39muqhg046mj Ақ Орда (мемлекет) 0 5267 3595049 3551091 2026-04-29T07:05:55Z Rasulbek Adil 176232 3595049 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қазақстан және Орта Азияның картасы(1428 жылға дейінгі).png|200px|thumb|Ақ Орда]] {{Қазақстан тарихы}} '''Ақ Орда''' — [[Алтын Орда]]ның шығысындағы протоқазақтық ұлыс, кейіннен тәуелсіз мемлекет.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө. Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет.ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Мемлекет == XIV-XV ғасырларда [[Орта Азия]] мен [[Қазақстан]] [[Шағатай ұлысы|Шағатай]] мен [[Жошы ұлысы|Жошы]] ұлыстары тарихы аясында дамыды. Бұл өңірдің әлеуметтік-экономикалық жағдайы түркілік ру-тайпалар қауымдыстығы ретінде жылқы шаруашылығы, қала мәдениеті мен сәулетшілік өнер, сауда-керуен жолдарын дамытумен болды. Көптеген ұлыстардың жегілікті билеуші әулет өкілдері, билері мен батырлары әлеуметтік ортасын құраған. Хандардың бір ордасы Ақ Орда деп аталды. Ол [[Жайық]] өзенінен [[Ертіс]]ке, [[Батыс Сібір жазығы|Батыс Сібір ойпаты]]нан [[Сырдария|Сыр]]дың орта шеніне дейін көшіп жүретін хандардың ордасы еді. Ақ Орданың орналасатын ірі қаласының бірі Сырдария өзенінің орта ағысы бойында орналасқан [[Сығанақ]] қаласы болды. Ақ Орданың халқы - [[қыпшақтар|ноғайлы-қыпшақтар жұрты болды]]. Ол қыпшақ қауымдыстығы құрамында арғын, жалайыр, [[наймандар]], [[қоңырат]]тар, [[керейт]]тер, [[Үйсін руы|үйсіндер]], [[қарлұқтар]] болды. Ақ Орда хандары - [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]], [[Сартақ хан|Сартақ]], [[Баян хан|Баян]], [[Сасы Бұқа хан]], [[Ерзен хан|Ерзен]], [[Мүбәрәк Қожа хан]], [[Шымтай хан]], [[Ұрыс хан]], [[Құйыршық хан]], [[Барақ хан|Барақ]], [[Керей хан|Керей]], [[Жәнібек хан]] және т.б. ==Күшейген кезі== Ақ Орданың күшейген кезі XIV ғ. II жартысы. [[1361 жыл]]ы Ақ Орданың билеушісі болған [[Ұрыс хан]] өз жағдайын біраз күшейтіп, енді Алтын Орда тағын иемденуге күш салды. Сөйтіп, 1374-1375 жылдары [[Еділ]] бойымен жорыққа шыққан ол Сарайды өзіне қаратып, [[Хажы-Тархан]]ды ([[Астрахан]]ды) қоршауға алды. [[Кама]] [[бұлғарлар]]ының жерін бағындырды. Бірақ Ұрыс ханның үстемдігі ұзаққа созылмай, келесі жылы ол Еділ бойынан кетіп, Алтын Ордадағы билікті [[Мамай (қолбасшы)|Мамай]]ға беруге мәжбүр болды. [[1377 жыл]]ы Ұрыс хан қайтыс болды. Ақ Орда иелігі енді Ұрыс ханның баласы [[Темірмәлік хан|Темір Мәлік]]ке көшті. Бірақ осы кезде [[Маңғыстау үстірті]]нің билеушісі — Жошы әулеті Түй хожа оғланның баласы [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]] Орта Азия әміршісі [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]ге сүйеніп, Темір Мәліктің әскерін талқандайды. Өзін [[1379 жыл]]ы Ақ Орда ханы етіп жариялайды. Ақ Орда әмірлерінің қолдауына ие болған ол, [[1380 жыл]]ы Сарайды, Қажытарханды, Қырымды және Мамай Ордасын басып алды. Тоқтамыстың бұл табысы орыс жеріне басып кірген Алтын Орда ханы Мамайдың 1380 жылы [[Куликов шайқасы|Куликово даласында орыс әскерлерінен жеңілуі]] себебінен мүмкін болды. Тоқтамыс мұнымен тоқтаған жоқ. Атап айтқанда, Тоқтамыс Ақсақ Темірдің қамқорынан босануға тырысады. Бірақ, 1380, 1391, 1395-жылдары Ақсақ Темірдің Тоқтамысқа қарсы жасаған аса үлкен үш жорығынан кейін Алтын Орда тас-талқан болып қирайды. Темірдің басқыншылық соғыстарының нәтижесінде және ішкі талас-тартыстан XIV ғ. соңы мен XV ғ. бас кезінде Ақ Орда да әлсіреп қалады. ==Жаңа дәуір== [[1423 жыл|1423]]-[[1424 жыл]]дары [[Ұрыс хан]]ның немересі [[Барақ хан|Барақ]] өзінің бақталастарын жеңіп шығып, Ақ Орда да хандықты өз қолына алды. Алайда, Ақ Орданың басты қаласы Сығанақ, Сырдың орта ағысындағы аудандар Темір әулетінің қолында еді. [[1425 жыл|1425]]-[[1426 жыл]]дары Барақ [[Әмір Темір|Ақсақ Темір]]дің немересі [[Ұлықбек]]ке қарсы жорыққа аттанып, Сығанақты және Сыр бойындағы басқа да қалаларды босатты. Жорықта жүріп Барақ қаза тапқаннан кейін Шығыс [[Қыпшақ даласы|Дешті Қыпшақ]]тың билігі [[Шайбани әулеті]]не көшті. Барақ өлген соң олар Ақ Орданың елеулі бөлігін жаулап алды. Сөйтіп, [[1227 жыл]]ы [[Жошы хан|Жошы]] қайтыс болып, оның ұлысы екіге жіктелгенде пайда болған Ақ Орда екі ғасыр өмір сүрді. Ақ Орданың отырықшы аудандарында жерді шартты түрде иелену мен жеке меншіктің түрлері қалыптасты. [[Мал шаруашылығы]] да дамыды. Жер иеленушіліктің інжу, милк, сойырғал сияқты түрлері және [[Тархандық жерлер|тархандық]] сый тарту болған. Ақ Орданың еңбекші халқы хандар мен ақсүйектер пайдасына күпшір, [[зекет]], [[тағар]] тәрізді салықтар төлеп тұрды. Ақ Орданың ресми тілі [[қыпшақ тілі]] болды.<ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Тұжырымдар== [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов|Әуезов]] ''«Әдебиет тарихы»'' атты монографиясында ([[1927 жыл|1927]]) Ақ Орда тұсындағы тарихи оқиғаларды талдай келе, көп дәуір «исі түркі жұртының бірлігі мен елдігін ойлаған ұлы батырларды туғызды» деген пікір түйеді. Ондай шығармалардың қатарына ''«Қобыланды», «Ер Тарғын», «Ер Сайын», «Шора батыр»'' жырларын жатқызады. Жазушы бұл тұжырымын: ''«Батырлар әңгімесінің басы ескі түркі бірлігінің заманындағы әңгімелерден шығады. Қазақ елінің ескілігі жалғыз қазақтікі емес, жалпы түрік жұртының ескілігі деп саналуға керек. Бұрынғы түрік, моңғол дәуірі жүрген заманда «Алтын Орда, Ақ Орда күндері»'' айтылатын жерлер бар. [[Ноғай ордасы|Ноғай]], [[Қырым хандығы|Қырым]], [[Қыпшақ Хандығы|Қыпшақ]], [[Қырғыздар]]дың бір жалаудың астында бір ел болып жүрген кездерін айтады. Бұл түрік жұрттарының жік-жікке бөлінбей тұрған күндері бірін-бірі жат демей, бауыр көріп журген кездері. Қазақтағы батырлар әңгімесінің осы кездерде шыққаны бір жік болып, кейінгі замандағы шыққандары екінші бір жік болады. "Алғашқы жіктегі - ұлы батырлар" деп одан әрі дамытады. Осы еңбекте түркі тілдес халықтардың бірлігін аңсаған тарихи жырларды ерекше бөліп қарағаны үшін оған [[1927 жыл|1927]]-[[1932 жыл|1932]] және [[1945 жыл|1945]]-[[1951 жыл|1951]] жылдары ''' «Ұлтшыл - ұлы түрікшіл»'', «Алтын Орда»'' мен ''«Ақ Орда»'' дәуірінің тұсындағы хандықты көксеп отыр» деген айып тағылды.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы — Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 978-601-282-175-8</ref>''' == Ұлыс шекарасы == Ұлыс шекарасы батысында Мұғалжар тауымен, солтүстігінде сібір ормандарымен, шығысында Ертіс өзенімен және оңтүстігінде Сырдария өзенімен және Балқаш көлімен шектесіп жатты. Шибан ұлысымен қосылғаннан кейін батысында Орал өзенімен тоғысты. Ұлыс аудандарға бөлінген: * [[Сығанақ ауданы]], ұлыстың оңтүстігінде. Орталық — [[Сығанақ]]. * [[Ұлытау ауданы]], ұлыстың орталығында. Орталық — [[Орда-Базар]]. * [[Шығыс ауданы]] (Ертіс ауданы) ұлыстың шығысында орналасқан. * [[Сарайшық ауданы]] ұлыстың батысында орналасқан. Орталық — [[Сарайшық]]. == Хандар тізімі == # [[Орда Ежен хан]], [[Жошы хан]] ұлы 1242—1251 # [[Күнқыран хан]], [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] ұлы 1251—1288, Шибан 1280—1288 ұлысының ханы # [[Қоныша хан]], [[Сартақтай]] оғлан ұлы, [[Орда Ежен хан|Орда-Ежен]] [[Орда Ежен хан|хан]] немересі 1288—1302 # [[Баян хан]], [[Қоныша хан]] ұлы 1302—1309 # [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға]], [[Баян хан]] ұлы 1309—1320 # [[Ерзен хан|Ерзен-хан]], [[Сасы Бұқа хан|Сасы Бұға-хан]] ұлы 1320—1337 # [[Мүбәрәк Қожа хан|Мүбәрәк Қажы-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1337—1341 # [[Шымтай хан|Шымтай-хан]], [[Ерзен хан|Ерзен-хан]] ұлы 1344—1361 # [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]], [[Шымтай хан|Шымтай-хан]] ұлы 1361—1377, [[Алтын Орда]] ханы 1374—1375 # [[Тоқтақия хан|Тоқтақия-хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377 # [[Темірмәлік хан|Темір Мәлік-хан]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1377—1378 # [[Тоқтамыс хан|Тоқтамыс]], [[Түй Қожа|Түй-Қожа оғлан]] ұлы 1378—1395 # [[Құйыршық хан|Кұйыршық]], [[Ұрыс хан|Ұрыс-хан]] ұлы 1395—1410 # [[Барақ хан]], [[Құйыршық хан]] ұлы 1410—1428, [[Алтын Орда]] ханы 1423—1428 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://mukhanov.ucoz.kz/publ/a_orda_noajly_duirindegi_azastan/9-1-0-193] — Ақ Орда-Ноғайлы дәуіріндегі Қазақстан. {{Шыңғыс хан империясы}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақ мемлекеті]] {{Stub}} qiymkd8m7mr95948aaa4tlvrtr3zwoh Ноғай ордасы 0 5273 3594939 3562342 2026-04-29T00:21:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594939 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан тарихы}} '''Ноғай ордасы ''' ('''Маңғыт ұлысы''') – [[Алтын Орда]] ыдырап, [[Ақ Орда]] әлсірегеннен кейін Батыс Қазақстан жеріне іргелес аймақта пайда болған мемлекеттік бірлестік. == Территориясы == Негізгі аумағы Еділ мен Жайық аралығы болғанымен, шығыста Жайықтың сол жағасына, солтүстік-шығыста Батыс Сібір ойпатына дейін, солтүстік-батыста Қазанға дейін, оңтүстік-батыста [[Арал]], [[Каспий]] теңізіне дейін, кейде [[Маңғыстау]] мен [[Хорезм]]ге дейінгі алқапты қамтыды. Ноғай ордасы алғашында осы бірлестіктің негізін қалаған маңғыттардың атымен [[“Маңғыт Ордасы”]] аталған. == Саяси тарихы == === Ноғай ордасының құрылу алғышарттары === “Ноғай” атауы бұдан кейініректе, алғаш орыс [[жылнама]]ларында (1479), кейін шығыс деректерінде (1500) пайда болған. Бұл атаудың шығу тегі туралы көптеген зерттеушілер 13 ғ. 2-жартысында Алтын Орда әскерінің қолбасшысы [[Ноғай]] иелігіне қараған ұлыс халқы “ноғай”, “ноғайлы” аталғандықтан деп санайды. Тарихи жазба деректерге қарағанда Ноғай ордасының негізін [[Едіге]] қалаған. Ол 15 жыл (1396 – 1411) Алтын Ордадағы билікті түгелдей өз қолына ұстаған тұста иелігіндегі ноғай ұлысы даралана бастады. Қастилия елшісі Р.Г. Клавихоның жазбасында Едіге ордасы 200 мыңнан астам жасақ ұстағаны айтылады. Ол Алтын Орданы өзі қойған хандар арқылы басқарып, “бектер бегі” немесе “ұлы әмір” атағына ие болған. Ибн Арабшахтың айтуынша, оның жиырма баласының әрқайсысы жеке иеліктерде билік жүргізіп, әскер ұстаған. Ноғай ордасының даралануы 13 ғ. 2-жартысында басталып, [[Нұр әд-Дин]]нің (1426 – 40) тұсында аяқталды. Орт. – [[Жайық]] өзенінің төменгі саласы, [[Сарайшық]] қ. болды. [[Алтын Орда]] ыдырағаннан кейін пайда болған өзге де ордалар сияқты Ноғай ордасында этникалық құрылымнан гөрі, саяси құрылым басым еді. Бас билікті “бектер бегі” әмір атқарды. Негізгі бұқарасы “ұлыс адамдары” ([[ноян]], [[мырза]], [[кінәз]], т.б.), “қара халық” деп аталды. Хан тағы тек [[Шыңғыс хан]] әулетінің ғана үлесі болса да, Ноғай ордасының саяси үстемдігі, экономикалық тіршілігі маңғыт әмірлерінің, яғни Едіге ұрпағының қолында болып, билік атадан балаға көшіп отырды. === XV ғасыр === [[File:Herberstein-Moscovia.jpg|thumb|left|1549 жылы жарық көрген Сигизмунд фон Герберштейннің картасындағы Ноғай ордасы (''Nagayski tartare'')]] 15-ғасырдың орта шенінде ноғайлар [[Сырдария]]ның орта ағысындағы қалаларды басып алып, [[Шығыс Дешті Қыпшақ]]тың саяси өмірінде Едігенің ұрпақтары [[Уақас би]], [[Мұса мырза]], [[Жаңбыршы]], т.б. басты рөл атқарды. [[Ұлыстар]] мен ру-тайпалар арасында билік үшін, жайылымдық жер үшін үздіксіз күрес жүрді. Халқының негізгі кәсібі көшпелі мал шаруашылығы болды. Ноғай ордасының құрамына енген тайпалар ( [[қоңырат]],[[маңғыт]], [[алшын]], [[жалайыр]], қаңлы, керей, қыпшақ, найман, арғын, тама, т.б.) кейіннен қазақ халқының этностық құрамын қалыптастыруда үлкен рөл атқарды. Ш.Уәлиханов Ноғай ордасы мен Қазақ хандығы халқының туыстығы туралы “бауырлас орда” деп атаған (Қазақ-ноғай қарым-қатынастары). 15 ғ. аяғында Ноғай орда орыс мемлекетімен саяси және сауда-экономикалық байланыстар орнатып, ноғай билеушілері Мәскеу мен Қазан базарларына жыл сайын мыңдаған жылқы мен қой өткізіп тұрды. === XVI-XVII ғасырлар === 16 ғ. 2-жартысында [[Қазан]] мен [[Астрахан]] хандықтарын [[Ресей]] жаулап алғаннан кейін Ноғай ордасы әлсіреп, бірнеше ұлыстарға, ордаларға бөлінді. Солтүстік Кавказда Кіші Ноғай ордасы, ал Жем, Ойыл жағалауларында Алты Ұлыс ордасы құрылды. Исмаил мырзаның қарамағындағы тайпалар Үлкен Ноғай ордасын құрып, 1557 ж. Орыс мемлекетіне бағынды. [[Еділ]] қалмақтарының шабуылынан кейін 1634 ж. ноғайлар Еділдің оң жағына көшіп, Кіші Ноғай ордасымен бірікті де, Қырым хандығына тәуелді болды. Ноғай ордасы ыдырағаннан кейін қазақ жерінде қалған ел Қазақ хандығы құрамына енді. Ноғай ордасы түркі халықтары тарихында үлкен із қалдырды. Қазақ, қарақалпақ, өзбек, татар, башқұрт, т.б. түркі халықтарының ұлт болып қалыптасуында Ноғай ордасына кірген тайпалардың үлесі өте мол. Олардан аса үлкен мәдени мұра қалды; [[Ноғайлы дәуірінің әдебиеті]].<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref><ref>Саяси түсіндірме сөздік. – Алматы, 2007. ISBN 9965-32-491-3</ref> ==Ноғай Ордасының билеушілері== * [[Едіге|Едіге би]] (1392-1412) * Нұраддин би (1412-1419) * [[Мансұр би]] (1419-1427) * Қазы би (1427-1428) * Уақас би (1428-1447) * Хорезми би (1447-1473) * Аббас би (1473-1491) * Мұса би (1491-1502) * Жаңбыршы би (1502-1504) * Хасан би (1504-1508) * Шейх Мұхаммед би (1508-1510, 1516-1519) * Алшағыр би (1508-1516) * Ағыш би (1521-1524) * Саид Ахмет би (1524-1541) * Қазы Мұхаммед мырза (1537-1541) * Шейх Мамай би (1541-1549) * Жүсіп би (1549-1554) * Исмаил би (1557-1563) ==Дереккөздер== <references/> == Әдебиет == * ''Сафаргалиев М. Г.'' Распад Золотой Орды. — Саранск: Мордов. кн. изд-во, 1960. — 279 с. — 1500 экз. * ''Жолдасбаев С., Бабаев Д.'' История Казахстана средних веков. — Алматы: «Атамура», 2003. * Восточная Европа Средневековья и раннего Нового времени глазами французских исследователей: Сборник статей / Отв. ред. И. А. Мустакимов, А. Г. Ситдиков; науч. ред. И. В. Зайцев, Д. А. Мустафина; ввод. ст. В. В. Трепавлов. — * Казань: Институт истории АН РТ, 2009. — 428 с. * ''Керейтов Рамазан, Червонная Светлана.'' Эпиграфика Ногайской степи // «Татарская археология», 2002−2003. — № 1−2(10−11). * ''Хисамиева Г.'' Заговорили камни времен Ногайской Орды // Газета «Маяк» Азнакаевского района 14.04.06. * ''Трепавлов В. В.'' «Орда самовольная»: Кочевая империя ногаев XV–XVI веков. — М.: Квадрига, 2013. — 224 с. — (Исторические исследования). — 600 экз. — ISBN 978-5-91791-021-5. * ''Гимбатова М. Б.'' О воинской этике ногайцев. // Военно-исторический журнал. — 2008. — № 12. — С.74-76. ==Сыртқы сілтемелер== * [http://Malimetter.kz/nogaj-ordasy Malimetter.kz Ноғай Ордасы реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131002043854/http://malimetter.kz/nogaj-ordasy/ |date=2013-10-02 }} (қазақша) * [http://bigox.kz/nogaj-ordasy/ Ноғай Ордасы]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://bigox.kz/nogaj-ordasynyn-kusheyui-zhane-alsireui/ Ноғай ордасының күшеюі және әлсіреуі]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Санат:Ноғай Ордасы]] [[Санат:1440 жылы пайда болғандар]] [[Санат:1634 жылы таратылғандар]] [[Санат:Орталық Азия тарихи мемлекеттері]] [[Санат:Орта ғасырлардағы тарихи мемлекеттер]] [[Санат:Башқұртстан тарихы]] [[Санат:Орынбор облысы тарихы]] [[Санат:Саратов облысы тарихы]] [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Астрахан облысы тарихы]] [[Санат:Қыпшақ мемлекеттері]] baehhw1zpgtagu0pn9shnlgoyzks72l Науру 0 6205 3594612 3592150 2026-04-28T13:47:55Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594612 wikitext text/x-wiki {{Мемлекет |Қазақша атауы = Науру Республикасы |Шынайы атауы = {{lang-na|Ripublik Naoero}}<br />{{lang-en|Republic of Nauru}} |Септік = Науру |Елтаңба = Coat of arms of Nauru.svg |Байрақ = Flag of Nauru.svg |Ұраны = God’s Will First<br />(Біріншіден Құдайдың еркі) |Әнұранның аты =Nauru Bwiema<br>(Науру, Отанымыз) |Аудио = |lat_dir = S |lat_deg = 0 |lat_min = 31 |lat_sec = 41 |lon_dir = E |lon_deg = 166 |lon_min = 56 |lon_sec = 13 |region = NR |CoordScale = 25000 |Картада = Nauru on the globe (Polynesia centered).svg |карта тақырыбы = |Картада2 = |Үкімет түрі = [[парламенттік республика]] |Құрылды = |Тәуелсіздік күні = [[31 қаңтар]] [[1968 жыл|1968]] ([[Ұлыбритания]]дан, [[Аустралия]]дан және [[Жаңа Зеландия]]дан) |Тәуелсіздігін алды = |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Науру тілі|науру]] <!-- |Тілдері = --> |Мемлекеттік діні = |Астанасы = {{comment|жоқ|Үкіметі Ярен аймағында орналасқан}}<br> [[Ярен]] <small>(де-факто)</small> |Ірі қалалары = <!-- |Ірі қаласы = --> [[Денигомоду]] |Басшы қызметі = [[Науру президенті|Президенті]] |Басшылары = [[Расс Кун]] |Жер аумағы = 21,3 |Жер аумағы бойынша орны = 193 |Судың үлесі = 0,57 |Этнохороним = |Жұрты = {{өсім}} 10 084<ref name="census-2011">[http://www.spc.int/nmdi/nmdi_documents/2011_NAURU_CENSUS_REPORT.pdf Перепись населения NATIONAL REPORT ON POPULATION AND HOUSING (census 2011)]</ref> |Халық саны бойынша орны = 234 |Сарап жылы = 2011 |Санақ бойынша халық саны = |Санақ жылы = |Халық тығыздығы = 473,43 |Тығыздық бойынша орны = |ЖІӨ = 60 млн |ЖІӨ сараптаған жылы = 2005 |ЖІӨ бойынша орны = 191 |Жан басына шаққандағы ЖІӨ = 5 мың |Жан басына шаққандағы ЖІӨ бойынша орны = |ЖІӨ (АҚТ) = |ЖІӨ (АҚТ) сараптаған жылы = |ЖІӨ (АҚТ) орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (АҚТ) орны = |ЖІӨ (номинал) = |ЖІӨ (номинал) сараптаған жылы = |ЖІӨ (номинал)бойынша орны = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) = |Жан басына шаққандағы ЖІӨ (номинал) орны = |АДИ = |АДИ жылдық есебі = |АДИ бойынша орны = |АДИ деңгейі = |Әуе компаниясы = |Валютасы = [[аустралия доллары]] |Интернет үйшігі = [[.nr]] <!-- |Интернет үйшіктері = --> |ISO = |Телефон коды = 674 |Уақыт белдеуі = [[UTC+12:00]] <!-- |Уақыт белдеулері = --> |Түсініктемелер = <!-- |Тусыз және елтаңбасыз =* --> <!-- |Әнұрансыз =* --> }} '''Науру Республикасы''' ({{lang-na|Ripublik Naoero}}) — [[Тынық мұхит|Тынық мұхитының]] батыс бөлігіндегі [[Науру (арал)|бір аттас маржан аралында]] орналасқан [[ергежейлі мемлекет]]. Аумағы — {{nobr|21,3 км²}}; халқы — 10 261 адам (2015<ref>[http://countrymeters.info/ru/nauru Население Науру 2016 | Численность населения Науру<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>). Тәуелсіздігі [[1968 жыл]]ы жарияланды. [[Науру (арал)|Науру]] аралы [[экватор]]дан оңтүстікке қарай {{nobr|42 км}} қашықтықта орналасқан. Ең жақын арал [[Банаба]] шығысқа қарай {{nobr|288 км}} қашақтықта орналасқан және [[Кирибати]] республикасына жатады. Науру Жердегі ең кішкентай тәуелсіз республика болып табылады, ең кішкентай аралдық мемлекет, [[Еуропа]] шегінен тысқары ең кішкентай мемлекет және ресми астанасы жоқ әлемдегі жалғыз мемлекет (елдің бейресми астанасы  — елдің парламенті және әуежайы орналасқан қала [[Ярен]] қаласы). Мемлекет [[Ұлттар достастығы]]на кіреді. [[1999 жыл]]дың [[14 қыркүйек|14 қыркүйегінде]] Науру Республикасы [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] құрамына кірді. Науру — [[Тынық мұхит қауымдастығының хатшылығы]] және [[Тынық мұхит аралдарының форумы]] ұйымдарының мүшесі. == Атауы == «Науру» сөзінің тегі нақты белгісіз. Қазіргі кездегідей, [[Науру (халық)|наурулықтар]] аралды бұрын «''Naoero''» деп атаған. 1909—1910 жылдары аралға келген неміс профессоры Пауль Хамбрух осы сөздің [[этимология]]сына келесі түсіндірмелер берген: оның пікірі бойынша «Naoero» сөзі «''a-nuau-a-a-ororo''» сөз тіркесінің қысқартылуы (қазіргі жазылуы «''A nuaw ea arourõ''») болып табылады және [[науру тілі]]нен «''мен теңіз жағасына бара жатырмын''» деп аударылады. Бірақ Науру аралында {{nobr|30 жылдан}} астам өмір сүрген және науру тілін еселеп оқыған неміс католик миссионері [[Алоиз Кайзер]] осы түсіндірмені құптаған жоқ, өйткені жергілікті диалект бойынша қозғалыс етістігімен қолданған «теңіз жағасы» сөздерінен кейін «''төмен''» деген аударманы беретін «''rodu''» сілтеу сөзі қолдануы керек еді. Наурулықтардың өздері «теңіз жағасы» сөзін аралдың ең терең және ойпаң жер деп түсінеді. Олар осы сөзді жерге де, теңізге де қолданады. Аралдың басқа да атаулары бар: 1888 жылға дейін ағылшын колонисттері Науруды «Жағымды арал» ({{lang-en|Pleasant Island}}) деп атаған. Немістер оған «''Nawodo''» немесе «''Onawero''» деген атаулар берген. Еуропалықтар елдің атауын дұрыс айтуы мақсатында «''Nauru''» сөзінің кейінгі жазылуы «''Naoero''» дегенге ауыстырылды. == Тарихы == Шамамен 3 мың жыл бұрын Науруды [[микронезиялықтар]] және [[полинезиялықтар]] мекендген. Нұсқалардың бірі бойынша, Науру аралына алғашқы болып [[Бисмарк топаралы]]нан қоныс аударушылар және [[меланезиялықтар]]дың, микронезиялықтардың және полинезиялықтардың ыдырауына дейін [[праокеания халқы]]ның өкілдері келген.<ref>Беликов В. И. Происхождение и миграции полинезийцев (по лингвистическим данным). В сборнике статей: Пути развития Австралии и Океании: история, экономика, этнография. М.: Наука, 1981. С. 243—254.</ref> Дәстүрлі түрде арал тұрғындары өз шығу тегін шеше жағынан санаған. Еуропалықтардың келуіне дейін Науру аралының халқы 12 тайпадан тұрған. Еуропалықтар арасынан алғашқы болып Жаңа Зеландиядан Қытайға қарай бағыт ұстаған ағылшын капитаны [[Джон Фирн]] 1798 жылдың 8 қарашасында ашқан және аралға 90 жыл бойы жиі қолданылған «Жағымды» ({{lang-en|Pleasant Island}}) деген атау берді.<ref name="McDaniel">[http://www.ucpress.edu/books/pages/8453.html История Науру. 2000]{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}</ref><ref>[http://www.education.gov.nr/ Сайт Департамента образования Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928095120/http://www.education.gov.nr/ |date=2007-09-28 }}{{ref-en}}</ref> Негізгі ауыл шаруашылық дақылдар ретінде [[кокос пальмасы]] және [[панданус]] өсірілген. Наурулықтар [[Кедертас|рифте]] [[каноэ]]мен және арнайы оқытыған құстармен ([[үлкен фрегат]]тар) балық аулаған. Сонымен қатар олар өзіне қосымша тамақтану көзі ретінде [[Буада (көл)|Буада]] көлінде [[ханос (балық)|ханос балығын]] ({{lang-la|Chanos chanos}}) [[Көндіктіру|көндіктіре]] алды. Балық аулаумен тек қана ерлер айналысқан. Астында көрсетілген хронологияға тек қана еуропалықтардың Науру аралын ашқаннан кейін тарихи оқиғалар енгізілген. <timeline> DateFormat = yyyy ImageSize = width:850 height:auto barincrement:50 PlotArea = left:15 right:15 bottom:43 top:43 Colors = id:canvas value:rgb(0.97,0.97,0.97) id:grid1 value:rgb(0.80,0.80,0.80) id:grid2 value:rgb(0.86,0.86,0.86) id:gris value:gray(0.7) id:noir value:black id:contacts value:drabgreen id:Allemagne value:rgb(0.8,0.30,0.30) id:Royaume-Uni value:rgb(0.86,0.56,0.56) id:Japon value:rgb(0.46,0.26,0.06) id:Independance value:rgb(0.65,0.65,0.90) Period = from:1798 till:2010 TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy ScaleMajor = unit:year increment:20 start:1800 gridcolor:grid1 ScaleMinor = unit:year increment:5 start:1800 gridcolor:grid2 AlignBars = justify BackgroundColors = canvas:canvas bars:canvas BarData= bar:Allemagne barset:Royaume-Uni PlotData= width:30 fontsize:M textcolor:noir align:center # Epoques bar:Allemagne color:Allemagne from:start till:end color:gris # Arriere plan from:1798 till:1888 text:"Еуропалықтармен алғашқы қарым-қатынас" color:contacts from:1888 till:1914 text:"Неміс~колониясы" color:Allemagne from:1914 till:1942 text:"Аустралиялық~басқару" color:Royaume-Uni from:1942 till:1945 text:"Жапон~басқыншылығы" color:Japon shift:(0,35) from:1945 till:1968 text:"Аустралиялық~басқару" color:Royaume-Uni from:1968 till:end text:"Тәуелсіздік" color:Independance # Evennements #alignement > width:25 fontsize:S textcolor:black anchor:from align:left color:noir barset:Royaume-Uni from:1798 till:1798 text:"1798~Ағылшындық Джон Фирн Науру аралын ашты" shift:(2,0) color:contacts from:1830 till:1830 text:"1830~Аралға алғашқы еуропалықтар келді" shift:(2,0) color:contacts #alignement width:30 fontsize:S textcolor:black anchor:from align:right color:noir from:1878 till:1888 text:"1878-1888~Тайпалық соғыс" color:contacts from:1888 till:1888 text:"1888~Науруды Герман империясымен басып алуы" color:Allemagne from:1888 till:1920 text:"1888-1920~Аувейида~королінің~басқаруы" color:Allemagne from:1906 till:1906 text:"1906~Фосфориттерді өңдеудің басталуы" color:Allemagne from:1914 till:1914 text:"1914~Науруды аустралиялықтармен басып алу" color:Royaume-Uni # Recommencer l’indentation en haut barset:break from:1923 till:1923 text:"1923~Науру келісіміне қол қойылды" color:Royaume-Uni align:left shift:(5,0) from:1943 till:1946 text:"1943-1946~Чуук аралына 1200 наурулықтың депортациясы" color:Japon align:left shift:(15,0) from:1947 till:1968 text:"1947-1968~Ұлыбританияның, Жаңа Зеландияның және Аустралияның бақылауына алынған БҰҰ-ның қамқорлықтағы аумақ"color:Royaume-Uni align:left shift:(5,0) from:1970 till:1970 text:"1970~«Наурудың фосфат корпорациясы» негізделді" color:Independance from:1989 till:1989 text:"1989~Аустралияға қарсы БҰҰ Халықаралық сотына қуыным" color:Independance from:1999 till:1999 text:"1999~Науру Республикасы БҰҰ-ның мүше елі ретінде кірді" color:Independance </timeline> == Физикалық-географиялық мінездеме == === Жалпы география === Науру аралы [[Тынық мұхит]]ының батыс бөлігінде, [[экватор]]дан шамамен {{nobr|42 км}} қашықтықта орналасқан.<ref name="UNO">[http://www.un.int/nauru/countryprofile.html Постоянная миссия Республики Науру в ООН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130727070348/http://www.un.int/nauru/countryprofile.html |date=2013-07-27 }}{{ref-en}}</ref> Ең жақын арал [[Банаба]] (Ошен) шығысқа қарай 288 км қашақтықта орналасқан және [[Кирибати|Кирибати Республикасына]] тиесілі. [[Айрықша экономика аймағы|Айрықша жағалық экономика аймағы]]ның (АЭА) ауданы — {{nobr|308 480 км²}}<ref>[http://www.seaaroundus.org/eez/summaryInfo.aspx?EEZ=520 Исключительная экономическая зона Науру. 2006] {{ref-en}}</ref>, оның {{nobr|570 км²}} аумақтық суларға жатады. Науру аралы — [[Көтерілген атолл|көтерілген маржан атоллы]], [[жанартау]] конусының үстіне. Арал сопақ болып келеді, шығыс жағынан жағалау батыңқы — ол жерде [[Анибар (шығанақ)|Анибар шығанағы]] орналасқан. Арал аумағы — {{nobr|21,3 км²}}<ref name="UNO"/>, ұзындығы — {{nobr|6 км}}, ені — {{nobr|4 км}}. Жағалық сызықтың ұзындығы — шамамен {{nobr|18 км}}.<ref name="krugosvet">[http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm Науру. Энциклопедия Кругосвет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080629054739/http://www.krugosvet.ru/articles/85/1008594/1008594a1.htm |date=2008-06-29 }}</ref><ref>[http://archive.travel.ru/nauru/geo/ Географическое положение Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528160529/http://archive.travel.ru/nauru/geo/ |date=2006-05-28 }}</ref> Ең жоғарғы нүктесі — {{nobr|65 метр}}<ref name="UNO"/> (басқа мәліметтер бойынша {{nobr|61—71 метр}}) — [[Айво (округ)|Айво]] және [[Буада (округ)|Буада]] округтерінің шегінде орналасқан. Жағалаудан шамамен {{nobr|1 км}} қашықтықта мұхит тереңдігі {{nobr|1000 метрден}} астам құрайды. Бұл жерде мұхиттың түбіне жететін құлама жардың орналасуымен байланысты. Арал бетінің ені {{nobr|100—300 метр}}ді құрайтын кысаң жағалық жазық болып келеді, Науруның орталығында биіктігі {{nobr|30 метрге}} дейін жететін әктасты үстіртпен қоршалған. Бұрын үстірт [[Фосфаттар|фосфориттер]]дің ([[науруит]]) қалың қабатымен жабылған еді. Болжаулы пікір бойынша бұл қабат теңіз құстардың дәреті болып табылады. Арал қысаң [[Маржан жарлауыты|маржан рифімен]] көмкерілген (ені шамамен {{nobr|120—300 метр}}<ref name="Assessment">[http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/BPoA+10/NAURU.pdf Республика Науру. National Assessment Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011103756/http://www.sprep.org/att/IRC/eCOPIES/BPoA+10/NAURU.pdf |date=2007-10-11 }} {{ref-en}}</ref>). Рифте шағын қайықтарға аралдың маңына тікелей жақындауға мүмкіндік беретін {{nobr|16 канал}} қазылған, . === Геология === [[Сурет:Water table Nauru-kk.jpg|250px|thumb|Наурудың физикалық картасы]] Аралдың ішкі аймағында фосфориттік кен қазу жұмыстарынан қалған үлкен [[әктас]]ты тісшелер және пирамидалар орналасқан. Бұл құрылыстардың биіктігі кейбір жерлерде {{nobr|10 метден}} асады, ал [[карьер]]дің өзі көптеген [[шұңқыр]]лары мен [[ойпат]]тары бар үлкен лабиринт тәріздес. [[Тар табанды темір жол|Тар табанды]] [[темір жол]]ы аралдың кемежайына өнідірілген фосфориттердің жеткізілуін жеңілдету үшін арнайы құрылған. Әктасты үйінділер аймағында топырақ жамылғысы түгелдей болмағанның нәтижесінде, жаңбырлы су жердің бетінде қалмай, таулы жынысына толығымен сіңеді. [[География|Географтар]], [[Геоморфология|геоморфологтар]] және [[Геология|геологтар]] аралдың бедерін, топырағын және геологиялық құрылысын жете зерттеп, алынған деректер бойынша Наурудың геологиялық тарихын қалпына келтірді. === Климаты === Наурудағы [[климат]] — [[экваторлық климат|экваторлық]]-[[муссонды климаты|муссонды]], ыстық және [[ылғалдылық|ылғалды]]. Орташа [[температура]]сы шамамен {{nobr|+27,5 [[Цельсий градусы|°C]]}} құрайды. Күндіз температура {{nobr|+26 °C}} және {{nobr|+35 °C}} аралығында өзегереді, ал {{nobr|+22 °C}} және {{nobr|+28 °C}} түнгі уақытта.<ref name="Assessment"/> Күндізгі температура {{nobr|+38‑41 °C}} дейін жетуі мүмкін. Жылдық орташа [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын-шашын]] мөлшері — {{nobr|2060 мм}}<ref name="UNO"/>. Кейде [[құрғақшылық]] жылдар болып тұрады, ал кейбір жылдары жауын-шашын мөлшері {{nobr|4500 мм}}-ге дейін жетеді. Осындай елеулі тербелістер [[Эль-Ниньо]] құбылысымен түсіндіріледі. Жаңбыр жауатын мезгіл қарашадан ақпанға дейін созылады.<ref name="UNO"/><ref>[http://archive.travel.ru/nauru/geo/climat/ Климат Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070903131943/http://archive.travel.ru/nauru/geo/climat/ |date=2007-09-03 }} {{ref-en}}</ref> Наурыздан қазанға дейін солтүстік-шығыс бағытындағы желдер үстем болады. Жыл сайын аралда беттік ағымның тугелдей жоқ болғанымен шамамен {{nobr|30 млн м³}} су түседі. Науру үкіметін [[жаһандық жылыну]] мәселесі алаңдауда, [[мұхит|дүниежүзілік мұхит]] деңгейінің көтерілуі жағыдайында аралға су басу қаупі төніп тұр<ref name="UNO"/>. Сондықтан республика әлемдік қоғамдастықтық назарын аударуға тырысып жатыр, ең алдымен, [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]] арқылы. {{Қаланың ауа райы | Ені = | Жағдайы = | Жер_ілік = Ярен қаласы | Дерекнама = [http://www.weatherbase.com/weather/weather.php3?s=542049&refer=&cityname=Yaren-District-Yaren-Nauru&units=metric] | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 280 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 250 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 190 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 190 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 120 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 110 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 150 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 130 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 120 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 100 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 120 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 280 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 2080 | Қаң_ор_мин = 25 | Қаң_ор_макс = 30 | Ақп_ор_мин = 25 | Ақп_ор_макс = 30 | Нау_ор_мин = 25 | Нау_ор_макс = 30 | Сәу_ор_мин = 25 | Сәу_ор_макс = 30 | Мам_ор_мин = 25 | Мам_ор_макс = 30 | Мау_ор_мин = 25 | Мау_ор_макс = 30 | Шіл_ор_мин = 25 | Шіл_ор_макс = 30 | Там_ор_мин = 25 | Там_ор_макс = 30 | Қыр_ор_мин = 25 | Қыр_ор_макс = 30 | Қаз_ор_мин = 25 | Қаз_ор_макс = 31 | Қар_ор_мин = 25 | Қар_ор_макс = 31 | Жел_ор_мин = 25 | Жел_ор_макс = 31 | Жыл_ор_мин = 25 | Жыл_ор_макс = 30 | Қаң_а_мин = 21 | Қаң_а_макс = 34 | Ақп_а_мин = 21 | Ақп_а_макс = 37 | Нау_а_мин = 21 | Нау_а_макс = 35 | Сәу_а_мин = 21 | Сәу_а_макс = 35 | Мам_а_мин = 20 | Мам_а_макс = 32 | Мау_а_мин = 21 | Мау_а_макс = 32 | Шіл_а_мин = 20 | Шіл_а_макс = 35 | Там_а_мин = 21 | Там_а_макс = 33 | Қыр_а_мин = 20 | Қыр_а_макс = 35 | Қаз_а_мин = 21 | Қаз_а_макс = 34 | Қар_а_мин = 21 | Қар_а_макс = 36 | Жел_а_мин = 21 | Жел_а_макс = 35 | Жыл_а_мин = 20 | Жыл_а_макс = 37 }} === Флора және фауна === [[Сурет:Nauru satellite.jpg|230px|thumb|2002 жылы жасалған Науру аралының жерсеріктестік кескіні]] Аралдың ауданы кішкентай болғанынан және оның континенталды құрлықтан және ірі топаралдардан оқшаулауы нәтижесінде Науруда жергілікті [[түтікті өсімдіктер]]дің 60 түрі ғана өседі, және оның ешбірі [[эндемик]] болып табылмайды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейінгі қатты ойран, [[кокос пальмасы]]ның дара дақылды таралуы және фосфориттерді өңдеу Науру аумағындағы өсімдік жабынының басым бөлігінде жойылуына себеп болды, бірақ қазіргі кезде оның 63 % аумағы бұрынғы қалпына келтірілді. Аралда жаппай [[Кокос пальмасы|кокос пальмалары]], [[панданус]]тер, [[фикус]]тер, [[дәмжапырақ]] және де басқа жапырақты өсімдіктер өседі. Сонымен қатар [[Бұта]]лы формациялардың әр түрлі типтері де кең таралған. Өсімдіктер мен ағаштар жағалық аймақта және Буада көлінің айласында аса қалың өседі.<ref name="UNO"/> Науруның ішкі аймағында [[бөрітарақ]], сонымен қатар [[шие]], [[Бадам (өсімдік)|бадам]] және [[манго]] ағаштары өседі. Аралдың ойпаң жерлері негізінде тырбақ өсімдіктерге бай, ал қыратты жерлерде ағашты өсімдіктер қалың өседі. Наурудың жануарлар дүниесі кедей. Барлық [[сүтқоректілер]] адаммен кіргізілді: [[кіші егеуқұйрық]]тар, мысықтар, иттер және шошқалар, сонымен қатар тауықтар. [[Бауырымен жорғалаушылар]] [[кесірткелер]]мен ұсынылған. [[Құстар|Орнитофауна]] байырақ — барлығы 6 түр ([[балшықшылар]], [[Қарқылдақ шағалалар|қарқылдақтар]], [[Дауылпазтәрізділер|дауылпаздар]], [[Фрегаттар (құстар)|фрегаттар]], [[Кептертәрізділер|кептер]]). Науруда бір ғана сайрағыш құстың түрі мекендейді — [[Науру айқабағы]], арал эндемигі. Аралда [[жәндіктер]] және басқа да [[омыртқасыздар]] көп. Арал айналасындағы суда түрлі [[акула]]лар, [[теңіз кірпілері]], [[жұмсақденелілер]], [[таңқы шаян]]дар және басқа улы теңіз жануарлары мекендейді.<ref name="krugosvet"/><ref>[http://archive.travel.ru/nauru/geo/nature/ Природа Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205110222/http://archive.travel.ru/nauru/geo/nature/ |date=2006-02-05 }}</ref> == Халқы == === Саны === [[Сурет:Scene at Arenibek.jpg|left|thumb|150px|Наурудағы ауыл (1896)]] [[2011 жыл]]дың санағы бойынша, Науру Республикасының халық саны {{nobr|10 084 адамды}} құрады, соның ішінде ерлер — 5105, ал әйелдер — {{nobr|4979 адам}}<ref name="census-2011" /> Халық тығыздығы — {{nobr|473,43 адам км²}}. Бұдан басқа, арал аумағында Австралияға заңсыз түрде кіруге тырысқан босқындар лагері бар. 2016 жылғы шілде айының соңына қарай лагерде 442 адам тұрған, соның ішінде 338 ер адам, 55 әйел адам және 49 бала; босқындардың басым бөлігі [[Ауғанстан]]нан, [[Иран]]нан және [[Ирак]]тан.{{sfn|Capodici|2016}} [[1968 жыл]]ы, тәуелсіздікті жариялаған кезде, халық саны {{nobr|3 мың адамды}} құрады. [[Сурет:Nauru Denigomodu-Nibok.jpg|thumb|250px|[[Денигомоду]] және [[Нибок]] округтеріндегі тұрғын ауданы]] Наурудағы туу көрсеткіші {{nobr|1000 тұрғынға 24,47}}, өлім — {{nobr|1000 тұрғынға 6,65}}, халық санының табиғи өсуі — 1,781 %.<ref name=CIA>{{cite web |author=Central Intelligence Agency |authorlink=Central Intelligence Agency |publisher=[[The World Factbook]] |title=Nauru |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/nr.html |year=2011 |accessdate=12 February 2011}}</ref> Нәресте өлімі көрсеткіші 2007 жылы 1000 жаңа туғандарға 9,6 өлім. 2007 жылы {{nobr|15 жасқа}} жетпеген балалар үлесі 37,8 % ({{nobr|3813 адам}}) құрады, 15 жастан 60 жасқа дейінгі ересектер саны  — 59,3 % ({{nobr|5983 адам}}), 60 жастан жоғары — 2,9 % ({{nobr|287 адам}}).<ref name="census-2011" /> Ерлердің орташа өмір сүру көрсеткіші 2011 жылы {{nobr|65 жасты}} құрады, ал әйелдер — {{nobr|75 жас}}.<ref name="census-2011" /> Аралдың ресми астанасы және қалалары жоқ. Президенттің резиденциясы [[Мененг (округ)|Мененг]] округінде орналасқан, ал үкімет мекемелері және парламент — [[Ярен]] округінде. Арал тұрғындарының барлығы теңіз жағасының бойында немесе Буада көлінің айналасында тұрады. === Этникалық құрамы === Науру тұрғындарының шамамен 91 % ({{nobr|9031 адам}}) республиканың байырғы халқы  — [[Науру (халық)|наурулықтар]] болып табылады.<ref name="census-2011" /> Науру тұрғындарының жалпы санынан Тынық мұхитындағы аралдардан шыққандар (негізінде [[фиджилықтар]] және [[Кирибати (халық)|тунгарулықтар]]) 4 % құрайды, [[еуропалықтар]] — 1,6 % ({{nobr|161 адам}}),<ref name="census-2011" /> [[қытайлар]] — 1,5 % ({{nobr|151 адам}}). Тұрғындардың ішіндегі шет елдер азаматтарының үлесі жоғары. [[Науру тілі|Тілдің]] негізінде наурандықтарды [[Микронезиялықтар|микронезиялық]] халықтар тобына жатқызылады, бірақ бұл этностың қалыптасуына микронезиялықтар ғана емес, сонымен қатар [[полинезиялықтар]] және [[меланезиялықтар]] да қатысты. === Тілдер === Наурулықтар микронезия тілі — [[науру тілі]]нде сөйлейді. [[1968 жыл]]ға дейін Науру Республикасы Австралияның, Ұлыбританияның және Жаңа Зеландияның бірлескен меншігі болған, сондықтан [[ағылшын тілі]], науру тілімен қатар, мемлекеттік болып табылады. Науру жазуы [[Латын әліпбиі|латын алфавиті]]нің негізінде құрылып, {{nobr|17 әріптен}} тұрған. Кейін, басқа тілдердің елеулі ықпалынан, ең алдымен [[неміс тілі|неміс]], [[ток-писин]] және [[кирибати (тіл)|кирибати]], алфавит {{nobr|28 әріпке}} дейін кеңейді. Бұл микронезиялық тілінің зерттеуіне науру тілінде оқулық жазған католиктік миссионер [[Алоиз Кайзер]] зор үлес қосты, сонымен қатар [[Америка Құрама Штаттары|американдық]] ([[Германия]]да дүниеге келген) [[протестантизм|протестант]]тық [[Миссионерлік|миссионер]]і [[Филипп Делапорт]] ({{lang-en|Philip Delaporte}}). === Діни құрамы === Бүгінгі таңда Науруда негізінде [[христиандық]]тар тұрады. Наурулықтардың көбісі (60,5 % — {{nobr|6098 адам}}) [[протестантизм|протестанттық шіркеулердің]] өкілдері болып табылады, соның ішінде 35,2 % ({{nobr|3552 адам}}) — [[Конгрегационализм|Науру конгрегационалисттік шіркеуі]]нің өкілдері. Бұл шіркеудің Мененг, Буада, Анабар және Нибок округтерінде өзінің кішкентай шіркеулері орналасқан, ал басты шіркеуі Айво округінде. [[Құдай Ассамблеялары|Құдай Ассамблеясы]]нан сенушілер — 12,8 % ({{nobr|1291 адам}}), Наурудың тәуелсіз шіркеуінен — 9,4 % ({{nobr|945 адам}}). Елде [[Адвентизм|адвентисттер]], [[Баптизм|баптисттер]] және [[Иегова куәгерлері]]нің шағын топтары бар.<ref name="census-2011" /> Науру тұрғындарының шамамен 32,5 % ({{nobr|3278 чел.}}) [[католицизм|католиктік шіркеудің]] өкілдері болып табылады,<ref name="census-2011" /> оның Ярен округінде өз шағын шіркеуі, сонымен қатар Ева округінде мектебі (Кайзер колледж) бар. Тұрғындардың шамамен 5 % [[буддизм]] және [[даосизм]] діндеріне мойынсұнады, 2 % — [[баһаи]]. Наурундақтардың шағын тобы [[Наурудағы дәстүрлі сенімдер|дәстүрлі сенімдерді]] ([[Эиджебонг]] (''Eijebong'') әйел құдайна және [[Буитани]] (''Buitani'') аралдың рухына табыну) ұстанады. Үкімет кейбір [[конфессия]]лардың қызметін шектейді, мысалы, [[Мормонизм|Иса Мәсіхтің заманауи шіркеуі]] (мормондар) және [[Иегова куәгерлері]] (қолдаушылар негізінде Науру фосфат корпорациясында жұмыс істейтін шет елдердің азаматтары).<ref>[http://archive.travel.ru/nauru/people/religion/ Религия на Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205111421/http://archive.travel.ru/nauru/people/religion/ |date=2006-02-05 }}</ref> [[1979 жыл]]ы Науруға [[Маршалл аралдары]]нан келген [[Иегова куәгерлері]]нің [[Миссионерлік|миссионер]]і [[депортация|елге қайта жіберілді]]. [[1995 жыл]]ы шектеулердің бөлігі алынып тасталды. == Саясаты == === Мемлекеттік нышандар === {{main|Науру туы|Науру елтаңбасы|Науру әнұраны}} Науру Республикасының мемлекеттік [[байрақ|байрағы]], [[елтаңба]]сы, [[әнұран]]ы және [[конституция]]сы [[1968 жыл]]ы қабылданды және бекітілді. === Мемлекеттік құрылымы === [[Сурет:NRU-Билігі.jpg|thumb|350px|Наурудың саяси құрылымы]] Науру — тәуелсіз [[республика]].<ref>[http://www.paclii.org/nr/legis/num_act/con256.rtf Конституция Науру] {{ref-en}} Часть I</ref> [[1968 жыл]]дың [[29 қаңтар]]ында қабылданған [[конституция]]сы<ref name="Political">[http://www2.hawaii.edu/~ogden/piir/pacific/nauru.html Республика Науру] {{ref-en}} Из Мировой энциклопедии политических систем, 3-е издание, Нью-Йорк</ref> (толықтырулар [[1968 жыл]]дың [[17 мамыр]]ында енгізілді) бойынша Науру [[парламентаризм]]ның [[Вестминстер жүйесі]]ндегі [[республика|республикалық басқару формасы]] бар мемлекет,<ref name="Department">[http://www.dfat.gov.au/geo/nauru/nauru_brief.html Правительство Австралии. Департамент иностранных дел и торговли. Республика Науру: справка по стране — март 2007 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006070651/http://www.dfat.gov.au/geo/nauru/nauru_brief.html |date=2014-10-06 }} {{ref-en}}</ref> сонымен қатар президенттік басқару формасының кейбір ерекшеліктері де кездеседі.<ref name="Transparency">[http://www.transparency.org/content/download/1678/8473/file/nauru.pdf Международный доклад по вопросам коррупции. Науру 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017012221/http://www.transparency.org/content/download/1678/8473/file/nauru.pdf |date=2011-10-17 }} {{ref-en}} С. 7</ref> ==== Заң шығарушы билік ==== Заң шығарушы биліктің жоғары органы — 19 [[депутат]]тан тұратын бір палаталы [[парламент]].<ref>[http://www.paclii.org/nr/legis/num_act/con256.rtf Конституция Науру]{{ref-en}} Часть IV</ref> [[2013 жыл]]ға дейін депутаттар саны 18 адам болған. Парламент мүшелерінің сайлау реті Науру Конституциясымен анықталады. Жалпыұлттық сайлау; депутат ретінде тек қана {{nobr|20 жасқа}} жеткен Науру азаматы бола алады. Парламент депутаты қызметіне кірісер алдында ант беріледі. Парламент мүшелерінің өкілеттік мерзімі — {{nobr|3 жыл}}. Ел президентімен кеңесуінен кейін парламенттің спикермен таратылуы жағдайында өкілеттік мерзімнің өтуіне дейін тоқтатылуы мүмкін. Алғашқы отырыста парламент мүшелері парламент спикерін және оның орынбасарын таңайындайды, кейін өз құрамынан ел президентін сайлау процессіне кіріседі. ==== Атқарушы билік ==== {{Тағы қараңыз|Науру президенттерінің тізімі}} [[Сурет:NRU-Gadabu-DeRoburt-1968.jpg|300px|thumb|Наурудың алғашқы президенті (ортада)]] Науруның мемлекет және үкімет басшысы — [[президент]]. [[2013 жыл]]дың [[11 маусым]]ынан бастап эксперимент ретінде ел парламенті президенттің және [[Премьер-министр|премьер-министрдің]] қызметін бөлу туралы шешім қабылдады.<ref>[http://russian.people.com.cn/31520/8281363.html Барон Вака избран новым президентом Науру<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203035559/http://russian.people.com.cn/31520/8281363.html |date=2014-02-03 }}</ref> Президенттің және премьер-министрдің сайлау реті Науру Конституциясымен белгіленген. Президент ретінде парламент мүшесі ғана сайлана алады. Президент парламент сайлауынан кейін парламент отырысында сайланады. Президент орнына үміткер жай көпшіліктің басым дауысын жинағаннан кейін сайланған болып саналады. Президенттің өкілеттік мерзімі — {{nobr|3 жыл}} және бір адам бір уақытта ел президенті және парламент мүшесі ретінде бола алмайды. Президенттің өкілеттік мерзімінің өтуіне дейін өз еркімен орнынан түсуі жағдайында, денсаулықпен байланысты тұрақты жарамсыздық жағыдайнда өз міндеттерін атқармауы немесе қызметтен кетіру ([[импичмент]]) жағыдайында тоқтатылуы мүмкін. Президентті қызметтен кеттіру үшін парламент депутаттарының жартысынан кем емес дауыс беруі тиіс. Президент импичментінен кейін президент сайлауы басталады. Егер президенті қызметтен кеттіру шешіміне келген парламент мүшелері жеті күн ішінде жаңа президентті сайламаса, онда парламент автоматты түрде таратылады. ==== Сот билігі ==== [[Сурет:Nauru Government.jpg|thumb|500px|Наурудың үкімет (сол жақта) және парламент (оң жақта) ғимараты]] Наурудағы сот билігі толығымен тәуелсіз. Республикада [[ортақ құқық]] әрекет етуде — құқық көзі ретінде [[үлгілі сот ісі]] болып саналатын құқықтық жүйе. 1971 жылғы ортақ құқық және қабылданған заңдар Актісі ({{lang-en|Adopted Laws Act 1971}}) бойынша, науру дәстүрлері, тәжірибелері, және институттары Науруның құқықтық жүйесін құрайды.<ref name="Transparency"/> Наурудағы сот органдарының жүйесіне [[Жоғарғы сот]], [[Шағымдану|апелляциялық сот]], аймақтық сот және отбасы істері бойынша соттар кіреді. Республикадағы жер комитетінің ({{lang-en|Nauru Lands Committee Ordinance}}) жарлығы бойынша, елде жер дауларын және Науруның Жоғары сотына апелляцияларды беруге құқығы бар жер комитеті қызмет атқарады. Науру конституциясының 48 бабы бойынша жоғарғы судьядан және судьялар тобынан тұратын Жоғарғы сот негізделді. Жоғарғы судья, Жоғарғы соттың басқа да судьялары секілді Науру президентімен тағайындалады. Көптеген мәселелерде жоғарғы сот инстанциясы ретінде [[Австралияның Жоғарғы соты]] болып табылады.<ref name="Political"/> === Сыртқы саясаты және халықаралық қатынастар === Науру Республикасы [[1968 жыл]]ы тәуелсізлідкті алғаннан кейін [[Ұлттар достастығы]]на мүше болған кезіннен бастап арнайы жағдайға ие. [[1999 жыл]]дың мамырынан бастап [[2006 жыл]]дың қаңтарына дейін Науру бұл ұйымның толық құқықты мүшесі болған.<ref>[http://www.thecommonwealth.org/YearbookInternal/138882/constitution/ Сайт Содружества наций] {{ref-en}}</ref> [[1999 жыл]]дың [[14 қыркүйек|14 қырқүйегінен]] бастап ол [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]]ның 187-ші мүшесі болды. Сонымен қатар мемлекет [[Тынық мұхит аралдарының форумы]], [[Азия даму банкі]] (1991 жылдың қыркүйгінен бастап 52-ші мүшесі<ref name="Political"/>), [[Африка, Кариб бассейні және Тынық мұхит аймағының елдері]] және де басқа халықаралық ұйымдарының мүшесі болып табылады. Науру Республикасы көптеген әлем мемлекеттерімен [[Наурудың дипломатиялық өкілдіктері және консулдық мекемелері|дипломатиялық қатынастарды сақтайды]]. Оның басты серіктестері [[Аустралия|Австралия]], [[Ұлыбритания]], [[Үндістан]], [[Қытай Республикасы]], [[Корея Республикасы]], [[Жаңа Зеландия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Тайланд|Таиланд]], [[Филиппин|Филиппиндер]] және [[Жапония]] болып табылады. === Наурудың әкімшілік бөлінісі === [[Сурет:Науру, әкімшілік бөлінісі - kk - colored.jpg|right|thumb|300px|Наурудың әкімшілік бөлінуі]] Науру Республикасының әкімшілік-аймақтық бөлінуі 14 ауданнан тұрады: {| class="wikitable sortable prettytable" |-class="hintergrundfarbe6" ! № || Округ || Бұрынғы<br />атауы || Аумағы,<br />км² || Халқы,<br />адам (2005) || Тығыздық,<br />адам/км² || Ауылдар<br />саны |- | align="right" | 1 || [[Айво (округ)|Айво]] || Айуэ || align="right" | 1,00 || align="right" | 1 092 || align="right" | 1092,00 || align="right" | 8 |- | align="right" | 2 || [[Анабар (округ)|Анабар]]|| Анэбвор || align="right" | 1,43 || align="right" | 502 || align="right" | 351,05 || align="right" | 15 |- | align="right" | 3 || [[Анетан]]|| Аньетань || align="right" | 1,00 || align="right" | 516 || align="right" | 516,00 || align="right" | 12 |- | align="right" | 4 || [[Анибар (округ)|Анибар]]|| Энибоди || align="right" | 3,14 || align="right" | 160 || align="right" | 50,96 || align="right" | 17 |- | align="right" | 5 || [[Баити]]|| Байди || align="right" | 1,23 || align="right" | 572 || align="right" | 465,04 || align="right" | 15 |- | align="right" | 6 || [[Боэ (округ)|Боэ]]|| Бои || align="right" | 0,66 || align="right" | 795 || align="right" | 1204,55 || align="right" | 4 |- | align="right" | 7 || [[Буада (округ)|Буада]] || Арэнибок || align="right" | 2,66 || align="right" | 716 || align="right" | 269,17 || align="right" | 14 |- | align="right" | 8 || [[Денигомоду]] || Деникомоту || align="right" | 1,18 || align="right" | 2 827 || align="right" | 2395,76 || align="right" | 17 |- | align="right" | 9 || [[Ева (округ)|Ева]]|| Эуа || align="right" | 1,17 || align="right" | 318 || align="right" | 271,79 || align="right" | 12 |- | align="right" | 10 || [[Июв]]|| Июб || align="right" | 1,12 || align="right" | 303 || align="right" | 270,54 || align="right" | 13 |- | align="right" | 11 || [[Мененг (округ)|Мененг]] || Менень || align="right" | 2,88 || align="right" | 1 830 || align="right" | 635,42 || align="right" | 18 |- | align="right" | 12 || [[Нибок]] || Эннибек || align="right" | 1,36 || align="right" | 432 || align="right" | 317,65 || align="right" | 11 |- | align="right" | 13 || [[Уабо]]|| Уэбои || align="right" | 0,97 || align="right" | 335 || align="right" | 345,36 || align="right" | 6 |- | align="right" | 14 || [[Ярен]] || Мокуа || align="right" | 1,50 || align="right" | 820 || align="right" | 546,67 || align="right" | 7 |-style="background: #CCC;" | class="sortbottom" | &nbsp; || '''Науру''' || Наоуро || align="right" | 21,30 || align="right" | 11 218 || align="right" | 526,67 || align="right" | 169 |} == Қазіргі жайы және экономика == === Жалпы сипаттама === [[Сурет:Nauru-phosphateship.jpg|thumb|250px|[[Конвейер|Тасымалдағыш]]тың көмегімен [[балкер]]ге фосфориттерді тиеу]] Жер қойнауы фосфориттерге бай болған Науру Республикасы 1970‑1980-ші жылдар аралығында жан басына шаққандағы 13 мың [[АҚШ доллары|АҚШ долларды]] құраған<ref name="krugosvet"/> әлемдегі ең бай мемлекеттердің қатарында болған. 1986 жылы [[Жалпы Ұлттық Өнім|ЖҰӨ]] жан басына шаққандағы 20 мың АҚШ долларды құрады. Сол кезде арал экономикасы көбінесе жұмыс күшінің шеттен кіруінен тәуелді болды, негізінде, көршілес аралды мемлекеттерден — [[Кирибати]] және [[Тувалу]].<ref name="krugosvet"/> Сол уақытта фосфориттер экспортының бағасы импорт бағасынан төрт есе асты, негізгі сырттық сауда серіктестері Австралия, Жаңа Зеландия, Жапония және Ұлыбритания болған<ref name="krugosvet"/>. Жақын арада валюттық түсімдердің жалғыз көзінің жабылуын болжаған үкімет, экспорттық түсімінің елеулі бөлігін шет елдердегі қозғалмайтын мүлікке және арнайы жинақтаушы қорларға салды.<ref name="krugosvet"/> Бірақ, пайдалы қазбалар қорларының түгелге жуығы таусылған кезде, мемлекет ел болашағын жеткіліксіз ойластырғаны туралы белгілі болды.<ref>[http://www.novayagazeta.ru/data/2010/145/18.html Науру. Островок любви к России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227081615/http://www.novayagazeta.ru/data/2010/145/18.html |date=2010-12-27 }}. // Новая Газета, № 145 от 24 желтоқсан 2010 г.</ref> Фосфориттерді өңдеу Науруның жер бедеріне және аралдың орталық аймағындағы үстірттің өсімдік жабынына жойқын әсер етті. 1989 жылға қарай елдің 75 % аумағында белсенді кен шығару жұмыстары жүргізілді және орманның 90 % жойылды (өсімдік жабындының {{nobr|200 [[гектар]]ы ғана сақталды}}). Жердің [[Жерді қайта құнарландыру|рекультивация]] жұмыстары жүргізілген жоқ, сондықтан XX-шы ғасырдың соңына қарай құрғақ жердің 80 % «ай пейзажына» ұқсайтын тақыршаққа айналды.<ref>[http://horizon.documentation.ird.fr/exl-doc/pleins_textes/pleins_textes_5/b_fdi_30-30/31776.pdf Южнотихоокеанская региональная программа по изучению окружающей среды. Воздействие фосфоритных разработок на экосистему тихоокеанских островов. — Новая Каледония, Нумеа: Южнотихоокеанская комиссия, 1989] {{ref-en}}</ref> 1989 жылы Науру Республикасы [[БҰҰ-ның халықаралық соты]]на Австралияның аралды басқарған кездегі әрекеттері туралы қуыным берді — әсіресе фосфориттерді игерудің нәтижесінде ауыр [[экология]]лық зардаптары туралы. Австралия өтемақыны төлеуге міндетті болды. Кен орындарының таусылуы саяси тұрақсыздыққа себеп болды, [[1989 жыл]]дан [[2003 жыл]]ға дейін елде үкімет 17 рет ауысты. 1990-шы жылдары Науру аралы [[офшор]]лық аймаққа айналды. Аралда бірнеше жүздеген [[офшорлық банк|банктер]] тіркелді. [[Ақшаны жылыстатуға қарсы күрестің қаржы шараларын әзірлеу тобы|ФАТФ]] (Криминалды капиталдардың ізін жасыруға қарсы күрес бойынша үкіметаралық комиссия) қысуымен және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] жағынан санкциялар салу қаупі пайда болғаннан кейін, 2001 жылы Науру Республикасы шектеуді, ал 2003 жылы — офшорлық банктердің әрекеттерін тыйым салуға және ақшаның ағылуына қарсы шараларды қолдануға мәжбүр болды.<ref name="roche-duffay03">[http://www.roche-duffay.ru/archive/index_03_03_w1_n1.htm#n3 Науру закроет офшорные банки. 2003]</ref><ref>[http://www.roche-duffay.ru/archive/index_04_03_w2_n1.htm#n7 США планирует санкции против Науру. 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231452/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_04_03_w2_n1.htm#n7 |date=2007-09-26 }}</ref><ref>[http://www.roche-duffay.ru/news/58014706.shtml Науру ликвидирует офшорные банки. 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060511124743/http://www.roche-duffay.ru/news/58014706.shtml |date=2006-05-11 }}</ref><ref>[http://www.roche-duffay.ru/archive/index_03_02_w2_n1.htm FATF принимает жёсткие меры к Науру. 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231427/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_03_02_w2_n1.htm |date=2007-09-26 }}</ref><ref>[http://www.roche-duffay.ru/archive/index_12_02_w4_n1.htm#n3 США вводят санкции против Украины и Науру. 2002] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231442/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_12_02_w4_n1.htm#n3 |date=2007-09-26 }}</ref> Науру Республикасы шетел азаматтарына паспорттарды сатуымен айналысқан («инвесторлар паспорттары»), бірақ соңғы жылдары осындай тәжірибеден бас тартты.<ref name="roche-duffay03"/><ref name="money">[http://archive.travel.ru/nauru/money/ Деньги на Науру. 2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060528160559/http://archive.travel.ru/nauru/money/ |date=2006-05-28 }}</ref> 2003 жылдың басында Науруда қатты саяси дағдарыс орын алды. Президент орнына бірден екі үміткер болды: [[Рене Харрис]] және [[Бернард Довийого]]. Қақтығыстар кезінде президенттік резиденция жанып кетті және телефон байланысы ажыратылды. Сыртқы дүниемен байланыс бірнеше апта ішінде тек қана портқа жерсеріктестік телефоны бар кеме кірген кезде ғана жүзеге асырылды.<ref>[http://www.roche-duffay.ru/archive/index_01_03_w3_n1.htm#n6 Политический кризис на Науру. 2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926231528/http://www.roche-duffay.ru/archive/index_01_03_w3_n1.htm#n6 |date=2007-09-26 }}</ref> Соңғы жылдары елге келетін кірістің басым бөлігі австралиялық көмек болып табылады. Австралияға жетуді көздейтін босқындарға өз аумағында уақытша баспана беруді Австралия Науруға демеушілік етеді, бұл демеушілік елдің маңызды табыс көзі. === Ауыл шаруашылығы === Аралдың жағалаудағы белдеуде, негізінде, жергілікті нарыққа жеткізілетін [[банан]]дар, [[ананас]]тар, [[папайя]], [[манго]], [[астық ағашы]], [[Кокос пальмасы|кокос пальмалары]] өсіріліп жатыр. === Байланыс === Алғашқы пошта маркалары Науруда 1916 жылы шығарылды. Наурудағы жалғыз радиостансасы үкіметке ие және негізінде «''Австралия радиосы''» және ''[[Би-Би-Си]]'' бағдарламаларын хабар таратады. Сонымен қатар аралда үкіметтік «''Nauru TV''» телевидениесі бар. Науруда тұрақты баспа [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-тары жоқ. Кейде «''Nauru Bulletin''» (ағылшын және науру тілдерінде) және «''The Visionary''» («Наоэро Амо» оппозициялық партиясының меншігіндегі газета) газеттері шығарылады. Екі аптада бір рет «''Central Star News''» және «''Nauru Chronicle''» газеттері жарық көреді.<ref>[http://www.warc.com/LandingPages/Data/NewspaperTrends/PDF/Namibia.pdf World Association of Newspapers. 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071013082247/http://www.warc.com/LandingPages/Data/NewspaperTrends/PDF/Namibia.pdf |date=2007-10-13 }} {{ref-en}}</ref> === Туризм === [[Сурет:Nauru House.jpg|thumb|200px|[[Мельбурн]]дағы [[Науру-Хауз]] (ортада). Бұрын бұл ғимарат Наурудың фосфаттық компаниясына ие болған, бірақ 2004 жылы қаржы борыштарын төлеу үшін сатылды]] Аралдағы фосфориттерді өңдеуден кейін қоршаған ортаның ластануы кесірінен туризм шектелуде. Елден кететін барлық жолаушылардан әуежайда тікелей төленетін 25 Австралия доллары көлемінде әуежай алымы алынады. Алымдардан {{nobr|12 жасқа}} жетпеген балалар, экипаж мүшелері, транзиттық жолаушылар және қолында Науру Республикасы Әділет министрлігінің арнайы жазбаша рұқсат хаты бар адамдар ғана босатылған.<ref>[http://archive.travel.ru/nauru/formalities/ Формальности и правила въезда в Науру. 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070101213856/http://archive.travel.ru/nauru/formalities/ |date=2007-01-01 }}</ref> === Ақша жүйесі және қаржы === XXI ғасырдың басынша Науру үкіметі қаржы саласында көптеген мәселелерге тап болды, ең алдымен, фосфориттер экспортының төмендеуінен. Нәтижесінде, 2002 жылы мемлекет кейбір кредиторлардың алдында қарыздарын уақытылы төлей алмады. Үкімет Науру Банкінің ресурстарына сене отырып, банк арқасында бюджет тапшылығынның проблемаларын шешуді және [[роялти]]ді төлеуге тырысуда. Наурудың ақша бірлігі [[Аустралия доллары|Австралия доллары]] болып табылады. Аралдағы инфляции деңгейі айтарлықтай жоғары — 2001 жылы 4 % (негізгі себеп: әлемдік нарықтағы мұнай бағасының және оны тасымалдауға жұмсалатын шығындарының жоғарлауы) құрады<ref name="Finance">[http://www.un.int/nauru/nauru.pdf ООН. Социально-экономические показатели Науру] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071212012203/http://www.un.int/nauru/nauru.pdf |date=2007-12-12 }}{{ref-en}}</ref>. 2000 жылы бюджет тапшылығы 10 млн австралиялық долл. құрады немесе елдің шамамен 18 % [[Жалпы ішкі өнім|ЖІӨ]].<ref name="Finance"/> [[Мемлекеттік борыш]] жоғарлады — 2000 жылы ол 280 млн австралиялық долл. құрады.<ref name="Finance"/> Науруда сатудан салық алынбайды, бірақ бірқатар тауарларға салық өндіру ережелері мерзімді өзгеріп тұратын баж салықтары салынады. Темекі өнімдеріне және алкогольге салық салынбайды.<ref name="money"/> Дүкендердің жұмыс кестесі: дүйсенбіден жұмаға дейін — сағат 09:00 - 17:00-ге дейін, сенбі күндері — сағат 09:00 - 13:00-ге дейін, бірақ көптеген жеке меншікті дүкендер өз кестелері бойынша жұмыс істейді.<ref>[http://archive.travel.ru/nauru/money/shopping/ Шоппинг в Науру. 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060205111103/http://archive.travel.ru/nauru/money/shopping/ |date=2006-02-05 }}</ref> == Мәдениет == Науру аралының ерте мәдениеті туралы деректер өте аз: Батыстың қатты ықпалынан көптеген салт-дәстірлері жергілікті тұрғындарымен ұмытылды. Көне наурулықтарда жазуы болмағандықтан, елдің мәдени байлығын зерттеуді бастаған ғалымдар қиындықтарға тап болды. === Науру аралындағы отаршылдыққа дейінгі тұрғындарының әлеуметтік ұйымы === [[Сурет:Auweyida-Eigamoiya-nauruansubjects.jpg|thumb|250px|Наурулықтар (1890)]] Наурулықтардың ерте мәдениеті аралды мекендеген 12 тайпаның мәдениетінде негізденді. Науруда ортақ көсем болған жоқ, және әр тайпаның тарихы бөлек. дәстүрл бойынша тайпалар руларға бөлініп, және рулардағы әрбір адам белгілі бір таптарға қатысты болған: ''темонибе'' ({{lang-na|Temonibe}}), ''эмо'' ({{lang-na|Emo}}), ''амененгаме'' ({{lang-na|Amenengame}}) және ''энгаме'' ({{lang-na|Engame}}). Екі ауқатсыз тап ''итсио'' ({{lang-na|Itsio}}) және ''итиора'' ({{lang-na|Itiora}}) деген атауларға ие болған. Адамның қай тапқа жататындығын анықтау үшін басты фактор — анасының шығу тегі болған. Артықшылықты жағдайға темонибе табының адамдары ие болған. Олар балық аулаумен айналысқан және теңіздегі жеке телімдерін иеленді. Сол кезде қоныстардың басым бөлігі теңіз жағасында орналасқан, бірақ кейбіреулер Буада көлінің жаныңда тұрған. Арал тұрғындары екі-үш үйден тұратын шағын «қоныстарда» өмір сүрген. Олардың көбісі кейін ауылдарға біріккен. Науруда барлығы 14 облысқа біріккен 168 ауыл болған. Қазіргі кезде олар аралдың 14 облысын құрайтын әкімшілік округтері болып табылады. Наурудағы әрбір отбасыға телім тиесілі болған, кейбіреулері — Буада көлінің жағасындағы балық тоғандарына ие болған. === Спорт === [[Сурет:Linkbelt1999-Finalspiel.jpg|thumb|250px|«Линкбелт Овал» стадионында өткен австралиялық футболдан 1999 жылғы матч]] Наурудағы ұлттық спорт түрі [[Австралия футболы]] болып табылады. Өзінің [[Науру Ұлттық футбол құрамасы|футболдан ұлттық құрама командасы]] бар, бірақ елдегі кәсіби спортшылардың және үлкен стадиондардың жоқ болғанына байланысты [[ФИФА]]-мен және [[Океания Футбол Конфедерациясы|Океанияның футбол конфедерациясы]]мен танылған жоқ. Ойыншылар формасының түсі — көк түсті, көлденең сары жолағы бар. Ұлттық құраманың басқа ел командасымен алғашқы ойыны 1994 жылдың 2 қазанында өтті. Сол ойында науру командасы [[Соломон аралдары Ұлттық футбол құрамасы|Соломон аралдары]]ның құрамасын 2:1 есебімен жеңді. Науру құрамасы үшін бұл үлкен жеңіс болған, өйткені Соломон аралдары жеңіске жететін басты үміткер ретінде саналған (олар сол жылғыы Меланезия Кубогының жеңімпаздары). Аралда бірнеше спорттық алаңдар және стадиондар бар: «[[Линкбелт Овал]]» (Айво округінде орналасқан, бірақ ол едәуір ескерген және халықаралық стандарттарға сай емес), [[Мененг (стадион)|Мененг стадионы]] (2006 жылы құрылған және 3500 көрерменді сыйдыра алады) және [[Дениг (стадион)|Дениг стадионы]]. Сонымен қатар [[ауыр атлетика]], [[софтбол]], [[баскетбол]] және [[теннис]] секілді спорт түрлері кең тараған. Ел үкіметі көбінесе ауыр атлетикаға назар аударады: дәл осы спорт түрінен Науру үлкен жетістіктерге қол жеткізді. 1990 жылғы Ынтымақтастық ойындары кезінде ауыр атлетші [[Маркус Стивен]]нің таңғаларлық жеңісінен кейін Науруда Науру ұлттық Олимпиада комитеті құрылды. 1992 жылы Маркус Барселонада өткен Олимпиада ойындарында алғашқы науру спортшысы болған. Ресми түрде Олимпиада қозғалысына Науру 1996 жылы қабылданды. Науруның алғашқы ресми атлеттері Маркус Стивен, [[Джерард Гарабван]] және [[Куинси Детенамо]] болған. Науруның ең табысты теннисистері [[Дэвид Детудамо]] және [[Ангелита Детудамо]] болып табылады. === Мерекелер === {| align="center" class="standard" |+ ! Дата ! Атауы ! Ағылшынша атауы |----- | [[1 қаңтар]] | [[Жаңа жыл]] | New Year’s Day |----- | [[31 қаңтар]] | Тәуелсіздік күні | Independence Day |----- | өзгереді | [[Ұлы жұма|Жарқын жұма]] | Good Friday |----- | өзгереді | [[Жарқын дүйсенбі]] | Easter Monday |----- | өзгереді | [[Жарқын сейсенбі]] | Easter Tuesday |----- | [[17 мамыр]] | Конституция күні | Constitution Day |----- | [[25 қыркүйек]] | Жастар күні | National Youth Day |----- | [[26 қазан]] | [[Ангам күні]] | Angam Day |----- | [[25 желтоқсан]] | [[Рождество]] | Christmas Day |----- | [[26 желтоқсан]] | [[Сыйлықтар күні]] | Boxing Day |+ |} == Әлеуметтік сала == === Денсаулық сақтау === Халықты сумен қамтамасыз етудің жағыдайын жақсарту және тұрақты санитарлық-профилактикалық іс-шараларды өткізуді негізгі мақсат ретінде көздейтін денсаулық сақтау мәселелерін тиімді шешу бойынша мемлекеттік бағдарламаның нәтижесінде, соңғы жылдары аралда жұқпалы ауруларының таралуын болдырмауына қол жеткізді. Осыған қарамастан, [[жұқпалы емес аурулар]], [[Қант диабеті|диабет]], [[Артериалдық гипертензия|гипертония]], [[Жүрек аурулары|жүрек-қан тамыр аурулары]] және [[қатерлі ісік]], сонымен қатар [[респираторлық аурулар]], адамдар өлімінің негізгі себебі болып тұр.<ref name="WHO">[http://www.wpro.who.int/NR/rdonlyres/915F6463-5E88-45AF-980E-BC550B08A5E6/0/Nauru.pdf Науру. Доклад Всемирной организации здравоохранения]{{ref-en}}</ref> Науру халқы [[семіздік]]тен қатты азап шегіп жатыр.<ref>[http://www5.imperial.ac.uk/medicine/metabolic_risks/bmi/ Mean age-standardized body mass index (BMI), kg/m2 Males aged 20 and over, 2008]</ref> БҰҰ мәліметтері бойынша, Науру семіздікпен ауыратын адамадар саны бойынша әлемде бірініші орында.<ref>{{cite web|url=http://podrobnosti.ua/health/2013/07/13/917188.html|title=Каждый пятый украинец страдает ожирением — ООН|quote=Первое место в рейтинге заняло островное государство Науру – там этим недугом страдают более 70% жителей.|publisher=Украинская правда|accessdate=2013-07-27|archiveurl=http://www.webcitation.org/6IWjvRrVH|archivedate=2013-07-31}}</ref>. [[2003 жыл]]ы ересек адамдар арасындағы диабет тарауының көрсеткіші (30,2 %) әлемдегі ең жоғары деңгейде болған. Наурудағы семіздіктің негізгі себебін арзан мол калориялы азықпен, бірінші кезекте ет консервілерімен байланыстырады.<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/1578329/Spam-at-heart-of-South-Pacific-obesity-crisis.html Spam at heart of South Pacific obesity crisis — Telegraph]</ref> Науру денсаулық сақтау саласындағы ең басты мәселе кадрлардың жетіспеушілігі болып табылады, сондықтан ел үкіметі осы салаға мүмкін болғанша көбірек мамандарды тартуға талпынып отыр. Аралдағы медициналық қызмет көрсетуі тегін. [[1999 жыл]]дың шілдесінде Науру жалпы ауруханасы ({{lang-en|Nauru General Hospital}}) және Ұлттық фосфат корпарациясының ауруханасы ({{lang-en|National Phosphate Corporation Hospital}}) бес дәрігер қызмет ететін Науру Республикасының ауруханасына ({{lang-en|Republic of Nauru Hospital}}) біріктірілді. Ауыр сырқаттармен ауыратын науқастарды емделуге негізінде Австралияға жібереді. 1995—1996 жылдары аралығында денсаулық сақтау саласына жұмсалған шығын 8,9 млн австралиялық долларды, немесе елдегі барлық бюджеттің 8,9 %-ын құрады<ref name="WHO"/>. Кәсіби дәрігерлердің басым бөлігі [[Экспатриация|экспатриант]]тар болып табылады.<ref name="WHO"/> === Білім беру === Наурудағы білім беру 6 жастан 15 жасқа (1—10 сыныптар) дейін міндетті болып табылады. Сонымен қатар білім беру системсына ерте жастағы балаларға арналған 2 саты: мектепке дейінгі ({{lang-en|Pre-school}}) және даярлық ({{lang-en|Preparatory School}}) сатылары кіреді. Бастауыш білім беру 6 жастан 11 жасқа дейінгі балаларға оқудың алғашқы {{nobr|6 жыл}} бойы беріледі. Окудың алғашқы екі жылы Ярен округінің ({{lang-en|Yaren Primary School}}) бастауыш мектебінде беріледі, үшінші және төртінші — Айво округінің бастауыш мектебінде ({{lang-en|Aiwo Primary School}}), ал бесінші жылдан бастап — Науру колледжінде ({{lang-en|Nauru College}}). Бастауыш мектепті бітіргеннен кейін экзамендер тапсырылып, бастауыш мектепті бітіргені туралы Сертификат ({{lang-en|Nauru Primary Certificate}}) беріледі. Келесі саты — [[орта мектеп]] (7—10 сыныптар міндетті түрде және 11—12 сыныптар ерікті білім алу). 10 сыныптан кейін орта білім Сертификатын ({{lang-en|Nauru Junior Certificate}}) алу үшін экзамендер тапсырылады. Оқушы білім алуды жалғастырған жағыдайда 12 сыныптан кейін толық орта білім Сертификатына ({{lang-en|Pacific Senior School Certificate}}) ие болу үшін экзаменнен өтеді. Жоғары білімді арал тұрғындары шекарадан тыс елдерде алады, негізінде Австралияда. Сонымен қатар Науруда [[Оңтүстік Тынық мұхит университеті]]нің ({{lang-en|University of the South Pacific}}) бөлімшесі орналасқан, онда сырттай оқу курстары өткізіледі. Наурудағы білім беру тегін. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} {{Ұлттар достастығы}} {{Океания елдері}} [[Санат:Науру]] [[Санат:Аралда орналасқан елдер]] [[Санат:Ағылшын тілді елдер мен аумақтар]] [[Санат:Унитарлы елдер]] tacyuyuxrdgbqbkjmxh7u6sqsfuystg Бабырнама 0 7093 3594760 2744594 2026-04-28T16:36:53Z ~2026-25861-14 180549 Бабыр өмір сүрген мерзімін, 1258 жылы емес, 1558 3594760 wikitext text/x-wiki «'''Бабырнама'''» # Тарихи шығарма, [[Орта Азия]] халықтарына ортақ құнды [[мұра]]. Авторы – Моғол империясының (1526–1558) негізін қалаған [[Захир әд-Дин Мұхаммед Бабыр]]. Түркі (шағатай) тілінде 1526–1930 жылы жазылған. [[Кітап]] – [[Темір]] әулеті құрған мемлекеттердің құрылымын, әдет-ғұрпын, салт-санасын және [[топонимика]]сын зерттейтін тарихшы, этнограф, географтар үшін және орта ғасырда [[түркі тілі]]нде жазылған әдеби, ғылыми шығармаларды зерттеумен айналысатын [[әдебиет]]шілер мен [[тіл]] мамандарына қажетті құнды еңбек. «Бабаранамада» мәліметтердің молдығы, тілінің байлығы жағынан ерекше туынды. Шығарма [[Темір әулеті]]нің билік құрған ұрпақтарына тарихи мінездеме бере отырып, 15–16 ғасырлардағы [[Ферғана]], [[Хиндустан]] аймағындағы (бүгінгі [[Орта Азия]] мемлекеттері, [[Ауғанстан]], [[Пәкстан]], [[Үндістан]]) елдерінің, халықтарынының тарихы, [[Темір әулеті]] мен [[Мұхаммед Шайбани]] арасындағы, [[Моғолстан]]дағы тақ таласы, [[билік]] және [[жер]] үшін жүргізілген соғыстар жайлы егжей-тегжейлі сөз етеді. Үлкенді-кішілі қалалардың ([[Ақсикент]], [[Кабул]], [[Шаш]], [[Бұхара]], т.б.) салынуы, [[архитектура]]сы, қирауы, [[Сырдария]], [[Жетісу]] бойындағы елді мекендер туралы жазады. [[Орта ғасырлар]]дағы Алмалық ([[Жаркент]] түбінде), [[Алмату]] ([[Алматы]]), [[Янги]] ([[Таразкент]]) қалаларына тоқталып, бұлардың [[моңғол]]дар мен [[Шайбани әулеті]] билеушілерінің кесірінен қирағаны айтылады. Бұл қалалар маңында бау-бақшалар, түрлі жабайы жемістер, [[Орта Азия]] мен [[Үндістан]] тауында жан-жануарлардың ондаған түрлері болғандығы баяндалады. [[Бабыр]] дүние салысымен шығарма парсы тіліне (ауданы Абдул-Рахым), одан ағылшын тіліне тәржімаланған. Шығарманың қолжазбасын Н.И.Ильминский орыс тіліне аударып, 1857 жылы Қазан қаласында, ал А.С.Беверидже 1905 жылы Лондонда бастырып шығарды. «Бабырнама» ағылшын (1826, 1921), француз (1871), орыс (1943, 1958), өзбек (1960), қазақ тілдерінде (1990, 1993) жарық көрді. 1980 жылы француз тіліндегі жаңа аудармасына және оның басылуына ынталы елдердің (КСРО, Ауғанстан, Үндістан) ғалымдарының қатысуымен [[ЮНЕСКО]] тарапынан арнаулы комиссия құрылды. «Бабырнаманың» осы аудармасы француз (1985, 2-рет), түрік (1987), жапон (1995, 1996) тілдерінде басылды. «Бабырнаманың» 460 жылдығы халықаралық деңгейде тойланып, «Бабырнама және Шығыс Ренессансы» деген тақырыпта ғылыми-теориялық конференция өтті (1990, 22–26 қазан, [[Ташкент]] қаласы).<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref> # [[Абай]] оқыған тарихи-әдеби естелік шығарма, ортағасырлық Орталық Азия халықтарының аса қымбат жазба ескерткіші. Авторы - Үндістанда Ұлы моғолдар әулетінің негізін салушы, атақты қолбасшы [[Бабыр]]. Бүл еңбекте Үндістан және Орта Азия халықтарының тарихы, әдет-ғұрпы, этнографиясы, мәдениеті, Түркістан, Мауереннахр, Жетісу аймағының географиясы, Дешті-Қыпшақ билеушісі М. Шайбанимен арадағы соғыс жайы баяндалады. Қазақ хандары Жәнібек, Әдік, Қасым, ''«[[Тарих-и Рашиди]]дің»'' авторы Мухаммед Хайдар Дулати жайында аса құнды мағлұматтар жинақталған. Абай ''«Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы»'' деген тарихи еңбегінде Алаша хан жайлы деректерін «Бабырнамадан» алғанын айтады. «Бабырнама» 1990, 1993 ж. қазақ тілінде жарық көрді <ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Абай энциклопедиясы]] [[Санат:Тарих]] {{stub}} 0gnpj1ce7izygjifmevymrbu396ol5r 3594762 3594760 2026-04-28T16:50:05Z ~2026-25861-14 180549 3594762 wikitext text/x-wiki «'''Бабырнама'''» # Тарихи шығарма, [[Орта Азия]] халықтарына ортақ құнды [[мұра]]. Авторы – Моғол империясының (1526–1858) негізін қалаған [[Захир әд-Дин Мұхаммед Бабыр]]. Түркі (шағатай) тілінде 1526–1930 жылы жазылған. [[Кітап]] – [[Темір]] әулеті құрған мемлекеттердің құрылымын, әдет-ғұрпын, салт-санасын және [[топонимика]]сын зерттейтін тарихшы, этнограф, географтар үшін және орта ғасырда [[түркі тілі]]нде жазылған әдеби, ғылыми шығармаларды зерттеумен айналысатын [[әдебиет]]шілер мен [[тіл]] мамандарына қажетті құнды еңбек. «Бабаранамада» мәліметтердің молдығы, тілінің байлығы жағынан ерекше туынды. Шығарма [[Темір әулеті]]нің билік құрған ұрпақтарына тарихи мінездеме бере отырып, 15–16 ғасырлардағы [[Ферғана]], [[Хиндустан]] аймағындағы (бүгінгі [[Орта Азия]] мемлекеттері, [[Ауғанстан]], [[Пәкстан]], [[Үндістан]]) елдерінің, халықтарынының тарихы, [[Темір әулеті]] мен [[Мұхаммед Шайбани]] арасындағы, [[Моғолстан]]дағы тақ таласы, [[билік]] және [[жер]] үшін жүргізілген соғыстар жайлы егжей-тегжейлі сөз етеді. Үлкенді-кішілі қалалардың ([[Ақсикент]], [[Кабул]], [[Шаш]], [[Бұхара]], т.б.) салынуы, [[архитектура]]сы, қирауы, [[Сырдария]], [[Жетісу]] бойындағы елді мекендер туралы жазады. [[Орта ғасырлар]]дағы Алмалық ([[Жаркент]] түбінде), [[Алмату]] ([[Алматы]]), [[Янги]] ([[Таразкент]]) қалаларына тоқталып, бұлардың [[моңғол]]дар мен [[Шайбани әулеті]] билеушілерінің кесірінен қирағаны айтылады. Бұл қалалар маңында бау-бақшалар, түрлі жабайы жемістер, [[Орта Азия]] мен [[Үндістан]] тауында жан-жануарлардың ондаған түрлері болғандығы баяндалады. [[Бабыр]] дүние салысымен шығарма парсы тіліне (ауданы Абдул-Рахым), одан ағылшын тіліне тәржімаланған. Шығарманың қолжазбасын Н.И.Ильминский орыс тіліне аударып, 1857 жылы Қазан қаласында, ал А.С.Беверидже 1905 жылы Лондонда бастырып шығарды. «Бабырнама» ағылшын (1826, 1921), француз (1871), орыс (1943, 1958), өзбек (1960), қазақ тілдерінде (1990, 1993) жарық көрді. 1980 жылы француз тіліндегі жаңа аудармасына және оның басылуына ынталы елдердің (КСРО, Ауғанстан, Үндістан) ғалымдарының қатысуымен [[ЮНЕСКО]] тарапынан арнаулы комиссия құрылды. «Бабырнаманың» осы аудармасы француз (1985, 2-рет), түрік (1987), жапон (1995, 1996) тілдерінде басылды. «Бабырнаманың» 460 жылдығы халықаралық деңгейде тойланып, «Бабырнама және Шығыс Ренессансы» деген тақырыпта ғылыми-теориялық конференция өтті (1990, 22–26 қазан, [[Ташкент]] қаласы).<ref name=source1>Қазақ энциклопедиясы</ref> # [[Абай]] оқыған тарихи-әдеби естелік шығарма, ортағасырлық Орталық Азия халықтарының аса қымбат жазба ескерткіші. Авторы - Үндістанда Ұлы моғолдар әулетінің негізін салушы, атақты қолбасшы [[Бабыр]]. Бүл еңбекте Үндістан және Орта Азия халықтарының тарихы, әдет-ғұрпы, этнографиясы, мәдениеті, Түркістан, Мауереннахр, Жетісу аймағының географиясы, Дешті-Қыпшақ билеушісі М. Шайбанимен арадағы соғыс жайы баяндалады. Қазақ хандары Жәнібек, Әдік, Қасым, ''«[[Тарих-и Рашиди]]дің»'' авторы Мухаммед Хайдар Дулати жайында аса құнды мағлұматтар жинақталған. Абай ''«Біраз сөз қазақтың түбі қайдан шыққаны туралы»'' деген тарихи еңбегінде Алаша хан жайлы деректерін «Бабырнамадан» алғанын айтады. «Бабырнама» 1990, 1993 ж. қазақ тілінде жарық көрді <ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы.«Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Абай энциклопедиясы]] [[Санат:Тарих]] {{stub}} navatsftm6hgplgwdw3xrsd86noeb6j Қарқаралы 0 9250 3595186 3323539 2026-04-29T10:28:49Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595186 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = қала |атауы = Қарқаралы |сурет = Kunabaev Mosque.jpg |сурет атауы = [[Құнанбай қажы мешіті]] |әкімшілік күйі = аудан орталығы |елтаңба = Karkaraly emblem.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =49 |lat_min =24 |lat_sec =21 |lon_deg =75 |lon_min =28 |lon_sec =27 |CoordAddon = type:city(10600)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = 300 |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қарағанды облысы |кестедегі облыс = Қарағанды облысы{{!}}Қарағанды |ауданы = Қарқаралы ауданы |кестедегі аудан = Қарқаралы ауданы{{!}}Қарқаралы |ішкі бөлінісі = |әкімі = Берік Токмурзин |құрылған уақыты = 1824 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1868 |жер аумағы = |орталығының биiктігі = 815 |климаты = |тұрғыны = 9 218<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = (72146) |пошта индексі = 100800 |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = Karkaralinsk |сайты = |сайт тілі = |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = }} '''Қарқаралы''' — [[Қарағанды облысы]]ндағы қала, [[Қарқаралы ауданы]] орталығы. == Атауы == Қарқаралы қаласының атауы қазақ әйелдерінің дәстүрлі бас киімі [[Қарқара (бас киім)|Қарқара]]мен байланысты. Қарқаралы тауларының алыстан қарағандағы пішіні ''Қарқара'' бас киіміне ұқсап кетеді екен. == Географиялық орны == Қала Қарағанды облысының шығыс бөлігінде, [[Қарағанды]] қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай 220 км жерде, теңіз деңгейінен 815 м биіктікте жатыр. Ең жақын темір жол станциясы - [[Қарағайлы (Қарқаралы ауданы)|Қарағайлы]] (25 шақырым) орманды-тоғайлы, жақпар-тасты келген көрікті [[Қарқаралы таулары|Қарқаралы]] тауларының шығыс етегінде, [[Қарқаралы (өзен)|Қарқаралы]] өзенінің екі жағасында жайғасқан. == Тарихы == Қарқаралы [[1824 жыл|1824]] жылы [[8 сәуір|сәуірдің 8]] күні Сібір қазақтары дала губернаторлығының әкімшілік-аумақтық орталығы — станица негізінде, [[Ресей империясы]]ның әскери бекінісі ретінде қаланған. [[1868 жыл|1868]] жылы уездік қалаға айналды. [[1928 жыл|1928]] жылға дейін Семей облысына қарасты [[Қарқаралы уезі]]нің, 1928-[[1930 жыл|1930]] және [[1934 жыл|1934]]-[[1936 жыл|1936]] жылдары [[Қарқаралы округі]]нің орталығы болды. 1930-1934 және 1936 жылдан Қарқаралы ауданының орталығы. XIX-ғасырдың екінші жартысында жері шұрайлы, жайылымы малға, қойнауы кенге бай Қарқаралы [[Орта Азия]] мен [[Қытай]]дан [[Сібір]]ге баратын керуен жолының торабы ретінде маңызды сауда, кәсіпшілік және мәдени - ағарту орнына айналды. Мұнда саяси тұтқындар жер аударылды. Қарқаралының солтүстігіндегі [[Қарасор (көл, Қарқаралы ауданы)|Қарасор]] көлінің жағасында [[1848 жыл|1848]] жылдан 1930 жылға дейін белгілі [[Қоянды жәрмеңкесі]] өтіп тұрды. Мұнда талантты әншілер мен артистер (Ә.Қашаубаев, И.Байзақов, Ж.Шанин, Қ.Қуанышбаев, М.Уәлиева ) өз өнерлерін, ал Қажымұқан Мұңайтпасов күрес бәсекесін көрсетіп тұрған. Қарқаралы тарихы ұлы [[Абай Құнанбайұлы|Абай]]дың есімімен тығыз байланысты. Әкесі Құнанбай қажы Қарқаралыда көктөбелі күмбезді мешіт салдырып өз атын ұрпақтарына мәңгілік ескерткіш қылып қалдырып кеткен кемеңгер еді. == Қала келбеті == [[File:Самал көлі Қарқаралы.JPG|thumb|300px|left|Самал көліне төбеден көрініс]] Қарқаралы – ешбір қалаға ұқсамайтын, өзіндік кескін-келбеті, сәулеттік өзгешелігі, бай тарихы бар өңір. Бір қаланың өзі - мыңдаған туристерге жәдігерін ұсына алатын эскпонаты көп орталық. Тарихқа көз жүгіртсек, құла түзде құлан, арқар жайылып, орман-тоғайымызда аю мен бұлан жортқан замандарда бұл өңірде жер бетіндегі ең алғаш мекендеген адам баласы болғаны белгілі. Тіпті, жыртқыш жануардың ең алғашқы тұқымдасы динозаврлардың болғанын да тарих ақиқаттады. Оған дәлел – қала басындағы «Суық бұлақ», «Үш үңгір» қазба орындары. Қала іргесіндегі Кент тауларының Талды қорымынан табылған «Алтын адам» жәдігері де – көне сақ, ғұн тайпаларының дәуірлеу кезеңінің белгісі. Бұған қарап арқа төсіндегі Қарқаралының 2 мыңжылдан астам тарихы бар, ескі жұрт екенін бағамдаймыз. Кент, Алат, Талды қоныстары жарты әлемді жайпаған ұлы бабаларымыздың құтты мекені болғаны – айғақты тарих.<ref>Арқаның алтын тәжі - Қарқаралы. https://e-history.kz/kz/project/view/31?type=publicationproject&material_id=12379#scontent{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Өзін-өзі басқаруы == Тарихи өлке Қарқаралы дуанын билеген Құсбектің тарихта алар орны ерекше. Абылай өлгеннен соң (1781 жылы) да қазақты төре тұқымының бiрiнен соң бiрi биледi. Бергi Арғынды: Бөкей-Бiрәлi-Шалғынбай Құсбек билеп, әділдіктің ақ туын қадады. Құсбек төре сұңғыла саясатшы, жеті тоспаға бөлінбес шешен, ол уәдесінен тайқымас дуан басшысы болған. Алаш қайраткері, ұлт көсемі, Алашорда төрағасы Әлихан Бөкейхан мен Құсбек төрелердің арғы аталары бір – Бөкейхан. Көкжал Барақтың ұлы Бөкейханды 14 жасында Қаз дауысты Қазыбек мен шекшек Нұралы би Орта жүзге хан сайлау үшін қаракесек еліне алып келген. Бұл туралы Құсбек төре бейіті туралы деректерді алғаш жинақтаған ғалым, зерттеуші Мыңжасар Әдекенов: «Атақты «Ақтабан шұбырынды, алқакөл сұлама» оқиғасынан кейін азат етілген жерлерге Сырдың бойынан, әр жерден қайта серпіліп келіп жиналған елді басқаруға деп Қаздауысты Қазыбек би мен шекшек Нұралы би Самарқандағы Барақ ханның 14 жасар баласы Бөкейханды 1748 жылы алып келіп, Орта жүзге хан сайлаған екен. Содан бері, міне, 258 жыл өтті. Осы 258 жыл Бөкейхан мен одан тараған, ел басқарған сұлтандардың тарихы орталық Қазақстанның, Қарқаралы аймағының да тарихы», – дейді. Осылайша қазақ жерінің жазиралы өңірі Қарқаралы төре тұқымдарының құт-берекелі қонысы болған.<ref>Алтынбек Құмырзақұлы. Қарқаралының аға сұлтаны. https://e-history.kz/kz/publications/view/2326 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181013103446/http://e-history.kz/kz/publications/view/2326 |date=2018-10-13 }}</ref> == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||8773 ||{{өсім}}9212 ||{{өсім}}9252 ||100,4 ||4491 ||{{өсім}}4501 ||100,2 ||4721 ||{{өсім}}4751 ||100,6 |} == Шаруашылығы == Қалада тоң май айыратын, сыра қайнататын, кірпіш зауыттары жұмыс істеді. Ауыл шаруашылығы және қыздар бастауыш мектептері болды. [[Қарағайлы қорғасын-барит кен орны|Қарағайлы қорғасын-барит кен-байыту]] комбинатының салынуына, оған теміржол мен тас жолдардың жүргізілуіне, қалада ауыл шаруашылықтың дамуына және айналасында көптеген дем алыс орындарының пайда болуына байланысты Қарқаралы жедел өсті. Қазір қалада нан зауыты,тамақ комбинаты «Тоғай» ЖШС-автокөлік мекемелері астық қабылдау пункті, шеге жасайтын, тағы басқа ұсақ кәсіпорындар, баспахана жұмыс істейді. Бала бақша, 3 орта, 11 кешкі мектеп, ауыл шаруашылық колледжі, музыка, спорт мектептері, мәдениет үйі, кинотеатр, екі кітапхана, тарихи-өлкетану, табиғат мұражайлары, аудандық аурухана т.б.бар. Қала төңірегінде «Шахтер»,»»Сосновый бор» санаторийлері, туристік база, оннан астам демалыс үйі, бес оқушылар лагері орналасқан. === Халық мұрасы === Қарқаралы тау сілемдерінің етегі ежелден көшпелі елге қоныс болған. Ол туралы өткен заманнан жеткен аңыз бен ертегілерде айтылған, Қарқаралы туралы көптеген өлеңдер мен аңыздар жазылған. Ең алғаш «Қозы-Көрпеш, Баян-сұлу» қиссасын орыстың жазушысы М.М. Пришвин осы төңіректе естіген. Қазақтың мың әнін жинаумен тарихта теңдессіз тәлім қалдырған атақты музыка зерттеушісі [[Александр Викторович Затаевич|А.В. Затаевич]] Қарқаралы өңіріндегі құйма құлақ, зерделі де зерек жыраулар ауызынан 154 ән жазып алған. Жазиралы Қарқаралы табиғатына тікелей байланысты «Сұлушаш» поэмасын 1928 жылы Сәбит Мұқанов дүниеге әкелген. === Зерттеулер === Қарқаралының ақ қайың мен жасыл терек зерлеген шұрайлы өлкесі ерте кезден-ақ оқымысты-ғалымдардың, саяхатшы-зерттеушілердің көңіліне ұялап, көзін қызықтырған. Қазақ халқының тұңғыш ғалымы Шоқан Уәлиханов, Қарқаралы округінде екі рет — 1855 және 1863 жылдары болды. Қызмет бабындағы сапарын ол халықтың ауызекі аңыз-әңгімелерімен, ән-жырларымен танысуға арнады. Ш.Уәлиханов мал шаруашылығы жөнінде бірсыпыра қызықты материалдар жинады. Оның «Қарқаралының сыртқы округтері болыстарының қысқы көші-қоны» деген еңбегі осы тақырыпқа арналады. [[Сурет:Шайтан көл (Қарқаралы).jpg|thumb|300px|Шайтан көл]] Атақты саяхатшы П.П.Семенов-Тяньшанский редакторлығымен 1865 жылы басылып шыққан «Ресей империясының Географиялық-статистикалық анықтамалық сөздігі» Қарқаралының атағын асқақтата түсті. Қалың оқырман қауым алғаш рет Қарқаралының сұлулығы туралы, әлі де зеттетлмеген үңгірлер мен қорғандардың құпияларына ынтыға түсті. Орыстың саяхатшысы Г.Н. Потанин өзінің жолжазба естеліктерінде, бұл өңірде болғанда сол кездегі көпес Рязанцевтің үйінде тоқтаған. Бұл ғимарат бүгінгі ұрпаққа сол қалпында жетті. === Халық ағарту === Қарқаралыда ашылған оқу орындары Орталық Қазақстан бойынша ең алғашқы білім орталықтары болып табылады. === Атақты тұлғалары === Қазақтың алғашқы ағартушы, қоғам қайраткерлері [[Ахмет Байтұрсынұлы]], [[Міржақып Дулатұлы]], [[Әлімхан Ермеков]], [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]], [[Жақып Ақбаев]], [[Нығмет Нұрмақов]] бұл өңір тарихына өз таңбаларын қалдырған. Қала көшелеріне келмеске кетіп ұмыттырылмақ болған А. Байтұрсынов, Ж. Ақбаев, Ә. Ермеков, Құнанбай қажы, [[Ұлы Отан соғысы]]ндағы батырларымыз Н. Әбдіров, М. Мамраев, П. Теряев, А. Қосыбаев есімдері берілді. Сонымен бірге Қарқаралының бір көшесі ақын [[Қасым Аманжолов]] есімімен аталады. Қазақстанның тұңғыш ғарышкері [[Әубәкіров Тоқтар Оңғарбайұлы|Тоқтар Әубәкіров]] та осы Қарқаралы топырағынан шыққан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қазақстан қалалары}} {{Қарқаралы ауданы елді мекендері}} [[Санат:Қарқаралы ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қарқаралы]] [[Санат:Қазақстан шипажайлары]] h9of4d91be6ymd66p18lcrqfsuokqx9 Мұхит 0 16340 3595067 3536675 2026-04-29T07:40:44Z Төлеген Мереке 179229 3595067 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World ocean map.gif|right|thumb|240px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары]] '''Мұхит''' (Әлемдік мұхит) — [[гидросфера]]ның негізгі бөлігі. Мұхит, Дүниежүзілік мұхит ({{lang-el|okeanos}} — ''мұхит, Жерді қоршап жатқан ұлы өзен''). Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл Жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн. км² тиеді. [[Жер]] шарында төрт мұхит бар: [[Тынық мұхит|Тынық]], [[Атлант мұхиты|Атлант]], [[Үнді мұхиты|Үнді]] және [[Солтүстік мұзды мұхиты|Солтүстік мұзды]]. Кейбір ғалымдар [[Антарктида]] маңы суларын бесінші-[[Оңтүстік мұхит|Оңтүстік мұхиты]] деп жеке бөледі. == Жалпы мәлімет == Жер ғарыштан көгілдір мұхиттар планетасы сияқты болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% - ы мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 миллион шаршы км - ді жауып жатыр. Кейбір жерлерде мұхиттың тереңдігі 10 км - ден асады. <ref>Сұрақ және Жауап энциклопедия </ref> Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас [[су]] қабаты. Аумағы 361,26 млн. км², көлемі 1340,74 млн. км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы [[Мариана шұңғымасы]]). [[Дүниежүзілік мұхиттың белдемділігі|Дүниежүзілік мұхит]] құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%). Мұхит [[Солтүстік жарты шар]]дың 61%-ын, [[Оңтүстік жарты шар]]дың 81%-ына жуығын алып жатыр. Мұхиттық жарты шардағы судың мөлшері 91%-ды және құрлықтық жарты шардағы мөлшері 53%-ды құрайды. [[Гидрологиялық режім]]інде дүниежүзілік мұхит жеке мұхиттарға, [[теңіз]]дерге, [[шығанақ]]тарға, [[қойнау]]лар мен [[бұғаз]]дарға ажыратылады; сыртқы шекарасы құрлықтың жағалық сызықтарымен айқын кескінделіп, ішкі [[шекара]]сы теңіздермен және оның бөліктерімен бөлінеді. Кейбір зерттеушілер дүниежүзілік мұхитты бес мұхитқа бөледі. Оның шекарасы [[Субтропиктік белдеу|субтропиктік]] және [[Субантарктикалық белдеу|субантарктикалық]] конвергенция сызығы бойымен немесе Ортамұхиттық [[жота]]лардың ендік бөлігі бойынша өтеді.Дүние жүзілік су қоры,1360 млн.км³. Мұхиттар 1322000000 км³, мұз жамылғысы мен мұздықтар 29200000 км³, еспе су 8673000 км³, өзен мен көл суы 23250 км³, су булары 13000 км³. [[Жер|Жер шарының]] үштен екі бөлігін су алып жатыр. Олар өзара бұғаздар арқылы қосылып, Дүниежүзілік мұхитты құрайды. == Мұхит түбі бедері және геологиялық құрылысы == Мұхит түбі ауданының басым бөлігі (73,8%-ы) 3 000 – 6 000 м тереңдікте орналасқан. Ол Мұхит қайраңы ([[шельф]]i), [[беткей]]і, етегі, Мұхит түбі, Мұхит [[шұңғыма]]сына ажыратылады. Қайраң мұхиттардың шетін бойлай құрлықтың су астындағы жалғасы ретінде 200 м тереңдікке дейін созылып жатады, ені ондаған метрден бірнеше жүздеген км-ге жетеді. Ол Мұхитқа қарай тік кемер жасап [[континент]]тік беткейді құрайды. Қайраң құрлық тұғырының төменгі шегі ретінде 2 000 – 2 400 м тереңдікке дейін таралады. Беткей етегінен [[Абиссаль аймақ|абиссаль]] қазаншұңқырларға қарай ені 200 – 300 км болатын континентті етек жалғасады. Мұхиттардың орта тұсынан әдетте [[Ортамұхиттық жота]]лар өтеді. Олардың беткейлері абиссальды Мұхит қазаншұңқырларына ауысады. Орта мұхиттық жоталар ұзындығы 60 000 км болатын біртұтас жүйені құрайды. Жоталардың ені 1 000 км, абиссальды қазаншұңқырлардан 2,5 – 3 км жоғары тұрады. Олардың қырқасы су бетінен орта есеппен 2700 м тереңдікте өтеді. Жоталардың осьтік бөлігінде тереңдігі 1,5 км, ені 20 – 30 км болатын [[риф]]ті аңғарлар байқалады. Абиссальды [[қазаншұңқыр]]лардың ені 1000 км-ге жуық, тереңдігі 5 – 6 км болады. Пассивті шеткі белдем Жер қабығының континентті және мұхиттық шекарасын бойлай жатады; ол сейсмикалығы мен жанартаулық процестердің жоқтығымен сипатталады, континенттен әкелінген өте қалың (5 – 7 км) шөгінді қабаттардан тұрады. Активті шеттердің сейсмикалығы жоғары. Оған Мұхит табанын жанартаулық аралдық доғадан бөліп тұратын терең [[шұңғыма]]лар (тереңд. 7 – 8 км) ұштасқан. Мұхит түбін негізгі екі геологиялық кешен құрайды: беті [[шөгінді]] қаптамамен жабылған [[базальт]]ті және оған жақын [[магма]]лық жыныстардан тұратын іргетас жатыр. Мұхиттың геологиялық тарихын зерттеушілер Мұхитты бастапқы, өтпелі және қазіргі даму кезеңдеріне ажыратады. [[Геология]]ға дейінгі кезеңді (3,5 млрд. жыл бұрын) қамтыған гипотетик. Бастапқы сатысында жер қойнауынан негізгі су массасының шығуы, [[қышқыл]] өнімдердің газсыздануы және мұхит түбі жыныстарымен іс-әрекетке түсіп бейтараптануымен байланысты. Өтпелі кезеңнің ұзақтығы 2 млрд. жылды құрайды (3,5 – 1,7 млрд. жыл бұрын). Бұл кезеңде өмір пайда болып дамыды; [[фотосинтез]] нәтижесінде оттек бөлініп, мөлшері ұлғайды. Мұхит суының құрамы тұрақталып, тұздылығы шамалы ғана өзгеріске ұшырады. Қазіргі кезең бұдан 1,7 млрд. жыл бұрын басталып, әлі жалғасуда. == Гидрологиясы == Мұхиттардың негізгі гидрологиялық сипаттамасына [[температура]], [[тұз]]дылық және [[ағыс]]тың жылдамдығы жатады. Мұхит өте көп мөлшерде [[күн]] жылуы мен [[Ылғалдылық|ылғал]]ды жинақтаушы орасан зор [[аккумулятор]]. Мұхит бетінің 1 см қалыңдықтағы суына күн энергиясының 94% жұтылады. Осының нәтижесінде Жер бетіндегі температурасының шұғыл ауытқуы бәсеңдейді және шалғай жатқан аудандар ылғалданып, тіршіліктің дамуына қолайлы жағдай туады. == Температурасы == Мұхиттың беткі суының жылдық орташа температурасы 17,5°С. Ашық Мұхитта температураның жоғарғы көрсеткіші [[экватор]] бойында (28°С), ең жоғарғы температура (34°С) тамыз айында [[Парсы шығанағы]]нда тіркелген. Құрлықтың әсерінен су температурасы солтүстік жарты шарда оңтүстік жарты шарға қарағанда жоғары болады, ал экватордан полюстерге қарай біртіндеп –1,5–1,9°С-қа төмендейді. 30° с. е. бойында қыста 17 – 18°С, жазда 25°С; 60° ендікте қыста 0°С-тан төмен, жазда 10°С, полюс маңындағы температура 1,9°С. Мұхит түбіндегі су температурасы 1,4 – 1,8°С, полюстік аймақтарда 0°С-тан төмен болады, ең суық температура –2°С ([[полюс]]те [[мұз]] астында). == Тұздылығы == Судың [[химия]]лық сапасы, [[физика]]лық, химиялық қасиеті жағынан бірдей болғанымен оның [[гидрология]]лық, [[геохимия]]лық режимі әртүрлі. Мұхит суы концентрациясы 35 г/л болатын тұз ерітіндісінен тұрады, сондықтан орташа тұздылығы S – 35,00‰, максимальды тұздылығы 39–42‰ (тропиктік теңіздерде). [[Тұз]] [[масса]]сының құрамы құрлықтан келетін [[жауын-шашын]]мен, [[атмосфера]]мен алмасу процесі және түпкі шөгінділермен, теңіз организмдерінің өмір сүру қабілетімен реттеліп отырады. Мұхитта барлығы 5·10<sup>22</sup> г еріген тұз бар<ref>{{cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/083/906.htm|title=Океан (Мировой океан)|author=М. И. Лазарев|accessdate=2020-01-12}}</ref>. Оның құрамында [[Натрий|Na<sup>+</sup>]], [[Магний|Mg<sup>2+</sup>]], [[Калий|K<sup>+</sup>]], [[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]], [[Хлоридтер|Cl<sup>-</sup>]] иондары кездеседі. Мұхит суында атмосферадан келетін және су қабатында пайда болатын түрлі [[газ]]дардың ([[Оттегі|О<sub>2</sub>]], [[Көмірқышқыл газ|СО<sub>2</sub>]] т.б.) ерітінділері де болады. == Мұхит суының химиялық құрамы == {|class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em;" |+ Мұхит суының химиялық құрамы (тұздылығы = 35)<ref>{{cite book|author=DOE|year=1994|chapter-url=http://cdiac.esd.ornl.gov/ftp/cdiac74/chapter5.pdf|title=Handbook of methods for the analysis of the various parameters of the carbon dioxide system in sea water |publisher= ORNL/CDIAC-74|version=2|editors=A. G. Dickson & C. Goyet|chapter=5}}</ref> |- ! Құрамдас !! Концентрациясы (моль/кг) |- | '''[[Су|H<sub>2</sub>O]]''' || 53.6 |- | '''[[Хлор|Cl<sup>-</sup>]]''' || 0.546 |- | '''[[Натрий|Na<sup>+</sup>]]''' || 0.469 |- | '''[[Магний|Mg<sup>2+</sup>]]''' || 0.0528 |- | '''[[Сульфат|SO<sub>4</sub><sup>2-</sup>]]''' || 0.0282 |- | '''[[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]]''' || 0.0103 |- | '''[[Калий|K<sup>+</sup>]]''' || 0.0102 |- | '''[[Көміртегі|C<sub>T</sub>]]''' || 0.00206 |- | '''[[Бром|Br<sup>-</sup>]]''' || 0.000844 |- | '''[[Бор (элемент)|B<sub>T</sub>]]''' || 0.000416 |- | '''[[Стронций|Sr<sup>2+</sup>]]''' || 0.000091 |- | '''[[Фтор|F<sup>-</sup>]]''' || 0.000068 |} Тұздылықтың маусымдық ауытқуы 100–150 м тереңдікте байқалады. Мұхит суында тұздардан басқа еріген газдар да кездеседі: [[азот]], [[Оттегі|оттек]], [[Көмірқышқыл газ|көмірқышқылы]], т.б. Мұхиттағы тіршіліктің дамуында атмосферадан өтетін және балдырлардың фотосинтезі кезінде түзілетін оттектің маңызы өте зор. Терең қабаттарда оттек мөлшері 2,5 – 3 мг/л-ге дейін кемиді, кейбір аудандарда 0-ге тең болады. == Су айналымы == Мұхиттың 150 – 200 м тереңдіктегі су қабатының айналымы Мұхит бетіндегі басым желдерге тәуелді; ал одан төменгі қабатында тығыздығына байланысты болады. Су айналымының негізгі элементіне субтропиктік ендіктерде [[антициклон]]дық айналым және жоғарғы ендіктерде циклондық айналым жатады. Оның орталық құрлықтардың батыс жағалауында орналасқан ([[Гольфстрим]],[[Куросио]] [[ағыс]]тары). [[Антарктика]]да беткі судың горизонталь жылдамдығы 5 – 10 см/с болатын [[қуат]]ты циркумполюсті ағыс байқалады, ол теңіз түбіне дейін жетеді. Тереңдеген сайын [[ағыс]] жылдамдықтары кеми түседі (тек [[экватор]] маңындағы беткі қарсы ағыстан басқа). == Географиялық белдемділігі == Температураның, тұздылықтың, химиялық элементтердің, органикалық дүниенің негізгі таралу заңдылықтары географиялық белдемдердің ауысу [[шекара]]лары маңында байқалады. Белдемдер арасындағы шекара, көбінесе, мұхиттық шеп түрінде айқын ажыратылады. Тереңдеген сайын (500 м-ден төмен) белдемдердің саны азайып, білінбей кетеді. == Түпкі шөгінділер == Мұхит түбінде [[Терригендік таужыныстар|терригенді]], [[Биогендік шөгінділер|биогенді]], [[Хемогендік шөгінділер|хемогенді]], [[жанартау]]текті және [[Эдафоген|эдафогенді]] шөгінділер жинақталады. Шөгінділер [[климат]]тық, [[тік]], циркумконтинентті және [[тектоника]]лық белдемділікпен тарайды. Мұхит түбінің беткі қабатының басым бөлігін (40%-ға дейін) биогенді шөгінділер жауып жатыр. Терригенді шөгінділерге 20%, терең сулы пелаг. саз 26%-ды құрайды, қалғаны – аралас шөгінділер. Терригенді шөгінділердің құрамы [[алюмосиликат]]ты, [[сынық]]ты, сынықты-сазды, сазды; ол теңіздерде және мұхиттың континентке таяу ауданында әртүрлі тереңдікте тараған. Биогенді әктасты және шақпақтасты шөгінділер қаңқа қалдықтарынан және планктонды, бентосты [[организм]]дердің қабыршағынан түзілген. Хемогенді шөгінділер ашық Мұхиттарда кездеседі, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалардан, [[смектит]]ті, темірлі шөгінділерден тұрады. Жанартаутекті шөгінділер жер беті және су асты жанартау атқылауларының кесекті өнімдерінен түзілген; ол доғалдық аралдарда кең таралған. Эдафогенді түзілімдер тектоникалық өнімдердің уатылуынан және су түбіндегі байырғы таужыныстардың (базальтты, габброидты, т.б.) су асты шайылуынан пайда болған.<ref>[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.</ref> == Минералды ресурстары == Мұхит суларында [[Менделеевтің Периодтық Заңы|Д.Менделеев]] кестесінің 70-тен астам [[элемент]]і еріген күйінде кездеседі; судың 1 км³-інде 36 млн. түрлі заттар бар. Мұхит қойнауында әр түрлі қатты, [[сұйық]], [[газ]] тәрізді минералды [[шикізат]] қорлары, [[мұнай]] мен [[газ]], сирек [[метал]]дар, [[қалайы]], [[алтын]], [[алмас]] шашылымдары, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалар, [[Сульфидтер|сульфид]], фосфорит және құрылыс материалдары алабы тараған. Мұнай мен газдың қоры 300 – 350 млрд.(қойнау қайраңында 184 млрд. ) деп болжанады. [[АҚШ]] жағалауы мен [[Мексика]] шығанағында, Солтүстік Парсы шығанағы және оңтүстік-Шығыс [[Азия]], [[Баренц]], [[Беринг теңізі|Беринг]] теңіздерінің қайраңдары дүние жүзінің аса ірі мұнайлы-газды аудандары саналады. Мұхит мұнайын 40 шақты ел өндіріп, 40-тай ел барлау жұмыстарымен айналысуда. Теңіздегі элементтер ([[алтын]], [[платина]], [[алмас]], [[касситерит]], [[циркон]], [[монацит]], [[титан]], [[ильменит]], [[рутил]], т.б.) жағалық қайраңда шөгінділердің толқындармен қарқынды шайылуынан қалыптасады. [[Индонезия]], [[Таиланд]], [[Малайзия]] [[жағалау]]ларында қалайы, [[Аляска]] және солтүстік [[Америка]]ның Тынықмұхиттық жағалауында алтын, оңтүстік-Батыс [[Африка]] ([[Намибия]]) жағалауында құрамында алмас бар шөгінділер, сирек металды шашылымдар [[Австралия]], [[Үндістан]], [[Бразилия]] жағалауында кездеседі. Дүние жүзінің көптеген елдерінің жағалауларында [[құрылыс]] [[материал]]дары – [[құм]], [[қиыршықтас]], [[маржан]]ды [[әктас]], [[моллюскалар]], [[бақалшақ]]тар өндіріледі. == Органикалық дүниесі == Тірі организмдер бүкіл Мұхит қабаттарында тіршілік етеді. [[Органика]]лық дүниесі бентос ([[түпкі тұрғындар]]), [[планктон]] (пассивті жүзушілер) және нектонға (активті жүзушілер) бөлінеді. [[Өсімдік]] дүниесінің 10 мың түрі бар, олар, негізінен, жарық жақсы түсетін 200 – 300 м тереңдіктегі қабаттарда таралған. [[Жануар]]лар дүниесі түрлерінің саны 150 мыңдай. Мұхитта [[планета]]дағы тіршілік иелерінің 4/5-і мекендейді. Түрлердің саны экваторлық аймақтан полюстерге және тереңдікке қарай кеми береді. Мұхит құрамында [[белок]] мөлшері көп азық-түлік өнімдерінің ([[балық]], [[моллюскілер]], бақалшақтар, [[Сүт қоректі|сүт қоректілер]], [[балдыр]]лар, т.б.) маңызды көзі, ол адамдарға қажетті белоктың 20%-ын береді. '''Теңіз''' – мұхит айдынынан құрлықпен немесе су асты жоталарымен бөлінген және одан [[гидрология]]лық, [[метеорология]]лық, климаттық режимдерімен ерекшеленетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. Теңіздің ашық мұхиттан шеткері орналасуы оның климатына әсер етіп, су алмасуын баяулатады. Теңіз құрлықпен неғұрлым тұйықтала түссе, онда оның су режиміндегі мұхиттан айырмашылығы соғұрлым арта түседі. Теңіз деп шартты түрде мұхиттың ашық бөліктері де аталады; мысалы, [[Атлант мұхиты]]ның [[Саргасс теңізі]] және [[Үнді мұхиты]]ның [[Арабия теңізі]]. Кейбір көлдер – [[Каспий]], [[Арал]], [[Өлі теңіз]] – теңіз, ал кейбір теңіздер шығанақ (Мексика, Гудзон, Парсы) болып саналады. Оқшаулануы мен гидрологиялық режимінің ерекшеліктеріне қарай теңіз үш топқа [ішкі (жерорталық теңіздер мен жартылай тұйық теңіздер), шеткі аралдар және аралық теңіздер] бөлінеді. Геологиялық тұрғыдан теңіз палеоген-неоген және антропогенде қалыптасып біткен. Неғұрлым терең теңіздер Жер қыртысының аумақты жарылымдарының орнында (мысалы, [[Жерорта теңізі]]) пайда болады. Дүниежүзілік мұхит суының құрлықтың жағалық бөлігін басуынан құрлықтық қайраңда шағын теңіздер қалыптасады. Теңіздің құрлықтан қашық не жақын жатуы климатының континенттілігінің артуына немесе кемуіне және температурасының маусымдық ауытқуына әсер етеді. Географиялық орнына қарай кейбір теңіз суының беткі және терең қабаттары көршілес мұхиттың ашық бөлігіне қарағанда жылырақ (мысалы, Қызыл теңіз), кейбірі суығырақ (мысалы, [[Охота теңізі]]) келеді. Теңіз суының тұздылығы тұщы судың кірісі (өзен ағыны, жауын-шашын, мұздың еруі) мен шығысының (булану, мұз қалыптасу) арасындағы айырмашылыққа байланысты ауытқып отырады. Балтық теңізінің ашық бөлігінің тұздылығы – 6,0 – 8,0‰ болса, [[Қызыл теңіз]]де бұл көрсеткіш 41,5‰-ге дейін көтеріледі. Теңізде температура мен тұздылық көрсеткіштерінің шеткі мөлшерлері таралуына орай суының тығыздығы да дүниежүзілік мұхит үшін шеткі мағыналы көрсеткішке ие болады. Мысалы, [[Балтық теңізі|Балтық теңізінің]] тығыздығы 1,01г/см3-ге тең болса, Қызыл теңізде 1,0287г/см3-ге тең. Мұхиттың ашық бөлігінен теңіз суы тығыздығының өзгешелігі – буының маусымдық ауытқып отыруында. Мұз қабаты негізінен полюстік және қоңыржай ендік теңіздерінде ғана қалыптасады. Теңіздің органикалық дүниесі мұхиттың ашық бөлігіндегі органикалық дүниеге қарағанда бай және көбіне өзіндік түрлер (эндемиктер) басым тараған. == Халықаралық-құқықтық режим == Теңіз кеңістігін және Дүниежүзілік Мұхитты пайдалану құқығын реттеу, оның байлықтарын пайдалану [[халықаралық құқық]] нормасының күрделі жүйесімен және жеке мемлекеттердің заңдарымен анықталады. Оны реттеу үшін 1958 жылы халықаралық теңіздік құқық [[кодификация]]сы өткізіліп, [[Женева]] конвенциясы қабылданды. Ол бойынша ашық теңіз суы барлық [[мемлекет]]терге ортақ және ешбір мемлекет [[Мұхит]] бөліктерін өз биліктеріне бағындыруға құқығы жоқ; ашық теңізде әрбір мемлекеттің кеме қатынасына, [[балық]] аулауға еркі бар. [[Ядролық қару|Ядролық қару-жарақты]] сынау, Дүниежүзілік Мұхиттың ластануын болдырмау туралы, аумақтық теңізге және континенттік қайраңға шек қою, т.б. мәселелерге тыйым салатын көптеген халықаралық келісімдер бар. Теңіз құқығы бойынша 1982 жылы қабылданған “Теңіздер хартиясы” аталатын БҰҰ Конвенциясы жағалаудан бастап, 200 теңіз милін құрайтын [[экономика]]лық аймақты белгіледі, жағалаулық мемлекеттер де соның шегінде [[биология]]лық және [[минерал]]дық [[шикізат]] қорларын пайдалануға құқылы. Аумақтық теңіз жағалауындағы мемлекеттер ғылыми зерттеу мәселелерін өз қалаулары бойынша шешеді. Шетелдік [[кеме]]лер континенттік қайраңда және түбінде зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісімін алуы керек. Дүниежүзілік Мұхит байлықтарын игеру маңызды ғаламдық мәселенің бірі саналады. Бұл оның [[планета]]дағы [[температура]]ны реттейтін, оттекті бөліп шығаратын қасиетіне байланысты. Мұхитты игеру минералдық, биологиялық, [[энергетика]]лық, [[көлік]]тік, [[рекреакция]]лық, [[экология]]лық, [[ғылым]]и-танымдық бағыттарда жүзеге асырылады. ҰТР-ның табыстары Мұхиттағы [[мұнай]] мен газды, темір-марганец конкрецияларын өндіруді одан әрі арттыру, теңіз суынан сутегі изотопын – дейтерийді шығару, теңіз сулары энергиясын электр [[энергия]]сына айналдыратын алып электр ст-ларын салу, теңіз суын тұщыту, оның түбімен кабельді желілер төсеу үшін болашаққа кең жол ашады. Көптеген елдерде ([[Франция]], [[Норвегия]], [[Ресей]]) Мұхит суының тасқынын пайдаланатын электр станциялары жұмыс істейді. Мұхит жолдарына бүкіл дүние жүзінде сумен тасымалданатын жүктің 80%-ы келеді. == Мұхит геохимиясы == '''Мұхит геохимиясы''' – [[геохимия]]ның мұхит суындағы және шөгінділеріндегі химиялық элементтердің [[концентрация]]сы мен шашырау заңдылықтарын, мұхит суларының [[тұз]] [[масса]]сы құрамының қалыптасуын, мұхиттың химиялық эволюциясын зерттейтін саласы. Негізгі мақсаты мұхит суы құрамындағы [[элемент]]терді зерттеу. Мұхит суы құрамы [[литосфера]], [[биосфера]] және [[гидросфера]] арасындағы элемент алмасу мен ұзақ айналымның бір бөлігі болып қарастырылады. Мұхиттың тұздылығы кембрий дәуірінен бастап қазірге дейін өзгермеген. Бір [[литр]]інде 34 – 35 г-дай тұз болады. Қалыңд. ондаған немесе жүздеген метр мұхит суының жоғарғы қабатының тұздылығы біртекті, төменгі қабатында тұздылығы түрліше. Мұхит суының тұздылығы қосылған [[өзен]]нен, жалғасқан теңіз суларынан әкелінген шөгінділерден, еріген [[мұздық]]тар мен [[мұзтау]]лардан біраз төмендейді, ал буланудан – өседі. Тұздылық шамасы жылы ағыстар мен 20 – 30ендіктерде жоғары, салқын ағыстар мен [[экватор]] аумағында төмен. Мұхит сулары массасындағы элементтердің жинақталуы олардың таралу мөлш. мен қосылыстарының ерігіштігіне байланысты; мұхит суы катиондарының [[ион]]дық потенциалы төмен, ал [[анион]]дарынікі – жоғары келеді. Оңай еритін қосылыстар суды қанықтырады, ал қиын еритіндері мұхит түбіндегі тұнбаларда жиналады. Мұхит сулары массасындағы түпкі шөгінділер, құрамы әр түрлі ерітінділер, органик. заттар, газдар арасында тепе-теңдік орнаған. Мұхит сулары негізгі, түптік, лайлық болып ажыратылады. Түптік суларда [[оттек]] аз, бірақ [[көмір қышқыл газы]], [[метан]], [[күкірт]]ті [[сутек]] мол. [[Кремний]], [[алюминий]], [[темір]], т.б. жер қыртысында көп таралған элементтер мұхит суларында өте аз, ал хлор мен бром көп. Жер қыртысына қарағанда мұхит суында бор 260, хлор 670, күкірт 290 есе жоғары. Мұхит суындағы бос күйдегі оттек организм түрлерінің таралуын, тотығу, тотықсыздану реакцияларын реттейді, геохимиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді. Катиондарының қосындысы Cl–, сияқты күшті қышқыл аниондарының қосындысынан артық болуынан “[[сілтілік қор]]” құрылады. Мұхит тереңінде тотықсыздану реакциясы басым болады. Көміртегі (ІV) оксиді және [[сульфат]]тарды ажыратушы бактериялардың қатысуымен органик. заттардағы күкірт қышқылы тұздарының ыдырауынан күкіртсутек (H2S) түзіледі. H2S газы тірі организмдерге зиянды әсер етеді. Мыс., [[Қара теңіз]] суының терең қабаттарындағы H2S мол болғандықтан [[Каспий теңізі]]не қарағанда органикалық дүниесі тапшы. температура төмендеген сайын СО2-ның ерігіштігі артатындықтан, карбонатты шөгінділер жылы суларда жиылады, ал суық суларда олар тұнбайды. Жер қыртысындағы бромның 75%-ы мұхит суларында. P, N, Sі сияқты элементтер геохимиясы үшін организмдердің [[тіршілік]] әрекетінің мәні зор. == Мұхиттағы белдемдер == '''Мұхиттағы дивергенция белдемі''' – Дүниежүзілік Мұхиттың беткі ағыстарының таралу аймағы. Су бетіндегі жел ағыстарының жылдамдығының және су тығыздығының бір қалыпты таралмауы салдарынан қалыптасады. [[Циклон]]дық [[циркуляция]] аймағында, [[жел]] және су ағыстарының қарама-қарсы бағытқа шұғыл өзгеру аудандарында анық байқалады. Тереңнен көтерілетін ағыстар әсерінен Мұхиттағы дивергенция белдемінде жоғарғы қабат сулары қоректік заттары мол қабаттармен байытылып (биологиялық өнімділіктің жоғарылауына әсер етеді) отырады; бұл белдемдер – балық кәсіпшілігіне өнімді мол беретін аудан. Дивергенцияның тұрақты белдемдері мұхиттардың қоңыржай және субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктері болып есептеледі; '''Мұхиттағы конвергенция белдемі''' – Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабаттарының араласу аймағы. Мұхит бетіндегі [[ауа]] ағыстары мен су тығыздықтарының біркелкі таралмауларынан дамиды. Негізінен жылы және суық сулардың тоғысқан жерлерінде қалыптасады. Конвергенциялық белдемде су тығыздығының қалыпты жағдайларда таралмауы салдарынан беткі қабаттарда антициклондық және циклондық ағыс айналыстары дамиды. [[Антициклон]]дық айналыста судың қарқынды араласуы мен төмен қарай ығысуы қалыптасса, циклондық айналыстарда мұхит бетіне шығатын тереңнен көтерілу ағыстары дамиды. Осыған байланысты бұл белдемде жоғарғы биологиялық өнімділік жағдайлары қалыптасады. Дүниежүзілік мұхитты негізгі 4 тұрақты конвергенц. белдемге ажыратуға болады: солтүстік, оңтүстік субполюстік және солтүстік, оңтүстік субтропиктік белдемдер. Мұхиттағы конвергенция белдемі мұхит табиғатының маңызды элементі, себебі төмен ығысатын сулар мұхиттың терең қабатын жылытады және [[оттек]]пен байытып отырады. Мұхиттағы конвергенция белдемінде 100 – 150 м-ден астам тереңдіктегі су қабаттарының барлық негізгі гидролог. белгілері қалыптасады. Мұхиттағы конвергенция белдемі неғұрлым жоғары ендіктерде орналасса, судың температурасы соғұрлым төмендеп, тұнатын судың тығыздығы жоғарылайды, ол мұхиттың [[терең]] қабаттарын қамтиды; == Мұхиттану == '''Мұхиттану ''', [[океанология]] – Дүниежүзілік мұхиттағы табиғи процестерді зерттейтін [[ғылым]]. Мұхиттану Дүниежүзілік мұхитты гидросфераның бір бөлігі ретінде әрі физиялық, химиялық, геологиялық, биологиялық т.б. процестер бір-бірімен өзара күрделі байланыста өтіп жататын [[атмосфера]]мен, [[литосфера]]мен, [[құрылық]]тық ағын сулармен әрекеттесетін біртұтас планетааралық табиғи нысан ретінде қарастырады. Мұхиттанудың басты мәселесі – мұхит табиғаты заңдылықтарының біртұтастығын анықтау. Оны танудың методол. негізі – мұхит суындағы, сондай-ақ сулар мен оларға шектесіп жатқан орта арасындағы [[трансформация]]ны, [[энергия]] және [[зат]] алмасуды зерттейді. Мұхиттану судың тереңдігін, температурасын, тұздылығын, ағысын, толқынын, [[түс]]ін және мөлдірлігін, мұхит суы құрамындағы химиялық заттар мен олардың қосылыстарының мөлшерін, әр түрлі биологиялық және басқа да көрсеткіштерді өлшеудің нақты мәліметтеріне, [[физика]]ның, [[математика]]ның, [[химия]]ның, [[биология]]ның теориялық тұжырымдарына сүйенеді, жүйелі талдау әдісін қолданады, [[электрон]]ды-есептеу техникасын пайдаланады. Мұхиттанудың маңызды қолданбалы мәселесі – [[халық]] шаруашылығының теңіздік салаларын ғылымның соңғы жетістіктерімен қамтамасыз ету, мұхиттың астында және үстінде жүзетін кемелердің қауіпсіздігіне [[кепілдік беру]], судың және мұхит түбінің биологиялық шикізат қорларын пайдалану, ауа райын болжауды жетілдірудің әдістері, т.б. Мұхиттану бірнеше бағытты біріктіретін кешенді ғылым, оның әрқайсысы мұхит табиғатының белгілі бір құбылыстарын зерттейді. Мұхит пен теңіз суларындағы физикалық процестерді мұхит пен атмосфераның өзара әсерлесу заңдылықтарын қарастырады. Химиялық мұхиттану (мұхит химиясы) Дүниежүзілік мұхит суының химиялық қасиетін, құрамын, физикалық-химиялық процестерін зерттейді. Мұхит геологиясы (теңіз геологиясы) Дүниежүзілік мұхит түбі мен қойнауындағы өтетін геологиялық, геофизикалық, геохимиялық процестерді және сонымен байланысты мұхит пен теңіздегі [[кен байлықтар]]ының пайда болуының заңдылықтарын, мұхит пен теңіздің жағалық белдемінің геологиясы мен геоморфологиясын зерттейді. биологиялық Мұхиттану (мұхит биологиясы) мұхит пен теңіздің жануарлар мен [[өсімдік]]тер дүниесін, онда өтетін биологиялық [[процес]]терді қарастырады. == Мұхит ластануы == '''Мұхит ластануы''', Дүниежүзілік мұхиттың ластануы – адамдардың әрекеті нәтижесінде мұхит (теңіз) суларындағы табиғи процестердің бұзылуы. Ластаушы заттардың өте көп мөлшерде жиналуы салдарынан жылдан-жылға мұхиттың өзін-өзі тазарту мүмкіншілігінің төмендеуі – онда [[тіршілік]] ететін [[организм]]дердің құрып кетуіне немесе шектен тыс көбеюіне алып келеді. Мысалы, [[теңіз жұлдызы]]ның (Asteroіdea) тым көбейіп кетуінен Австралия жағалауындағы [[Үлкен тосқауыл рифі]]нің түбінде “тікенді шеңбер” қалыптасуда. Қазіргі кездегі ең үлкен проблема -мұхиттың [[мұнай]]мен және [[мұнай өнімдері]]мен ластануы. Мұхиттың мұнаймен ластануының басым бөлігі теңіз транспортының және қала аумақтарынан шайып әкелетін мұнайдың үлесіне тиеді. Мұхитты мекендеушілер үшін, әсіресе, организмнің ішіне еніп кеткен жағдайда токсикалық әсер ететін, мұнайдың ерігіш компоненттері қауіпті. Мұнайдың төгілуінің ең бір ауыр зардабы -су бетінде жұқа мұнай қабатының пайда болуы. Онда газ алмасу бұзылады, жарықтың суға өтуі нашарлайды, фотосинтез жүрмегендіктен [[фитопланктон]] қырылады. Мұнайдың ауыр компоненттері ([[мазут]]) су табанына шөгеді, бұл [[бентос]]тың өлуіне әкеліп соғады.<ref> М.Ш.Алипов.Экология және тұрақты даму. Алматы 2012 ISBN 978-601-7275-58-7</ref> == Мұхит шарасы == '''Мұхит шарасы''' – Дүниежүзілік [[мұхит түбі]] бедерінің және геологиялық құрылымының басты элементтерінің бірі. Мұхиттың [[абиссаль белдемі]]н қамтиды, жер бетінің ең төменгі гипсометрлік деңгейін (орташа тереңдігі – 4000 м, ең терең жері – 7000 м) алып жатыр. Мұхит шарасының аум. 185 млн кm²-ден астам; бұл – Дүниежүзілік мұхит түбінің 50%-ы. Мұхит шарасы бедерінің аса ірі элементі – мұхит шұңғымасы (орташа тереңдігі 5000 м). [[Шұңғыма]] түбінің 80%-ы – төбелі, абиссаль бедерлі аймақ, қалған бөлігі – құрлықтар етегіне ұласатын, тегіс және көлбеулене келген абиссаль жазықтар. Мұхит шарасының жоталық жер бедері негізінен күмбез тәріздес, мұхит көтерілімдерінен құралады. Кейбір су астындағы жоталардан жанартаулар тізбегі кездеседі. Тропиктік айдындардағы мұхит жоталарының шыңдарына теңіз маржандары шоғырланады да, бірте-бірте шағын аралдарға айналады. Көлемді аймақты қамтитын, беті тегістелген көтерілімдер мұхиттық [[үстірт]], терең сулы науаларды қоршап жатқан өңірлер шеткі жондар деп аталады. Мұхит шарасы бедерінен жер қабығының мыңдаған км-ге созылған ірі жарылыстарын (мысалы, [[Тынық мұхит]]тың солтүстік-шығыс шұңғымасындағы субендіктік жарылыстар жүйесі) байқауға болады;<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Мұхиттар мен теңіздерді қорғау == Мұхитты зерттеу жəне оны қорғау - адам баласының маңызды міндеті. Мұхитты зерттеуде экспедициялық кемелердің маңызы зор. Олар ғылыми-зерттеу лабораторияларымен жабдықталған (мысалы, француздық [[Жак-Ив Кусто]] "Калипсо" кемесі). Арнаулы аппараттар, батискафтар үлкен тереңдіктерге зерттеу жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді. Мұхит зерттеушілерінің қарамағында тереңдікті анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлік жəне басқа да күрделі құралдар бар (мəселен, "Алвин" сүңгуір кемесі ғалымдарды 4500м тереңдікке децін апарады. == Мұхиттар == * [[Тынық мұхит]] * [[Атлант мұхиты]] * [[Үнді мұхит]] * [[Солтүстік Мұзды мұхит]] * [[Оңтүстік мұхит]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://refik.ucoz.kz/load/kursty_zh_mystar/d_niezh_zilik_m_khitty_geologijaly_tarikhy/2-1-0-6284 Мұхит] {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Мұхиттар]] [[Санат:Мұхиттану]] [http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp Сұрақ және Жауап энциклопедия ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426233857/http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp |date=2014-04-26 }} 57 бет 56lkcd2wkh9jwm40pwzzs4ryjirn211 3595070 3595067 2026-04-29T07:42:45Z Төлеген Мереке 179229 3595070 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World ocean map.gif|right|thumb|240px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары]] '''Мұхит''' (Әлемдік мұхит) — [[гидросфера]]ның негізгі бөлігі. Мұхит, Дүниежүзілік мұхит ({{lang-el|okeanos}} — ''мұхит, Жерді қоршап жатқан ұлы өзен''). Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл Жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн. км² тиеді. [[Жер]] шарында төрт мұхит бар: [[Тынық мұхит|Тынық]], [[Атлант мұхиты|Атлант]], [[Үнді мұхиты|Үнді]] және [[Солтүстік мұзды мұхиты|Солтүстік мұзды]]. Кейбір ғалымдар [[Антарктида]] маңы суларын бесінші-[[Оңтүстік мұхит|Оңтүстік мұхиты]] деп жеке бөледі. == Жалпы мәлімет == Жер ғарыштан көгілдір мұхиттар планетасы сияқты болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% - ы мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 миллион шаршы км - ді жауып жатыр. Кейбір жерлерде мұхиттың тереңдігі 10 км - ден асады. <ref>Сұрақ және Жауап энциклопедия </ref> Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас [[су]] қабаты. Аумағы 361,26 млн. км², көлемі 1340,74 млн. км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы [[Мариана шұңғымасы]]). [[Дүниежүзілік мұхиттың белдемділігі|Дүниежүзілік мұхит]] құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%). Мұхит [[Солтүстік жарты шар]]дың 61%-ын, [[Оңтүстік жарты шар]]дың 81%-ына жуығын алып жатыр. Мұхиттық жарты шардағы судың мөлшері 91%-ды және құрлықтық жарты шардағы мөлшері 53%-ды құрайды. [[Гидрологиялық режім]]інде дүниежүзілік мұхит жеке мұхиттарға, [[теңіз]]дерге, [[шығанақ]]тарға, [[қойнау]]лар мен [[бұғаз]]дарға ажыратылады; сыртқы шекарасы құрлықтың жағалық сызықтарымен айқын кескінделіп, ішкі [[шекара]]сы теңіздермен және оның бөліктерімен бөлінеді. Кейбір зерттеушілер дүниежүзілік мұхитты бес мұхитқа бөледі. Оның шекарасы [[Субтропиктік белдеу|субтропиктік]] және [[Субантарктикалық белдеу|субантарктикалық]] конвергенция сызығы бойымен немесе Ортамұхиттық [[жота]]лардың ендік бөлігі бойынша өтеді.Дүние жүзілік су қоры,1360 млн.км³. Мұхиттар 1322000000 км³, мұз жамылғысы мен мұздықтар 29200000 км³, еспе су 8673000 км³, өзен мен көл суы 23250 км³, су булары 13000 км³. [[Жер|Жер шарының]] үштен екі бөлігін су алып жатыр. Олар өзара бұғаздар арқылы қосылып, Дүниежүзілік мұхитты құрайды. == Мұхит түбі бедері және геологиялық құрылысы == Мұхит түбі ауданының басым бөлігі (73,8%-ы) 3 000 – 6 000 м тереңдікте орналасқан. Ол Мұхит қайраңы ([[шельф]]i), [[беткей]]і, етегі, Мұхит түбі, Мұхит [[шұңғыма]]сына ажыратылады. Қайраң мұхиттардың шетін бойлай құрлықтың су астындағы жалғасы ретінде 200 м тереңдікке дейін созылып жатады, ені ондаған метрден бірнеше жүздеген км-ге жетеді. Ол Мұхитқа қарай тік кемер жасап [[континент]]тік беткейді құрайды. Қайраң құрлық тұғырының төменгі шегі ретінде 2 000 – 2 400 м тереңдікке дейін таралады. Беткей етегінен [[Абиссаль аймақ|абиссаль]] қазаншұңқырларға қарай ені 200 – 300 км болатын континентті етек жалғасады. Мұхиттардың орта тұсынан әдетте [[Ортамұхиттық жота]]лар өтеді. Олардың беткейлері абиссальды Мұхит қазаншұңқырларына ауысады. Орта мұхиттық жоталар ұзындығы 60 000 км болатын біртұтас жүйені құрайды. Жоталардың ені 1 000 км, абиссальды қазаншұңқырлардан 2,5 – 3 км жоғары тұрады. Олардың қырқасы су бетінен орта есеппен 2700 м тереңдікте өтеді. Жоталардың осьтік бөлігінде тереңдігі 1,5 км, ені 20 – 30 км болатын [[риф]]ті аңғарлар байқалады. Абиссальды [[қазаншұңқыр]]лардың ені 1000 км-ге жуық, тереңдігі 5 – 6 км болады. Пассивті шеткі белдем Жер қабығының континентті және мұхиттық шекарасын бойлай жатады; ол сейсмикалығы мен жанартаулық процестердің жоқтығымен сипатталады, континенттен әкелінген өте қалың (5 – 7 км) шөгінді қабаттардан тұрады. Активті шеттердің сейсмикалығы жоғары. Оған Мұхит табанын жанартаулық аралдық доғадан бөліп тұратын терең [[шұңғыма]]лар (тереңд. 7 – 8 км) ұштасқан. Мұхит түбін негізгі екі геологиялық кешен құрайды: беті [[шөгінді]] қаптамамен жабылған [[базальт]]ті және оған жақын [[магма]]лық жыныстардан тұратын іргетас жатыр. Мұхиттың геологиялық тарихын зерттеушілер Мұхитты бастапқы, өтпелі және қазіргі даму кезеңдеріне ажыратады. [[Геология]]ға дейінгі кезеңді (3,5 млрд. жыл бұрын) қамтыған гипотетик. Бастапқы сатысында жер қойнауынан негізгі су массасының шығуы, [[қышқыл]] өнімдердің газсыздануы және мұхит түбі жыныстарымен іс-әрекетке түсіп бейтараптануымен байланысты. Өтпелі кезеңнің ұзақтығы 2 млрд. жылды құрайды (3,5 – 1,7 млрд. жыл бұрын). Бұл кезеңде өмір пайда болып дамыды; [[фотосинтез]] нәтижесінде оттек бөлініп, мөлшері ұлғайды. Мұхит суының құрамы тұрақталып, тұздылығы шамалы ғана өзгеріске ұшырады. Қазіргі кезең бұдан 1,7 млрд. жыл бұрын басталып, әлі жалғасуда. == Гидрологиясы == Мұхиттардың негізгі гидрологиялық сипаттамасына [[температура]], [[тұз]]дылық және [[ағыс]]тың жылдамдығы жатады. Мұхит өте көп мөлшерде [[күн]] жылуы мен [[Ылғалдылық|ылғал]]ды жинақтаушы орасан зор [[аккумулятор]]. Мұхит бетінің 1 см қалыңдықтағы суына күн энергиясының 94% жұтылады. Осының нәтижесінде Жер бетіндегі температурасының шұғыл ауытқуы бәсеңдейді және шалғай жатқан аудандар ылғалданып, тіршіліктің дамуына қолайлы жағдай туады. == Температурасы == Мұхиттың беткі суының жылдық орташа температурасы 17,5°С. Ашық Мұхитта температураның жоғарғы көрсеткіші [[экватор]] бойында (28°С), ең жоғарғы температура (34°С) тамыз айында [[Парсы шығанағы]]нда тіркелген. Құрлықтың әсерінен су температурасы солтүстік жарты шарда оңтүстік жарты шарға қарағанда жоғары болады, ал экватордан полюстерге қарай біртіндеп –1,5–1,9°С-қа төмендейді. 30° с. е. бойында қыста 17 – 18°С, жазда 25°С; 60° ендікте қыста 0°С-тан төмен, жазда 10°С, полюс маңындағы температура 1,9°С. Мұхит түбіндегі су температурасы 1,4 – 1,8°С, полюстік аймақтарда 0°С-тан төмен болады, ең суық температура –2°С ([[полюс]]те [[мұз]] астында). == Тұздылығы == Судың [[химия]]лық сапасы, [[физика]]лық, химиялық қасиеті жағынан бірдей болғанымен оның [[гидрология]]лық, [[геохимия]]лық режимі әртүрлі. Мұхит суы концентрациясы 35 г/л болатын тұз ерітіндісінен тұрады, сондықтан орташа тұздылығы S – 35,00‰, максимальды тұздылығы 39–42‰ (тропиктік теңіздерде). [[Тұз]] [[масса]]сының құрамы құрлықтан келетін [[жауын-шашын]]мен, [[атмосфера]]мен алмасу процесі және түпкі шөгінділермен, теңіз организмдерінің өмір сүру қабілетімен реттеліп отырады. Мұхитта барлығы 5·10<sup>22</sup> г еріген тұз бар<ref>{{cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/083/906.htm|title=Океан (Мировой океан)|author=М. И. Лазарев|accessdate=2020-01-12}}</ref>. Оның құрамында [[Натрий|Na<sup>+</sup>]], [[Магний|Mg<sup>2+</sup>]], [[Калий|K<sup>+</sup>]], [[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]], [[Хлоридтер|Cl<sup>-</sup>]] иондары кездеседі. Мұхит суында атмосферадан келетін және су қабатында пайда болатын түрлі [[газ]]дардың ([[Оттегі|О<sub>2</sub>]], [[Көмірқышқыл газ|СО<sub>2</sub>]] т.б.) ерітінділері де болады. == Мұхит суының химиялық құрамы == {|class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em;" |+ Мұхит суының химиялық құрамы (тұздылығы = 35)<ref>{{cite book|author=DOE|year=1994|chapter-url=http://cdiac.esd.ornl.gov/ftp/cdiac74/chapter5.pdf|title=Handbook of methods for the analysis of the various parameters of the carbon dioxide system in sea water |publisher= ORNL/CDIAC-74|version=2|editors=A. G. Dickson & C. Goyet|chapter=5}}</ref> |- ! Құрамдас !! Концентрациясы (моль/кг) |- | '''[[Су|H<sub>2</sub>O]]''' || 53.6 |- | '''[[Хлор|Cl<sup>-</sup>]]''' || 0.546 |- | '''[[Натрий|Na<sup>+</sup>]]''' || 0.469 |- | '''[[Магний|Mg<sup>2+</sup>]]''' || 0.0528 |- | '''[[Сульфат|SO<sub>4</sub><sup>2-</sup>]]''' || 0.0282 |- | '''[[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]]''' || 0.0103 |- | '''[[Калий|K<sup>+</sup>]]''' || 0.0102 |- | '''[[Көміртегі|C<sub>T</sub>]]''' || 0.00206 |- | '''[[Бром|Br<sup>-</sup>]]''' || 0.000844 |- | '''[[Бор (элемент)|B<sub>T</sub>]]''' || 0.000416 |- | '''[[Стронций|Sr<sup>2+</sup>]]''' || 0.000091 |- | '''[[Фтор|F<sup>-</sup>]]''' || 0.000068 |} Тұздылықтың маусымдық ауытқуы 100–150 м тереңдікте байқалады. Мұхит суында тұздардан басқа еріген газдар да кездеседі: [[азот]], [[Оттегі|оттек]], [[Көмірқышқыл газ|көмірқышқылы]], т.б. Мұхиттағы тіршіліктің дамуында атмосферадан өтетін және балдырлардың фотосинтезі кезінде түзілетін оттектің маңызы өте зор. Терең қабаттарда оттек мөлшері 2,5 – 3 мг/л-ге дейін кемиді, кейбір аудандарда 0-ге тең болады. == Су айналымы == Мұхиттың 150 – 200 м тереңдіктегі су қабатының айналымы Мұхит бетіндегі басым желдерге тәуелді; ал одан төменгі қабатында тығыздығына байланысты болады. Су айналымының негізгі элементіне субтропиктік ендіктерде [[антициклон]]дық айналым және жоғарғы ендіктерде циклондық айналым жатады. Оның орталық құрлықтардың батыс жағалауында орналасқан ([[Гольфстрим]],[[Куросио]] [[ағыс]]тары). [[Антарктика]]да беткі судың горизонталь жылдамдығы 5 – 10 см/с болатын [[қуат]]ты циркумполюсті ағыс байқалады, ол теңіз түбіне дейін жетеді. Тереңдеген сайын [[ағыс]] жылдамдықтары кеми түседі (тек [[экватор]] маңындағы беткі қарсы ағыстан басқа). == Географиялық белдемділігі == Температураның, тұздылықтың, химиялық элементтердің, органикалық дүниенің негізгі таралу заңдылықтары географиялық белдемдердің ауысу [[шекара]]лары маңында байқалады. Белдемдер арасындағы шекара, көбінесе, мұхиттық шеп түрінде айқын ажыратылады. Тереңдеген сайын (500 м-ден төмен) белдемдердің саны азайып, білінбей кетеді. == Түпкі шөгінділер == Мұхит түбінде [[Терригендік таужыныстар|терригенді]], [[Биогендік шөгінділер|биогенді]], [[Хемогендік шөгінділер|хемогенді]], [[жанартау]]текті және [[Эдафоген|эдафогенді]] шөгінділер жинақталады. Шөгінділер [[климат]]тық, [[тік]], циркумконтинентті және [[тектоника]]лық белдемділікпен тарайды. Мұхит түбінің беткі қабатының басым бөлігін (40%-ға дейін) биогенді шөгінділер жауып жатыр. Терригенді шөгінділерге 20%, терең сулы пелаг. саз 26%-ды құрайды, қалғаны – аралас шөгінділер. Терригенді шөгінділердің құрамы [[алюмосиликат]]ты, [[сынық]]ты, сынықты-сазды, сазды; ол теңіздерде және мұхиттың континентке таяу ауданында әртүрлі тереңдікте тараған. Биогенді әктасты және шақпақтасты шөгінділер қаңқа қалдықтарынан және планктонды, бентосты [[организм]]дердің қабыршағынан түзілген. Хемогенді шөгінділер ашық Мұхиттарда кездеседі, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалардан, [[смектит]]ті, темірлі шөгінділерден тұрады. Жанартаутекті шөгінділер жер беті және су асты жанартау атқылауларының кесекті өнімдерінен түзілген; ол доғалдық аралдарда кең таралған. Эдафогенді түзілімдер тектоникалық өнімдердің уатылуынан және су түбіндегі байырғы таужыныстардың (базальтты, габброидты, т.б.) су асты шайылуынан пайда болған.<ref>[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.</ref> == Минералды ресурстары == Мұхит суларында [[Менделеевтің Периодтық Заңы|Д.Менделеев]] кестесінің 70-тен астам [[элемент]]і еріген күйінде кездеседі; судың 1 км³-інде 36 млн. түрлі заттар бар. Мұхит қойнауында әр түрлі қатты, [[сұйық]], [[газ]] тәрізді минералды [[шикізат]] қорлары, [[мұнай]] мен [[газ]], сирек [[метал]]дар, [[қалайы]], [[алтын]], [[алмас]] шашылымдары, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалар, [[Сульфидтер|сульфид]], фосфорит және құрылыс материалдары алабы тараған. Мұнай мен газдың қоры 300 – 350 млрд.(қойнау қайраңында 184 млрд. ) деп болжанады. [[АҚШ]] жағалауы мен [[Мексика]] шығанағында, Солтүстік Парсы шығанағы және оңтүстік-Шығыс [[Азия]], [[Баренц]], [[Беринг теңізі|Беринг]] теңіздерінің қайраңдары дүние жүзінің аса ірі мұнайлы-газды аудандары саналады. Мұхит мұнайын 40 шақты ел өндіріп, 40-тай ел барлау жұмыстарымен айналысуда. Теңіздегі элементтер ([[алтын]], [[платина]], [[алмас]], [[касситерит]], [[циркон]], [[монацит]], [[титан]], [[ильменит]], [[рутил]], т.б.) жағалық қайраңда шөгінділердің толқындармен қарқынды шайылуынан қалыптасады. [[Индонезия]], [[Таиланд]], [[Малайзия]] [[жағалау]]ларында қалайы, [[Аляска]] және солтүстік [[Америка]]ның Тынықмұхиттық жағалауында алтын, оңтүстік-Батыс [[Африка]] ([[Намибия]]) жағалауында құрамында алмас бар шөгінділер, сирек металды шашылымдар [[Австралия]], [[Үндістан]], [[Бразилия]] жағалауында кездеседі. Дүние жүзінің көптеген елдерінің жағалауларында [[құрылыс]] [[материал]]дары – [[құм]], [[қиыршықтас]], [[маржан]]ды [[әктас]], [[моллюскалар]], [[бақалшақ]]тар өндіріледі. == Органикалық дүниесі == Тірі организмдер бүкіл Мұхит қабаттарында тіршілік етеді. [[Органика]]лық дүниесі бентос ([[түпкі тұрғындар]]), [[планктон]] (пассивті жүзушілер) және нектонға (активті жүзушілер) бөлінеді. [[Өсімдік]] дүниесінің 10 мың түрі бар, олар, негізінен, жарық жақсы түсетін 200 – 300 м тереңдіктегі қабаттарда таралған. [[Жануар]]лар дүниесі түрлерінің саны 150 мыңдай. Мұхитта [[планета]]дағы тіршілік иелерінің 4/5-і мекендейді. Түрлердің саны экваторлық аймақтан полюстерге және тереңдікке қарай кеми береді. Мұхит құрамында [[белок]] мөлшері көп азық-түлік өнімдерінің ([[балық]], [[моллюскілер]], бақалшақтар, [[Сүт қоректі|сүт қоректілер]], [[балдыр]]лар, т.б.) маңызды көзі, ол адамдарға қажетті белоктың 20%-ын береді. '''Теңіз''' – мұхит айдынынан құрлықпен немесе су асты жоталарымен бөлінген және одан [[гидрология]]лық, [[метеорология]]лық, климаттық режимдерімен ерекшеленетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. Теңіздің ашық мұхиттан шеткері орналасуы оның климатына әсер етіп, су алмасуын баяулатады. Теңіз құрлықпен неғұрлым тұйықтала түссе, онда оның су режиміндегі мұхиттан айырмашылығы соғұрлым арта түседі. Теңіз деп шартты түрде мұхиттың ашық бөліктері де аталады; мысалы, [[Атлант мұхиты]]ның [[Саргасс теңізі]] және [[Үнді мұхиты]]ның [[Арабия теңізі]]. Кейбір көлдер – [[Каспий]], [[Арал]], [[Өлі теңіз]] – теңіз, ал кейбір теңіздер шығанақ (Мексика, Гудзон, Парсы) болып саналады. Оқшаулануы мен гидрологиялық режимінің ерекшеліктеріне қарай теңіз үш топқа [ішкі (жерорталық теңіздер мен жартылай тұйық теңіздер), шеткі аралдар және аралық теңіздер] бөлінеді. Геологиялық тұрғыдан теңіз палеоген-неоген және антропогенде қалыптасып біткен. Неғұрлым терең теңіздер Жер қыртысының аумақты жарылымдарының орнында (мысалы, [[Жерорта теңізі]]) пайда болады. Дүниежүзілік мұхит суының құрлықтың жағалық бөлігін басуынан құрлықтық қайраңда шағын теңіздер қалыптасады. Теңіздің құрлықтан қашық не жақын жатуы климатының континенттілігінің артуына немесе кемуіне және температурасының маусымдық ауытқуына әсер етеді. Географиялық орнына қарай кейбір теңіз суының беткі және терең қабаттары көршілес мұхиттың ашық бөлігіне қарағанда жылырақ (мысалы, Қызыл теңіз), кейбірі суығырақ (мысалы, [[Охота теңізі]]) келеді. Теңіз суының тұздылығы тұщы судың кірісі (өзен ағыны, жауын-шашын, мұздың еруі) мен шығысының (булану, мұз қалыптасу) арасындағы айырмашылыққа байланысты ауытқып отырады. Балтық теңізінің ашық бөлігінің тұздылығы – 6,0 – 8,0‰ болса, [[Қызыл теңіз]]де бұл көрсеткіш 41,5‰-ге дейін көтеріледі. Теңізде температура мен тұздылық көрсеткіштерінің шеткі мөлшерлері таралуына орай суының тығыздығы да дүниежүзілік мұхит үшін шеткі мағыналы көрсеткішке ие болады. Мысалы, [[Балтық теңізі|Балтық теңізінің]] тығыздығы 1,01г/см3-ге тең болса, Қызыл теңізде 1,0287г/см3-ге тең. Мұхиттың ашық бөлігінен теңіз суы тығыздығының өзгешелігі – буының маусымдық ауытқып отыруында. Мұз қабаты негізінен полюстік және қоңыржай ендік теңіздерінде ғана қалыптасады. Теңіздің органикалық дүниесі мұхиттың ашық бөлігіндегі органикалық дүниеге қарағанда бай және көбіне өзіндік түрлер (эндемиктер) басым тараған. == Халықаралық-құқықтық режим == Теңіз кеңістігін және Дүниежүзілік Мұхитты пайдалану құқығын реттеу, оның байлықтарын пайдалану [[халықаралық құқық]] нормасының күрделі жүйесімен және жеке мемлекеттердің заңдарымен анықталады. Оны реттеу үшін 1958 жылы халықаралық теңіздік құқық [[кодификация]]сы өткізіліп, [[Женева]] конвенциясы қабылданды. Ол бойынша ашық теңіз суы барлық [[мемлекет]]терге ортақ және ешбір мемлекет [[Мұхит]] бөліктерін өз биліктеріне бағындыруға құқығы жоқ; ашық теңізде әрбір мемлекеттің кеме қатынасына, [[балық]] аулауға еркі бар. [[Ядролық қару|Ядролық қару-жарақты]] сынау, Дүниежүзілік Мұхиттың ластануын болдырмау туралы, аумақтық теңізге және континенттік қайраңға шек қою, т.б. мәселелерге тыйым салатын көптеген халықаралық келісімдер бар. Теңіз құқығы бойынша 1982 жылы қабылданған “Теңіздер хартиясы” аталатын БҰҰ Конвенциясы жағалаудан бастап, 200 теңіз милін құрайтын [[экономика]]лық аймақты белгіледі, жағалаулық мемлекеттер де соның шегінде [[биология]]лық және [[минерал]]дық [[шикізат]] қорларын пайдалануға құқылы. Аумақтық теңіз жағалауындағы мемлекеттер ғылыми зерттеу мәселелерін өз қалаулары бойынша шешеді. Шетелдік [[кеме]]лер континенттік қайраңда және түбінде зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісімін алуы керек. Дүниежүзілік Мұхит байлықтарын игеру маңызды ғаламдық мәселенің бірі саналады. Бұл оның [[планета]]дағы [[температура]]ны реттейтін, оттекті бөліп шығаратын қасиетіне байланысты. Мұхитты игеру минералдық, биологиялық, [[энергетика]]лық, [[көлік]]тік, [[рекреакция]]лық, [[экология]]лық, [[ғылым]]и-танымдық бағыттарда жүзеге асырылады. ҰТР-ның табыстары Мұхиттағы [[мұнай]] мен газды, темір-марганец конкрецияларын өндіруді одан әрі арттыру, теңіз суынан сутегі изотопын – дейтерийді шығару, теңіз сулары энергиясын электр [[энергия]]сына айналдыратын алып электр ст-ларын салу, теңіз суын тұщыту, оның түбімен кабельді желілер төсеу үшін болашаққа кең жол ашады. Көптеген елдерде ([[Франция]], [[Норвегия]], [[Ресей]]) Мұхит суының тасқынын пайдаланатын электр станциялары жұмыс істейді. Мұхит жолдарына бүкіл дүние жүзінде сумен тасымалданатын жүктің 80%-ы келеді. == Мұхит геохимиясы == '''Мұхит геохимиясы''' – [[геохимия]]ның мұхит суындағы және шөгінділеріндегі химиялық элементтердің [[концентрация]]сы мен шашырау заңдылықтарын, мұхит суларының [[тұз]] [[масса]]сы құрамының қалыптасуын, мұхиттың химиялық эволюциясын зерттейтін саласы. Негізгі мақсаты мұхит суы құрамындағы [[элемент]]терді зерттеу. Мұхит суы құрамы [[литосфера]], [[биосфера]] және [[гидросфера]] арасындағы элемент алмасу мен ұзақ айналымның бір бөлігі болып қарастырылады. Мұхиттың тұздылығы кембрий дәуірінен бастап қазірге дейін өзгермеген. Бір [[литр]]інде 34 – 35 г-дай тұз болады. Қалыңд. ондаған немесе жүздеген метр мұхит суының жоғарғы қабатының тұздылығы біртекті, төменгі қабатында тұздылығы түрліше. Мұхит суының тұздылығы қосылған [[өзен]]нен, жалғасқан теңіз суларынан әкелінген шөгінділерден, еріген [[мұздық]]тар мен [[мұзтау]]лардан біраз төмендейді, ал буланудан – өседі. Тұздылық шамасы жылы ағыстар мен 20 – 30ендіктерде жоғары, салқын ағыстар мен [[экватор]] аумағында төмен. Мұхит сулары массасындағы элементтердің жинақталуы олардың таралу мөлш. мен қосылыстарының ерігіштігіне байланысты; мұхит суы катиондарының [[ион]]дық потенциалы төмен, ал [[анион]]дарынікі – жоғары келеді. Оңай еритін қосылыстар суды қанықтырады, ал қиын еритіндері мұхит түбіндегі тұнбаларда жиналады. Мұхит сулары массасындағы түпкі шөгінділер, құрамы әр түрлі ерітінділер, органик. заттар, газдар арасында тепе-теңдік орнаған. Мұхит сулары негізгі, түптік, лайлық болып ажыратылады. Түптік суларда [[оттек]] аз, бірақ [[көмір қышқыл газы]], [[метан]], [[күкірт]]ті [[сутек]] мол. [[Кремний]], [[алюминий]], [[темір]], т.б. жер қыртысында көп таралған элементтер мұхит суларында өте аз, ал хлор мен бром көп. Жер қыртысына қарағанда мұхит суында бор 260, хлор 670, күкірт 290 есе жоғары. Мұхит суындағы бос күйдегі оттек организм түрлерінің таралуын, тотығу, тотықсыздану реакцияларын реттейді, геохимиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді. Катиондарының қосындысы Cl–, сияқты күшті қышқыл аниондарының қосындысынан артық болуынан “[[сілтілік қор]]” құрылады. Мұхит тереңінде тотықсыздану реакциясы басым болады. Көміртегі (ІV) оксиді және [[сульфат]]тарды ажыратушы бактериялардың қатысуымен органик. заттардағы күкірт қышқылы тұздарының ыдырауынан күкіртсутек (H2S) түзіледі. H2S газы тірі организмдерге зиянды әсер етеді. Мыс., [[Қара теңіз]] суының терең қабаттарындағы H2S мол болғандықтан [[Каспий теңізі]]не қарағанда органикалық дүниесі тапшы. температура төмендеген сайын СО2-ның ерігіштігі артатындықтан, карбонатты шөгінділер жылы суларда жиылады, ал суық суларда олар тұнбайды. Жер қыртысындағы бромның 75%-ы мұхит суларында. P, N, Sі сияқты элементтер геохимиясы үшін организмдердің [[тіршілік]] әрекетінің мәні зор. == Мұхиттағы белдемдер == '''Мұхиттағы дивергенция белдемі''' – Дүниежүзілік Мұхиттың беткі ағыстарының таралу аймағы. Су бетіндегі жел ағыстарының жылдамдығының және су тығыздығының бір қалыпты таралмауы салдарынан қалыптасады. [[Циклон]]дық [[циркуляция]] аймағында, [[жел]] және су ағыстарының қарама-қарсы бағытқа шұғыл өзгеру аудандарында анық байқалады. Тереңнен көтерілетін ағыстар әсерінен Мұхиттағы дивергенция белдемінде жоғарғы қабат сулары қоректік заттары мол қабаттармен байытылып (биологиялық өнімділіктің жоғарылауына әсер етеді) отырады; бұл белдемдер – балық кәсіпшілігіне өнімді мол беретін аудан. Дивергенцияның тұрақты белдемдері мұхиттардың қоңыржай және субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктері болып есептеледі; '''Мұхиттағы конвергенция белдемі''' – Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабаттарының араласу аймағы. Мұхит бетіндегі [[ауа]] ағыстары мен су тығыздықтарының біркелкі таралмауларынан дамиды. Негізінен жылы және суық сулардың тоғысқан жерлерінде қалыптасады. Конвергенциялық белдемде су тығыздығының қалыпты жағдайларда таралмауы салдарынан беткі қабаттарда антициклондық және циклондық ағыс айналыстары дамиды. [[Антициклон]]дық айналыста судың қарқынды араласуы мен төмен қарай ығысуы қалыптасса, циклондық айналыстарда мұхит бетіне шығатын тереңнен көтерілу ағыстары дамиды. Осыған байланысты бұл белдемде жоғарғы биологиялық өнімділік жағдайлары қалыптасады. Дүниежүзілік мұхитты негізгі 4 тұрақты конвергенц. белдемге ажыратуға болады: солтүстік, оңтүстік субполюстік және солтүстік, оңтүстік субтропиктік белдемдер. Мұхиттағы конвергенция белдемі мұхит табиғатының маңызды элементі, себебі төмен ығысатын сулар мұхиттың терең қабатын жылытады және [[оттек]]пен байытып отырады. Мұхиттағы конвергенция белдемінде 100 – 150 м-ден астам тереңдіктегі су қабаттарының барлық негізгі гидролог. белгілері қалыптасады. Мұхиттағы конвергенция белдемі неғұрлым жоғары ендіктерде орналасса, судың температурасы соғұрлым төмендеп, тұнатын судың тығыздығы жоғарылайды, ол мұхиттың [[терең]] қабаттарын қамтиды; == Мұхиттану == '''Мұхиттану''', [[океанология]] – Дүниежүзілік мұхиттағы табиғи процестерді зерттейтін [[ғылым]]. Мұхиттану Дүниежүзілік мұхитты гидросфераның бір бөлігі ретінде әрі физиялық, химиялық, геологиялық, биологиялық т.б. процестер бір-бірімен өзара күрделі байланыста өтіп жататын [[атмосфера]]мен, [[литосфера]]мен, [[құрылық]]тық ағын сулармен әрекеттесетін біртұтас планетааралық табиғи нысан ретінде қарастырады. Мұхиттанудың басты мәселесі – мұхит табиғаты заңдылықтарының біртұтастығын анықтау. Оны танудың методол. негізі – мұхит суындағы, сондай-ақ сулар мен оларға шектесіп жатқан орта арасындағы [[трансформация]]ны, [[энергия]] және [[зат]] алмасуды зерттейді. Мұхиттану судың тереңдігін, температурасын, тұздылығын, ағысын, толқынын, [[түс]]ін және мөлдірлігін, мұхит суы құрамындағы химиялық заттар мен олардың қосылыстарының мөлшерін, әр түрлі биологиялық және басқа да көрсеткіштерді өлшеудің нақты мәліметтеріне, [[физика]]ның, [[математика]]ның, [[химия]]ның, [[биология]]ның теориялық тұжырымдарына сүйенеді, жүйелі талдау әдісін қолданады, [[электрон]]ды-есептеу техникасын пайдаланады. Мұхиттанудың маңызды қолданбалы мәселесі – [[халық]] шаруашылығының теңіздік салаларын ғылымның соңғы жетістіктерімен қамтамасыз ету, мұхиттың астында және үстінде жүзетін кемелердің қауіпсіздігіне [[кепілдік беру]], судың және мұхит түбінің биологиялық шикізат қорларын пайдалану, ауа райын болжауды жетілдірудің әдістері, т.б. Мұхиттану бірнеше бағытты біріктіретін кешенді ғылым, оның әрқайсысы мұхит табиғатының белгілі бір құбылыстарын зерттейді. Мұхит пен теңіз суларындағы физикалық процестерді мұхит пен атмосфераның өзара әсерлесу заңдылықтарын қарастырады. Химиялық мұхиттану (мұхит химиясы) Дүниежүзілік мұхит суының химиялық қасиетін, құрамын, физикалық-химиялық процестерін зерттейді. Мұхит геологиясы (теңіз геологиясы) Дүниежүзілік мұхит түбі мен қойнауындағы өтетін геологиялық, геофизикалық, геохимиялық процестерді және сонымен байланысты мұхит пен теңіздегі [[кен байлықтар]]ының пайда болуының заңдылықтарын, мұхит пен теңіздің жағалық белдемінің геологиясы мен геоморфологиясын зерттейді. биологиялық Мұхиттану (мұхит биологиясы) мұхит пен теңіздің жануарлар мен [[өсімдік]]тер дүниесін, онда өтетін биологиялық [[процес]]терді қарастырады. == Мұхит ластануы == '''Мұхит ластануы''', Дүниежүзілік мұхиттың ластануы – адамдардың әрекеті нәтижесінде мұхит (теңіз) суларындағы табиғи процестердің бұзылуы. Ластаушы заттардың өте көп мөлшерде жиналуы салдарынан жылдан-жылға мұхиттың өзін-өзі тазарту мүмкіншілігінің төмендеуі – онда [[тіршілік]] ететін [[организм]]дердің құрып кетуіне немесе шектен тыс көбеюіне алып келеді. Мысалы, [[теңіз жұлдызы]]ның (Asteroіdea) тым көбейіп кетуінен Австралия жағалауындағы [[Үлкен тосқауыл рифі]]нің түбінде “тікенді шеңбер” қалыптасуда. Қазіргі кездегі ең үлкен проблема -мұхиттың [[мұнай]]мен және [[мұнай өнімдері]]мен ластануы. Мұхиттың мұнаймен ластануының басым бөлігі теңіз транспортының және қала аумақтарынан шайып әкелетін мұнайдың үлесіне тиеді. Мұхитты мекендеушілер үшін, әсіресе, организмнің ішіне еніп кеткен жағдайда токсикалық әсер ететін, мұнайдың ерігіш компоненттері қауіпті. Мұнайдың төгілуінің ең бір ауыр зардабы -су бетінде жұқа мұнай қабатының пайда болуы. Онда газ алмасу бұзылады, жарықтың суға өтуі нашарлайды, фотосинтез жүрмегендіктен [[фитопланктон]] қырылады. Мұнайдың ауыр компоненттері ([[мазут]]) су табанына шөгеді, бұл [[бентос]]тың өлуіне әкеліп соғады.<ref> М.Ш.Алипов.Экология және тұрақты даму. Алматы 2012 ISBN 978-601-7275-58-7</ref> == Мұхит шарасы == '''Мұхит шарасы''' – Дүниежүзілік [[мұхит түбі]] бедерінің және геологиялық құрылымының басты элементтерінің бірі. Мұхиттың [[абиссаль белдемі]]н қамтиды, жер бетінің ең төменгі гипсометрлік деңгейін (орташа тереңдігі – 4000 м, ең терең жері – 7000 м) алып жатыр. Мұхит шарасының аум. 185 млн кm²-ден астам; бұл – Дүниежүзілік мұхит түбінің 50%-ы. Мұхит шарасы бедерінің аса ірі элементі – мұхит шұңғымасы (орташа тереңдігі 5000 м). [[Шұңғыма]] түбінің 80%-ы – төбелі, абиссаль бедерлі аймақ, қалған бөлігі – құрлықтар етегіне ұласатын, тегіс және көлбеулене келген абиссаль жазықтар. Мұхит шарасының жоталық жер бедері негізінен күмбез тәріздес, мұхит көтерілімдерінен құралады. Кейбір су астындағы жоталардан жанартаулар тізбегі кездеседі. Тропиктік айдындардағы мұхит жоталарының шыңдарына теңіз маржандары шоғырланады да, бірте-бірте шағын аралдарға айналады. Көлемді аймақты қамтитын, беті тегістелген көтерілімдер мұхиттық [[үстірт]], терең сулы науаларды қоршап жатқан өңірлер шеткі жондар деп аталады. Мұхит шарасы бедерінен жер қабығының мыңдаған км-ге созылған ірі жарылыстарын (мысалы, [[Тынық мұхит]]тың солтүстік-шығыс шұңғымасындағы субендіктік жарылыстар жүйесі) байқауға болады;<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Мұхиттар мен теңіздерді қорғау == Мұхитты зерттеу жəне оны қорғау - адам баласының маңызды міндеті. Мұхитты зерттеуде экспедициялық кемелердің маңызы зор. Олар ғылыми-зерттеу лабораторияларымен жабдықталған (мысалы, француздық [[Жак-Ив Кусто]] "Калипсо" кемесі). Арнаулы аппараттар, батискафтар үлкен тереңдіктерге зерттеу жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді. Мұхит зерттеушілерінің қарамағында тереңдікті анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлік жəне басқа да күрделі құралдар бар (мəселен, "Алвин" сүңгуір кемесі ғалымдарды 4500м тереңдікке децін апарады. == Мұхиттар == * [[Тынық мұхит]] * [[Атлант мұхиты]] * [[Үнді мұхит]] * [[Солтүстік Мұзды мұхит]] * [[Оңтүстік мұхит]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://refik.ucoz.kz/load/kursty_zh_mystar/d_niezh_zilik_m_khitty_geologijaly_tarikhy/2-1-0-6284 Мұхит] {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Мұхиттар]] [[Санат:Мұхиттану]] [http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp Сұрақ және Жауап энциклопедия ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426233857/http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp |date=2014-04-26 }} 57 бет 6gth29ys37x67gn5i6rwm6mfxr0dsw1 3595071 3595070 2026-04-29T07:43:21Z Төлеген Мереке 179229 3595071 wikitext text/x-wiki [[Сурет:World ocean map.gif|right|thumb|240px|Мұхиттарға бөлу нұсқалары]] '''Мұхит''' (Әлемдік мұхит) — [[гидросфера]]ның негізгі бөлігі. Мұхит, Дүниежүзілік мұхит ({{lang-el|okeanos}} — ''мұхит, Жерді қоршап жатқан ұлы өзен''). Дүниежүзілік мұхиттың үлесіне бүкіл Жер бетінің 3/4 бөлігі немесе 361 млн. км² тиеді. [[Жер]] шарында төрт мұхит бар: [[Тынық мұхит|Тынық]], [[Атлант мұхиты|Атлант]], [[Үнді мұхиты|Үнді]] және [[Солтүстік мұзды мұхиты|Солтүстік мұзды]]. Кейбір ғалымдар [[Антарктида]] маңы суларын бесінші-[[Оңтүстік мұхит|Оңтүстік мұхиты]] деп жеке бөледі. == Жалпы мәлімет == Жер ғарыштан көгілдір мұхиттар планетасы сияқты болып көрінеді — оның бетінің 70% астамын су басып жатыр. Судың шамамен 97% - ы мұхиттарда жиналған, ол Жер ауданының 360 миллион шаршы км - ді жауып жатыр. Кейбір жерлерде мұхиттың тереңдігі 10 км - ден асады. <ref>Сұрақ және Жауап энциклопедия </ref> Мұхит құрлықтар мен аралдарды қоршап жатқан Жердің тұтас [[су]] қабаты. Аумағы 361,26 млн. км², көлемі 1340,74 млн. км³, орташа тереңдігі 3711 м, ең терең жері 11022 м (Тынық мұхиттағы [[Мариана шұңғымасы]]). [[Дүниежүзілік мұхиттың белдемділігі|Дүниежүзілік мұхит]] құрлықтар арқылы 4 бөлікке бөлінеді: Тынық (50%), Атлант (25%), Үнді (21%) және Солтүстік Мұзды Мұхит (4%). Мұхит [[Солтүстік жарты шар]]дың 61%-ын, [[Оңтүстік жарты шар]]дың 81%-ына жуығын алып жатыр. Мұхиттық жарты шардағы судың мөлшері 91%-ды және құрлықтық жарты шардағы мөлшері 53%-ды құрайды. [[Гидрологиялық режім]]інде дүниежүзілік мұхит жеке мұхиттарға, [[теңіз]]дерге, [[шығанақ]]тарға, [[қойнау]]лар мен [[бұғаз]]дарға ажыратылады; сыртқы шекарасы құрлықтың жағалық сызықтарымен айқын кескінделіп, ішкі [[шекара]]сы теңіздермен және оның бөліктерімен бөлінеді. Кейбір зерттеушілер дүниежүзілік мұхитты бес мұхитқа бөледі. Оның шекарасы [[Субтропиктік белдеу|субтропиктік]] және [[Субантарктикалық белдеу|субантарктикалық]] конвергенция сызығы бойымен немесе Ортамұхиттық [[жота]]лардың ендік бөлігі бойынша өтеді.Дүние жүзілік су қоры,1360 млн.км³. Мұхиттар 1322000000 км³, мұз жамылғысы мен мұздықтар 29200000 км³, еспе су 8673000 км³, өзен мен көл суы 23250 км³, су булары 13000 км³. [[Жер|Жер шарының]] үштен екі бөлігін су алып жатыр. Олар өзара бұғаздар арқылы қосылып, Дүниежүзілік мұхитты құрайды. == Мұхит түбі бедері және геологиялық құрылысы == Мұхит түбі ауданының басым бөлігі (73,8%-ы) 3 000 – 6 000 м тереңдікте орналасқан. Ол Мұхит қайраңы ([[шельф]]i), [[беткей]]і, етегі, Мұхит түбі, Мұхит [[шұңғыма]]сына ажыратылады. Қайраң мұхиттардың шетін бойлай құрлықтың су астындағы жалғасы ретінде 200 м тереңдікке дейін созылып жатады, ені ондаған метрден бірнеше жүздеген км-ге жетеді. Ол Мұхитқа қарай тік кемер жасап [[континент]]тік беткейді құрайды. Қайраң құрлық тұғырының төменгі шегі ретінде 2 000 – 2 400 м тереңдікке дейін таралады. Беткей етегінен [[Абиссаль аймақ|абиссаль]] қазаншұңқырларға қарай ені 200 – 300 км болатын континентті етек жалғасады. Мұхиттардың орта тұсынан әдетте [[Ортамұхиттық жота]]лар өтеді. Олардың беткейлері абиссальды Мұхит қазаншұңқырларына ауысады. Орта мұхиттық жоталар ұзындығы 60 000 км болатын біртұтас жүйені құрайды. Жоталардың ені 1 000 км, абиссальды қазаншұңқырлардан 2,5 – 3 км жоғары тұрады. Олардың қырқасы су бетінен орта есеппен 2700 м тереңдікте өтеді. Жоталардың осьтік бөлігінде тереңдігі 1,5 км, ені 20 – 30 км болатын [[риф]]ті аңғарлар байқалады. Абиссальды [[қазаншұңқыр]]лардың ені 1000 км-ге жуық, тереңдігі 5 – 6 км болады. Пассивті шеткі белдем Жер қабығының континентті және мұхиттық шекарасын бойлай жатады; ол сейсмикалығы мен жанартаулық процестердің жоқтығымен сипатталады, континенттен әкелінген өте қалың (5 – 7 км) шөгінді қабаттардан тұрады. Активті шеттердің сейсмикалығы жоғары. Оған Мұхит табанын жанартаулық аралдық доғадан бөліп тұратын терең [[шұңғыма]]лар (тереңд. 7 – 8 км) ұштасқан. Мұхит түбін негізгі екі геологиялық кешен құрайды: беті [[шөгінді]] қаптамамен жабылған [[базальт]]ті және оған жақын [[магма]]лық жыныстардан тұратын іргетас жатыр. Мұхиттың геологиялық тарихын зерттеушілер Мұхитты бастапқы, өтпелі және қазіргі даму кезеңдеріне ажыратады. [[Геология]]ға дейінгі кезеңді (3,5 млрд. жыл бұрын) қамтыған гипотетик. Бастапқы сатысында жер қойнауынан негізгі су массасының шығуы, [[қышқыл]] өнімдердің газсыздануы және мұхит түбі жыныстарымен іс-әрекетке түсіп бейтараптануымен байланысты. Өтпелі кезеңнің ұзақтығы 2 млрд. жылды құрайды (3,5 – 1,7 млрд. жыл бұрын). Бұл кезеңде өмір пайда болып дамыды; [[фотосинтез]] нәтижесінде оттек бөлініп, мөлшері ұлғайды. Мұхит суының құрамы тұрақталып, тұздылығы шамалы ғана өзгеріске ұшырады. Қазіргі кезең бұдан 1,7 млрд. жыл бұрын басталып, әлі жалғасуда. == Гидрологиясы == Мұхиттардың негізгі гидрологиялық сипаттамасына [[температура]], [[тұз]]дылық және [[ағыс]]тың жылдамдығы жатады. Мұхит өте көп мөлшерде [[күн]] жылуы мен [[Ылғалдылық|ылғал]]ды жинақтаушы орасан зор [[аккумулятор]]. Мұхит бетінің 1 см қалыңдықтағы суына күн энергиясының 94% жұтылады. Осының нәтижесінде Жер бетіндегі температурасының шұғыл ауытқуы бәсеңдейді және шалғай жатқан аудандар ылғалданып, тіршіліктің дамуына қолайлы жағдай туады. == Температурасы == Мұхиттың беткі суының жылдық орташа температурасы 17,5°С. Ашық Мұхитта температураның жоғарғы көрсеткіші [[экватор]] бойында (28°С), ең жоғарғы температура (34°С) тамыз айында [[Парсы шығанағы]]нда тіркелген. Құрлықтың әсерінен су температурасы солтүстік жарты шарда оңтүстік жарты шарға қарағанда жоғары болады, ал экватордан полюстерге қарай біртіндеп –1,5–1,9°С-қа төмендейді. 30° с. е. бойында қыста 17 – 18°С, жазда 25°С; 60° ендікте қыста 0°С-тан төмен, жазда 10°С, полюс маңындағы температура 1,9°С. Мұхит түбіндегі су температурасы 1,4 – 1,8°С, полюстік аймақтарда 0°С-тан төмен болады, ең суық температура –2°С ([[полюс]]те [[мұз]] астында). == Тұздылығы == Судың [[химия]]лық сапасы, [[физика]]лық, химиялық қасиеті жағынан бірдей болғанымен оның [[гидрология]]лық, [[геохимия]]лық режимі әртүрлі. Мұхит суы концентрациясы 35 г/л болатын тұз ерітіндісінен тұрады, сондықтан орташа тұздылығы S – 35,00‰, максимальды тұздылығы 39–42‰ (тропиктік теңіздерде). [[Тұз]] [[масса]]сының құрамы құрлықтан келетін [[жауын-шашын]]мен, [[атмосфера]]мен алмасу процесі және түпкі шөгінділермен, теңіз организмдерінің өмір сүру қабілетімен реттеліп отырады. Мұхитта барлығы 5·10<sup>22</sup> г еріген тұз бар<ref>{{cite web|url=https://www.booksite.ru/fulltext/1/001/008/083/906.htm|title=Океан (Мировой океан)|author=М. И. Лазарев|accessdate=2020-01-12}}</ref>. Оның құрамында [[Натрий|Na<sup>+</sup>]], [[Магний|Mg<sup>2+</sup>]], [[Калий|K<sup>+</sup>]], [[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]], [[Хлоридтер|Cl<sup>-</sup>]] иондары кездеседі. Мұхит суында атмосферадан келетін және су қабатында пайда болатын түрлі [[газ]]дардың ([[Оттегі|О<sub>2</sub>]], [[Көмірқышқыл газ|СО<sub>2</sub>]] т.б.) ерітінділері де болады. == Мұхит суының химиялық құрамы == {|class="wikitable" style="margin: 0 0 1em 1em;" |+ Мұхит суының химиялық құрамы (тұздылығы = 35)<ref>{{cite book|author=DOE|year=1994|chapter-url=http://cdiac.esd.ornl.gov/ftp/cdiac74/chapter5.pdf|title=Handbook of methods for the analysis of the various parameters of the carbon dioxide system in sea water |publisher= ORNL/CDIAC-74|version=2|editors=A. G. Dickson & C. Goyet|chapter=5}}</ref> |- ! Құрамдас !! Концентрациясы (моль/кг) |- | '''[[Су|H<sub>2</sub>O]]''' || 53.6 |- | '''[[Хлор|Cl<sup>-</sup>]]''' || 0.546 |- | '''[[Натрий|Na<sup>+</sup>]]''' || 0.469 |- | '''[[Магний|Mg<sup>2+</sup>]]''' || 0.0528 |- | '''[[Сульфат|SO<sub>4</sub><sup>2-</sup>]]''' || 0.0282 |- | '''[[Кальций|Ca<sup>2+</sup>]]''' || 0.0103 |- | '''[[Калий|K<sup>+</sup>]]''' || 0.0102 |- | '''[[Көміртегі|C<sub>T</sub>]]''' || 0.00206 |- | '''[[Бром|Br<sup>-</sup>]]''' || 0.000844 |- | '''[[Бор (элемент)|B<sub>T</sub>]]''' || 0.000416 |- | '''[[Стронций|Sr<sup>2+</sup>]]''' || 0.000091 |- | '''[[Фтор|F<sup>-</sup>]]''' || 0.000068 |} Тұздылықтың маусымдық ауытқуы 100–150 м тереңдікте байқалады. Мұхит суында тұздардан басқа еріген газдар да кездеседі: [[азот]], [[Оттегі|оттек]], [[Көмірқышқыл газ|көмірқышқылы]], т.б. Мұхиттағы тіршіліктің дамуында атмосферадан өтетін және балдырлардың фотосинтезі кезінде түзілетін оттектің маңызы өте зор. Терең қабаттарда оттек мөлшері 2,5 – 3 мг/л-ге дейін кемиді, кейбір аудандарда 0-ге тең болады. == Су айналымы == Мұхиттың 150 – 200 м тереңдіктегі су қабатының айналымы Мұхит бетіндегі басым желдерге тәуелді; ал одан төменгі қабатында тығыздығына байланысты болады. Су айналымының негізгі элементіне субтропиктік ендіктерде [[антициклон]]дық айналым және жоғарғы ендіктерде циклондық айналым жатады. Оның орталық құрлықтардың батыс жағалауында орналасқан ([[Гольфстрим]],[[Куросио]] [[ағыс]]тары). [[Антарктика]]да беткі судың горизонталь жылдамдығы 5 – 10 см/с болатын [[қуат]]ты циркумполюсті ағыс байқалады, ол теңіз түбіне дейін жетеді. Тереңдеген сайын [[ағыс]] жылдамдықтары кеми түседі (тек [[экватор]] маңындағы беткі қарсы ағыстан басқа). == Географиялық белдемділігі == Температураның, тұздылықтың, химиялық элементтердің, органикалық дүниенің негізгі таралу заңдылықтары географиялық белдемдердің ауысу [[шекара]]лары маңында байқалады. Белдемдер арасындағы шекара, көбінесе, мұхиттық шеп түрінде айқын ажыратылады. Тереңдеген сайын (500 м-ден төмен) белдемдердің саны азайып, білінбей кетеді. == Түпкі шөгінділер == Мұхит түбінде [[Терригендік таужыныстар|терригенді]], [[Биогендік шөгінділер|биогенді]], [[Хемогендік шөгінділер|хемогенді]], [[жанартау]]текті және [[Эдафоген|эдафогенді]] шөгінділер жинақталады. Шөгінділер [[климат]]тық, [[тік]], циркумконтинентті және [[тектоника]]лық белдемділікпен тарайды. Мұхит түбінің беткі қабатының басым бөлігін (40%-ға дейін) биогенді шөгінділер жауып жатыр. Терригенді шөгінділерге 20%, терең сулы пелаг. саз 26%-ды құрайды, қалғаны – аралас шөгінділер. Терригенді шөгінділердің құрамы [[алюмосиликат]]ты, [[сынық]]ты, сынықты-сазды, сазды; ол теңіздерде және мұхиттың континентке таяу ауданында әртүрлі тереңдікте тараған. Биогенді әктасты және шақпақтасты шөгінділер қаңқа қалдықтарынан және планктонды, бентосты [[организм]]дердің қабыршағынан түзілген. Хемогенді шөгінділер ашық Мұхиттарда кездеседі, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалардан, [[смектит]]ті, темірлі шөгінділерден тұрады. Жанартаутекті шөгінділер жер беті және су асты жанартау атқылауларының кесекті өнімдерінен түзілген; ол доғалдық аралдарда кең таралған. Эдафогенді түзілімдер тектоникалық өнімдердің уатылуынан және су түбіндегі байырғы таужыныстардың (базальтты, габброидты, т.б.) су асты шайылуынан пайда болған.<ref>[[Балалар Энциклопедиясы]], 6 том.</ref> == Минералды ресурстары == Мұхит суларында [[Менделеевтің Периодтық Заңы|Д.Менделеев]] кестесінің 70-тен астам [[элемент]]і еріген күйінде кездеседі; судың 1 км³-інде 36 млн. түрлі заттар бар. Мұхит қойнауында әр түрлі қатты, [[сұйық]], [[газ]] тәрізді минералды [[шикізат]] қорлары, [[мұнай]] мен [[газ]], сирек [[метал]]дар, [[қалайы]], [[алтын]], [[алмас]] шашылымдары, [[темір]]-[[марганец]]ті конкрециялар мен қабықшалар, [[Сульфидтер|сульфид]], фосфорит және құрылыс материалдары алабы тараған. Мұнай мен газдың қоры 300 – 350 млрд.(қойнау қайраңында 184 млрд. ) деп болжанады. [[АҚШ]] жағалауы мен [[Мексика]] шығанағында, Солтүстік Парсы шығанағы және оңтүстік-Шығыс [[Азия]], [[Баренц]], [[Беринг теңізі|Беринг]] теңіздерінің қайраңдары дүние жүзінің аса ірі мұнайлы-газды аудандары саналады. Мұхит мұнайын 40 шақты ел өндіріп, 40-тай ел барлау жұмыстарымен айналысуда. Теңіздегі элементтер ([[алтын]], [[платина]], [[алмас]], [[касситерит]], [[циркон]], [[монацит]], [[титан]], [[ильменит]], [[рутил]], т.б.) жағалық қайраңда шөгінділердің толқындармен қарқынды шайылуынан қалыптасады. [[Индонезия]], [[Таиланд]], [[Малайзия]] [[жағалау]]ларында қалайы, [[Аляска]] және солтүстік [[Америка]]ның Тынықмұхиттық жағалауында алтын, оңтүстік-Батыс [[Африка]] ([[Намибия]]) жағалауында құрамында алмас бар шөгінділер, сирек металды шашылымдар [[Австралия]], [[Үндістан]], [[Бразилия]] жағалауында кездеседі. Дүние жүзінің көптеген елдерінің жағалауларында [[құрылыс]] [[материал]]дары – [[құм]], [[қиыршықтас]], [[маржан]]ды [[әктас]], [[моллюскалар]], [[бақалшақ]]тар өндіріледі. == Органикалық дүниесі == Тірі организмдер бүкіл Мұхит қабаттарында тіршілік етеді. [[Органика]]лық дүниесі бентос ([[түпкі тұрғындар]]), [[планктон]] (пассивті жүзушілер) және нектонға (активті жүзушілер) бөлінеді. [[Өсімдік]] дүниесінің 10 мың түрі бар, олар, негізінен, жарық жақсы түсетін 200 – 300 м тереңдіктегі қабаттарда таралған. [[Жануар]]лар дүниесі түрлерінің саны 150 мыңдай. Мұхитта [[планета]]дағы тіршілік иелерінің 4/5-і мекендейді. Түрлердің саны экваторлық аймақтан полюстерге және тереңдікке қарай кеми береді. Мұхит құрамында [[белок]] мөлшері көп азық-түлік өнімдерінің ([[балық]], [[моллюскілер]], бақалшақтар, [[Сүт қоректі|сүт қоректілер]], [[балдыр]]лар, т.б.) маңызды көзі, ол адамдарға қажетті белоктың 20%-ын береді. '''Теңіз''' – мұхит айдынынан құрлықпен немесе су асты жоталарымен бөлінген және одан [[гидрология]]лық, [[метеорология]]лық, климаттық режимдерімен ерекшеленетін дүниежүзілік мұхит бөлігі. Теңіздің ашық мұхиттан шеткері орналасуы оның климатына әсер етіп, су алмасуын баяулатады. Теңіз құрлықпен неғұрлым тұйықтала түссе, онда оның су режиміндегі мұхиттан айырмашылығы соғұрлым арта түседі. Теңіз деп шартты түрде мұхиттың ашық бөліктері де аталады; мысалы, [[Атлант мұхиты]]ның [[Саргасс теңізі]] және [[Үнді мұхиты]]ның [[Арабия теңізі]]. Кейбір көлдер – [[Каспий]], [[Арал]], [[Өлі теңіз]] – теңіз, ал кейбір теңіздер шығанақ (Мексика, Гудзон, Парсы) болып саналады. Оқшаулануы мен гидрологиялық режимінің ерекшеліктеріне қарай теңіз үш топқа [ішкі (жерорталық теңіздер мен жартылай тұйық теңіздер), шеткі аралдар және аралық теңіздер] бөлінеді. Геологиялық тұрғыдан теңіз палеоген-неоген және антропогенде қалыптасып біткен. Неғұрлым терең теңіздер Жер қыртысының аумақты жарылымдарының орнында (мысалы, [[Жерорта теңізі]]) пайда болады. Дүниежүзілік мұхит суының құрлықтың жағалық бөлігін басуынан құрлықтық қайраңда шағын теңіздер қалыптасады. Теңіздің құрлықтан қашық не жақын жатуы климатының континенттілігінің артуына немесе кемуіне және температурасының маусымдық ауытқуына әсер етеді. Географиялық орнына қарай кейбір теңіз суының беткі және терең қабаттары көршілес мұхиттың ашық бөлігіне қарағанда жылырақ (мысалы, Қызыл теңіз), кейбірі суығырақ (мысалы, [[Охота теңізі]]) келеді. Теңіз суының тұздылығы тұщы судың кірісі (өзен ағыны, жауын-шашын, мұздың еруі) мен шығысының (булану, мұз қалыптасу) арасындағы айырмашылыққа байланысты ауытқып отырады. Балтық теңізінің ашық бөлігінің тұздылығы – 6,0 – 8,0‰ болса, [[Қызыл теңіз]]де бұл көрсеткіш 41,5‰-ге дейін көтеріледі. Теңізде температура мен тұздылық көрсеткіштерінің шеткі мөлшерлері таралуына орай суының тығыздығы да дүниежүзілік мұхит үшін шеткі мағыналы көрсеткішке ие болады. Мысалы, [[Балтық теңізі|Балтық теңізінің]] тығыздығы 1,01г/см3-ге тең болса, Қызыл теңізде 1,0287г/см3-ге тең. Мұхиттың ашық бөлігінен теңіз суы тығыздығының өзгешелігі – буының маусымдық ауытқып отыруында. Мұз қабаты негізінен полюстік және қоңыржай ендік теңіздерінде ғана қалыптасады. Теңіздің органикалық дүниесі мұхиттың ашық бөлігіндегі органикалық дүниеге қарағанда бай және көбіне өзіндік түрлер (эндемиктер) басым тараған. == Халықаралық-құқықтық режим == Теңіз кеңістігін және Дүниежүзілік Мұхитты пайдалану құқығын реттеу, оның байлықтарын пайдалану [[халықаралық құқық]] нормасының күрделі жүйесімен және жеке мемлекеттердің заңдарымен анықталады. Оны реттеу үшін 1958 жылы халықаралық теңіздік құқық [[кодификация]]сы өткізіліп, [[Женева]] конвенциясы қабылданды. Ол бойынша ашық теңіз суы барлық [[мемлекет]]терге ортақ және ешбір мемлекет [[Мұхит]] бөліктерін өз биліктеріне бағындыруға құқығы жоқ; ашық теңізде әрбір мемлекеттің кеме қатынасына, [[балық]] аулауға еркі бар. [[Ядролық қару|Ядролық қару-жарақты]] сынау, Дүниежүзілік Мұхиттың ластануын болдырмау туралы, аумақтық теңізге және континенттік қайраңға шек қою, т.б. мәселелерге тыйым салатын көптеген халықаралық келісімдер бар. Теңіз құқығы бойынша 1982 жылы қабылданған “Теңіздер хартиясы” аталатын БҰҰ Конвенциясы жағалаудан бастап, 200 теңіз милін құрайтын [[экономика]]лық аймақты белгіледі, жағалаулық мемлекеттер де соның шегінде [[биология]]лық және [[минерал]]дық [[шикізат]] қорларын пайдалануға құқылы. Аумақтық теңіз жағалауындағы мемлекеттер ғылыми зерттеу мәселелерін өз қалаулары бойынша шешеді. Шетелдік [[кеме]]лер континенттік қайраңда және түбінде зерттеу жұмыстарын жүргізу үшін жағалаудағы мемлекеттердің келісімін алуы керек. Дүниежүзілік Мұхит байлықтарын игеру маңызды ғаламдық мәселенің бірі саналады. Бұл оның [[планета]]дағы [[температура]]ны реттейтін, оттекті бөліп шығаратын қасиетіне байланысты. Мұхитты игеру минералдық, биологиялық, [[энергетика]]лық, [[көлік]]тік, [[рекреакция]]лық, [[экология]]лық, [[ғылым]]и-танымдық бағыттарда жүзеге асырылады. ҰТР-ның табыстары Мұхиттағы [[мұнай]] мен газды, темір-марганец конкрецияларын өндіруді одан әрі арттыру, теңіз суынан сутегі изотопын – дейтерийді шығару, теңіз сулары энергиясын электр [[энергия]]сына айналдыратын алып электр ст-ларын салу, теңіз суын тұщыту, оның түбімен кабельді желілер төсеу үшін болашаққа кең жол ашады. Көптеген елдерде ([[Франция]], [[Норвегия]], [[Ресей]]) Мұхит суының тасқынын пайдаланатын электр станциялары жұмыс істейді. Мұхит жолдарына бүкіл дүние жүзінде сумен тасымалданатын жүктің 80%-ы келеді. == Мұхит геохимиясы == '''Мұхит геохимиясы''' – [[геохимия]]ның мұхит суындағы және шөгінділеріндегі химиялық элементтердің [[концентрация]]сы мен шашырау заңдылықтарын, мұхит суларының [[тұз]] [[масса]]сы құрамының қалыптасуын, мұхиттың химиялық эволюциясын зерттейтін саласы. Негізгі мақсаты мұхит суы құрамындағы [[элемент]]терді зерттеу. Мұхит суы құрамы [[литосфера]], [[биосфера]] және [[гидросфера]] арасындағы элемент алмасу мен ұзақ айналымның бір бөлігі болып қарастырылады. Мұхиттың тұздылығы кембрий дәуірінен бастап қазірге дейін өзгермеген. Бір [[литр]]інде 34 – 35 г-дай тұз болады. Қалыңд. ондаған немесе жүздеген метр мұхит суының жоғарғы қабатының тұздылығы біртекті, төменгі қабатында тұздылығы түрліше. Мұхит суының тұздылығы қосылған [[өзен]]нен, жалғасқан теңіз суларынан әкелінген шөгінділерден, еріген [[мұздық]]тар мен [[мұзтау]]лардан біраз төмендейді, ал буланудан – өседі. Тұздылық шамасы жылы ағыстар мен 20 – 30ендіктерде жоғары, салқын ағыстар мен [[экватор]] аумағында төмен. Мұхит сулары массасындағы элементтердің жинақталуы олардың таралу мөлш. мен қосылыстарының ерігіштігіне байланысты; мұхит суы катиондарының [[ион]]дық потенциалы төмен, ал [[анион]]дарынікі – жоғары келеді. Оңай еритін қосылыстар суды қанықтырады, ал қиын еритіндері мұхит түбіндегі тұнбаларда жиналады. Мұхит сулары массасындағы түпкі шөгінділер, құрамы әр түрлі ерітінділер, органик. заттар, газдар арасында тепе-теңдік орнаған. Мұхит сулары негізгі, түптік, лайлық болып ажыратылады. Түптік суларда [[оттек]] аз, бірақ [[көмір қышқыл газы]], [[метан]], [[күкірт]]ті [[сутек]] мол. [[Кремний]], [[алюминий]], [[темір]], т.б. жер қыртысында көп таралған элементтер мұхит суларында өте аз, ал хлор мен бром көп. Жер қыртысына қарағанда мұхит суында бор 260, хлор 670, күкірт 290 есе жоғары. Мұхит суындағы бос күйдегі оттек организм түрлерінің таралуын, тотығу, тотықсыздану реакцияларын реттейді, геохимиялық процестерді түсінуге мүмкіндік береді. Катиондарының қосындысы Cl–, сияқты күшті қышқыл аниондарының қосындысынан артық болуынан “[[сілтілік қор]]” құрылады. Мұхит тереңінде тотықсыздану реакциясы басым болады. Көміртегі (ІV) оксиді және [[сульфат]]тарды ажыратушы бактериялардың қатысуымен органик. заттардағы күкірт қышқылы тұздарының ыдырауынан күкіртсутек (H2S) түзіледі. H2S газы тірі организмдерге зиянды әсер етеді. Мыс., [[Қара теңіз]] суының терең қабаттарындағы H2S мол болғандықтан [[Каспий теңізі]]не қарағанда органикалық дүниесі тапшы. температура төмендеген сайын СО2-ның ерігіштігі артатындықтан, карбонатты шөгінділер жылы суларда жиылады, ал суық суларда олар тұнбайды. Жер қыртысындағы бромның 75%-ы мұхит суларында. P, N, Sі сияқты элементтер геохимиясы үшін организмдердің [[тіршілік]] әрекетінің мәні зор. == Мұхиттағы белдемдер == '''Мұхиттағы дивергенция белдемі''' – Дүниежүзілік Мұхиттың беткі ағыстарының таралу аймағы. Су бетіндегі жел ағыстарының жылдамдығының және су тығыздығының бір қалыпты таралмауы салдарынан қалыптасады. [[Циклон]]дық [[циркуляция]] аймағында, [[жел]] және су ағыстарының қарама-қарсы бағытқа шұғыл өзгеру аудандарында анық байқалады. Тереңнен көтерілетін ағыстар әсерінен Мұхиттағы дивергенция белдемінде жоғарғы қабат сулары қоректік заттары мол қабаттармен байытылып (биологиялық өнімділіктің жоғарылауына әсер етеді) отырады; бұл белдемдер – балық кәсіпшілігіне өнімді мол беретін аудан. Дивергенцияның тұрақты белдемдері мұхиттардың қоңыржай және субтропиктік ендіктерінің шығыс бөліктері болып есептеледі; '''Мұхиттағы конвергенция белдемі''' – Дүниежүзілік мұхит суының беткі қабаттарының араласу аймағы. Мұхит бетіндегі [[ауа]] ағыстары мен су тығыздықтарының біркелкі таралмауларынан дамиды. Негізінен жылы және суық сулардың тоғысқан жерлерінде қалыптасады. Конвергенциялық белдемде су тығыздығының қалыпты жағдайларда таралмауы салдарынан беткі қабаттарда антициклондық және циклондық ағыс айналыстары дамиды. [[Антициклон]]дық айналыста судың қарқынды араласуы мен төмен қарай ығысуы қалыптасса, циклондық айналыстарда мұхит бетіне шығатын тереңнен көтерілу ағыстары дамиды. Осыған байланысты бұл белдемде жоғарғы биологиялық өнімділік жағдайлары қалыптасады. Дүниежүзілік мұхитты негізгі 4 тұрақты конвергенц. белдемге ажыратуға болады: солтүстік, оңтүстік субполюстік және солтүстік, оңтүстік субтропиктік белдемдер. Мұхиттағы конвергенция белдемі мұхит табиғатының маңызды элементі, себебі төмен ығысатын сулар мұхиттың терең қабатын жылытады және [[оттек]]пен байытып отырады. Мұхиттағы конвергенция белдемінде 100 – 150 м-ден астам тереңдіктегі су қабаттарының барлық негізгі гидролог. белгілері қалыптасады. Мұхиттағы конвергенция белдемі неғұрлым жоғары ендіктерде орналасса, судың температурасы соғұрлым төмендеп, тұнатын судың тығыздығы жоғарылайды, ол мұхиттың [[терең]] қабаттарын қамтиды; == Мұхиттану == '''Мұхиттану''', [[океанология]] – Дүниежүзілік мұхиттағы табиғи процестерді зерттейтін [[ғылым]]. Мұхиттану Дүниежүзілік мұхитты гидросфераның бір бөлігі ретінде әрі физиялық, химиялық, геологиялық, биологиялық т.б. процестер бір-бірімен өзара күрделі байланыста өтіп жататын [[атмосфера]]мен, [[литосфера]]мен, [[құрылық]]тық ағын сулармен әрекеттесетін біртұтас планетааралық табиғи нысан ретінде қарастырады. Мұхиттанудың басты мәселесі – мұхит табиғаты заңдылықтарының біртұтастығын анықтау. Оны танудың методол. негізі – мұхит суындағы, сондай-ақ сулар мен оларға шектесіп жатқан орта арасындағы [[трансформация]]ны, [[энергия]] және [[зат]] алмасуды зерттейді. Мұхиттану судың тереңдігін, температурасын, тұздылығын, ағысын, толқынын, [[түс]]ін және мөлдірлігін, мұхит суы құрамындағы химиялық заттар мен олардың қосылыстарының мөлшерін, әр түрлі биологиялық және басқа да көрсеткіштерді өлшеудің нақты мәліметтеріне, [[физика]]ның, [[математика]]ның, [[химия]]ның, [[биология]]ның теориялық тұжырымдарына сүйенеді, жүйелі талдау әдісін қолданады, [[электрон]]ды-есептеу техникасын пайдаланады. Мұхиттанудың маңызды қолданбалы мәселесі – [[халық]] шаруашылығының теңіздік салаларын ғылымның соңғы жетістіктерімен қамтамасыз ету, мұхиттың астында және үстінде жүзетін кемелердің қауіпсіздігіне [[кепілдік беру]], судың және мұхит түбінің биологиялық шикізат қорларын пайдалану, ауа райын болжауды жетілдірудің әдістері, т.б. Мұхиттану бірнеше бағытты біріктіретін кешенді ғылым, оның әрқайсысы мұхит табиғатының белгілі бір құбылыстарын зерттейді. Мұхит пен теңіз суларындағы физикалық процестерді мұхит пен атмосфераның өзара әсерлесу заңдылықтарын қарастырады. Химиялық мұхиттану (мұхит химиясы) Дүниежүзілік мұхит суының химиялық қасиетін, құрамын, физикалық-химиялық процестерін зерттейді. Мұхит геологиясы (теңіз геологиясы) Дүниежүзілік мұхит түбі мен қойнауындағы өтетін геологиялық, геофизикалық, геохимиялық процестерді және сонымен байланысты мұхит пен теңіздегі [[кен байлықтар]]ының пайда болуының заңдылықтарын, мұхит пен теңіздің жағалық белдемінің геологиясы мен геоморфологиясын зерттейді. биологиялық Мұхиттану (мұхит биологиясы) мұхит пен теңіздің жануарлар мен [[өсімдік]]тер дүниесін, онда өтетін биологиялық [[процес]]терді қарастырады. == Мұхит ластануы == '''Мұхит ластануы''', Дүниежүзілік мұхиттың ластануы – адамдардың әрекеті нәтижесінде мұхит (теңіз) суларындағы табиғи процестердің бұзылуы. Ластаушы заттардың өте көп мөлшерде жиналуы салдарынан жылдан-жылға мұхиттың өзін-өзі тазарту мүмкіншілігінің төмендеуі – онда [[тіршілік]] ететін [[организм]]дердің құрып кетуіне немесе шектен тыс көбеюіне алып келеді. Мысалы, [[теңіз жұлдызы]]ның (Asteroіdea) тым көбейіп кетуінен Австралия жағалауындағы [[Үлкен тосқауыл рифі]]нің түбінде “тікенді шеңбер” қалыптасуда. Қазіргі кездегі ең үлкен проблема -мұхиттың [[мұнай]]мен және [[мұнай өнімдері]]мен ластануы. Мұхиттың мұнаймен ластануының басым бөлігі теңіз транспортының және қала аумақтарынан шайып әкелетін мұнайдың үлесіне тиеді. Мұхитты мекендеушілер үшін, әсіресе, организмнің ішіне еніп кеткен жағдайда токсикалық әсер ететін, мұнайдың ерігіш компоненттері қауіпті. Мұнайдың төгілуінің ең бір ауыр зардабы -су бетінде жұқа мұнай қабатының пайда болуы. Онда газ алмасу бұзылады, жарықтың суға өтуі нашарлайды, фотосинтез жүрмегендіктен [[фитопланктон]] қырылады. Мұнайдың ауыр компоненттері ([[мазут]]) су табанына шөгеді, бұл [[бентос]]тың өлуіне әкеліп соғады.<ref> М.Ш.Алипов.Экология және тұрақты даму. Алматы 2012 ISBN 978-601-7275-58-7</ref> == Мұхит шарасы == '''Мұхит шарасы''' – Дүниежүзілік [[мұхит түбі]] бедерінің және геологиялық құрылымының басты элементтерінің бірі. Мұхиттың [[абиссаль белдемі]]н қамтиды, жер бетінің ең төменгі гипсометрлік деңгейін (орташа тереңдігі – 4000 м, ең терең жері – 7000 м) алып жатыр. Мұхит шарасының аум. 185 млн кm²-ден астам; бұл – Дүниежүзілік мұхит түбінің 50%-ы. Мұхит шарасы бедерінің аса ірі элементі – мұхит шұңғымасы (орташа тереңдігі 5000 м). [[Шұңғыма]] түбінің 80%-ы – төбелі, абиссаль бедерлі аймақ, қалған бөлігі – құрлықтар етегіне ұласатын, тегіс және көлбеулене келген абиссаль жазықтар. Мұхит шарасының жоталық жер бедері негізінен күмбез тәріздес, мұхит көтерілімдерінен құралады. Кейбір су астындағы жоталардан жанартаулар тізбегі кездеседі. Тропиктік айдындардағы мұхит жоталарының шыңдарына теңіз маржандары шоғырланады да, бірте-бірте шағын аралдарға айналады. Көлемді аймақты қамтитын, беті тегістелген көтерілімдер мұхиттық [[үстірт]], терең сулы науаларды қоршап жатқан өңірлер шеткі жондар деп аталады. Мұхит шарасы бедерінен жер қабығының мыңдаған км-ге созылған ірі жарылыстарын (мысалы, [[Тынық мұхит]]тың солтүстік-шығыс шұңғымасындағы субендіктік жарылыстар жүйесі) байқауға болады;<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Мұхиттар мен теңіздерді қорғау == Мұхитты зерттеу жəне оны қорғау - адам баласының маңызды міндеті. Мұхитты зерттеуде экспедициялық кемелердің маңызы зор. Олар ғылыми-зерттеу лабораторияларымен жабдықталған (мысалы, француздық [[Жак-Ив Кусто]] "Калипсо" кемесі). Арнаулы аппараттар, батискафтар үлкен тереңдіктерге зерттеу жұмысын жүргізуге мүмкіндік береді. Мұхит зерттеушілерінің қарамағында тереңдікті анықтауға мүмкіндік беретін компьютерлік жəне басқа да күрделі құралдар бар (мəселен, "Алвин" сүңгуір кемесі ғалымдарды 4500 м тереңдікке децін апарады. == Мұхиттар == * [[Тынық мұхит]] * [[Атлант мұхиты]] * [[Үнді мұхит]] * [[Солтүстік Мұзды мұхит]] * [[Оңтүстік мұхит]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://refik.ucoz.kz/load/kursty_zh_mystar/d_niezh_zilik_m_khitty_geologijaly_tarikhy/2-1-0-6284 Мұхит] {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Мұхиттар]] [[Санат:Мұхиттану]] [http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp Сұрақ және Жауап энциклопедия ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426233857/http://almatykitap.kz/goods/2466.jsp |date=2014-04-26 }} 57 бет gg1ita3fwj7ekh2jncxs50worudm6cp Қатысушы талқылауы:Kaiyr 3 17457 3594867 3567825 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594867 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2009-2014}} {{Мұрағат|2015-2025}} == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:00, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == '''Уикипедия 25''' == Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамын [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:59, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Уикипедия 25 (2) == [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтой]]ы құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:22, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Жоққа шығарылуды сұрау == Неге мені жоққа шығардыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 11:42, 2026 ж. ақпанның 19 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Translation request == Hello, Kaiyr. Can you translate and upload the articles [[:en:Bazardüzü]] and [[:en:Campi Flegrei]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 18:20, 2026 ж. ақпанның 27 (+05) :Hello, Kaiyr. :I withdraw the request, because both articles have been created. :Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:33, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 8mpzv5mpi0nlbik6flujpufdwqdlvqm Екібастұз 0 18944 3594524 3594490 2026-04-28T11:59:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Төлеген Мереке|Төлеген Мереке]] ([[User talk:Төлеген Мереке|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3575773 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = [[Қала]] |атауы = Екібастұз |сурет = Kraftwerk Ekibastus.jpg |әкімшілік күйі = |елтаңба = Ekibastuz seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 51|lat_min= 43|lat_sec= |lon_deg= 75|lon_min= 19|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Павлодар облысы |кестедегі облыс = Павлодар облысы{{!}}Павлодар |ауданы = Екібастұз қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = Екібастұз қалалық әкімдігі{{!}}Екібастұз |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бейсекин Аян Уахитұлы<ref>{{Cite web|url=https://kazpravda.kz/n/ayan-beysekin-naznachen-akimom-ekibastuza/|title=Аян Бейсекин назначен акимом Экибастуза|website=kazpravda.kz|date=2022-08-16}}</ref> |құрылған уақыты = [[1898 жыл|1898]] |алғашқы дерек = [[1876 жыл|1876]] |бұрынғы атаулары = ''Екібастұзуголь'' |статус алуы = [[1957 жыл|1957]] |жер аумағы = 45 |биiктiктiң түрi = биiктiкгі |орталығының биiктігі = 347 |климаты = шұғыл континенті |ресми тілі = |тұрғыны = 152 444<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/27315/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының облыстар, қалалар және аудандар бойынша саны ([[2021 жыл]]ғы [[1 қазан]]ға)]</ref> |санақ жылы = [[2024 жыл|2024]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[қазақтар]] 59,12 % <br /> [[орыстар]] 29,97 % <br /> [[украиндар]] 3,37 % <br /> [[татарлар]] 2,36 % <br /> [[немістер]] 1,47 % <br /> [[белорустар]] 0,56 % <br /> басқалары 3,15 %<ref>[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/178050/file/kk/ Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны ([[2024 жыл]] басына)]</ref> |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = екібастұздық, екібастұздықтар |телефон коды = 7187 |пошта индекстері = 141200—141209 |автомобиль коды = [[Павлодар облысы|S/14]] |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Ekibastuz |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/pavlodar-ekibastuz?lang=kk Екібастұз қаласының әкімдігі |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} '''Екібастұз''' — [[Павлодар облысы]]ның оңтүстік-батысында орналасқан қала. [[1898 жыл]]ы негізі қаланып, қала дәрежесін [[1957 жыл]]ы алды. == Этимологиясы == Осы өңірде [[тас көмір]] кені ашылғанға дейін, оның күншығыс жағында жатқан тұзды [[көл]] ерте заманнан бері «Екібастұз» деп [[мұрағат]]тық құжаттардан белгілі. Осыған байланысты кейін бұл жерден табылған тас көмір кені де, оның жанына орнаған қалашық пен қала да «Екібастұз» деп аталады. Екібастұз қаласы өзінің жастығына қарамастан теңдесі жоқ алып кәсіпорындарымен бүкіл әлемге танымал болып отыр. Қысқа ғана мерзім ішінде Қазақстанның «қара алтынды» жерінде пайда болған қала біздің замандастарымыз үшін аты аңызға айналған [[қала]] болып отыр. Тек қана Екібастұзда тұңғыш рет [[Қазақстан]]да көптеген алдыңғы қатарлы [[технология]] өмірге келді, жаңа үлгідегі құрал-жабдықтар зерттелді. Екібастұз қаласы - кеншілер мен [[энергетик]]тердің мақтанышы. Қала орасан зор, әлемдегі бай тас көмірімен танылып отыр. №1, 2-МАЭС- тердің іске қосылуы арқасында Екібастұз жылу энергетикалық кешенінің ірі орталығы болып отыр. Бүгінгі таңда үш бірдей – «Богатырь», «Солтүстік» және «Шығыс» кеніштерінде көмір өндіріледі. Екібастұз көмірі Қазақстанның, Орал, мен Батыс Сібірдің электр станцияларының жұмыстарын үздіксіз қамтамасыз етіп отыр. Қала тек [[география]]лық орнымен ғана емес,сонымен қатар тарихи ерекшелігіне байланысты қалыптасты. Екібастұз көмірі мен электр қуаты бүкіл аймақтың кәсіпорындар: Павлодар [[химия]], [[мұнай]] өңдеу, [[алюминий]], [[трактор]], Ақсу ферроқорытпа зауыттары - Екібастұздағы «қара алтынның» арқасында өркендеп отыр. Сондай-ақ Екібастұз көмірі [[Қазақстан]] мен [[Ресей]]дің арасын жалғастырушы буын болып табылады. «Шығыс» кеніші - әлемдік тәжірибеде тұңғыш рет бейімделген көмір қабаты жағдайында көлденең жатқан шектеулі қуатымен жобаланды және көмір шығарудың жаңа [[технология]]сын енгізді. == Бұқаралық ақпарат құралдары == * Екiбастұздан '''шығатын баспасөз''': ** қазақ тiлiндегi «Отарқа» газеті ** апталық «[http://golose.kz/ Голос Экибастуза] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090802113617/http://www.golose.kz/ |date=2009-08-02 }}» ** [http://www.informburo.kz/ «Экибастузское обозрение»] газетасы ** [http://www.business.ekibastuz.kz/ «Деловой Экибастуз»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408235740/http://www.business.ekibastuz.kz/ |date=2009-04-08 }} журналы ** жарнама хабар апталығы [http://vitrina.ekibastuz.kz/ «Витрина»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207184604/http://vitrina.ekibastuz.kz/ |date=2009-02-07 }} * 2 '''телеарна''' жұмыс iстейдi ** «Екiбастұз қалалалық телеарнасы» (ЕҚТ) — 5-шi арна МВ ** «Арта ТВ»&nbsp;— 32-шi арна ДМВ * 6 '''радиостанса''' бар: ** «Павлодар» радиосы 102,1 МГц ** «Русское радио&nbsp;— Азия» 102,6 МГц ** «Love» радиосы 103.6 МГц ** «NS» радиосы 104,2 МГц ** «Ретро FM» радиосы 105,2 МГц ** «Қазақ радиосы» 106,9 МГц. == Халқы == Тұрғындар саны — 136 834 адам, ал бірнеше ауылдық аймақтарындағы тұрғындарымен қоса 144 647 адам (1 қазан 2024 жылғы санақ бойынша). Ұлттық құрамы (1 қазан 2024 ж. бойынша)<ref>https://stat.gov.kz/api/iblock/element/238235/file/kk/</ref>: * [[Қазақтар|Қазақ]] — 90 030 адам. (56,93 %) * [[Орыстар|Орыс]] — 35 722 адам. (31,46 %) * [[Украиндар|Украин]] — 6465 адам. (3,7 %) * [[Татарлар|Татар]] — 3581 адам. (2,42 %) * [[Немістер|Неміс]] — 2823 адам. (1,63 %) * Басқа — 6026 адам. (3,86 %) * Барлығы — 144 647 адам. (100,00 %) {| class="wikitable" |+ 2024 жылғы ұлттық халық санағы (2009, 2024) |- ! 2009 !! 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2024 !! Пайыздық қатынасы !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2024 !! Пайыздық қатынасы |- ||125 012 ||{{өсім}}144 647 ||115,7 ||58 951 ||{{өсім}}69 675 ||118,1 ||66 061 ||{{өсім}}74 972 ||113,4 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Павлодар облысы}} {{Қазақстан қалалары}} {{Екібастұз қалалық әкімдігі елді мекендері}} [[Санат:Екібастұз]] [[Санат:1898 жылы құрылған елді мекендер]] {{geo-stub}} exrps9hbadnewzed907rmxy13o97oty Су 0 19149 3595084 3554966 2026-04-29T08:32:37Z Төлеген Мереке 179229 3595084 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық , алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әр түрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т. б) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әр түрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына тұсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] 2p8oh2gk6r9nhlgemr8estidr1ujk5c 3595085 3595084 2026-04-29T08:33:36Z Төлеген Мереке 179229 3595085 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әр түрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т. б) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әр түрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына тұсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] jpjlcnjw10cbmw9xf4jvg2r8a6nz6yh 3595087 3595085 2026-04-29T08:35:56Z Төлеген Мереке 179229 3595087 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әртүрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т. б) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әр түрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына тұсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] j2n6hwx8zfyiexo8osbau1zyjlaq1jp 3595089 3595087 2026-04-29T08:37:15Z Төлеген Мереке 179229 3595089 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әртүрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т.б.) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әр түрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына тұсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] 9o9qvdjqofv82uapphf2tzebu0vplnc 3595090 3595089 2026-04-29T08:37:42Z Төлеген Мереке 179229 3595090 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әртүрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т.б.) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әртүрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына тұсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] chlxhih6qr10uidsb70szrv9kxgm0sh 3595091 3595090 2026-04-29T08:38:22Z Төлеген Мереке 179229 3595091 wikitext text/x-wiki {{Химиялық зат|аты=Су|химиялық_формуласы=H<sub>2</sub>O|күйі=сұйық|мольдік_массасы=18,01528|тығыздығы=1|қаттылығы=1,5|балқу_t=273,15 K; 0|қайнау_t=373,1 K; 99,974|ыдырау_t=2200 °C (3% молекулалар ыдырайды)|үштік_нүктесі=273,2 K (0,01 ° C), 611,72 Па|критикалық_нүктесі=647,1 K (374 ° C), 22,064 МПа|жылу_өткізгіштігі=0,56|дипольдік_моменті=6,2E−30 Кл·м|CAS=7732-18-5|PubChem=962 және 22247451|EINECS=231-791-2|SMILES=O|InChI=InChI=1S/H2O/h1H2 XLYOFNOQVPJJNP-UHFFFAOYSA-N|RTECS=ZC0110000|ChEBI=15377|ChemSpider=937|суреті=Water 2D Molecule.png|басқа_атаулары=Сутек гидроксиді; Сутек оксиді|оң_суреті=Water molecule 3D.svg|сол_суреті=Water-3D-balls.png}} [[Сурет:The Earth seen from Apollo 17.jpg|300px|thumb|Жерді шамамен 71% су құрайды]] '''Су''' — [[сутегі]] мен [[оттегі]]нің қалыпты жағдайларда тұрақтылығын сақтайтын қарапайым [[химиялық қосылыстар|химиялық қосылыс]]. Ауыз су, тіршілік көзі, ол [[Жер]] шарының 3 / 4 бөлігін алады, тірі ағзалардың 60-70%-ы, ал өсімдіктердің 90 %-ы судан тұрады.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Механика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар : «ЭКО»ҒӨФ. 2007.-29 1 б. ISBN 9965-08-234-0</ref> [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] [[Сурет:Water molecule dimensions.svg|thumb|150px]] [[Жер беті (геология)|Жер бетінде]] тіршілік ең алғаш сулы ортада пайда болды. Су — бүкіл тіршілік иелерінің негізгі құрамдас бөлігі. Бұдан басқа судың тіршілік үшін физикалық-химиялық қасиеттердің: жоғары жылу өткізгіштік және [[Жылу сыйымдылық|жылу сыйымдылық]], жоғары тығыздық, ауа тығыздығының шамамен 800 есе артуы, мөлдірлік, тұтқырлық, қатқан кезде [[Мұз|мұздың]] көлемін ұлғайтуы және тағы басқа қолайлы қасиеттері болады. [[Біржасушалы қарапайым жәндіктер|Біржасушалы]] және көпжасушалы ағзалар жасушаларының [[биохимиялық үдерістер|биохимиялық үдерістерінің]] барлығы сулы ортада өтеді. Су әр түрлі климаттық жағдайлардағы физиологиялық үдерістердің қалыпты өтуіне себепкер болады. Ол сондай-ақ көптеген [[минерал]]дық және ағзалық заттардың жақсы еруіне себепкер бола алады. [[Табиғи су]] құрамында сан алуан тұздың болатыны да сондықтан. [[Ағзалар өсіндісі|Ағзалар]] жұғымды заттарды тек еріген түрінде сіңіреді. == Сулы орта == Сонымен бірге сулы ортаның бірқатар кемшіліктері де бар, олар тірі ағзаларға қолайсыз әсер етеді. Мәселен, судың қысымының көбірек артуы және [[оттегі]]мен нашар канығуы мұхит тұңғиығындағы суда тіршілік ететін ағзалар тіршілігіне кедергі келтіреді. Су құрамындағы оттегінің мөлшері [[атмосфера]]дағы құрамынан шамамен 20 есе аз болады. Жарық 200 м тереңдікке өтеді, сондықтан теңіздер мен [[Мұхит|мұхиттарда]] тіршілік ететін ағзалар жарықсыз ортада өмір сүруге бейімделеді. [[Теңіз]] және [[тұщы су]] құрамьндағы [[Тұздар (химия)|тұздар]] мөлшері біркелкі болмайды. Мәселен, теңіз суы [[Натрий хлориді|натрий хлориды]] мен магний сульфатының тұздарына бай, ал тұщы су құрамында [[кальций]] және карбонат [[ион]]дары көп мөлшерде болады. Сулы ортаны мекендейтіп ағзалар сан алуан, олар бір биологиялық топқа — [[Гидробионт|гидробионттарға]] бірігеді. Олардың барлығы сулы орта факторларының әр түрлі құбылуына бейімделді.<ref> Биология: Жалпы білім беретін мектептің, 9-сыныбына арналған оқулық, 2-басылымы, өңделген/ М. Гильманов, А. Соловьева, Л. Әбшенова. — Алматы: Атамұра, 2009. ISBN 9965-34-927-4 </ref> Сулы ортада ауаға қарағанда дыбыс тезірек тарайды. Сондықтан гидробионттарда көру мүшелеріне қарағанда есту мүшелері жақсы дамыған. Кейбір түрлер тіпті өте төмен жиіліктегі ([[Инфрадыбыс|инфрадыбыс]]) толқындардың ырғақтарының өзгеруін дер кезіңде сезіп, дауыл тұрардың алдында су тереңдігіне қарай төмендейді Кейбір гидробионттардың (кит тәрізділерде) бағыт-бағдар алуы, қорегін іздеп табуы — толқындардың шағылған дыбыстарын қабылдау (эхолокация) арқылы жүзеге асады. Көпшілігі жүзу кезінде әртүрлі жиіліктегі электр зарядтарын тудырып, шағылған [[Электр өрісі|электр импульстарын]] қабылдайды. Электр зарядтарын тудырып, оны өзінің бағыт-бағдар алуында және сигнал үшін пайдаланатын 300-ге тарта балық түрлері белгілі Мысалы, тұщы суда тіршілік ететін су пілі балығы (Моrrуtus kannume) секундына 30 импульс жіберіп, су түбіндегі тұнбадан өзі қоректенетін омыртқасыздарды оңай табады. Импульстары секундына 2000-ға дейін жететін теңіз балықтары да бар. Кейбір қорғану көптеген шұңқырлы, ойық жерлерінде өзендердің тасуынынан, қатты нөсер жауыннан соң, қардың еруінен және тағы басқа жағдайларда уақытша көлшіктер, тоғандар пайда болады. Мұндай көлшіктерде де қысқа уақытта тіршілік ететін әт-түрлі гидробионттар кездеседі. Бұлардың ерекшелігі сол, аз ғана уақыт ішінде көбейіп, өзінен соң көптеген ұрпақтарын қалдырып келесі ылғал болатын уақытқа дейін тұнбаға көміліп иабиоз жағдайға түседі (кейбір [[Шаян|шаяндар]], планариилер, аз қылтанды құрттар моллюскалар, тіпті кейбір балықтар — африка протоптерусы және оңтүстік америка лепидосирені). Көптеген майда организмдер құрғақшылық жағдайда циста түзеді (инфузорилар, тамыраяқтылар, кейбір ескекаяқты шаяндар, турбеллярий және т.б.). Су ортасының өзіндік оттегі режимі де бар. Суда оттегі атмосферамен салыстырғанда 21 есе аз. Судың температурасы, терендігі, тұздылығы артқан сайын ондағы оттегі мөлшері азайып, ал судың ағысы қатты болған сайын оттегі мөлшері көбейеді. Басқа орталармен салыстырғанда судың температуралық режимі біркелкі болуымен ерекшеленеді. [[Қоңыржай белдеу|Қоңыржай]] аймақтарда [[Тұщы су|тұщы сулардың]] температурасы 0,9°С-25°С аралығында (ыстық су көздерін есептемегенде, онда су температурасы 100°С-қа дейін жетеді), тұщы сулардың терең қабатында температура 4°С-5°С-ты құрайды. == Су ортасының айырмашылықтары == Су ортасының жарық режимінің әуе-құрлық ортасынан айырмашылықтары көп. Жарықтың су бетінен шағылысуына және су ішінен өтуі кезінде сіңірілетін болғандықтан суда жарықтың мөлшері аз болады. Сондықтан терең суларды үш аймаққа: жарық, алакөлеңке және толық қараңғы бөліктерге бөледі. [[Мұхит|Мұхиттың]] қараңғы, терең бөліктерінде [[Гидробионт|гидробионттар]] көру үшін тірі организмдерден бөлінетін жарықты пайдаланады. Мұндай құбылыс биолюминесценция деп аталады. Мысалы, кейбір балықтардың арқа жүзу қанаттарының алғашқы сәулесі жоғарға жақ сүйегіне жақын майысқан, қармақша тәрізді болып орналасқан. Осы қармақшаның ұшында шырышты жарық беретің бактериялары бар. [[Оттегі]]мен бактерияларды қамтамасыз етуі арқылы жарық беріп, қорегін өзіне еліктіреді. Үнемі қараңғылықта тіршілік ету немесе жарықтың жетіспеуі гидробионттардың көру мүмкіншіліктерін шектейді. == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды == Жердің су қоры теория жүзінде сарқылмайды, себебі тиімді пайдаланған жағдайда су ресурстарының әлемдік су айналымы барысында үздіксіз қалпына келіп отырады. Өкінішке орай, соңғы жылдары Әлемдік Мұхиттарға мұнай өнімдерінің төгілуі, биологиялық алуан түрліліктің азаюы ұлғайып, тропикалық жағалауларга антропогендік қысым көп түсуде. Теңіз жағалауларының өсімдіктер жамылғысы тозып (Индонезия, [[Филиппиндер|Филиппин]], Тайланд), күріш алқаптарын кеңейту және асшаяндар өсіру үшін тоғандар жасалып, мангра тоғайлары жойылуда. <ref>Экология (оқулық) — Алматы, 2008 — ISBN 9965-32-223-6 </ref> == Суды зерттеу == === Гидрология === Су — бұл шексіз [[Теңіз|теңіздер]] мен [[Мұхит|мұхиттар]], ағысты өзендер және мөлдір көлдер. Дегенмен су тек қана көре алатын, ыстық күндері сүңгіп кететін су айдындарында ғана болмайды. Судың көлемді бөлігі адам көзінен тыс жер астында жасырынған. Бұндай су айдындары жер асты сулары деп аталады. Ғалымдардың зерттеуінше су жер бетінде ең көп кездесетін сұйықтыққа жатады. Судың қазіргі кезде қаупі бар. Адамдардың суды үнемдемей құртуының әсерінен тұщы судың жойылу төтенше жағдайлар қатарында. Ал жер шарына қауіптілігі су басу жағдайы. Антрактида мұзының еруі Су<ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Геология—Алматы: «Мектеп» баспасы", 2003.ӀSВN 5-7667-8188-1 ӀSВN 9965-16-512-2 </ref> === Жер асты сулары === Жер асты сулары өзінің ерекшелігі және құрылысы бойынша жер үстінде орналасқан судан ерекшеленеді. [[Жер асты сулары]] жерге жауатын жауындардан толықтырылады. Дегенмен бұндай толықтырулар біркелкі емес, өйткені көп жағдайда жергілікті жердің [[рельеф]]інен, [[Атмосфералық жауын-шашын|жауын түрінен]], сондай-ақ жақсы өткізетін және суды ұстап тұра алатын [[топырақ]]тан да байланысты болады, ол астыңғы қабатқа өту үшін жол бермеуі де мүмкін. Бұдан өзге, жер асты сулары өз қорын жер үсті су айдындары есебінен де толықтырады. Өз кезегінде жер асты сулары осындай су айдындарын өздері қоректендіреді. [[Артезиан суы|Жер астына]] түсіп су, әдетте, бір жерде жинақталмайды, өзінің орналасу заңдылығы болады. Солай су ерекше жоғарғы және төменгі қабатты ұйымдастырады.<ref> Мұнай және газ геологиясы танымдық және кәсіптік-технологиялық терминдерінің түсіндірме сөздігі. Аныктамалық басылым.- Алматы: 2003. ISBN 9965-472-27-0</ref> Төменгі қабатта судың ең кіші көлемі болады. Үлкен көлемді су жоғарғы қабат бойынша үйлестіріледі. Бұл жердің төменгі деңгейіне судың өтуі өте қиын, ал жоғарғысында — су жинақтала алатындығмен түсіндіріледі. Жоғарғы қабат әлі де үш деңгейден қалыптасады — жоғарғы, ортаңғы және төменгі, әрқайсысы өзінің суды өткізу ерекшелігімен сипатталады. Жоғарғы аймақта адам [[Шаруашылық|шаруашылықта]] қолданатын су жинақталады. Ортаңғы аймақта, әдеттегідей минералдық сулар орналасады. Ал төменгі, іс жүзінде су алмасу болмайтын аймақта ''жер үсті тұздығы'' деп аталатын көптеген құрауыштар мен элементтер ерітілген су болады. Жер асты сулары қандай қабатта жатқанына байланысты өз сипаттамасын өзгерте алады. Осыған байланысты жер асты суларының үш түрі белгілі. Бірінші түрі ''жетекші'' деп аталады. * Бұл — жер үстіне ең жақын орналасқан сулар. Дегенмен жетекші жеткілікті тұрақты емес. Бұл қабаттан құрғақ ауа-райы кезінде су толық кетіп қалуы мүмкін, ал үздіксіз жауы-шашын нәтижесінде қайта пайда бола алады. Екінші атауы — [[Артезиан суы|артезиандық сулар]]. Бұл жер астының су қабаты аумақ рельефіне байланысты. Жетекші сулардан төмен топырақ сулары орналасады. Әдеттегідей, топырақ сулары шеткі, суға берік қабатта болады. Одан төмен ағынды сулар орналасады. === Табиғаттағы су айналымы === {{main|Табиғаттағы су айналымы }} [[Атмосфера]] үнемі су буымен байып отырады, себебі жер бетіндегі өзендер мен [[көл]]дер, [[мұхит]]тар мен [[теңіз]]дер, [[мұздықтар]] үнемі буланады. Бірақ атмосферадағы су буының мөлшері тым көбейіп кеткенде, ол асқын қанығуға жетіп [[конденсация]]ланып, қайтадан жерге [[жаңбыр]] мен қар күйінде қайтып отырады. [[Табиғат]]тағы су айналымының өзгеруі жер бетінін, әр жерінде әртүрлі табиғи апаттарға әкеліп соғады. == Суды тазарту жолдары == Суды тазарту жолдары оның қандай заттармен және қаншалықты ластануына қарай жүргізіледі. Ерімейтін қоспалардан тұндыру немесе сүзу арқылы тазартуға болатыны сендерге белгілі. Еріген қоспалардан суды айдау арқылы тазартады. Ауыз суын табиғи суларды тазарту арқылы алады, ол үлкен қалаларды сумен қамтудың ең басты мәселесі. Ол үшін табиғи суды алдымен тұндырып, содан кейін сүзгіден өткізіп алып, зиянды бактериялардан тазарту үшін хлорлау және озондау өдістері колданылады. Осы үрдістердің барлығы сумен жабдықтау стансаларында арнайы қондырғыларда жүргізіледі. Мұнан басқа ірі өндіріс орындарының өндірісте қолданған суларын да тазартпай ағын суға жіберуге болмайды, сол үшін қатаң экологиялық шектеу қойылып, үнемі тексеру жүргізіледі. Соңғы кездері суды тазарту үшін ион алмастырғыш шайырлар да кеңінен қолданыла бастады. Дистильденген су — айдау арқылы тазартылған су, ол кұрамы бойынша жаңбыр суына жақын болады. Дистильденген су арнайы зерттеу жұмыстарында, дәрі-дәрмек өндірісінде және автокөліктердің аккумуляторларына электролиттер дайындауда қолданылады. [[Сурет:Aqua-distillata.jpg|200px|right|thumb|Дистилденген су]] Өмір бойына ластанған суға тап болған адам оны ішу үшін суды қандай тәсілмен сүзу керек екендігін ойластыра бастады. Бұдан шығу жолын судың өзі көрсетті. Судың жоғары температура кезінде [[Бу|буға]] айналу қасиеті бар. Осындай тәсілмен судың құрамында бар көптеген өзге бөлшектерден бөлу шешілді. Бұндай суды тазалау үрдісі дистиляция, ал құралдың өзі ''[[дистилятор]]'' деп аталды. Тазартылған су толық сүзілген сұйықтық болып саналады. Бұнда қоспалардың, [[тұздар]] мен қатты бөлшектердің ең аз мөлшері ғана бар. Дегенмен тазартылған суда қосымша құрауыштар толық жоқ деп айтуға болмайды. Судың өзге құрауыштармен тез өзара [[қарым-қатынас]]қа түсу қасиеті бар. Ал бұл суды ''дистиллятор'' арқылы айдағанда, осы [[металдар]] атомы ең кішкентай мөлшерде суға түсуі мүмкін. Дегенмен бұл судың таза болуына кедергі келтірмейді. Су жүз пайыз ешқандай қоспасыз болуы үшін суды деиондайтын арнайы қондырғылар пайдаланылады. Сондай-ақ өте таза суды ''дистиллятордан'' бірнеше рет өткізу арқылы да алуға болады. Солайша бидистиллят алынады. Әдеттегідей, өнеркәсіпке немесе медицинаға алады. Осылай тазартылған су негізінде кейбір дәрілер жасалады. Ал кішкентай [[электр]] өткізу қабілетінің арқасында дистилденген су өндірісте таптырмайтын зат. Дистелденген суды адам үшін тұрақты түрде қолдануға қатысты әр жақты пікірлер бар. Көптеген адамдар дистилденген су [[Бу|адам]] ағзасы үшін пайдалы емес, өйткені ол пайдалы құрауыштардан толық тазартылған деген пікірде. Дистилденген су ағзадан минералдық құрауыштар мен витаминдерді алып шыққандықтан денсаулыққа зиян келтіретіндігін куәландыру да жүргізілген. Дегенмен бұл ұйғарымдары даулауға және дистилденген суды қорғауға дайын адамдар да бар. Өйткені дистилденген судың зияндылығы туралы еш жерде ғылыми дәлелденген жоқ. Шындығында да ол өз құрамы бойынша ерекшеленеді, бірақ қарапайым сумен де минерал тапшылығын толықтыру қиын. Ал дистилденген су ең болмағанда ауру қоздырғыш [[Бактериялар|бактериялардан]] сақтай алады.<ref>О. Д. Дайырбеков, Б. Е. Алтынбеков, Б. К. Торғауытов, У. И. Кенесариев, Т. С. Хайдарова Аурудың алдын алу және сақтандыру бойынша орысша-қазақша терминологиялық сөздік. Шымкент. «Ғасыр-Ш», 2005 жыл. ISBN 9965-752-06-0 </ref> == Судың физикалық қасиеті == Таза су — түссіз, иіссіз, дәмсіз сұйықтық. Судың қабаты 5 м асқанда көгілдір түсті болып көрінеді. Қалыпты [[қысым]]да 100°С-та қайнайды да, 0°С-да мұзға ''(р=0,92 г/см<sup>3</sup>)'' айналады, сондықтан мұз су бетінде қалқып жүреді. Сонда оның көлемі 9%-ға артады. Судың беткі қабатының [[мұз]]бен қапталып жатуы ондағы тіршілік иелерінің қыс мезгілінде де өмір сүруіне жағдай жасайды. Температурасы 4°С болғанда, тығыздығы 1г/см<sup>3</sup> (судың ерекшелігі). Судың жылу сыйымдылығы өте жоғары, оны мына мысалмен түсіндірейік. Жаздың аптап ыстық күндерінде су жылуды сіңіріп, өзеннің маңайын салқындатып тұрады, сондықтан адамдар оның жағалауына дем алуға көптеп барады. Осылайша жиналған жылуды су қыс мезгілінде біртіндеп ауаға береді, сондықтан қатты аязды күндерде өзеннің беті тұманданып тұратынын сендер сан дүркін кердіңдер. Су жер бетінен тараған жылудың 60%-ын ұстап қалып, оны суынудан сақтап тұрады. Табиғи сулар әдетте таза болмайды, онда еритін және ерімейтін заттардың қоспалары болады. Теңіз суында еріген тұздар кептеп кездессе, (3,5 %) ағын және [[жер асты сулары]]нда кальций мен магний тұздары болады, ал жауын мен еріген қар суларында көбінесе шаң мен еріген күйдегі газдар (0<sub>2</sub>, N<sub>2</sub>, С0<sub>2</sub>, S0<sub>2</sub>, т.б.) кездеседі. Су — [[сутек оксиді]], Н<sub>2</sub>О — қалыпты жағдайда сутек пен оттек 1:8 көлемдік қатынаста болатын тұрақты қарапайым химия қосылыс. Табиғатта ең көп таралған, бүкіл [[гидросфера]] ''Судан'' тұрады, ''Судың'' тіршілік үшін маңызы өте зор. [[Аристотель]] өз еңбектерінде (біздің заманымыздан [[4 ғ.|IV ғасыр]]) ''Суды'' төрт құбылыстың ''([[от]], [[ауа]], [[топырақ]], су)'' біріне жатқызса, ғалымдар [[18 ғ.|XVIII ғасырдың]] аяғына дейін ''Суды'' жеке элемент ретінде қарастырды. ''Суды'' алғаш ағылшын ғалымы [[Генри Кавендиш|Г.Кавендиш]] ([[1731]]—[[1810]]) зерттеді ([[1781]]—[[1782]]), ал француз ғалымы [[Антуан Лоран Лавуазье|А.Лавуазье]] ([[1743]]—[[1794]]) сутек жанғанда ''Су'' түзілетінін дәлелдеп ([[1783]]), [[Ж.Млнье]]мен бірге сандық құрамын анықтады ([[1785]]). ''Судың'' құрамында массасы бойынша 11,19 % сутек, 88,81 % оттек болады; молекуласы 2 атом сутек пен 1 атом оттектен тұрады, молек. м. 18,0160, иіссіз, дәмсіз, түссіз ''(терең жері көгілдір)'' сұйықтық. Құрамында 2Н ([[дейтрий]]) бар ''Су'' — [[ауыр су]] ''(D<sub>2</sub>O)'' деп аталады. [[ауыр су]]дың физиқалық қасиеттері өзгешелеу болады. ''Су'' 0С-та қатып, 100С-та қайнайды. * 20 °С-тағы тығыздығы 0,99823 г/см<sup>3</sup>, * 0 °С-тағы тығыздығы 0,9168 г/см<sub>3</sub> (мұзда). ''Судың'' физиқалық қасиеттерінде, балқу жылуында, [[Жылу сыйымдылығы|меншікті жылу сыйымдылығында]], тұтқырлығында, жылу өткізгіштігінде ерекшеліктер бар. Мысалы:, мұз жеңіл болғандықтан'' Суда'' қалқып өзендер мен көлдердің түбіндегі тіршілік сақталады. ''Су'' қалыпты температурада көптеген заттармен әрекеттеседі. Сілтілік және сілтілік-жер металдармен әрекеттескенде гидроксид пен сутек түзеді (2Na+2H<sub>2</sub>O=2NaOH+H<sub>2</sub>↑). ''Су'' әр түрлі жағдайда бейметалдармен ([[фтор]], [[хлор]], [[бром]], [[фосфор]], [[көміртек]]) әрекеттесіп, қышқылдар (HCl, HClO, HPO3, HF, HBr) және оксид (СО) түзеді. Атмосферада Су бу, тұман, бұлт, тамшы және қар кристалдары түрінде кездеседі. ''Су'' [[оттек]], [[сутек]], [[азот қышқылы]]н, [[спирт]], [[альдегидтер]], [[сілтілер]], т.б. аса маңызды химиялық өнімдерді өндіруде қолданылатын химиялық реагентер. Оның [[катализатор]] ретінде маңызы зор.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref><ref> Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Экология және табиғат қорғау/ Жалпы редакциясын басқарған — түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5 </ref> == Химиялық қасиеті == Сутек пен оттектің химиялық қосылысы. * Массалық құрамы: Н —11,19 %, О — 88,81 %. * [[Молекулалық масса]]сы 18,0153. Су планетамыздағы ең көп тараған заттардың бірі; ол үш түрде —'' бу, су және [[мұз]] күйінд''е ұшырасады; күшті еріткіш. * Су айдауыш мұнара- елді мекендерді сумен қамтамасыз ету жүйесіндегі су өтімі (''шығыны'') мен қысымын реттеп отыруға арналған құрылыс. Ол цилиндр тәрізді етіп арнайы болаттан немесе темір-бетоннан жасалған шаннан және оны көтеріп тұратын тіреуіш құрылымнан тұрады. Мұнараның биіктігі 25—30 м-ге, шанының сыйымдылығы ондаған текшелерге жетеді. Тіреуіш кірпіш не ағаштан жасалады. Шан ішіндегі судың қыста катып қалмауы және ластанбауы үшін ол жылу өткізгіштігі төмен жеңіл материалдармен қапталып, үсті шатырмен жабылады. [[Сурет:Splash 2 color.jpg|200px|left|thumb|Су]] Судың сапалық құрамы сутек пен оттектен тұратыны, ал сандық құрамы екі сутек атомы мен бір оттек атомынан тұратындығы мәлім. Судың айырылуы электр тогының әсерінен жүреді, бұл реакциямен сендер сутекті алу әдісі бойынша таныссыңдар: : 2H<sub>2</sub>O→2H<sub>2</sub>↑+O<sub>2</sub>↑ Күрделі заттың құрамдас бөліктеріне айырылуы — ''[[анализ]]'' деп аталады. ==== Жай заттармен әрекеттесуі: ==== I. Судың металдармен әрекеттесу реакцияларын сутегін ал әдістерінде қарастырған болатынбыз: : 2Na + 2НОН = 2NaOH + Н<sub>2</sub>↑ : Са + 2НОН = Са(ОН)<sub>2</sub>+ Н<sub>2</sub>↑ Белсенділігі тым жоғары емес металл сумен әрекеттескенде оның оксиді түзіледі: : Mg + НОН = MgO + H<sub>2</sub> Белсенділігі төмен металдар сумен әрекеттеспейді. II. Бейметалдармен әрекеттесуі: Су кейбір бейметалдармен де әрекеттесе алады. Қыздырға көмірге су қоссақ екі түрлі газ қоспасы түзіледі — ол ''«[[су газы]]»'' деп аталады: : С + НОН=СО↑+Н<sub>2</sub>↑ Көмірді жағарда оған су қосып шылайтынын білесіңдер, сонда түзілген екі газ да жанғыш екен. Хлорды суға жібергенде екі қышқылдың қоспасы түзіледі. : Сl<sub>2</sub> + НОН = НСlO + HCl ==== Күрделі заттармен әрекеттесуі: ==== I. Активті металдардың оксидтерімен әрекеттесіп [[гидроксидтер]] (негіздер) түзеді. : Na<sub>2</sub>0 + Н<sub>2</sub>0 = 2NaOH Әктасқа су қосқанда оның қайнай бастағанын көреміз, реакция жылу бөле жүреді: СаО + Н<sub>2</sub>0 Са (ОН)<sub>2</sub> + Q : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Металл оксидтері + су = негіз |} II. Кейбір бейметалдардың оксидтері сумен әрекеттескенде қышқыл түзеді. Күкірттің бір түйірін алып жақсак оның оксиді түзіледі: : S + O<sub>2</sub> =SO<sub>2</sub> Жану өнімін суға жіберсек: S0<sup>2</sup> + Н<sub>2</sub>0 = H<sub>2</sub>S0<sub>3</sub> күкіртті қышқыл түзіледі, көк лакмус қызарады. Дәл осындай реакциялар басқа бейметалдардың да оксидтерімен жүреді. Сl<sub>2</sub>0 + H<sub>2</sub>0 = 2HCl0 N<sub>2</sub>O<sub>3</sub> + H<sub>2</sub>0 = 2HN0<sub>2</sub> : {| style="border:1px solid #ddd; text-align: center; margin: auto" cellspacing="15" | Бейметалл оксидтері + су = қышқыл |} III. Белсенділігі жоғары металдардың гидридтері де сумен әрекеттесіп гидроксидтер береді. : NaH + НОН = NaOH + Н<sub>2</sub>↑ IV. Кейбір тұздар сумен химиялық әрекеттесіп кристаллогидраттар түзеді: : CuS0<sub>4</sub> + 5H<sub>2</sub>0 = CuS0<sub>4</sub> * 5H<sub>2</sub>0 мыс купоросы; : FeS0<sub>4</sub> * 7H<sub>2</sub>0 темір купоросы; : Na<sub>2</sub>S0<sub>4</sub> * 10H<sub>2</sub>0 глаубер тұзы. Кристаллогидраттардың молекулалық массасын — тұздың молекулалық массасына су молекулаларының массаларын қосып табамыз. M<sub>r</sub>(Na<sub>2</sub>C0<sub>3</sub>*10H<sub>2</sub>0) =106+180=286.<ref>Химия: Жалпы білім беретін мектептің сыныбына арналған оқулық. Усманова М. Б., Сақариянова Қ.Н. -Алматы: Атамұра, 2009. — 216 бет. ISBN9965-34-887</ref> [[Сурет:3D model hydrogen bonds in water.svg|left|thumb|[[Сутектік байланыс]] моделі (1) су молекулалары арасында]] == Су — еріткіш == Су — біршама инертті биологиялық еріткіш сүйықтық, онда кептеген органикалық жөне бейорганикалық заттар ериді, бірақ олардың ерігіштіктері әртүрлі. Қатты заттардың еруін біз [[қант]] пен тұзды еріткенде, ал газ күйіндегі заттардың еруін газдалған су ішкенде немесе суды қайнатқанда бөлінген көпіршіктерді байқау арқылы көрсек, сұйық күйіндегі заттардың еруін [[сірке суы]]н еріткенде байқаймыз. Сонымен суда ерімейтін зат болмайды екен. Заттардың суда еруі тек [[физика]]лық құбылыс қана емес, күрделі физико-химиялық үдеріс, еру барысында еріген заттың молекулалары еріткіштің молекулаларында біркелкі таралып қана қоймайды, олармен химиялық әрекеттесе де алады. Оны [[күкірт қышқылы]]н еріткенде жылу бөлінетіндіктен, сол сияқты құрғатылған [[мыс сульфаты]]ның ақ түсті кристалдарын еріткенде кегілдір түсті ерітінді түзілгенінен байқауға болады. Кез келген табиғи су ерітінді болып теңіз суында — 260 г /л тұз бар, сондықтан онда тіршілік жоқ, яғни атына сай. ''[[Ерігіштік]] — берілген температурада еріткіштің (су) 100 немесе 1000 грамында ери алатын зат массасымен және көлемімен анықталатын шама (г/100 г, г/1000 г Н<sub>2</sub>0, моль/л).'' Ерігіштік заттың табиғатына тәуелді, мысалы: қант ерімтал болса, [[бор]], [[әк]] нашар еритін заттар. Газ күйіндегі заттар үшін ерігіштік қысым мен [[температура]]ға байланысты. Газдардың ерігіштігі [[қысым]] артқан сайын артады, ал температураны арттырғанда кемиді. Қатты заттардың көпшілігі үшін температураны арттырғанда ерігіштігі де артады. Сұйық күйіндегі заттардың ерігіштігі олардың табиғатына байланысты, мысалы, [[спирт]] суда жақсы ерісе, ал [[бензин]] нашар ериді. табылады. Мысалы, [[Каспий теңізі|Каспий теңізінде]] 13 г/л, [[Қара теңіз]]де 19 г/л, [[Өлі Ерітінді]] деп еріткіш пен еріген заттан тұратын біртекті (гомогенді) жүйені айтады. Берілген зат еріткіштің белгілі бір мөлшерінде осы температурада әлі де ери алатын болса, ''ерітінді қанықпаған'', ал ери алмаса — ''қаныққан'' деп аталады. == Тірі ағзаларда судың биологиялық ролi == [[Сурет:Splash 2 color.jpg|thumb|150px]] Су алмасуының жалпы сипаттамасы: * Су барлық биохимиялық процестер жұрiп өтетiн орта болып табылады. * Су [[газ]]дардың, [[минералды тұз]]дардың, нейтралды, полярлы қосылыстардың универсалды ерiткiшi болып табылады. * [[Су]] [[гидролиз]], [[гидратация]], аминсiздену, тотығу- тотықсыздану реакциялары сияқты көптеген биохимиялық реакциялардың тiкелей қатысушысы болады. * Жоғары жылу сыйымдылығының арқасында су термореттелуге қатысады. Ауаның 350 С-тан жоғары температурасы кезiнде тер бөлiну организммен сыртқы ортаға жылу берудiң бiрден-бiр қолайлы әдiсi болады. * Су қызметтiк активтiлiгiне әсер ететiн клеткалардың, субклеткалық құрылымдардың тургорын қамтамасыз етедi. * Дипольдi жағдаймен иемдене отырып, су иондардың, сонымен қатар белокты коллоидты бөлшектер аймағына түсiп, олардың айналасында сольватты (гидратты) қабықша тұзедi. === Судың организмдегi мөлшерi мен таралуы === [[Сурет:Water molecule 3D.svg|thumb|150px]] Ересек адамның организмiндегi судың жалпы мөлшерi 60% құрайды. Осы себептен 70 кг салмағы бар адамда 42 л су болады. Бұл өлшем тұрақсыз және жынысқа, жасқа, организмнiң физиологиялық жағдайына, ауруларға және сыртқы жағдайларға тәуелдi. Эмбрионда судың мөлшерi 97%-ке жетедi, жаңа туғандарда – 77% дене салмағының. Жас ұлғайғанда судың керектiмөлшерi азаяды және 80 жастан асқан қарттарда оның мөлшерi 48%-ке дейiн төмендейдi. Еркектерде (64%) әйелдерге (54%) қарағанда соңғыларда майдың керектi салмағының жоғары болуына байланысты бiршама көп. Жеке ткандерде судың мөлшерi олардағы алмасу процестерiнiң жұруiне байланысты. Қанда, бұйректе, өкпеде, жұректе, көк бауырда, бұлшық еттерде, бас миында 70-83% су болады. Бұлардан ерекше майлы, сұйек ткандерi, тiстiң қатты ткандерi суға кедей (10-30%), ал тiстiң эмалiнде барлығы 4-5% қана су болады. Биологиялық сұйықтықтар (сiлекей,тер, көз жасы) 95-98% судан құралады. Су организмде 3 сұйықтықты фазада болады. Оның негiзгi мөлшерi (77%) клеткалардың iшiнде болады. Бұл су клеткаiшiлiк немесе интрацеллюлярлық деп аталады. Судың қалған бөлiгi (29%) клетка сыртындағы кеңiстiкте болады. Ол клеткааралық (21%) және айналмалы немесе тамыр iшiлiк (~8%) суға бөлiнедi. Организмнiң сұйықтығы бос және байланысқан судан тұрады. Бос су – бұл жасушааралық кеңiстiкте салыстырмалы бос орын ауыстыра алатын, ал клеткаларда белокты молекулалармен байланыспаған су. Байланысқан су клеткааралық кеңiстiктiң құрылымдарымен (коллагендi талшықтар, мукополисахаридтер) немесе белоктармен және клетка iшiндегi басқа заттармен байланысқан. Соңғысы, бос суға қарағанда, ерекше физикалы-химиялық қасиеттермен иемденедi. Оның қайнау температурасы жоғары және тоңазу температурасы төмен. Онда бос суда ерiген тұздар ерiмейдi. === Ағзадан судың бөлiнiп шығу жолдары === Организмнен су бұйрек арқылы несеппен, терi арқылы тербөлiну нәтижесiнде, өкпе арқылы тыныс шығару аусымен, iшек арқылы нәжiспен бөлiнедi. Судың организмнен негiзгi бөлiнiп шығу жолы – бұйрек. Орташа тәулiктiк диурез әйелдерде 1200 мл, ал еркектерде – 1500 мл құрайды. Бұл көлем едәуiр ауытқып отыруы мұмкiн және организмнiң физикалық және патологиялық қалпына және сыртқы жағдайларға тәуелдi болады. Өкпе арқылы 350-400 мл/тәул. жоғалтылады. Кұшейген жұмыс кезiнде, лихорадка кезiнде, кеуделiк жасындағы балаларда өкпенiң гипервентиляциясы кезiнде өкпе арқылы судың жоғалуы көбейедi. Ішек арқылы (нәжiспен) 200 мл-ден қалыпты жағдайда 5 литрге дейiн диарея кезiнде су жоғалтылады. Іш өту және басылмайтын лоқсу кезiнде судың жоғалтылуы организмнiң сусыздануы мен тұзсыздануымен сипатталады<ref>Сеитов З.С., Бейсебеков М.Қ. Физикалық және коллоидтық химия. –Алматы, 1993.</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Су]] [[Санат:Еріткіштер]] [[Санат:Гидрология]] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Негіз]] [[Санат:Сутегі қосылыстары]] [[Санат:Оксидтер]] [[Санат:Оттегі қосылыстары]] 32y81vd30j2yy3kh4iuesb3ms6666wq Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz 3 20659 3594871 3574047 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594871 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2011 — Наурыз 2018}} {{астынан}} == [[Шерлок (телесериал)]] == {{Сұрақ}}Құрметты Батырбек, бұл мақаладағы өзгерістерді еш түйіндемесіз жоққа шығаруыныздың себебін айтып өтсеніз? Энциклопедиялық мағлұматты фотогалереяга айналдыруға болмайды ғой, Уикипедияның ережелеріне қайшы келеді емес па? Сіздің жағыныздан бұл шешімінізді ұқпадым, Қазақша Уикипедиясының әкімшісі ретінде осы жағдайды түсіндіріп жіберсеніз риза болар едім. --[[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 15:20, 2018 ж. қазанның 24 (+06) : Уикипедияның қай ережесіне қайшы келеді, маған көрсетесіз бе? --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 15:54, 2018 ж. қазанның 24 (+06) :: атап айтқанда [[Уикипедия:Ережелер_тізімі#Құқықтық_негіздер|'''мына жердегі''']] және [[Уикипедия:Уикипедия_—_бұл_энциклопедия#Уикипедия_—_серверлік-айна,_файлдар_мұрағаты_немесе_сiлтемелер_тізімдемесі_(каталог)_емес|'''мына жердегі''']] анық жазылған ережелерді қарап өтсеніз. Талқылап отырған мақаладағы мен жасаған өзгерістерді толықтай ережелерге сүйене отырып жасадым, ал сіздің позициянызды түсінсем бұйырмасын. Бір консенсусқа келейік, немесе бітікшілердің көмегіне жүгінгеніміз дұрыс болады ма? --[[Қатысушы:Arhaangell|Arhaangell]] ([[Қатысушы талқылауы:Arhaangell|талқылауы]]) 16:14, 2018 ж. қазанның 24 (+06) Бұл жерде фотогалерея бөлімі артық емес, бірақ 56 сурет деген тым көп пе деп қалдым. Ағылшын, француз, орыс бөлімдеріне кіріп едім, суреттер топтамасы жоқ көрінді. Сондықтан, суретті 10-12 көлемінен аспағаны дұрыс болар деген пікірдемін. Суреттің молдығынан мақаланың мазмұны байымайды-ау деп ойлаймын. -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 18:35, 2018 ж. қазанның 24 (+06) == Әкімшілік бірлік == Саламатсыз. Әкімшілік бірлік деген үлгі соны пайдалаңсаңыз дұрыс болар еді--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:58, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) : Сәлем! Қай мақала жөнінде айтып тұрсың?) Қырғызстан елді мекендері ме?--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:16, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) * Ауданы бойынша --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:39, 2018 ж. қарашаның 15 (+06) == Қырғызстан аудандары == Батырбек мырза қалайсыз. Қырғыз аудандары бойынша үлгіге облыс, ел бойынша сілтеме жасаған дұрыс сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:04, 2018 ж. желтоқсанның 23 (+06) : Сәлем! Ия, айтуың дұрыс. Ок, түзеймін. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:50, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == Уикипедияшылар рейтингі == Сосын [[Уикипедия:Уикипедияшылар рейтингі]] дегенді жаңарттым, бірақта мақала санында екі қатысушының жаза алмадым және өңдеген беттер саны мен жүктеген файлдарды да біле алмадым (ашылмайды). Соны білсеңіз жаңартып беріңізші) '''Өңдеме саны мен жалпы рейтингті''' жаңарттым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:29, 2018 ж. желтоқсанның 23 (+06) * Тағы сұрақ: мен туған жылы үлгісіне баяғыдан бері жасай алмай жүрген нәрсем бар еді. Санатта автоматты түрде туған күнін көрсетеді. Алайда айдың аяғы -'''ның,''' '''-нің''' болып шығып жатыр. Соны білесіз бе, үлгіден емес қаз уикидің баптауында болып тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:00, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) : Аталған сұрақтарға Арыстанбек мырза жауап бере алады деп ойлайм. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:51, 2018 ж. желтоқсанның 24 (+06) == Бүтін бөлік == Бүтін бөлік‎ → Сан антьесі жаңа ресми атау ма? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:40, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) : Білмейм сол. Мен тек алғашқы әрпі қате болғасын (латынша С) ығыстырдым атауын. ''Бүтін бөлік'' не ''санның бүтін бөлігі'' деген дұрыс сияқты, жалпы (қатты мән бермедім, сөздің шыны керек). Ағылшын және орыс тілдеріндегімен бірдей қылған дұрыс болар. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:55, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) ::Онда бұрынғы атауын қайтарыңыз. Мектепте сондай атаумен өткенбіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:19, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) :::Мен тек алғашқы әрпі латынша болғасын ауыстырдым. Сан антьесі деп мен емес атаған. :) (Егер ерініп тұрсаң, зім артынан асықпай түзермін :) ) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:40, 2019 ж. қаңтардың 8 (+06) == Адекват == Адекват бұл сөзді кімдерден көбірек еститінің таныс шығар [[File:Face-smile.svg|23px]]. Менің соңғы кездегі әкімшіні құрту деген сөздерді көрген соң осы термин сап етіп миыңа келе қалған шығар [[File:Face-wink.svg|23px]]. Иә бұны Нұрлан Жанай мен Садық Шерімбек көп қолданады. Нұрлан Жанай арасында жақсы танымдық посттар да жазып тұрады, ол шындық. Оларға фейсбутағы атейстер тобында дәлелдермен оларға жауап бердім, соңында Шерімбек шығып кетті. Шындығына келгенде '''солардың өздері''' адекват емес. Ол топта дінді жою керек, өйту керек бүйту керек дегенін көп айтады. Соңында мешіттердің табиғи апаттарды қирамай қалу туралы тартыс болды, мен өте көп дерек таптым, тіпті өзім таң қалдым. Сосын оларға ұнамай қалып мені топтан шығарып жіберді [[File:Face-grin.svg|23px]]. Атейстердің өздеріне ғылымды жақын етіп біреудің жүрегін басқа біреуге салса ештеңе өзгермейді, сол адам болып қалады, бәрі тек мида, жүрек деген қан айдап тұрған бір кесек ет дегені мүлдем ғылыми тұрғыдан да дұрыс болмай шықты. Ең соңғы ғылыми жаңалықтарда нейрондық байланыстар (Neural Network) тек мида ғана болмайды екен, жүректе де іште де болады екен. Кеше ғана Құраннан жүрек көзі дегенді оқып қалып едім. Қазақтың жүрегім бір жамандықты сезіп тұр, ішім сезіп тұр дегендері бос сөз емес сияқты. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:26, 2019 ж. қаңтардың 13 (+06) :Жүрек көзі деген ақпарат алушы деген мағына білдіруі мүмкін. Дарвинизм яғни адамның ата тегі маймыл тектес деген де өтірік болып шықты. Giant Human Skeletons деп іздесең көп ақпарат бар. Оны ғылымға дәлел ретінде келтірмей, жолатпай шағып отырған екен. Бұның бәрі адамдардың миын жуу үшін --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:35, 2019 ж. қаңтардың 13 (+06) :: Сәлем! Рахмет. Қызық ақпарат екен. Мен соңғы кездері ол жөнінде тіпті пікір алмаспайды да екем. Жалпы, қатты-қатты айғайлап пост жазатындар (мейлі ол атеист болсын, мейлі әсіредіншіл болсын) әлі-ақ ойларын он өзгертеді. Бірнеше жыл бойы қазақ фейсбугында жүргенде түсінгенім сол. :) Сол себепті өзіммен-өзім уикиімді өңдеп, интеллектуал ойындарды ойнап, кітабымды оқып, сериалдарымды қарап, саяхатымды жасап жүре берем ешкімге тиіспей, өз-өзімді дамытып барынша. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:40, 2019 ж. қаңтардың 14 (+06) :::Сәлем мен негізі осы уикиде болмаса қатты талас тартыстарға араласа бермеймін. Фейзбукта 4-5 жыл үндемей тып тыныш жүрдім, сосын атейстер тобына кездестім, сосын қызық болсын деп талас тартыстарға араласып кеттім. Бірақ ешкімнің жағасын алып, боқтағам жоқ )))), барлығына ғылыми тұрғыда дәлелдермен, фактлермен жауап жазып отырдым, өзің білесің соңын мен аяқтап түйіндеймін, қандай пост болса да соңына мен нүкте қойып отырдым. Қазір маған телеграм деген бәле болды ))). --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:05, 2019 ж. қаңтардың 14 (+06) == Қырғызстан әкімшілік бөліністері == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Compass Barnstar Hires.png|left|100px|ГеоЖұлдыз]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/ГеоЖұлдыз|ГеоЖұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Құрметті '''[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Батеке]]'''! Қырғызстан әкімшілік бөліністері тақырыбындағы мақалалар топтамасы үшін! --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:02, 2019 ж. қаңтардың 19 (+06) |} : Рахмет, Нұреке. Жуық арада бітірем деп отырм барлық аудандарын. :)--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 10:19, 2019 ж. қаңтардың 21 (+06) == Қырғызстан облыстары == Батырбек мырза Қырғызстан облыстары үлгіде координаттар толтырылмаған, ''coor title dm'' үлгісін алып тастау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2019 ж. ақпанның 5 (+06) == Қазақстан сайлаулары == Қазақстан сайлаулары үлгісін әрлеп қойдым. Енді парламент пен референдумды толықтырып жіберсеңіз жақсы болар еді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:28, 2019 ж. мамырдың 19 (+06) == Ақсуат (Бейімбет Майлин ауданы) == Ақсуат (Бейімбет Майлин ауданы) деп өзгерттім, себебі ондай аттас ауыл облыста бар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:23, 2019 ж. маусымның 28 (+06) : Жарайды. Байқамай қалғанмын ғой. Кешірім сұраймын.--[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:26, 2019 ж. маусымның 28 (+06) == Мақалаға тапсырыс == Бір жігіт ағылшынша және қазақша Уикипедияға биография енгізбекші екен. Өзі де талпынып көрген екен бірақ мақаламды жойып қоймай жатыр дейді. Соны ақылы түрде енгізіп берші дейді, менің уақытым жоқ болып жүр, сен ағылшын тілін білесің ғой. Негізгі мәтіні дайын дейді, біраз толықтырулар енгізу керек екен. Сен нөміріңді берсең мен ол жігітпен байланыстырып берсем қалай қарайсың? Ол жігіт ақы төлеуге дайын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:38, 2019 ж. тамыздың 18 (+06) :Ақылы мақала жазу Уикипедия ережесіне қайшы емес пе деген сұрақ туындаса https://www.freelancer.com/ осы сайтта көп адам ақылы түрде мақала жазуға тапсырыс береді. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:24, 2019 ж. тамыздың 18 (+06) == Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, The Wikimedia Foundation is asking for your feedback in a survey about your experience with {{SITENAME}} and Wikimedia. The purpose of this survey is to learn how well the Foundation is supporting your work on wiki and how we can change or improve things in the future. The opinions you share will directly affect the current and future work of the Wikimedia Foundation. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 20:33, 2019 ж. қыркүйектің 6 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19352606 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, A couple of weeks ago, we invited you to take the Community Insights Survey. It is the Wikimedia Foundation’s annual survey of our global communities. We want to learn how well we support your work on wiki. We are 10% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! '''Your voice matters to us.''' Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 21:09, 2019 ж. қыркүйектің 20 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19395159 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Reminder: Community Insights Survey == <div class="plainlinks mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr"> '''Share your experience in this survey''' Hi {{PAGENAME}}, There are only a few weeks left to take the Community Insights Survey! We are 30% towards our goal for participation. If you have not already taken the survey, you can help us reach our goal! With this poll, the Wikimedia Foundation gathers feedback on how well we support your work on wiki. It only takes 15-25 minutes to complete, and it has a direct impact on the support we provide. Please take 15 to 25 minutes to '''[https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_0pSrrkJAKVRXPpj?Target=CI2019List(asiawps,act5) give your feedback through this survey]'''. It is available in various languages. This survey is hosted by a third-party and [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Community_Insights_2019_Survey_Privacy_Statement governed by this privacy statement] (in English). Find [[m:Community Insights/Frequent questions|more information about this project]]. [mailto:surveys@wikimedia.org Email us] if you have any questions, or if you don't want to receive future messages about taking this survey. Sincerely, </div> [[User:RMaung (WMF)|RMaung (WMF)]] 01:01, 2019 ж. қазанның 4 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=CI2019List(asia_wps,act5)&oldid=19433228 тізімін пайдаланып User:RMaung (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Тексерілмеген мақалалар == [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] бетінде бүгінгі таңда 1681 тексерілмеген мақала бар екен. Тексерілмеген мақаланың басы 2016 жылдан бастап қалыптасқан, яғни 4 жыл уақыт болды деген сөз. Осы санаттағы мақалаларды бәріміз жабылып 2016 жылғы мақаланы түгелге жуық тексеріп шықсақ қалай болады? Ай-айға бөліп алсақ. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 00:08, 2020 ж. қаңтардың 9 (+06) : Жақсы идея деп ойлаймын. Толықтай келісем. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:49, 2020 ж. қаңтардың 15 (+06) ==Translation request== Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Список птиц Азербайджана]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Karalainza|Karalainza]] ([[Қатысушы талқылауы:Karalainza|талқылауы]]) 00:13, 2020 ж. сәуірдің 22 (+06) == Қазақстан басшылары (1917 жылдан бастап) == Аталған үлгіде екінші бөлім қызыл болып тұр, мүмкін атауы дұрыс емес шығар. Сосын үшінші және төртінші бөлімдегі екі мақаланы біріктіріпті, дұрыс деп ойлайсыз ба? ''Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (1925-1936)'' → ''Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы (1920-1936)'' деп өззгерткен, ал ''Қырғыз Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы (1920—1925)'' мақаласын жоғарыда айтылған мақала қосып жіберген --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:28, 2020 ж. сәуірдің 29 (+06) :Шын айтсам, мен бұл тақырып жөнінде көп біле бермейді екем. Орысша уикиден қарап, салыстырып көрген дұрыс болар деп ойлайм. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 01:53, 2020 ж. мамырдың 1 (+06) == Рон Уизли == '''Рон''' деген дұрыс болар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:50, 2020 ж. мамырдың 2 (+06) == Талқылау:Ұлтшылдық == [[Талқылау:Ұлтшылдық|Мұнда]] өз ойыңыз бен пікіріңізді айта кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:45, 2020 ж. мамырдың 16 (+06) == Марафон == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түркі марафоны 2020}} 16:57, 2020 ж. маусымның 2 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[АИВ/ЖИТС]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Red Ribbon.svg|150px|link=АИВ/ЖИТС]]</div> |subheader = Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер ұсынылып, соған [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/АИВ/ЖИТС|дауыс беру жүргізіліп жатқанын]] хабарлаймыз! <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Ұсынушы пікірі: Мақаланы ағылшын уикиінен аударып шықтым, сондай-ақ жаңа мәліметтер мен Қазақстандағы жағдайды қостым. АИВ пен ЖИТСті жеке қарастырмай бір мақалада жазған дұрыс деп шештім, әйтпесе көбі екеуін жеке дерт деп ойлап жатады. Сонымен қатар елімізде АИВ/ЖИТС жайлы ақпараттандыру жеткілікті деңгейде жүргізілмейді, сол себепті тіпті үлкен кісілер де аталған дерт жайлы бейхабар. Ал Уикипедияның басты беті көп қаралатын беттердің бірі (соңғы 20 күнде басты бетті 25 мың адам қараған екен), сондықтан басты бетте тұрса, көбі кіріп, оқып, таныса ма деген үміт бар. Мақала таңдаулы мақала критерийлеріне сай деп санаймын, ақпарат жаңартылып отырады. |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 11:38, 2020 ж. тамыздың 20 (+06) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жақсы мақала таңдау == [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер|Жақсы мақала таңдалып жатқанын хабарлаймыз!]]. Ұсынылған 3 үміткер мақаланың біріне өз даусыңызды бере аласыз. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 19:16, 2020 ж. тамыздың 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Транскрипция == [[Талқылау:Кек алушылар: Финал|Мұнда]] ойларыңызды жазып кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:47, 2020 ж. қыркүйектің 18 (+06) == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> : Done. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 23:43, 2020 ж. қыркүйектің 27 (+06) == Талқылау == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:35, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы/Жақсы мақала статусынан айыру жайында == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар форумы#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:39, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Түрлендіргіш/Converter == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түрлендіргіш/Converter}} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == BI Group == Саламатсыз. '''BI Group''' мақаласын жазыпсыз: неге бірнеше дереккөздер арасында интервал қойылған, сөздер арасын сияқты болып (түзетіп шықтым). Соңғы бөлімде дереккөздерге сандар қалып қойыпты'''[18]''' (түзеттім, бәлкім орысшадан аударғанда қалып қойған шығар). Дереккөздер деген үлгіні түзеттім. Кейбір сөздерге дұрыс сілтенбей қалыпты мысалы облысы орнына қалаға сілтеніп кеткен (түзеттім). Енді сізден өтініш: жасыл сілтемелерді, айрық беттерді түзетіп шығу керек, тарихы бөлімінде соңғы жағында орысша сөйлем тұр. Сізді сынап, жағаласып жатқан жоқпын, сіз әкімші әрі тәжірибелі қатысушы болғандықтан білген кеңесімді айтып жатырған түрім) (әйтпесе соңғы кездері кейбір қатысушылар дұрыс түсінбей жатыр). Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:31, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) :Сәлем! Рахмет көп-көп! Басында аздап қателермен аударылып жасалған. Түзетіп жатырмын әлі де. Әлі де жөндеймін. Ал жалпы уикидегі белсенділігіме келсем, енді қайта жандандырудамын белсенділігімді. Сәл уақыт бер қайтадан "оборот алвп кетуге" :)) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:38, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) :: Жалпы, мақала шикі. Сын айтуың да жөн. Жай тексерместен салып, біратала өңдеп жатырған түрім ғой. Айыпқа бұйырмассың. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:45, 2021 ж. сәуірдің 6 (+06) == Марафон == {{WAM |header = [[meta:m:Turkic_Marathon_2021|Түркі марафоны 2021]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikimedians of Turkic Languages User Group Logo.svg|150px|link=meta:Түркі тілді Уикимедиа конференциясы]]</div> |subheader = Түркі марафоны 2021 — 2021 жылдың 1 - 31 шілде аралығында өтетін контент дамытуға бағытталған халықаралық жоба. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Жоба мақсаты — түркі тілдерінде сөйлейтін елдер және олардың мәдениеті туралы мақалалар жазып, түркі тілдерінде сөйлейтін уикипедияшылар арасындағы ынтымақтастықты нығайту. Әділқазылар алқасының бағалауынан кейін көрсетілген мерзім аралығында ең көп ұпай жинаған қатысушылар марапатталатын болады. '''Марапаттар''' * 1 орын: Meloman дүкендер желісінен 75 АҚШ доллары ( ≈ 32 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 2 орын: Meloman дүкендер желісінен 60 АҚШ доллары ( ≈ 25 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 3 орын: Meloman дүкендер желісінен 50 АҚШ доллары ( ≈ 21 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 4 орын: Meloman дүкендер желісінен 40 АҚШ доллары ( ≈ 17 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 5 орын: Meloman дүкендер желісінен 25 АҚШ доллары ( ≈ 10 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. Қазақша Уикипедияға үлес қосқысы келетін кез келген адам жоба бетіне өтіп қатысушылар тізіміне өз атын қосса болады. Іске сәт! <center>{{Clickable button 2|Жоба:Түркі_марафоны_2021|Жарысқа қатысу|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2885974 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Стефания Туркевич-Лукьянович == Hello Batyrbek.kz, When you have time, could you take a look at the article in my sandbox: [[Қатысушы:Nicola Mitchell/зертхана]]? This article is originally from the English [[en: Stefania Turkewich]]. I found this translation on the internet. Can its language be brought up to Wikipedia standards? When you've had a chance to look at it, can you tell me if its fixable? [[Қатысушы:Nicola Mitchell|Nicola Mitchell]] ([[Қатысушы талқылауы:Nicola Mitchell|талқылауы]]) 19:32, 2021 ж. шілденің 25 (+06) == Конвертер == Мына сұранысты жібергенімізге бір жыл жақындады: https://phabricator.wikimedia.org/T268143 Amir Aharoni- ден не үшін кешіктіріп созып жатқанын сұрау керек. Мен ғана сұрай берген болмайды. Meta wiki-дегі қатысушы беті сілтемесін берейін. Сен сонда жазшы. Кешегі екі скриншотты тағы жіберу керек. MetaWiki-ге жауап бермесе ағылшынша және ивритше Уикипедиядағы талқылау беттеріне жазу керек. Қайта қайта мазасын алмаса шешілмейді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:46, 2021 ж. қыркүйектің 4 (+06) : Жарайды. Сілтемесін жібершиш. :) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 13:02, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) ::[[:meta:User:Amire80]] --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:24, 2021 ж. қыркүйектің 6 (+06) ::: [https://meta.wikimedia.org/wiki/User_talk:Amire80#%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B2_%D0%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%85%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B9_%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B8 Жаздым]. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:03, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) Сені ағылшынша біледі деп жазып отсам )))) --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:15, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) : Оның ана тілі - орыс тілі. :)[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:39, 2021 ж. қыркүйектің 28 (+06) ::Ол еврей ғой, екінші тілі шығар. Қазір ағылшынша көбірек қолданады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:26, 2021 ж. қыркүйектің 29 (+06) ::: Орыс тілін ана тілі ретінде көрсетіп қойған. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 11:16, 2021 ж. қыркүйектің 29 (+06) Ал мен Ресейдегі орыс идеяластарыммен ағылшынша сөйлесем, керек болса скриншоттарын жібере алам. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 07:37, 2021 ж. қазанның 1 (+06) : Good for you. :)[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 16:21, 2021 ж. қазанның 1 (+06) == Жақсы мақалаға үміткер == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қымыз|Қымыз]] мақаласы осыдан екі ай бұрын жақсы мақалалар тізіміне ұсынылған еді. Оны екі қатысушы қолдаған, қарсы дауыс болған жоқ. Сіз қорытынды шығарсаңыз, қалай қарайсыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 16:39, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) :Қайырлы күн! Біріншіден, жақсы мақалаға үміткерлікке мақала ұсынғаныңыз туралы және дауыс беруге шақырғаныңызды байқамаппын, яғни администраторлар мен ең белсенді қатысушылардың талқылау бетіне жазбаған сияқтысыз (өз бетімнен көрмегеніме қарай айтып отырмын). Екіншіден, дауыс бергендер саны әлі аз, әлі де көп дауыс керек. Үшіншіден, Қасымов мырзаның айтқанымен келісемін, әлі де жетілдіру керек - ең алдымен, бейтараптыққа мән беру керек. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:16, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) ::Онда бұл мақаланы жетілдіру үшін үлесіңізді қосуға шақырамын. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 18:11, 2021 ж. желтоқсанның 14 (+06) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Разрешение на публикацию статьи == Добрый день, [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]! Извините, что пишу на русском, я из России. Хочу создать статью про один из районов Дагестана. Дайте, пожалуйста, разрешение на публикацию. С правилами знаком, уже 10 лет как редактирую в Википедии. С уважением, --[[Қатысушы:Buntarion|Buntarion]] ([[Қатысушы талқылауы:Buntarion|талқылауы]]) 04:31, 2022 ж. сәуірдің 12 (+06) :Добрый день, Buntarion! У Вас не получается публиковать? Или выходит, что не проверено? Если последнее, то могу аппрувнуть. Еслм первое, то спрошу у коллег. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 14:53, 2022 ж. сәуірдің 12 (+06) == Дереккөздер қателігі == Саламатсыз, Батырбек мырза! Рустам Хальфин мақаласында туған/қайтысболған жері бойынша арнайы үлгі бар (жасап қойдым), сонда санаттар пайда болады. Дереккөздер қате көрсетіп тұр, соны түзетіп жіберсеңіз. Қазақша нұсқасы сол жерде көрсетіліп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:53, 2022 ж. мамырдың 26 (+06) : Бір көргеннен дұрыс таба алмадым. Кейінірек тағы қарармын (жалпы сол дереккөз проблемасын біратала түсініп алу керек еді). --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:12, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) ::''<code>{{Мақала}}</code>'', ''<code>{{Кітап}}</code>'' үлгілері сізде орысша болып тұр, соны қазақшалау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:16, 2022 ж. маусымның 1 (+06) == Ahan Zere == Батырбек мырза, ''Ahan Zere'' деген қатысушы жылдар бойынша оқиғалар бөліміне мәліметтер қосыпты (100 шақты өңдеме). Енді мәселе ай мен күн бойынша бөлінбеген, әрі ешқандай сөздерге сілтенбеген. Кері қайтарсам обал, бірақ та олай жасалмасам жинақы емес сөздерге сілтенбей болып тұр. Көмектесіп жіберсеңіз ретке келтіруге --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:57, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) : Жарайды, кейін қарармын. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 19:10, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == НЗМ өңдемелері == Батырбек мырза тағы да айтар назым/өтінішім/кеңесім бар: Телеграмда бір кісі НЗМ оқушыларының қосып жатқан үлесі жайлы айтып кетіп еді. Солардың қосқан үлестеріне назар аударып, сол баяғы шамам келгенше тексерістен өткізіп жатырмын (әлі де толып жатыр). Енді мәселе, кезінде 2014-2017 аралығында НЗМ оқушылары Мексикаға барамыз деп, жаппай мақала сымақ дүниелер толтырған еді, талай шу болып, жоймаңыз, уикипедияның дамуына кедергі келтіріп жатырсыз деп шулаған еді. Кейін ол мақалалар дамып, керемет болады деп жар салып айтып еді. Одан бері 70-80 процент мақала әлі күнге дейін дамымай, жетім мақала болып жатыр (интеруики жоқ; өтірік санаттар; сілтемелер қалай болса солай; мазмұны өте нашар, аз; сурет, үлгі жоқ; дубликат мақалалар; атауы дұрыс емес, тағы сол сияқтылар). Қазіргі қатысушылар (НЗМ) тағы да жаппай уикипедиядағы бар мақалаларға не бас жағына не ортасына интернеттен дайын нәрсені тексермей мақала ішіне тыға салып жатыр. Әрі бөлімдер атаулары қызық, мысалға ''суды жақсы көретін жануарлар, далада жайылатын жануарлар'' (шамалап келтергенім). Кейде қосқан мәліметтері артық, дубликат болып жатады. Бір мақалаға тез-тез жаңағы айтылған әрекетті жасайды, сосын екіншісіне көшеді, солай кете береді. Өте жылдам әрі сапасыз өңдемелер. Бәріңде бірдей дереккөз (''тіл әлемі'' дей ма солай). Сосын басқа тілден аударғаны көрініп тұр, сөздер мен тыныс белгілері арасында интервал сақталмаған, біресе бірігіп немесе алшақтап. Сол тілдің дереккөздер номерлері қалып қойған'''[5], [9]''' (осы сияқты). Мақалаға қатысты сілтемелер қойылмайды. Онсыз да сапасы ақсандап тұрған қазуикиге бұлар да үлес қосып жатыр, былыққа былық болып. Адам деген бір мақаланы жақсартқысы келсе бас аяғына дейін толықтырып, дереккөздерін келтіріп, санаттар қойып, әрлеп дамыту керек қой. Соны сіз телеграмға жазып түсіндіріп бере аласыз ба (НЗМ оқушыларын тексеретін кісіге)? Телеграм топта танымайтын 100 шақты адамға осыны жазып түсіндіргім келіп тұрған жоқ (Арыстанбек мырза неге рандомный адамдарды жинап алған). Ондай жағдайға келіспесе, өздерін де бізді де қинамай-ақ қойсың. Керек адам өз ынтасымен жасау керек. Олардың жасаған нәрселерін тек мектеп емес, кез-келген адам оқып көреді ғой. Көп жазып мазаңызды алғанға кешірім сұраймын, өз ана тілім елімізде екінші тіл болып жүргендіктен, сәлде болсын осында аптасына екі-үш рет кіріп үлес қосқан түрім ғой. Рахмет --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:09, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) : Айдын, айтып отырған мәселеңіз өте орынды әрі айтқаныңыздың бәріне келісем, тіпті бұған дейін толерантты болып жүрген менің өзімді де осы сіз атап өткен үрдіс жалықтырып, жүрегімді айнытып жіберді (осыны оқып отырған НЗМ өңдеулеріне қатысты адам болса, кешіріп қойсын). Әлбетте ол мәселені қозғаймын. Тегтеп, сұраймын. Өте дұрыс мәселені қозғап отырсыз. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 18:56, 2022 ж. мамырдың 31 (+06) == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Please create user groups in other platforms. like telegram. == Hello. It would be convenient to communicate and other users to communicate promptly about problems and innovations in social networks. [https://meta.m.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_of_Kazakh_language_User_Group Wikimedia Community of Kazakh language User Group] [[Қатысушы:Gayrat98|Gayrat98]] ([[Қатысушы талқылауы:Gayrat98|талқылауы]]) 11:46, 2022 ж. маусымның 26 (+06) : Hi Gayrat! If you go to the main page of the Kazakh Wikipedia, you can see a link to our Telegram channel and chat. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:19, 2022 ж. шілденің 5 (+06) == Түркі марафоны 2022 == Баке, Түркі марафоны 2022-дегі Жаңа мақала қосу тетігі жасамай тұр, не істеуге болады, әлде қосу қажет емес пе? [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 19:10, 2022 ж. шілденің 5 (+06) : Армысыз, Мәке! Осы жылы Түркі марафонын әр тілдегі бөлім өзі істеуі керек деді Мехман деген жігіт (Түркі тілдері Юзер групының ұйымдастырушыларының бірі). Яғни, грантқа тапсырыс беру дегенді де әр тіл бөлімі өзі істеу керек деді. Шын айтсам, менің уақытым болмады оған. Басқа ешкім жүргісі келмейді. Сол себепті осы жылы Түркі марафонын өткізуге біздің Қазақ уикипедиясы қатыспады. Өзіңіз үшін мақалалар жаза беруіңізге болады. Осындай ыңғайсыз жағдай болғаны үшін кешірім сұраймын. Бұл волонтерлік, яғни ерікті түрде жасалатын жоба болғандықтан, ешкім ешкімді күштей алмайды және әркім уақытының ыңғайына қарай істейді. Түсіністікпен қарарсыз деген үміттемін. Құрметпен, Батырбек. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 21:13, 2022 ж. шілденің 5 (+06) == NusrTansj қатысушы үлесі == Саламатсыз, [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] деген қатысушы тілдер жағынан көптеген өңдемелер жасап, өзгерістер жасап жатыр. Мен лингвистикадан аса хабарым жоқ, алайды бұл кісі '''ж''' әрпін қазақ тілде '''дж''' айтылады деп көрсетіп жатыр және '''әріп''' дегенді '''хәріп''' деп өзгертіп жатыр. Кейбір өңдемелерін жоққа шығардым. Уақыт тауып, осы қатысушының барлық өңдемелерін бір сүзгіден өткізіп жіберсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:43, 2022 ж. шілденің 25 (+06) Саламатсыз ба, егер хабарыңыз жоқ болса араласып не керек? Білмейтін затқа араласпаңыз. [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] ([[Қатысушы талқылауы:NusrTansj|талқылауы]]) 07:59, 2022 ж. шілденің 26 (+06) : Құрметті [[Қатысушы:NusrTansj|NusrTansj]] мырза/ханым! Этикет дегенді сақтаңыз. Бір істің маманы (сіздің жағдайда, лингвист) болсаңыз, желіде адамдармен қалай сөйлесу керек екенін білетін шығарсыз деген үміттемін. Қарапайым әдеп деген нәрсе бар. Сосын сіз жазған кейбір материалдар (бәрі емес) сенім ұялата бермейді. Егер өз жазғандарыңызды дәлелдей алатын болсаңыз, сенімді жерлерден дереккөз келтіріңіз (Уикипедияның басты шарттарының бірі сол ғой!), сол кезде сізге ешкім күмәнмен қарамайды. Админдерге мұндай тонмен сөйлеу сізге ұпай әпермесі анық. Осы сайттағы баршамыздың ізгі мақсатта бірігіп, тату-тәтті жұмыс істей аламыз деген ниеттемін. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 17:49, 2022 ж. шілденің 26 (+06) ::{{@|NusrTansj}} әркім ойына келгенін жасаса анархия туындайды ғой. Батырбек мырза айтқандай сенімді дереккөздермен көрсетсеңіз, ешқандай күмән туындамас еді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:31, 2022 ж. шілденің 29 (+06) == DariaUrinbasarova21nis == [[Қатысушы:DariaUrinbasarova21nis|<bdi>DariaUrinbasarova21nis</bdi>]] қатысушының еңбектеріне назар аударсаңыз. Жедел жоя беру керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:30, 2022 ж. тамыздың 17 (+06) :Кешіріңіз бірақ неліктен? Мен тырысып жүрмін қателері болса айтасыздарма? Өтініш. [[Қатысушы:DariaUrinbasarova21nis|DariaUrinbasarova21nis]] ([[Қатысушы талқылауы:DariaUrinbasarova21nis|талқылауы]]) 13:18, 2022 ж. тамыздың 18 (+06) == Ерден Карсыбеков деген қатысушы == Кеш жарық, Батырбек мырза! Өзіңіз байқаған да шығарсыз Ерден деген мырза 1 жылдан бері артық сөздер жазып, мені аңдып, мазамды ала беретін. Менің талқылау бетімнің жартысы соған тиесілі (кейбіреулерін өзіңше өшіріп жатқан). Ол кісінің, менің талқылау бетіме, соңғы жазылған Мағыпар мырзаның талқылауына назар аудара кетсеңіз. Өте біртүрлі, күлкілі, кейде жүйкеге тиетін жағдайлар. Ол кісіге ескерттім, алайда қайта-қайта мазамды ала бергені үшін, қатысушыны мәңгілікке бұғаттадым. Жалпы қосып жүрген үлесі жақсы еді. Өз пікіріңізді жаза кетсеңіз) рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:38, 2022 ж. қыркүйектің 1 (+06) : Кеш жарық, Айдын! Иә, ол мәселені шешу керек. Шектен шығып жатса, бұғаттаймыз, әрине. Сонымен қатар түсіндіру жұмыстарын да жүргізу керек сияқты (әсіресе өзіңіз айтқандай қосқан үлесі жақсы қатысушы болса). Қол бос кезде қарармын (білем, соңғы кезде уәдем көп болып кетті, бірақ бір күні шынымен қарайм) --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:15, 2022 ж. қыркүйектің 5 (+06) == Қатысушы жайлы == Кеш жарық, Батырбек мырза! [[Қатысушы:Alikhantanirbergennurlanuly|<bdi>Alikhantanirbergennurlanuly</bdi>]] деген қатысушы біраз өзгерістер жасап жатыр екен. Мен басында қатты мән бермеген едім. Қазір байқасам өңдемелері күмән тудыруда, егер уақыт тауып жатсаңыз, осы қатысушының еңбектерін барлығын тексеріп шықсаңыз) Жоғарыдағы қатысушы жайлы да ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:44, 2022 ж. қыркүйектің 14 (+06) == [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#The_Vector_2022_skin_as_the_default_in_two_weeks?]] == Егер қауымдастық талқылауға қосымша уақыт сұрамаса екі аптадан кейін жаңа мәнерге көшірмекші екен. Көрсетілген сілтемеге өтіп қауымдастықпен талқылап алу керектігіміз туралы өз көзқарасыңды жаза аласың ба? Төменгі жағында Request for more time to discuss the change деген батырма бойынша өтіп жаңа тақырып жазу керек не мен жазған тақырыпқа өз пікіріңді жаза аласың [[:mw:Talk:Reading/Web/Desktop_Improvements#Opt-out_for_kkwiki]] <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:57, 2022 ж. қыркүйектің 22 (+06) == [[Нымме]] == Nomme.png > [[:file:Nõmme linnaosa vapp.svg]] [[Арнайы:Үлесі/2001:999:785:75F1:394C:4A80:B9FA:F753|2001:999:785:75F1:394C:4A80:B9FA:F753]] 20:08, 2022 ж. қазанның 2 (+06) {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:Wikidata Istanbul 2022 barnstar.svg|left|100px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''This Star Is For You!''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | Thank you for attending the Wikidata 2022 Istanbul Conference, held in Istanbul, Türkiye (Turkey), from 21 to 23 October 2022. See you again! [[Қатысушы:Kurmanbek|Kurmanbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurmanbek|талқылау]]) 00:55, 2022 ж. қазанның 24 (+06) |} == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:22, 2022 ж. қарашаның 28 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:09, 2022 ж. желтоқсанның 3 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Құрметті Batyrbek.Kz, [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] деген бетте өз дауысыңызды әлде ойынызды қалдырынзшы --[[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]]([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылауы]]) 15262, 2022 ж. қарашаның 4 (+06) [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 16:52, 2022 ж. желтоқсанның 4 (+06) :Құрметті Батырбек тағыда қарап көріңізші мақаланы дамыттым [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 20:51, 2022 ж. желтоқсанның 6 (+06) == Alikhantanirbergennurlanuly үлесі == Кеш жарық, {{@|Alikhantanirbergennurlanuly}} деген қатысушы ''Қазақ хандығы, хандар, руларға'' қатысты біраз мәліметтер қосты. Бірақ ешқандай дереккөздер келтірілмеген. Әсіресе рулары жайлы өзгерістер, уақыт тауып жатсаңыз пікіріңізді айта кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:51, 2022 ж. желтоқсанның 21 (+06) :Бұл тақырыпты [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] жақсы білетін сияқты. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:24, 2022 ж. желтоқсанның 22 (+06) == Қорытынды шығару == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте қорытындыны шығарсаңыз? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 08:26, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) : Армысыз! Ең басындағы сипаттамада (бірінші жолда) қазаққа, Қазақстанға қатысы бар титулын (Халық қаһарманы атағын, мысалы) да қосыңыз. Әйтпесе қазаққа қатысы жоқ даладағы кеңес қаһарманы туралы сияқты болып тұр. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:25, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) :: Бірінші сөйлемі сәйкесінше өзгертілді. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:28, 2023 ж. қаңтардың 17 (+06) :::Дереккөз келтіруімді сұраған жерге дереккөз келтіріп кетсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 22:12, 2023 ж. қаңтардың 25 (+06) :::: Дереккөз қосылды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:49, 2023 ж. қаңтардың 26 (+06) Көп рақмет! Енді мақалаға сәйкесті жұлдыз қойыла ма? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:47, 2023 ж. ақпанның 23 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қалпына келтіру == Қайырлы кеш! [[Америкалық мерген]] деген мақаланы қалпына келтіре аласыз ба? Басқа 49 тілде бар екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:55, 2023 ж. наурыздың 16 (+06) :Сәлем! Қалпына келтірдім. Енді жетілдіріп жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 10:12, 2023 ж. наурыздың 17 (+06) :: {{like|username=Ерден Карсыбеков}} == Шемонаиха == Қайырлы кеш. Осы бетті кезінде Салиха ханым бұғаттап тастапты. Халық санын жаңарта алмай жүр едім, қайта аша аласыз ба? -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 00:12, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) :Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:26, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) ::Рақмет -- [[Қатысушы:Білгіш Шежіреші|'''Bilgiş Şejireşi''']] 20:41, 2023 ж. сәуірдің 20 (+06) == Қырғызстан == Қайырлы түн. Сұрайын дегенім, Қырғызстандағы ауылдарға бөлек айрық бет (мысалы Ақтөбе (айыл) деп) жасауға қажеттілік бар ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 05:05, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) :Сосын сізде АутоУикиБраузер болса, сілтемелердегі Қарабура ауданын Айтматов ауданы деп түзетіп шыға аласыз ба? Үлгі-санаттарды өзім жасармын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 17:37, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) :Сәлем! Нақты мысалдар бар ма? Яғни, сіз айтқандай Ақтөбе деген айыл болса, болады деп ойлайм. Онда тұрған ештеңе жоқ. Ал егер атауцы бірегей болса (яғни басқа атаумен шатастыратындай емес), жақшамен айыл деп жазып керек емес. AWB туралы: оны қолданбағалы көп болды. Қарап көрерм. Өзіңіз де жайлап, бір-бірлеп істей беріңіз. Қазақ уикиінде ол аудан туралы мақала көп деп ойламайм. Ең алдымен Қырғызстан аудандары деген үлгіден өзгертіп алыңыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:06, 2023 ж. сәуірдің 22 (+06) ::Қайырлы кеш. 1) Мысалы, қырғызшасы Ак-Дөбө деп тұр. Бауырлас тіл болғасын қазақшаға икемдеп, Ақтөбе (айрық)-пен біріктіріп едім. Енді Қазақстандағы Ақтөбелермен араластырмай, Ақтөбе (айыл) деп бөлек бастау керек сияқты көрінеді. 2) Рақмет, өзім істеп тастадым. Менің есебімнен көбейіп кетіпті. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:00, 2023 ж. сәуірдің 23 (+06) == Чоң == Қырғызша Чоң қазақша Үлкен деп аударылатындықтан, Чоң Алай деген ауданды Үлкен Алай деп өзгерту керек сияқты.. Не ойлайсыз? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 03:31, 2023 ж. сәуірдің 25 (+06) :Мұндай жағдайда аударудың қажеті жоқ деп ойлайм. Чоң деп тұра берсін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:56, 2023 ж. сәуірдің 25 (+06) == Үлгі == [[Үлгі:Div col]] осы үлгі десктоп нұсқада жақсы жасайды да, мобильді нұсқада жасамайды. Соны түзеуге бола ма? -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 21:41, 2023 ж. мамырдың 5 (+06) :Шын айтсам, үлгілерді реттеуді көп біле бермейді екем. @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] біліп қалар. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:46, 2023 ж. мамырдың 8 (+06) :: {{@|Casserium}} Кеш жарық! Телефонда салыстырмалы түрде жіңішке болғандықтан оны бағанға бөлудің қажеті аз, сол себепті бөлмейді. Тек комп нұсқада бөледі.--[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) 22:46, 2023 ж. мамырдың 10 (+06) :::Қайырлы кеш. Жарайды -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 02:46, 2023 ж. мамырдың 11 (+06) == Жоюға өтініш == Қайырлы күн. [[Ақжайлау (Түркістан облысы)]] деген бағыттауыш бетті жойып беріңізші. Басқа бір ауылды қайта атауға кедергі болып тұр. Сосын [[Абыралы ауданы (Семей облысы)]] дегенді жоюға белгілеп едім, әлі ешкім жоймапты -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 19:12, 2023 ж. мамырдың 12 (+06) :Ақжайлау ауылының атау Дихан болып ауысқаны туралы дереккөз қосасыз ба? Әдетте ондай ақпарат adilet.zan.kz сайтында болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:18, 2023 ж. мамырдың 13 (+06) ::Әділеттен, басқа жерлерден қарап таппадым. Шешімнің электронды нұсқасын шығармаған сияқты. Бірақ кадастрлық карта, мекенжай тіркелімінде өзгерістер енгізілген екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 12:13, 2023 ж. мамырдың 15 (+06) == !!! == Кеш жарық, Ерден деген қатысушы менің мазамды ала береді, оған тағы біреу қосылыпты, жаңағы біреуді бұғаттаймын. '''[[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Жақсы мақаланы жаңарту керек|1]]''' және '''[[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Қате санат|2]]''' назар аударсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:31, 2023 ж. мамырдың 18 (+06) == Конференцияға қатысуды нақтылау == Қайырлы күн! Конференцияның өтетіні туралы хабарыңызға рахмет! Міндетті түрде қатысамын. Егер уақыты нақты болса билет ала беруге болады ма? Осы тұста тағы мына бір жәйттерді қайдан білуге болады: конференцияның өтетін жері; қатысушыларды қарсы алу және орналастыру барысы, трансфермен қамтылуы және т.с.с. [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] 11:39, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) :Сканерленген құжатты қайда немесе кімге жіберу керек? Салиха 12:42, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) ::Электрондық поштаға жауап беру арқылы жіберіңіз. Әрі қарай сол жерден сөйлескен дұрыс болады. --[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:09, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) ::Қай эл.поштаға? Салиха 17:41, 2023 ж. тамыздың 23 (+06) :Құжат жіберілді поштаңызға.--Салиха 15:40, 2023 ж. тамыздың 25 (+06) == Жаңа таңдаулы мақала == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Эрнест Хемингуэй]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:15, 2023 ж. тамыздың 30 (+06) == Визуал редакторда дереккөздерді қосу функциясын жетілдіру == Құрметті @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] мырза, кеш жарық. Визуал редактормен өңдеу кезінде деректергі сілтеме қою функциясы толық істеп тұрмаған сияқты. Ағылшын немесе орыс википедиясында әртүрлі деректер: сайт, кітап, сияқты генерация жасайды. Сол жерде сайтқа сілтеме жасалған уақытты, ал кітап немесе журнал болса ISBN деректерін де қойып береді. Біздің функционал олай емес екен. Осы жерін жетілдіруге көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 19:38, 2023 ж. қыркүйектің 21 (+06) == Көмек == Қайырлы күн, Батырбек! Менің талқылау бетіме Аль-Ишак деген қатысушы ағылшын тілінің жазылуына байланысты көмек сұрап жазған екен, соның дұрыс-бұрыстығын айтып, жауап бере аласыз ба? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] Салиха 11:08, 2023 ж. қыркүйектің 24 (+06) == Dark mode and changes to the font settings == [[Сурет:Accessibility_for_reading_prototype_1_widget.png|нобай|Prototype we'd like to test on Kazakh Wikipedia]] Сәлем, I'm Szymon, working for the Foundation in the same team as Aida Akhmedova, who recommended you as a contact person. I'm with the [[mw:Reading/Web|Web team]], the same which is responsible for the skins and has built [[mw:Reading/Web/Desktop_Improvements|Vector 2022]] in the recent years. Now, we're moving to the next project, [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading|Accessibility for reading]]. In short, this one will be about: * changing the default font size, line height, and paragraph spacing * adding options for logged-in and logged-out users to choose custom font size, line height, and paragraph spacing * building dark mode Regarding the first point, we need to talk to communities to decide what the change will be exactly. Kazakh Wikipedia would be the ideal partner. Three different scripts may require three different default settings. Next week, we'd like to give people a prototype to check out and tell us what settings they like most. I would like to invite Kazakh Wikipedians, and to do this, I need some translations: * [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Community_prototype_testing|Reading/Web/Accessibility for reading/Community prototype testing]] * [[mw:Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates/2023-10|Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2023-10]] * [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=Centralnotice-tgroup-Accessibility_for_reading_prototype&task=view&language=kk&filter=%21translated&action=translate CentralNotice banner] Is this something you would be able to help me with? Right now, it's mostly about translating the messages, but later, if you like, it may also involve encouraging people to use the prototype. Рақмет! [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:17, 2023 ж. қазанның 5 (+06) :Hello! Thanks for reaching out. I will look at it later. I want to help with translation. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:40, 2023 ж. қазанның 7 (+06) ::Hello, would you able to translate these pages this week? If yes, what is a comfortable deadline for you? From my perspective now, the sooner, the better. Thanks! [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 22:27, 2023 ж. қазанның 11 (+06) == Жаңа жақсы мақала == Кеш жарық! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Ұсыну#Биология]] деген бетте дауысыңызды қалдырсаңыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:32, 2023 ж. қазанның 5 (+06) :Армысыз! Қызыл сілтемелерді көк қылыңыз немесе уикилендіруін мүлде алып тастаңыз. Сосын мақаланы әлі де толықтыру керек сияқты. Ауқымды тақырып болғасын мәліметі де ауқымды болуы керек деп ойлаймын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:44, 2023 ж. қазанның 7 (+06) :: {{@|Мира Белль}}, танысып алыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:27, 2023 ж. қазанның 7 (+06) ::: Мен жасап қойдым, тексеріңізші. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 13:48, 2023 ж. қазанның 10 (+06) ::: Batyrbek, мақалаға жаңа мәлімет қосылды... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:01, 2023 ж. қазанның 11 (+06) ::: Техникалық ақауға байланысты дауысты [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Биология|мына бетте]] қайта қалдырсаңыз... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:34, 2023 ж. қазанның 26 (+06) == 2023 Уикиконференциясы үлгісі == Қайырлы күн! Сіз 2023 жылы өткен Уикиконцеренцияның мүшесі болғандықтан сізге осы '''<nowiki>{{1 - Уикиконференция қатысушысы}}</nowiki>''' үлгісін өз қатысушы бетіңізге қоюыңызды ұсынамын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 15:49, 2023 ж. қазанның 6 (+06) :Ок. Рахмет! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 02:40, 2023 ж. қазанның 7 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:05, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Шегіндіруші туы 3.0 == Қайырлы күн, Батырбек! 2020 және 2022 жылдардың қараша айында Нұрлан Рахымжанов мырзадан 1 жыл мерзімге 2 рет шегіндіруші құқығын алғанмын. Ол кісінің соңғы кезде белсенді емес болып жүргеніне байланысты биыл сізден маған шегіндіруші құқығын беруіңізді сұраймын. Ондай құқықты пайдалану себебім бәз-баяғынша: вандализм актілерін бір өңдемемен соңғы нұсқасына қайтару -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. наурыздың 7 (+06) :Қайырлы күн! Нұрлан мырзадан сұрап алайын қалай істеу керегін. Сосын реттейм. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 03:59, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) ::Дайын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:18, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) :::Үлкен рақмет! -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 14:15, 2024 ж. наурыздың 9 (+06) == Өңдеме туралы == Қайырлы күн, Батырбек! [[Қатысушы:Casserium|Casserium]] менің [[Алматы облысы]] бойынша жасап кеткен кестелерімді (Ұлттық санақ қорытындысы) өңдеп тастапты. Мен тоғыз облысты бітіріп, қазір оныншы облысты өңдеудемін. Бүкіл еңбекті зая кетірген. Бұл ісін қалай түсінуге болады? [[Қатысушы талқылауы:Салиха]] Салиха 18:32, 2024 ж. сәуірдің 15 (+06) :Қайырлы кеш, Салиха ханым! Қазір барлығын кері қайтарамын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 20:53, 2024 ж. сәуірдің 15 (+06) ::Қайырлы күн, [[Қатысушы:Casserium|Casserium]]! Рахмет! Өзіңіз де білесіз бұл цифрлармен көз майды тауысып жасап жатқан еңбек, артық еш нәрсесі жоқ. Кестеде қолда бар дереккөз бойынша санақ қорытындысы толықтай көрсетілген, өйткені кейбір тұрғылықты тұрғындары бар мекен жайлар туралы бізде (Уикипедияда) мәлімет жоқ, ал олар санаққа енгізілген. Сондықтан кейбір аудан, ауылдық округтердің жалпы саны байынша түсініксіздік туындамас үшін берілген мәліметті толықтай енгізудемін. <br> Уикипедия желісіндегі мақсатымыз бір, мүддеміз ортақ, сондықтан бір-бірімізге сыйластықпен, түсіністікпен қарағанымыз абзал. -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] 16:22, 2024 ж. сәуірдің 16 (+06) :Қайырлы кеш. Айтқаныңыз орынды, әрдайым сыйласып жүрейік. Еңбегіңізді бағалаймын, аман болыңыз. Тек санақты жаңартқанда 2021 жылдан бергі өзгерістерді ескеріп отырсаңыз деймін (жаңа аудан, жойылған округ болуы мүмкін). -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:31, 2024 ж. сәуірдің 17 (+06) == Шегіндіруші мәртебесі == Қайырлы күн! Соңғы күндері Уикипедияда бұзақылық әрекеттер көбейіп кетуі себепті өңдемелерді бірден кері қайтаратын мәртебе беруіңізді өтінемін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 11:40, 2024 ж. сәуірдің 27 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Көп рақмет. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:36, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Reminder to vote now to select members of the first U4C</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="announcement-content" /> :''[[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder|You can find this message translated into additional languages on Meta-wiki.]] [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Special:Translate&group=page-{{urlencode:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024/Announcement – vote reminder}}&language=&action=page&filter= {{int:please-translate}}]'' Dear Wikimedian, You are receiving this message because you previously participated in the UCoC process. This is a reminder that the voting period for the Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) ends on May 9, 2024. Read the information on the [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Election/2024|voting page on Meta-wiki]] to learn more about voting and voter eligibility. The Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. Community members were invited to submit their applications for the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, please [[m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|review the U4C Charter]]. Please share this message with members of your community so they can participate as well. On behalf of the UCoC project team,<section end="announcement-content" /> </div> [[m:User:RamzyM (WMF)|RamzyM (WMF)]] 04:11, 2024 ж. мамырдың 3 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2024/Previous_voters_list_2&oldid=26721207 тізімін пайдаланып User:RamzyM (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == МедиаУики == <s>Қайырлы кеш. Үлгі:Efn үлгісін қолданғанда, латынша әріптердің орнына <sup>lower-alpha 1</sup> деген шығады. Осы мәселені шешу үшін басқа Уикипедияларда бар МедиаУики:Cite link label group-lower-alpha деген бетті бастау керек сияқты. Мүмкіндік болса.</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. мамырдың 5 (+05) == Жоба:Уики-көктем 2024 == Қайырлы күн, [[Жоба:Уики-көктем 2024]] аяқталғанына 1 ай өтті, шешімдеріңізді шығарсаңыздар. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. шілденің 2 (+05) :Қайырлы күн! Жақын арада шығарамыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:24, 2024 ж. шілденің 4 (+05) ::{{like|username=Тұран}} [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 22:31, 2024 ж. шілденің 9 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:14, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Notice of expiration of your bureaucrat right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "bureaucrat" (Бітікшілер) will expire on 2025-02-19 17:37:17. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:43, 2025 ж. ақпанның 13 (+05)</div> == Шегіндіруші туы 4.0 == Қайырлы түн! Менің «Шегіндіруші» құқығым 9 наурыз бітеді екен. Бұл менің үшінші рет толықтай қолданған мерзімім болды. Әр кез бір жыл мерзімге осы құқықты алдым. Енді төртінші рет осы құқықты бір жылға емес, одан көбірек мерзімге немесе шексіз мерзімге қайтадан сұраймын -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 23:00, 2025 ж. наурыздың 7 (+05) :Қайырлы күн! Дайын [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 13:27, 2025 ж. наурыздың 9 (+05) == Шегіндіруші мәртебесі 2 == Қайырлы кеш. Былтыр ғана шегіндіруші атанып едім, осы айдың соңында бітеді екен. Соны тағы бір жылға не одан ұзағырақ мерзімге созуды сұраймын. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:20, 2025 ж. сәуірдің 21 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 09:41, 2025 ж. сәуірдің 23 (+05) == Бітікші == Қайырлы түн! Метаға жазып, менің бітікші дәрежесінен бас тартатынымды айтып, жалаушаны алуыңызды сұранамын. Жай ғана админ дәрежесінде қалуды дұрыс санаймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 23:17, 2025 ж. мамырдың 19 (+05) :Асықпаңыз. 1 айдай күте тұрайын. Сол уақытта ойыңыздан айнымасаңыз, жалаушаны алдыртамын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:02, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Айныған жоқпын. Сөзім - сөз. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 23:43, 2025 ж. маусымның 20 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Интерфейс администратор == Интерфейс администратор статусымды толық қайтарып беруіңді сұраймын, уақытша дейді, мен уақытша келген жоқпын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:04, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :Сәлем! Әзірге 1 жыл дей тұрайын. Содан кейін біржола ұзартамын. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 18:22, 2025 ж. шілденің 10 (+05) ::Маған барлық статусымды қайтарып беріңдер дегенде бітікші статусыңнан басқасын қайтарып берейік дедіңдер. Маған биліктен гөрі техникалық мүмкіндіктер қайтарылғаны керек деп ойлап жарайды дедім. Себебі мен осында өзімдің фантазияларымның барлығын іске асырғым келеді, себебі менің өмірімде үлкен төңкеріс болып фантазтикалық түстер көретін болдым. Ал сендер сөздеріңде тұрмай ары бері теңселесіңдер. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:34, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Арыстанбек, қазір ойыңдағыны іске асыруға кедергі болатын ештеңе көріп тұрғам жоқ. Іске асыра бер. 1 жылдан кейін біржола ұзартамын дедім. Ол уақыт та тез өте шығады. Көр де тұр. Сол кезде ештеңе қылмасам, "сөзіңде тұрмадың" деп айғайлай берсең болады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 00:33, 2025 ж. шілденің 17 (+05) ::::- Уа ұлы мәртебелім! Хандардың ханы патшалардың патшасы! Мәселе онда емес қой. Хан екі айтса қадірі кетеді дейді: ::::* https://you tu.be/99O19uA32ts?si=HKj7EhEyUXMKx3Sf&t=1923 ::::* https://dabylinfo.kz/kk/maqalalar/qazaqy-minez/er-janibek-han-eki-aitsa-qadiri-ketedi-qara-eki-aitsa-ary-ketedi-1713/ ::::* https://maqal.kz/maqal/khan-eki-aitsa-kadiri-ketedi-karasha-eki-aitsa-ary-ketedi/# ::::<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 08:14, 2025 ж. шілденің 19 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == [[Еңбек]] == Қайырлы таң! Sorry for writing in English. I am Pavlo ([[:uk:User:Friend]]), we have met on CEE Meeting in Lviv in 2018 I guess :) I have a small question about word '''[[Еңбек]]''' (''Labour''). Easy word for you but confusing for those who do not speak Kazakh at all. Is '''Еңбек''' correctly pronounced '''Enbek''' or '''Yenbek'''? Көп рақмет! [[Қатысушы:Friend|Friend]] ([[Қатысушы талқылауы:Friend|талқылау]]) 11:58, 2025 ж. қазанның 28 (+05) :Hello Pavlo! We probably have, good to hear from you. The ideal pronunciation would be Yengbek, “ng” is the same sound as in English language (like in the word “morniNG”) I hope this helps. Cheers! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:12, 2025 ж. қазанның 28 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:29, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:38, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:39, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жоюу == @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Саламатсыз ба! Батыс Қазақстан аймағында қолданылатын сөздері мақаласын жойасыз ба әлде сол мақала тұра берсін ба [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:59, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :Қайырлы күн! Сіз жаңадан бастап жатқан қатысушы болғандықтан, сізге берер кеңесім: әзірге ондай күрделі әрі зерттеуді талап ететін тақырыпты бастамай, жеңілдеу тақырыптармен айналысыңыз. Кейін тәжірибе жинағаннан кейін оралсаңыз болады (оған ең кемі 1-2 жыл кетуі мүмкін). Ережелерді зерттеңіз, басқа уикилермен салыстырып көріңіз, бірақ ереже бұзбаңыз, тәртіп пен әдепті сақтап жүріңіз. Ал әзірге мақалаңызды жоя тұрамын. Ондай мақалаларды тәжірибелі қатысушылар немесе өз ісінің мамандары жазса, әлдеқайда сапалы болмақ. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 17:19, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] мен мақалаларды өз ойымнан жазып жүрмін және ережелерін білемін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:33, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Өз ойымнан жазып жүрмін дегеніңіздің өзі ережені білмейтініңізді көрсетіп тұр. өкінішке қарай. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 01:52, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) ::::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] 1-2 жыл бойы мақалаларды өңдеуге тырысамын тәжірибе жинаймын деуге болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Уики-марафон туралы сұрау == @[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Уики-марафон|Уики-марафонда]] мені шақырып тұр кіргенде ережелерін оқып шықтым қалай мақала бастауға болады марапат алу үшін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:01, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 0xxr53kfmmijrm2cogv2h8kgdxgfd8w Қатысушы талқылауы:Ashina 3 23199 3594870 3577592 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594870 wikitext text/x-wiki *[[user:Ashina/2011|2011]] *[[user:Ashina/2012|2012]] *[[user:Ashina/2013|2013]] *[[user:Ashina/2014|2014]] == админлік әрекет саны туралы == Ассалаумағалейкум! Сіздің [https://tools.wmflabs.org/xtools/adminstats/?project=kk.wikipedia.org&begin=2014-07-09&end= Админлік әрекеттер саны] төмен болуы себепті, алдағы үш айда статистикаңызды көтеруіңізді сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:00, 2015 ж. қаңтардың 9 (ALMT)]] == AddThis gadget == [[Special:Diff/2213305|The AddThis gadget must be disabled]] per the [[m:privacy policy]]. --[[Қатысушы:Nemo bis|Nemo bis]] ([[Қатысушы талқылауы:Nemo bis|талқылауы]]) 17:15, 2015 ж. қаңтардың 23 (ALMT) == Жаңа админ сайлауы == Ассалаумағалейкум! [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Уикипедия:Админлерді_сайлау&diff=0&oldid=2217064 Жаңа админ сайлауы] бетіне назар аударып, өз пікіріңізді білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы Талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:24, 2015 ж. қаңтардың 31 (ALMT)]] == Пікіріңіз керек == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Жаңа мақалалар|Мында]] пікір білдіруіңізді сұраймын. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:49, 2015 ж. ақпанның 15 (ALMT) == Жоба:Қазақстан == [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Жоба:Қазақстан]] мынаған назар аударыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:08, 2015 ж. наурыздың 7 (ALMT) == Қазақ қыздары арасындағы алғашқы админ сайлауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Уикипедия:Админлерді_сайлау Қазақ қыздары арасындағы алғашқы админ сайлауы] өтіп жатыр. Назар аударуыңызды сұраймын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 09:22, 2015 ж. наурыздың 8 (ALMT)]] == Дауы беру == [[Уикипедия:Форум/Техникалық#ҚазУикиге_Content_Translate_(Мазмұн_аудару)_құралын_орнату|Мында]] дауыс беруіңізді сұраймын. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:30, 2015 ж. наурыздың 19 (ALMT) == жақсы мақала == Саламатсыз ба? [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/География|Мына жерде]] өз пікіріңізді білдірсеңіз. --[[Қатысушы:Магпар|Магпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Магпар|талқылауы]]) 19:00, 2015 ж. наурыздың 19 (ALMT) == Жақсы мақала == Ассалаумағалейкүм! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Тынық мұхит|Жақсы мақаланы таңдау]]ға мән беруіңізді сұраймын[[File:Face-grin.svg|23px]].--[[Қатысушы:Zhaksilik|Zhaksilik]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhaksilik|талқылауы]]) 21:38, 2015 ж. наурыздың 21 (ALMT) == Пікір білдіру == [[Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль|Мында]] пікір білдіруңізді сұраймын --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:12, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT) <!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2301989 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Пікір білдіру == [[Қатысушы талқылауы:Arystanbek#Автопатруль|Мында]] пікір білдіруіңізді сұраймын. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:26, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT) <!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2302003 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жазылудан бас тарту == Сіз жаппай [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі‎|хабарлама тарату тізімінде]] тұрсыз. Жазылудан бас тартқыңыз келсе тізімнен қатысушы есіміңізді аластаңыз. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 15:44, 2015 ж. сәуірдің 22 (ALMT) <!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2302026 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Талқылауға қатысу == [[Уикипедия:Форум/Техникалық#VisualEditor-ды барлық қатысушылар үшін қалыпты өңдеу редакторы ретінде қосу]] бөліміндегі талқылауға қатысуыңызды сұраймын. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 23:15, 2015 ж. сәуірдің 24 (ALMT) <!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2302119 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Талқылауға қатысу == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Админлерді уақытқа сайласа|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 00:06, 2015 ж. маусымның 3 (ALMT) <!-- http://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2302119 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Сайлауға қатысу == [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мында]] жаңа бітікші сайлауы өтіп жатыр. Дауыс беруге шақырамыз. Құрметпен [[Уикипедия:Админлер/Тізім|қазақша Уикипедия админлігі]]. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 18:39, 2015 ж. маусымның 22 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жақсы мақалаға үміткер == [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Ақтөбе|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]]00:36, 2015 ж. маусымның 23 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 15:28, 2015 ж. маусымның 24 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 15:28, 2015 ж. маусымның 24 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2325859 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі == [[Жоба талқылауы:Қазақ хандығы|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] --13:57, 2015 ж. тамыздың 2 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2333659 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Өтіп жатқан үдерістерге назар аудару == Ассалаумағалейкум! Сіздерді Уикипедияда болып жатқан үдерістер мен талқылауларға уақтылы назар аударыып, өз пікірлеріңізді білдіріп отыруға шақырамын. [[Уикипедия:Администраторларды сайлау]] бетінде лебіздеріңізді қалдыруға шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 10:01, 2015 ж. тамыздың 29 (ALMT)]] == Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі == Ассалаумағалейкум! [[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі]] бетіне назар аудардыңыз ба? Сіздің админлік әрекеттеріңіздің айнасы осы беттен көрініс тапқан. Админ ретіндегі көрсеткішіңізді көтеруге шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 23:46, 2015 ж. тамыздың 31 (ALMT)]] == Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер == {{Қатысушы Alphy Haydar/Таңдаулы мақала}} Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 16:27, 2015 ж. қазанның 13 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Админ сайлау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 11:22, 2015 ж. қарашаның 2 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жойғышбек жұлдызы == [[Уикипедия талқылауы:Марапаттама/«Жойғышбек жұлдызы» марапаттамасы|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 11:11, 2015 ж. қарашаның 21 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2342844 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға дауыс беріңіз == [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Ислам мемлекеті|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 02:20, 2016 ж. қаңтардың 6 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Админ сайлау == [[Уикипедия:Администраторларды сайлау|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 12:32, 2016 ж. қаңтардың 13 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Талқылау стилі == {| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |[[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Админлерді уақытқа сайласа|Мына талқылауға]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын: |- |<div style="height:100px; overflow:auto; padding:3px; background:white; text-align:left;"> {{#lsth:Уикипедия:Форум/Техникалық#Талқылау стилі|Талқылау стилі}} </div> <center>{{Clickable button 2|Талқылауға араласу|url={{fullurl:Уикипедия:Форум/Техникалық|action=edit&section=9}}|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |} Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 14:09, 2016 ж. қаңтардың 15 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2387997 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бітікші құқынан айыру == [[Уикипедия:Бітікші құқынан айыру|Мұндағы]] талқылауға қатысуыңызды сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:42, 2016 ж. ақпанның 7 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2402657 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Патрулирование == [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Патрулирование / Reviewing|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 19:33, 2016 ж. наурыздың 7 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2414615 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Flow жұмыс легіне қосу == {| width="100%" cellpadding="0" cellspacing="0" style="background:none; border: 1px solid #1188AA;" ! style="background:#E0E8FF" |[[Уикипедия талқылауы:Талқылау легі|Мына талқылауға]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын: |- |<div style="height:200px; overflow:auto; padding:3px; background:white; text-align:left;"> {{#lsth:Уикипедия талқылауы:Талқылау_легі#Flow жұмыс легіне қосу|Flow жұмыс легіне қосу}} </div> <center>{{Clickable button 2|Талқылауға араласу|url={{fullurl:Уикипедия талқылауы:Талқылау легі|action=edit&section=1}}|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |} Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 21:28, 2016 ж. наурыздың 16 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жаңа бітікші сайлауына назар аудару == Ассалаумағалейкум! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Бітікшілерді сайлау]] бетіне назар аударып, сайлауды өз көзқарасыңызды білдіруге шақырамын. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов 02:58, 2016 ж. наурыздың 22 (ALMT)]] == Бірнеше админні бірден құқығынан айыру == [[Уикипедия:Админ құқығынан айыру|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймыз. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 16:08, 2016 ж. наурыздың 31 (ALMT) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == [[Аристотель]] - жақсы мақалаға үміткер == [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Аристотель|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 23:36, 2016 ж. мамырдың 1 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:GanS NIS@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/С.Ж. Асфендияров атындағы Қазақ ұлттық медицина университеті|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 16:18, 2016 ж. шілденің 11 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2414759 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Басты бет дизайны == [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Басты бет дизайн|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 23:13, 2016 ж. тамыздың 16 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2461540 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Талқылауға араласу == [[Topic:Ta49i1szcolrht7g|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 14:26, 2016 ж. тамыздың 22 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2461540 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Request == Hello. Could you create the article [[:ru:Образование в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia just like the article [[Қазақстанның білім беру жүйесі]] which you created? Thank you. [[Арнайы:Үлесі/31.200.11.79|31.200.11.79]] 16:33, 2017 ж. қаңтардың 27 (+06) == Болыс == Өзініздің ата бабаларыныз мекендеген болыстар туралы мақала жаза аласыз ба? Мысалы манадай: [[Ақшатау болысы]]--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 12:13, 2017 ж. қыркүйектің 16 (+06) == Тексерілмеген мақалалар == [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] бетінде бүгінгі таңда 1681 тексерілмеген мақала бар екен. Тексерілмеген мақаланың басы 2016 жылдан бастап қалыптасқан, яғни 4 жыл уақыт болды деген сөз. Осы санаттағы мақалаларды бәріміз жабылып 2016 жылғы мақаланы түгелге жуық тексеріп шықсақ қалай болады? Ай-айға бөліп алсақ. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 00:05, 2020 ж. қаңтардың 9 (+06) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгілер == Кеш жарық, сізге кемшілікті жазудың өзі біртүрлі екен, себеп бұрыннан келе жатқан қатысушысыз. Алайда сіз үлгі толтырғанда толық емес әрі туған/өлген жылдарын дұрыс толтырмайсыз, сонымен қатар туған/өлген жылдары және марапаттары параметріне арналған арнайы үлгілерді де қойып шықпайды екенсіз, сонымен қатар санаттар да толықтырылмай жатырсыз. Соларға мән беред деген ойдамын) рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:20, 2023 ж. қаңтардың 27 (+06) : Құрметті [[Қатысушы:Kasymov]] біртүрлі болмай өзіңізді еркін сезінуіңізге болады. Егер айтар ойыңыз болса, онда мәдениетті түрде хабарлап айтуығызға әбден болады. Мұғалім немесе профессор тонымен сөйлеудің еш қажеттігі жоқ. --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 20:35, 2023 ж. қаңтардың 29 (+06) ::Дұрыс айтасыз, уикипедия кез-келген адам еркін өңдей алатын жер. Мен жаңадан қосылғанда, сіз админ едіңіз. Сондықтан тәжірибелі қатысушы (сіз) болғандықтан, осындай қарапайым қателіктер кеткен үшін жазып едім. Сірә, жақтырмаған сияқтысыз. Мұғалім тоны.... енді қатысушыларға қалай түсіндіремін? '''Бауыржан Момышұлы''' деген мақалада үлгіні қалай толтырғанын қарай кетсеңіз, кезінде соны өзіңіз толықтырмақшы болыпсыз) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:42, 2023 ж. ақпанның 1 (+06) ::: Википедия дамуына жанашырлықпен қарағаныңызға және дамуына қосып жүрген ниетіңізге көп рахмет! Бірақ, ең басты құндылық адамдардың арасындағы қарым-қатынас екенін ұмытпағайсыз. Ал сын ескертпеңіз үшін көп рахмет. Келер жолы бізге болсын, басқа қатысушыларға болсын қамқорлықпен, таза инструктивті түрде қалай ажасалатындығын көрсете отырып хабарлассаңыз жылдап қабылданар деп ойлаймын. Негізгі айтайын дегенім мектептегі "Неге бұлай істедің?" деген эмоциасы бар да, тиімділігі жоқ ескертуден гөрі, "Бұл нәрсені міне былай жасау қажет", "Мына жерде осындай қателік" бар деген тиімдірек болады. Ренжімеңіз! --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:24, 2023 ж. ақпанның 2 (+06) == Greetings and question from an English speaker == Hi, I found you on the kazakh wikipedia's english embassy. I'm working on a [[:commons:Category:Project Korikath|wikimedia commons project]] where we are collecting images and media files related to the daily lives and culture of Bangladesh and Canada, we'll gradually increase our coverage to other countries. The fact is, we'll have to use these images in different language versions of Wikipedia and other Wikimedia projects. The language boundary and zero understanding of the best practices of the different wikimedia projects create boundaries. I have already committed an edit on Kazakh Wikipedia. We will have to use the images and commit more edits on different wikimedia projects including the kazakh wikipedia. Would you please check my last edit and provide me some suggestions regarding our work? --[[Қатысушы:Mrb Rafi|Mrb Rafi]] ([[Қатысушы талқылауы:Mrb Rafi|талқылау]]) 23:48, 2023 ж. наурыздың 6 (+06) == Интеруикилерді түзету == Қайырлы күн! [[Кинематография]] мақаласына сілтейтін басқа тілдердің интеруикилерін алып тастай аласыз ба? Олар дұрыс қойылмаған. Кинематография — ол киноның синонимі, ал ағылшынша Cinematography — ол [[Операторлық өнер]] дегенге сілтеу керек. Мысалы: Academy Award for Best Cinematography — бұл [[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы]], ал Cinematographer қоюшы-оператор деп аударылады. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2023 ж. сәуірдің 8 (+06) == Rolling out new design == Hello! Thanks for coming with the question about the new design. The answers on the [[metawiki:Stewards' noticeboard#Rolling_out_new_design_for_Kazakh_Wikipedia|Stewards' noticeboard]] are correct. Honestly, at this moment, I'm not sure why a message about the change wasn't sent last year, when we were making the change on most Wikipedias where no one asked us for a reschedule. Anyway, we are able to do this any time. Is there a discussion about it in your community? Best, [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 22:49, 2023 ж. маусымның 12 (+06) == Бетті жылжыту == Қайырлы күн! [[Физикалық шамалар өлшемдер объектісі ретінде]] бетін [[Физикалық шама]] бетінің үстіне жылжыта аласыз ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 12:59, 2023 ж. шілденің 5 (+06) :{{like|username=Ерден Карсыбеков}} == Разжигание розни == Прошу обратить внимание: [[Қатысушы талқылауы:Kasymov#Орыс әскери кемесі, сігіл ары!|здесь]] участник Kasymov позволяет себе оскорбительные высказывания в адрес русского народа. Считаю, это непозволительно! --[[Қатысушы:Лёха Вырвиглаз|Лёха V.]] ([[Қатысушы талқылауы:Лёха Вырвиглаз|талқылау]]) 14:38, 2023 ж. тамыздың 13 (+06) == Санат пен интеруики == Кеш жарық, жаңалан жазылған үлгілерге санат пен интеруики қою керек еді? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:46, 2023 ж. тамыздың 18 (+06) == Мақаланы ашу == Қайырлы күн, [[Рауан Кенжеханұлы]] мақаласын ашуыңызды сұраймын. Оны не себеппен қорғап қойдыңыз, мақаланы ретке келтірейін деп едім. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 12:55, 2023 ж. тамыздың 29 (+06) :Және [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] мақаласын ашып берсеңіз, санатын ауыстыру керек, ортаққор үлгісін дұрыстап жіберу қажет. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 15:28, 2023 ж. тамыздың 29 (+06) ::Өтінем, жауап берсеңіз. [[Қатысушы:Ұлы Тұран|Ұлы Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Ұлы Тұран|талқылау]]) 12:54, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) :::Қайырлы күн! Бір күнге ашамын. Ертең таңертең қайтадан жабамын. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:46, 2023 ж. тамыздың 31 (+06) == Қалпына келтіру == Қайырлы күн! Мына [[Баконго (Конго)]] қате жойылған мақаланы қалпына келтіре аласыз ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 10:44, 2023 ж. қыркүйектің 4 (+06) == Освальд Шпенглер == I looked at the "Oswald Spengler" page in Kazakh Wikipedia -  "Освальд Шпенглер" - because three people in Kazakhstan have shown an interest in my articles about him - [Web-site: www.DLMcN.com - "Oswald Spengler & world history" and "Cultural Souls reflected in their Mathematics: the Spenglerian interpretation"]. One important fact claimed by Spengler, is that *Russia* will probably be the next "High Culture" > Is that not worth a mention in your Wikipedia? This theory is discussed in those^ two articles of mine. <nowiki>Regards, David Mc --~~~~</nowiki> [[Қатысушы:DLMcN|DLMcN]] ([[Қатысушы талқылауы:DLMcN|талқылау]]) 16:48, 2023 ж. қыркүйектің 9 (+06) == Жылжыту == Кеш жарық, неге ақылдаспай өз бетіңізбен мақалаларды жаппай жылжытып жатырсыз?? Сізге басқа қатысушылардан сұрақ туындап жатыр. '''Қазақстан-АҚШ''' қатынастарында алфавит бойынша '''А''' әрпі бірінші тұр ма? Онсызда Қазақстан деп басталатын мақала толып жатыр, оқырман тез іздегенге ыңғайлы еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:33, 2023 ж. қыркүйектің 18 (+06) :Жап жарық болсын! Ақылдасатын және консенсунс талап ететін күрделі мәселе емес негізі. Мақала бастаған қатысушының мақалалыр бірізділікті сақтамаған, бірінде Қазақстан екіншісінде басқа елдің атымен басталып жатыр. Егер мақаланың Қазақстан туралы екендігін және оның АҚШ-тың басқа елмен емес, керісінше Қазақстанның АҚШ-пен қарым-қатынасы екендігін ескеретін болсақ, онда логикаға сайады. Оған қоса қазақ Википедиясы болғандықтан бірінші Қазақстаннан басталғаны заңды. Екіншіден жылжытылған мақалаларды қарасаңыз қазақ тілінің заңдылықтарына сәйкес өзгертіліп жатыр. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 17:40, 2023 ж. қыркүйектің 21 (+06) ::Меніңше алфавит бойынша дұрыс --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:52, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) :::Оны талқылауға болар еді, әрине.Өз аргументтеріңізді келтірсеңіз онда. Бірақ мақаланың негізгі тақырыбы және оқырман іздеген кезде АҚШ-тың басқа елдермен қарым-қатынасын емес, дәл Қазақстанның деп іздейді. Мақаланың мазмұны да солай. Сондықтан авторға бірізділікті сақтау керек. Оған қоса мақаланың даму мүкіндігін ескере отырып, мақала санын толтыра бермей сол ел туралы мақаланың ішінде Қазақстанмен қарым-қатынасы деген бөлім бастауға болар еді. Бірақ бәрібір сол елдерге арналған мақаламен байланыстыру керек. Қазақша Викиді басқа тілде сөйлетін адам іздемейді [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:05, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06) :: Ағылшын мен орыс уикипедиясында солай [[:en:Template:Foreign relations of Kazakhstan]].--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 20:24, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) :::Құрметті әріптестер! Басқа Википедияда басқаша болуы мүмкін екендіктен бізде де міндетті түрде солай болуы керек деген сөз емес. Әр қауымдастық өзі шешеді. Ағылшын Википедиясы әлемге ортақ болғандықтан ондай ереже бар. Ал Қазақ Википедиясында ақпаратты қазақ тілін білетін адам ғана іздегендіктен ең бірінші Қазақстаннан бастау дұрыс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:02, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06) ::::Қазақ уикипедиясы Қазақстанның немесе қазақ халқының энциклопедиясы емес. Бұл қазақ тіліндегі бейтарап әмбебап энциклопедия. [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылау]]) 20:48, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту щапись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:07, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) :Добрый день! так как ваши комментарии удалял другой человек, я не берусь за него отвечать. Мы должны помнить, что все участники Википедии волонтеры и желательно относиться к друг-другу с уважением. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:59, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06) == Қайтару == Қайырлы кеш. Жойылған '''Ақжайық ауданы (Қазақ КСР)''' мен '''Мұғалжар ауданы (Қазақ КСР)''' беттерін қайтаруыңызды сұраймын. Жай аттас аудандар деп екі рет жаздым, елеген жоқсыз. Дәлел керек болса, бұрынғы [https://zko.sud.kz/rus/sub/terekty-2/istoriya-suda Ақжайық], [https://akt.sud.kz/rus/sub/emba/istoriya-suda Мұғалжар] аудандық соттарының тарихынан қарауға болады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 23:46, 2023 ж. қыркүйектің 23 (+06) :Қайырлы күн! Екі мақаланың бірдей емес екенін анықтайтын дәлелдеріңіз болса, осы жерге жаза берсеңіз болады. Әкімшілік құрылымы ауысқанымен атауы мен облысы бірдей. Тарихи тқрғыдан бір-бірінің жалғасы екені анық. Арнайы КСР кезіндегі аудан туралы мақала жазудың логикасы жоқ, себебі бқл аудандар өз тарихын 1991 жылдан бастап тұрған жоқ қой. Егер атауы Советтер кезінде орысша болған күні де мақала қазіргі атаумен аталып, айдағыш қойылар еді. Қазіргі аудан тарихына ақпарат пен дерек қосуға неге қарсысыз? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:27, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) ::Келтірген сілтемелеріңіз жұмыс істемейді екен. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 08:28, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) :::Қайырлы күн. Екі аудан бір-бірінің жалғасы емес, 1997 жылы көршілес атауы орысша ауданға таратылған қазақша ауданның атын берген. Осының салдарынан түсініспеушілік туып отырған болар. Екі аудан бөлек болмаса, онсыз да бұрыннан бар мақалаға тарихын қоса беретін едім. Көрсеткен сілтемеде екі бөлек аудан екені анық жазылған. Сілтеме жұмыс жасауы керек, барлығы шығып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:01, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) :::: Кейде бір жерде ашылатын сілтемелер басқа жерде ашылмай қалатын жағдайлар кездесе береді. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:19, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) :::Қазіргі Ақжайық ауданына бұрынғы атауы Чапаев ауданынан айдағыш бар екен. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:03, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) ::::Мына [http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/ussr79_reg1.php 1979 жылғы] санақта да орысша Акжаик, Чапаев ауданы болып екі бөлек жазылған. Осынша дәлелден кейін әлі бір аудан десеңіз білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 14:08, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) :::::Мен дәл осы Ақжайық ауданына қатысым бар болғандықтан жазып отырмын. Түсінемін, екі түрлі ауданға қараған. Тайпақты қазір Ақжайыққа қосқан жерлері бар. Иә, аудан ортылығы мен әкімшілік құрылымы яғни ауылдардың екі түрлі ауданға қарап, кейін біріктірілген болуы мүмкін. Мысалы Нарынқол ауданы деген мақаланы екі бөлек аудан деп қалай жазасыз? Иә, тарихи бір кезеңде таратылып, кейін қайта құрылса бір аудан болып қала береді. Аты өзгертілмесе, онда да Оралдағы Бәйтерек ауданы да тарихи атауларды айдағыштар арқылы өзіне әкелуі тиіс. Мұнда тек жазушы редакторлық тұрғысынан ғана емес, оқырман тұрғысынан қарау керек. Оқитын адам екі тұрлі мақалада жүрмегені дұрыс. Бар ақпаратты барынша жинақтау принципін ұстануды ұсынамын. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 20:02, 2023 ж. қыркүйектің 25 (+06) ::::::Ал жарайды, солай болсын. Онда Ақжайық ауданы туралы ақпаратты Ақжайық ауданына, Мұғалжар ауданы туралы ақпаратты Мұғалжар (Октябрь) ауданына бөлек тақырыпша қылып қоса беремін. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 16:22, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06) == Oyan, Qazaq movie poster.jpeg == Кеш жарық, суреттің авторы мен дереккөзін көрсету керек. Сосын артық айтсам кешірерсіз, сізде мақала мен үлгілерде санаттар қойылмайды екен және де қойылған өзінде тура мақалаға/үлгіге тікелей қатысы жоқ санаттар (тура 2011 жылдардағы уикипедия сияқты), мысалға '''Төлеуғали Мұхамеджанұлы Тайтөлеев''' деген мақалада Футзал деген санаттың қандай қатысы бар? Әрі туған жылы деген параметр дұрыс толмаған, соның кесірінен жасы да, санатта көрсетілмеген. ''Туғанжері'' деген арнайы үлгі де бар. Жалпы осындай нәрселерді мен алғаш келгенде уикипедияда толып жүретін, сонымен күресіп, үлгілерді дайындап жаңа келген қатысушыларға сол туралы түсіндіруге тырысатынмын. Сонымен қатар кейбір сөйлемдерде сөздер арасындағы интервал неге алшақ (екі пробел). Сіз бұрыннан келе жатқан қатысушы болғандықтан, бұндай жеңіл қателіктердің болғаны ыңғайсыз екен. Мынау қатысушы өзіңе көп алып жатыр деп ойламаңыз, жай ғана қазуикидің сапалы болғанын қалаймын) Осылай түсіндіремін деп кейбір қатысушылар не шаруаң бар, есалаңсың деп намысқа тиетін сөздер де жазған. Бірақ менің талабым ұқыптылық мен сапа) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:19, 2023 ж. қыркүйектің 26 (+06) :Қайырлы күн @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Ұысыныс пен пікіріңізге көп рахмет! Ешкім ешкімге ренжімеуі керек деп ойлаймын. Бұл еріктілердің жасап жүрген дүниесі болғандықтан әр адамның еңбегі бағалы. Жөндейтін дамытатын жерлері көп әрине. Әсіресе қазақ тілінің тым қате жазылып жатқанын көру ауыр. Санатқа қатысты, мақала кейіпкері футзалдың дамуына үлес қосып жүрген адам болғандықтан және қазақстандық футзалдың басшылығында жүрген адам болғандықтан тұр. Шынымды айтсам, санаттардың иерархиясын қоюда қателесуім мүмкін. Логикаға салсақ, бір санаттың ішінде бірнеше санат, оның ішіндегі ең нақты санатты таңдаған кезде автоматты түрде барлық санаттар қойылуы немесе жолы шыға келуі керек. Бірақ санат іздеген кезде сол жол түсініксіздеу сияқты. Мысалы осы кейсті қарастырсақ логикасы келесідей болуы мүмкін'' Футзал - Қазақстан футзалы - Қазақстан футзал өауымдастығы - Қазақстандық футзалдағы тұлғалар - баспкерлер*ойыншылар*менеджерлер'' сияқты үш тарау - ''Қазақстан футзал қауымдастығының басшылары''. Мүмкін басқаша да болар. <br/> :Үлгілердің маңызы өте зор деп санаймын. Бірақ сіз айтқан'' туған жылы'' мен ''туғанжері ''деген үлгіні қай жерге қою керек дейсіз? Жалпы үлгілерге қатысты да біраз тілдік тұрғыдан айтылар пікірлер бар. Мысалы, лого деген сөзді түсінгенімше Тұрпаты деп аударған. Құрылған жылы деген Негізделуі деен сияқты, қазақ тілінің қолданыстағы нормаларына келмейтін сқздер өте көп. Осыны да бір ақылдасып шешу керек. <br/> :Мемлекеттік қайраткерлердің инфобокстарында тұрған түрлі түсті (көгілдір) фон да оқуға кедергі келтіреді. Басқа викидегі стандарт сұр түсті фонмен ғана беру дұрыс. Менің бір байқағаным редакторлар мен әкімшілер мақала жазуда және реттеуде оқырманды басты объект ретінде қарастырмайтын сияқты. Назардың көбі жазуға, жаңа мақала қосуға арналып жатыр. <br/> :Ал, сізге қатты айтылған жауаптарға қатысты, сіз жеке басқа көп тоқталып сын-пікіріңізді негізгі мәселеден бөлек қосатыныңыз, баға беруіңіз (оценачное суждение) адамдардың шамына тиетін болар. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 09:15, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06) ::Иә орынды айтасыз, қазақ тіліндегі аудармалар күмән тудыртады. Меніңше мемлекеттің кішкене көмегі болса, бәлкім дұрысталар. Үлгілер жайында болса, өзімде сол ой болған түрлі-түсті қылмай, көзге жағымды қылып өзгерту керек сияқты. Оны талқылап, бір шешімге келеміз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:37, 2023 ж. қыркүйектің 27 (+06) == [[Фрини]] == Сәлеметсіз бе, сіз менің «Фрини» мақаламды неге жойдыңыз?--[[Қатысушы:Coffee86|Coffee86]] ([[Қатысушы талқылауы:Coffee86|талқылау]]) 21:22, 2023 ж. қазанның 8 (+06) * Ал, бәрі… Өңдеудің сипаттамасынан «сапасы өте төмен (мағынасыз, түсініксіз)» көрдім. Менің мақаламды неге жойғаныңызды енді түсіндім.--[[Қатысушы:Coffee86|Coffee86]] ([[Қатысушы талқылауы:Coffee86|талқылау]]) 01:49, 2023 ж. қазанның 11 (+06) == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:33, 2024 ж. ақпанның 12 (+06) == Өңдеу түйіні туралы == Қайырлы күн, өңдеу түйіні деген не екен? Соны қоссам, парақша қала ма? [[Қатысушы:Bibolat Satey|Bibolat Satey]] ([[Қатысушы талқылауы:Bibolat Satey|талқылау]]) 15:35, 2024 ж. ақпанның 12 (+06) :Қайырлы күн! Өңдеу түйіні деген мақалаға қосқан/өзгерткен дүние туралы бір-екі сөзбен жазып кету. Сонда басқа қолданушылар да не өзгерткеніңізді мақаланың тарихын қарамай біле алады. Мақала сақталады [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 11:45, 2024 ж. ақпанның 18 (+06) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:24, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 10:52, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Ту/байрақ == Кеш жарық! мен біраз уақыттан бері ескі үлгілерді (ағылшынша, қате үлгілер) алмастырып әлек болып жүрсем, сіз өкінішке орай онын санын көбейтіп жатырсыз. Қазақша '''байрақ''' немесе '''ту''' деген үлгілер әлдеқашан бар. Соны қолдану керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:50, 2025 ж. қыркүйектің 16 (+05) :Жап жарық! Хабарламаңызға көп рахмет! Иә, келісемін, айып етпеңіз, менен қате кеткен болар. Оны жақын күндері жөндеуге тырысармын. Бұл мәселеге қатысты екінші жағы бар. Аталған үлгіде елдердің атын тек қазақша емес, сонымен бірге KAZ форматында да жазуға болар ма екен? :Екінші мәселе көптеген тақырыптарда әлі үлгілер жоқ екен, соны көбірек істеу мүмкіндігі бар ма екен? Одан басқа көптеген тұлғалар мен мекемелердің үлгілерінде түс қойылған екен. Мұндай қосымша элементтер мәтінді оқуға үлкен кедергі келтіреді. Егер барлық үлгілерді түссіз, тек сұр фонмен ғана жасасақ қалай қарайсыз? Соған көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:35, 2025 ж. қыркүйектің 17 (+05) ::Тұлғаларға арналған көп үлгі бір түске ауыстырып едім. Мемлекеттік қайраткерлер үлгісін Амангелдіден сұрап көріңіз. ''KAZ, USA'' деген үлгілер сол ту/байрақ үлгісіне өзгертілген [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:01, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05) == Нұрсұлтан деген кісі == Маңызы жоқ адам туралы мақала жазуыңызды, сондай-ақ оны жойған соң қалпына келтіруді тоқтатыңыз. Бұл қызметіңізді әсіре пайдалану болып саналады. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:01, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) :Қайырлы күн! Біріншіден, сыпайылық сақтап сөйлесіп үйреніңіз. Екіншіден, неге энциклопедиялық таларқа сәйкес келмейді деген резолюция шығардыңыз?! Үшіншіден, талқыламай жоюды қайдан шығардыңыз? Деректер ақпараттық құралдарда айтылады, оған қоса Дәулеттен деген қор елге танымал ұйым, жетекшісі Мәжіліс депутаты болып сайланды. Қазір де қорға қатысты сыни пікірлер айтылып жатыр. Онымен бірге лудомания мәселесіне қарсы шаралар жасап жүрген және БАҚ беттерінде айтылып жүрген адам. Мүлдем дерексіз энциклопедиялық критериге келмейтін мақала және сапасы төмен мақала өте көп, іздеймін десеңіз. Мен сіздің құрдасыңыз емеспін, сондықтан зекімей, сауатты сөйлеп және жазуыңызды сұраймын. Құрметпен, Ашина [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 12:36, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) ::Қайырлы күн! Жазғаным қатты естілсе, кешірім өтінем. Асығыс жазғам. Жақсы жағынан көрінбей қалған екен (онлайн жазысқанның бір минусы осы ғой, бәрі дөрекі сияқты көрінеді). Келесіде бұлай жазбаймын. Бірақ сіз айтқан себептер әлі де жеткіліксіз (депутат болған Мұқаевтың өзі туралы болса, оған ешқандай талас жоқ). Мені мына мақаланы әдейі таңдап, басқасын қалдырып отыр екен деп қалмаңыз (жай ғана көзіме түскені осы), критерийлерге сәйкес келмейтіндердің бәрін де өшіреміз, мейлі ол жақсы танитын адамымыз туралы болса да. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:20, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) :Мына бетті [[Руслан Қалдыбайұлы Қошқарбаев]] бірнеше рет жою туралы үлгі қойып, қауымдастық назарына ұсындық. Мақала таза жарнама, тұлғаның энциклопедиялық маңыздылығының жоқ екенін айтпағанда, тұнып тұрған продукт плейсмент екеніне назар аударыңыз. БАҚ беттеріндегі талқылау тұрмақ, сілтемесі жоқ. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:19, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) ::Жойылды. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:20, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) :::Ассалаумалейкум. Ол мақаланы мен жазған едім. Кейіпкері мына сілтемені жіберіпті, [https://www.youtube.com/watch?v=G0rzbTzdzUU ҚАЗАҚСТАНДА ІШКІ ТУРИЗМ ДАМЫМАУЫНЫҢ НЕГІЗГІ 4 СЕБЕБІ]--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. қыркүйектің 23 (+05) ::::Уағалейкум ассалам, Мықтыбек аға! Өкінішке қарай, сіз берген сілтеме дерегі жеткіліксіз. Ереже бәріне ортақ болуы керек. Он жерден бүйрегіміз бұрып тұрса да. Түсіністікпен қарарсыз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. қыркүйектің 23 (+05) == Жою туралы == Ассалаумағалейкум! Өткендегі мақала жойылды. Тек [[Талқылау:Нұрсұлтан Орыналыұлы Орынбеков|талқылау бетін]] қалдырдық. Сондағы дауыс беру нәтижесі бойынша жойдым. Танысып шығыңыз. Бей-берекетсіз жойып тастады деп жүрмеңіз. Осыдан кейін қайтадан қалпына келтірсеңіз, админдік мансабыңызды қайта қарастырамыз. Жағдай өршіп жатса, ғаламдық әкімшілерге шағынамыз. Осыны ескеріңіз. Тыныштық болсын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:35, 2025 ж. қазанның 2 (+05) :Қайырлы күн! Ақапарттандырғаныңызға рахмет! Сіздің коммуникация жүргізу мәнеріңізді қайта қарастырып көруіңізді сұраймын. Төрешілік жасау мәдениеті болуы керек. Қоқытудың немесе бопсалаудың ешқандай қажеттілігі жоқ. Мұнда жылдар бойы қандай да бір өңдеу жасап, тұрақты үлес қосып жүрген адамның құқығы ешкімнен төмен немесе жоғары емес. Монополия дегенге қарсымын! Талқылау және ортақ шешім қабылдау мәдениетіне шақырамын (Талқылау беттерінде). Қандай дискуссия болса да мәдениет пен адамгершілік қағидаларын ұстануларыңызды сұраймын. Еңбегіңізге рахмет! [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. қазанның 4 (+05) ::Тұлғалар туралы жазбаны жою туралы дәйектеріңіз өте әлсіз. Нақты ереже келтірілмеген. Ғаламдық әкімшілерге шағымдану алдында тірі, дүниеден өткен немесе басқа адам туралы Notability қағидаларын қалыптастыруды ұсынамын. Мұндай ережесіз әрекеттер мүлдем орынсыз екенін тағы ескертемін. Шағымдану құқығы қауымдастықтың әр мүшесінде бар екенін қаперіңізде ұстағаныңыз абзал. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 13:44, 2025 ж. қазанның 4 (+05) :::{{@|Ashina|Batyrbek.kz}} үш адамның дауысы жеткіліксіз деп айтқан екенсіз, мен дауыс беруім үшін және басқалар да дауыс беру үшін мақаланың ішінде шынымен не жазылғанын көру үшін мақаланы қалпына келтіремін. Тағы екі дауыс мақаланың жойылғанына берілсе жоюға жеткілікті деп ойлаймын. Сосын беталды қазақ тілін кемсітіп талқылауларда арапша және орысша қосуды азайтуды ұсынамын. <s>Ассалаумағалайкум</s> деген арапшаның біздің тілімізге дым қатысы жоқ. Сосын коммуникацияны қарым-қатынас деген әп әдемі әдеби сөзбен айтқаныңыз жөн, сонымен бірге <s>әкімші</s> дегенді қолданыстан шығарып администратор дегенге өзгерту туралы [[Topic:Tfrvqqgcmq9msgn5|қауымдастықтың ортақ консенсусы]] бар екенін естеріңізге саламын.--<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:17, 2025 ж. қазанның 4 (+05) ::Қайырлы күн! @[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] Қорқытып не бопсалап жатқан ешкім жоқ. :) Сіздің өткенде мақаланы бір емес, екі рет қалпына келтіргеніңізге қарап жазғаным. Сізге ғана "шүйлігіп" қалды екен деп ойламаңыз. Ерте ме, кеш пе, осындай мәселені талдауымыз керек болатын. Дәл осындай мақаланы жазған сіз болып қалдыңыз, содан осындай күйге түсіп отырмыз. Алдағы уақытта мақала жазу шарттарына сай келмейтін кез келген әрекетті осылай талдап, реттейміз (тіпті ондай мақала осылай айтып отырған менің жазған мақалам болса да). ::Мен біреудің құқығы төмен не жоғары демедім. Бәріміз ережеге бағынайық дегім келді. Монополия дегенге мен де қарсымын. ::Notability жағынан сіз жазған мақаладағы адам бірден күмәнді болып көрінді. Бізде Notability, яғни Маңыздылық критерийлері бойынша ереже мүлде жоқ емес, бар. Әзірге мынадай: [[Уикипедия:Маңыздылық]]. Толық ережеміз бекітілгенше, әзірге соған жүгіне тұрамыз. ::Дәйек демекші, сіз келтірген дәйектер әлсіз дегім келеді. Қазақстандық заңгер (Қазақстанда мыңдаған заңгер бар, сонда бұл кісінің артықшылығы неде?), Қаржылық мониторинг агенттігі жанындағы Қоғамдық кеңестің мүшесі, ал сол кеңес туралы мақаланың өзі жоқ (маңыздылығы да күмәнді). Alayaq.net жастар қозғалысының жетекшісі, ол қозғалыс игі әрекеттер атқарып жатқан шығар, бірақ маңыздылығы күмәнді. Істеп жатқан істері керемет шығар, белгілі бір ортада (баблда) танымал шығар, бірақ Уикипедияға жазатындай ауқымды, маңызды емес болып көрінді (15 жыл тәжірибеме сүйеніп айтқаным). Және оған басқа қатысушылар да келісті. ::Ереже қалыптастыру қазіргі кезде нөмірі бірінші жұмыс болып тұр. Ол жоспарда бар. Жақында болған СЕЕ конференциясында осы туралы да сөз қозғағам. Уикимедиа қорының Trust and Safety бөлімінің қызметкерлерімен де тілдескем. Оларға ережені толықтырып, нақтылау жоспарымыз туралы да айтқам. Бәріміз бірігіп істейтін жұмыс (админ ретінде сізді де шақырамын алғашқылардың бірі болып). ::Менің коммуникация әдісім мәдениетсіздік болып көрініп жатса, тағы да кешірім сұраймын. Қатемді мойындадым. Бірақ сіз де менің айтқанымның бәрін ауадан алып жатпағанымды ескеріңіз (кеше ғана тіркелген адам емеспін және эйджизмді қозғағым келмесе де айтайын, сіз ойлағандай жас бала да емеспін, сізге де ондай мәнерде қарамаймын) ::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Талқылау бетінде қай күні жазғанымды қарасақ, біраз уақыт бергенімді көруге болады. Барынша айттым белсенді қатысушыларға. Тек үшеуі ғана жауап берді. Бәрі көрді, үндемеді. Қинап жазғыза алмаймын. Бәлкім тым даулы деп бейтарап қалғысы келген болар (мұндай жағдай үшін де ережені бекітуіміз керек деген сөз!) Тағы 1 апта береміз бе? Ереже нақтыланғанша жалпы 10 күн дей тұрайық, бірақ дәл осы кейс үшін тағы 1 апта десек жарайды деп ойлаймын. ::Арап, орыс тілі деген нәрселер мына жерде тақырыптан тыс. Бірақ оған да жауап берейін. Ассалаумағалейкум деген қазақтың мәдениетіне сіңіп кеткен сөз (қаласақ та, қаламасақ та, атеист болсақ та, агностик болсақ та, діншіл болсақ та). Одан біреу араб не мұсылман боп кетпейді. Біреуге олай амандаспа, басқаша амандас деп айта алмаймыз. (Біреу "неге ассалаумағалейкум деп айтпайсың?" деуі де мүмкін ғой, ол да дұрыс емес!). Яғни, әркім қалағанынша амандасады: сәлем, армысыз, қалайсыз, Сәлеметсіз бе, Саламатсыз ба, Қайырлы күн/таң/кеш/түн, Ассалаумағалейкум және т.с.с. Әкімші деген сөз автоматты түрде шығып кетті (басқа жобаларда соны қолданатын болғасын). Коммуникация деген сөз терминкомда бар, қолданыста бар, оны қолданыстан шығарып тастау керек деген ешқанай шешім көрмедім (болса, келтірсеңіз, мүмкін менікі шынымен дұрыс емес шығар), сол себепті оған тиісу - маңыздылығы жағынан ең соңғы іс болуы керек деп ойлаймын. Тыныштық болсын! (Дау арқылы ақиқатқа жетуге болады деуші ме еді, лайым бір-бірімізбен "бет жыртыспай", сауатты түрде, бір-бірімізден үйреніп, бәрімізге ортақ істі ойдағыдай атқарайық!) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 04:50, 2025 ж. қазанның 5 (+05) :::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] неге қырсығып қарым-қатынас деген сөзді қолданбау керек? Мен соған таңмын. Саламатсыз ба, сәлеметсіз бе, шаломатсыз ба бәрі семиттерден келген дұрысы: Аман есенсіз бе? Бұл амандасу түрі 15-20 жыл бұрын қалыпты болған, діншілдер басқалы бері бұл амандасу түрін халық ұмытуға айналды. 24.kz хабар жүргізушісі Аман есенсіздер ме деп жаңалығын бастағанда мәз болып қалып едім. Дін ұлттық мәдениеттерді басып жоюшы, ұлтық киімдерді жаппай бір формаға келтіруші жауыз идеология. Коммуникация сөзінің қолданатын жері бар, әр жерге тығудың қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 09:51, 2025 ж. қазанның 5 (+05) ::::Арыстанбек, тақырыптан ауытқымайық. Одан да осы мәселе бойынша дауыс беріңіз. (Ешкім қырсығып отырған жоқ - осыған жауап бермей-ақ қойыңызшы, мына жерде талқвлайтын нәрсе емес) [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 11:51, 2025 ж. қазанның 5 (+05) == Туған жылы == Туған/өлген жылына санмен толтыру керек. '''00.00.0000''' Соларды өзіңіз жасаған мақалаларда түзетіп шығу керек. Сосын тікелей мақалаға қатысы жоқ санаттардың қандай қатысы бар? Мысалға футболшыға мини-футбол, немесе командыға УЕФА лигасы деген сияқты. Ренжімеңіз баяғыдағы уикипедияның өңдеу стиліне ұқсап бара жатыр. Үлгілеріңізде не санат пен интеруики жоқ! Мақалаларда солай, қазір мақаланың ішіне басқа тілді қоймайды [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:29, 2025 ж. қазанның 31 (+05) :Сәлем. Туған күнге қатысты пікіріңізге рахмет! Жөндерміз. Екінші мәселеге қатысты түсінбедім. Қандай зияны бар? Ережесі мен үлгісін көрсете аласыз ба? Үлгі жасауда жоқ үлгілерді жасаған кезде, сіз айтқан параметрлерді қайда қоямыз? Мен санаттарын үлгіге қолданайын деп едім, кеңесіңізді айтып жіберерсіз. Санаттар қоюға қатысты, ол сіздің ойыңызша мақала мазмұны мен санаттың қатысы жоқ сияқты болып көрінеді. Бірақ мақалада айтылған дүние Чемпиондар лигасына қатысы бар, себебі команда сол маусымда сол жарысқа қатысып жатыр. Егер санаттарға қатысты иерархиясын ұсынсаңыз, онда оны да қарастырып көрейік. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 14:06, 2025 ж. қарашаның 1 (+05) ::Содан кейін, жоюды қайдан шығарғансыз?! Егер дамытатын жері болса көмектесіп жіберіңіз! Жасалған үлгі мақаланың ажырамас бөлігі болып тұр. Әр маусымның құрамын мақаланың ішіне сала бермейміз, осында навигациялық үлгі арқылы жасалуы тиіс. Мүмкін болса үлгінің сіз айтқан міндетті атрибуттарын навигациялық кесте үлгісі болған жерге толықтырып жазып жібере аласыз ба? Әлі талай үлгі жасалуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 14:18, 2025 ж. қарашаның 1 (+05) ::Енді қараңыз, мини-футбол сияқты санаттар футболшыға немесе командаға қайндай қатысы бар? ол жерге сол елдің футболшысы, сол елдің командасын көрсету керек еді. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:56, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :::Тікелей қатысы бар. Футбол мен мини-футбол (дұрысы футзал) екі түрлі спорт негізі. Санаттар бойынша әлі де жүйеленуі керек. Атаулары да өзгертсе жақса болар еді. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 11:48, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:33, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Me editing my user page == For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 12:29, 2025 ж. желтоқсанның 27 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:01, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Ескі үлгілер == Кеш жарық! Үлгі ''футбол, ту, байрақ'' тағы сол сияқты қазақша дұрыс үлгілер бар еді. Қайтадан ескі нұсқасын пайдаланып жатырсыз. <s>flagicon</s> керек емес, алмастыра салыңыз. Мен сол үлгілерді жаппай жоя саламын. Қып-қызыл сілтеме болып тұра берсін, басқа амал жоқ енді( [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:44, 2026 ж. ақпанның 7 (+05) :Алдымен өз мақаларыңызды жөндей беріңіз. Жоюға асықпай. От пен күлді де жойып тастадыңыз талқылауға салмай. Олай жасауға болмайды, сізге де ескерту айту керек пе? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:21, 2026 ж. ақпанның 9 (+05) ::''От пен күлді'' жойылмады. Тура мақалаға қатысы бар дүние жазылды ма? Қазақстандағы локализация жайлы ғана ақпаратты қалдырдым. Қалғаны 3-ші бөлімге 1 мен 2-ші бөлімнің ақпараты қандай қатысы бар? талқылау бетіне жазғанмын (жауап жазбаған соң алып тастадым). Сосын ол мақаланы бастап жатқанмын, сіз мазмұнын қатты өзгертіп жіберіпсіз. Егер мақала сапасы нашар, жаңартылмаса түсінер едім. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:01, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Неге жойылды == Сіз бұрыннан бар мақаланы неге жойдыңыз? Өзіңіз қайтадан бастау үшін бе? Жылжытып ары қарай дамыту керек еді, өзіңіз админ әрі бұрынғы тәжірибелі қатысушысыз. Көп өңделген әріс ескі мақала уикипедияға керек еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:32, 2026 ж. ақпанның 7 (+05) :Мақала стаб түрінде, өңделген толықтырылған мәтіні жоқ. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:19, 2026 ж. ақпанның 9 (+05) :[[Қатысушы:Kasymov]] Қызметіңізді асыра қолданып жатқаныңызды ескертемін. Шешіміңізді толықтай түсіндіруіңізді талап етемін. Шешіміңізге негіз болатын жағдай жоқ. Сондықтан Steward немесе бітікшіге сіздің артық әрекетіңіз туралы мәселені талқылауды қажет деп санаймын [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:34, 2026 ж. ақпанның 9 (+05) *Енді ҚЫП-ҚЫЗЫЛ болып сілтемелер әр жерде қалды, артыңызды аяғына дейін тазалау керек шығар == Бұғат/блок туралы == Қайырлы күн! Маған жіберген хатыңызды алдым. Осы жерге жауап берейін. Бұғатыңызды алдым. Бірақ Қасымов мырзамен дұрыстап сөйлеіп көріңіздер. Ол кісінің себебін дұрыстап түсініп алыңыз. Сізге бірнеше рет ескерттім дейді. Және де сөйлескенде "менің жасым үлкен, сол үшін менікі дұрыс" деген сыңайдағы аргументті қолданбауыңызды сұраймын. Таза Уикипедия ережелері, стандарттары бойынша болуы керек мақала өңдеу, санат қою. Сізге бірнеше рет айттым дейді. Айқай-шусыз шешсеңіздер осы мәселені. Егер ушығып жатса ғана, басынан бастап бәрін қазбалаймыз (басқа админдер мен белсенді қатысушылар болып, яғни жалғыз мен емес). Тыныштық болсын! [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:25, 2026 ж. ақпанның 9 (+05) :Кеш жарық! Қызметіңізді адал орындағаныңыз үшін рахмет. Сөйлесу туралы ойыңыз дұрыс, бірақ бұл кісі тиран сияқты әрекет етеді екен. Талқылау бетінде консенсунқа келу дегенді білмей ме? Бүгін қосылған адамға да түсіндіріп беруі дұрыс еді. Мұнда отырған ешкім міндетсінбей әрекет ету керек деп ойлаймын. Ал айтылған уәжіңізге қатысты, біріншіден, бұл жерде Википедияда менің жасым және нақты бұл іске қатысы жоқ. Екіншіден, ережеге сәйкес әрекет етейік?! Ол пайдаланушы жеке шаруасында отырған жоқ, мен де жеке шаруамда отырғаным жоқ. Сөйлесу, талқылау деген ұғым бар. Сіз бітікші қызметін атқарып отырғандықтан "ортақ ереже" деген ұғымның қалыптасуына көмектессеңіз. Бұл кісі не ескертті? {{flagicon|Қазақстан}} үлгісін қолдануға болмайды деген ереже бар ма? Онда маған сілтемесін көрсетуі керек. Үлгілердің барлығы жетік дамымаған екенін ескеретін болсақ, ағылшын тіліндегі үлгілерді қолдануға тиым салу дұрыс емес. Ол бар болғаны медиа-уики платформасындағы код. Мен әлі де үлгілерді жасауды жақсы үйрене алмадым. Одан қалса, санаттарға қатысты, тізімде бар санаттарды қолданамыз. Ол вандализм емес екенін бәрі де түсінуі керек. Одан басқа қандай талабы бар, түсінсем бұйырмасын?! Ол кісіге де ескерту айтыңыз. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 19:19, 2026 ж. ақпанның 9 (+05) ::Сонда ағылшынша қате жасалған үлгілерді қолданып жүре берейік пе? Неге өзіміздің жасаған дүниені қолданбасқа? Сол кезінде ағылшынша үлгілерді, таза аудармай, шала жасалған заттарды сүзгіден өткізбей мақалаларға жаппай қолданылған кесірінен, әлі күнге дейін қалып қойып отыр. Таза қазақша әрі дұрыс жұмыс жасайтын үлгі пайдалануға, жоқ болса жаңасын (қазақша) жасауға бәріне әлі күнге шейін кеңес беріп келемін. Сізге айттым, жоқ қайтадан қолданасыз, тіпті мақала ішіне үлгіні жасамай, тағы да сол ағылшынша ''Infobox'' (оның 10 жыл бұрын жасалған дұрыс қазақша нұсқасы бар) үлгісін қоя салыпсыз. Ол мүлдем қате ғой. Кеше жаппай футзал құрамалары жайлы мақала жазыпсыз. Неге оның интеруикиі жоқ, бар мақаланы жойып өзіңіз қайтадан бастапсыз. Бұрынғы жойылған басқа атпен аталған мақалаларға сілтемесін түзетпей қалдырып кетіпсіз. Бәрін соны түзетіп шықтым, мен міндет қылып тұрған жоқпын. Сіз де админсіз, сондықтан қалған қатысуышларға үлгі болу керек еді. Ал санат жайлы: неге санаттар примитивті, байланыссыз. Мысалы ретінде: ''Қазақстан тарихы'' санатын қарастырайық. Ол жерде ''Елдер бойынша тарих'' ''Азия тарихы'' ''Қазақстан'' деген санаттар қойылған. Сіздің жағдайда жай ғана ''Тарих'' деген санат қоя саласыз. Немесе футзал құрамасы мақаласына ''биылғы 2026 қатысушылары'' деген санат қойғансыз. Сонда келесі жылы қатысса өзіңіз әр мақаланы 2027-ге өзгертіп отырасыз ба? Сол сияқты айта берсе көп. Өзіңіз мынау админ дұрыс емес дейсіз де, бірақ айтқан кемішіліктер/кеңестерді құлақ аспайсыз. Туған жылы параметрі жайлы, ту жайлы айтқанмын. Бірақ өзім білемін деп, қайтадан сол қателікті жасапсыз. Осындай жүйесіздіктен қазуики дұрыс дамымай жатыр. Сізді сол үшін уақытша блокқа қойдым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::Құрметті, қолданушы Қасымов, жасап жүрген еңбегіңіз маңызды. Үлгілерді жасаудың алгоритмін түсіндіріп берсеңіз, әсіресе инфобокстарға қатысты керемет көмек болар еді. Мен қолданайын деген үлгілер әлі жоқ. Екіншіден қолданған кеше футбол құрамалары туралы инфобокстың да қате екенін көріп отырмын, бірақ қалай жөндеу керектігін әлі қарап шыға алмадым. Flagicon үлгісі барлық тілдерде істейді. Онда қандай қателік бар? Әдетте қате үлгі болса басқа тіл нұсқаларында істемейді. :::<br> Санаттарға қатысты айтар болсақ, мақаланың мазмұны тұрғысынан сіз көп тақырыпты жетік білмейді екенсіз. 2026 жылғы Чемпиондар лигасына қатысқан команадалар мен 2026 жылғы Футзалдан Еуропа чемпионатына қатысқан құрамалар санаты әр мақаланың астында жыл сайын өзгермейді. Сіздің блокқа қойғаныңызды мүлдем түсінбедім, өзім де админ ретінде ашып ала алар едім. Керісінше осы мәселе анық талқылансын және барлығына ортақ бір шешім қабылдансын деген мақсатпен басқа админге ескерттім. Бәріміз ортақ бір ереже қабылдайық, оны дұрыстап жазып қою керек. Сонда сіз алдын ала сол ережеге сілтеме жасап, ескертіп, содан кейін барып кез келген қолданушыны бұғаттай аласыз. Ондай ереже жоқ болатын болса, сіздің ескертуіңіз ол сіздің жеке пікіріңіз ғана барлығына міндетті заң бола алмайды. Бюрократтар мен администраторлар соны түсінуі керек. Қазақ Википедиясы дұрыс дамымай жатыр деген пікіріңіз де түсініксіз. Сіз анықтап қандай параметр қайда әсер етеді деп түсіндіріп жазба жазып қойсаңыз, сіз де, мен де бұл жерден кеткен кезде жаңа қолданушыларға пайдалы болар еді. :::<br>Сіздің үлгі мен санаттарға қатысты еңбектеніп жүргеніңізді байқадым. Бірнеше жазылған мақалаға қосылған деректерді еш дәйексіз жойғаныңызды да байқадым. Әр мақаланың қасында "Талқылау" деген бөлім бар, сол жерде талқылануы тиіс. Ойыңызға келгенді жойып, өз білгеніңізді қосатындай экспертизаңыз универсал емес сияқты. Ал санаттарға қатысты мәселені бұлай өршіткеніңіз орынсыз. Қазақ Википедиясында күннен күнге қате аударылып, қазақшасы өте нашар мақала көбейіп бара жатыр. Сонымен қатар Энциклопедия стилі дегенді түсінбейтін администратор да, басқа қолданушы да көп. Олардың зияны сіз айтып отырған санат пен үлгіден еселеп маңызды. Ендігәрі қандайда бір пікір айтуға немесе тәртіп орнатар ниетіңіз болса талқылау процедурасы арқылы шешуіңізді сұраймын. Википедияның басқаларға үлгі болар негізгі қағидасы бар – консенсус арқылы ортақ пікірге ұмтылу. Қорытындылай келгенде сізге екі өтініш бар. Біріншісі үлгі жасаудың дұрыс ретін жазып берсеңіз (немесе жиі болатын қателіктер болса солардың тізімін айтып, түсіндіре алсаңыз). Екіншісі, санаттарды қою тәртібін айтсаңыз. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 10:22, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) ::::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] мырза өзіңіз айтқандай [[Уикипедия:Консенсус|консенсус]] демекші неге қауымдастықтың келісімінсіз Википедия деп қолданып жатырсыз. Бірізділік болмағасын, осылай шексіз шетсіз даулар жалғаса береді. Сосын біреудің мақаласын жойып жаңадан өз атыңызбен жариялау өрескел ереже бұзу болып есептелетінін білмедіңіз бе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::::Атау кеңістіктерінің бәрі Уикипедия, Уикипедия бөлімінің атауы қазақша Уикипедия ал сіз басқаша айтқыңыз келеді. Түпнұсқа Wikipedia оны дұрыс оқысақ дұрыс жазсақ Уикипедия болады. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:02, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) ::::::Арыстанбек, біріншіден менің өз парақшамда қалай жазатыныма қауымдастық рұқсаты қажет емес-ау. Ал егер ресми мақалада жазғанда, онда қабылданған норма бойынша Уикипедия деп жазамын. Егер этимологиялық және түпнұсқадағы қолданысты айтсақ, онда Уикипедиа болуы тиіс деп санаймын. Екіншіден, аз да болса талқыланып отырған мәселе байыбына барсаңыз! Өз атымнан мақала жариялау туралы басқа басқа маған айтқаныңыз қай сасқаныңыз?! 15 жылда маған керегі сол деп ойлайсыз ба? Ол мақалалар атауы бойынша қате, мини-футбол емес, спорттың ресми атауы - футзал. Одан басқа мақала мазмұны бір-екі сөйлемнен тұрады, дереккөздері қойылмаған. Яғни мақала түрінде дамымаған мақала ретінде жойылуы тиіс. Бірақ мұндай сапасыз мақала әлі де өріп жүр. Неге жойылғанына қатысты айтарым, Ұлттық құрамалар туралы мақала алдымен құрылып қойған еді, сосын барып дубликат болмасын деп ескі атаудағы мақаланы айдау мүмкін болмағандықтан жойылды. Жігіттер, мұнда нақты мәселені талқылап, ортақ ереже қабылдап, солай әрекет етуге шақырған едім. Сол үшін бірнеше мәселе ұсынайын: стилистикалық немесе граматикалық тұрғыдан сапасыз, орфографиялық қателері бар мақала жойылуы тиіс пе? Бірден жойылмаса, онда неше күннен кейін жойылуы керек? Екінші, энциклопедиялық форматты ескермеген мақала, әдетте пікір немесе зерттеу ретінде жазылған материал қалуы керек пе? Ондай деректің зияны, Уикипедия мен санат/үлгі мәселесінен кем емес шығар?! Осындай талаптарды орындай бастасақ, онда талай мақала жойылады. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::::::Кеш жарық! Мен сізге қадалып әлде қудалап жүрген жоқпын. Сіздің кесіріңізден уики нашарлап кетті деп айып тағып жатқан жоқпын. Сіз мен уикипедияға келген көне админдердің бірісіз, сіздің кейбір болмашы қателіктерге көз жұма алмағандықтан, қайта-қайта мазаңызды алдым. Қазуикидің сапасы нашар екенін баяғыдан қақсап келемін. Бірде бар, бірде жоқ қатысушылардың жұмысын тексергеннен пайда жоқ, өкінішке орай. Ал сіз уикиге адал, бұрыннан келе жатқан қатысушы ретінде ондай қателіктер болмасын деген менен шыққан шыдамсыздық перфекционимнен туындаған дүние болды. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::::::Жақсы, ниетіңіздің дұрыс екеніне қуаныштымын! Еңбегіңізге көп рахмет! Жөнделуі тиіс, өңделуі тиіс нәрсе шаш етектен. Сондықтан, жігіттер, бір бірімізге дөрекі сөйлеп, ренжіспейік. Уикипедия ешкімнің атадан қалған мұрасы емес, бәрімізге ортақ дүние. Мүмкіндігінгше болашақта таза қазақстандық энциклопедия жасауға мүмкіндік болсын. Алла амандығын берсін, ісімізге береке берсін! [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:18, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] алла жоқ, құран өтірік, аллаһу көкбар! <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:36, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:51, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Бокстан Азия чемпионат == Кеш жарық! Матч туралы үлгі тек футболға арналған. Алып тастаңыз, мүлдем орынсыз үлгі [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:43, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Қайырлы күн! Бокстан осындай үлгі жасап бере аласыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 09:59, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> kvb5voxe4fh4fxxg54ptmc9xeqfd77l Ұлан (газет) 0 24491 3595061 3464491 2026-04-29T07:34:05Z Нұрлыхан Қасымханұлы 180572 3595061 wikitext text/x-wiki '''«Ұлан»''' — балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекетік газет. == Тарихы == Газет [[1930]] жылы [[14 наурыз]]да «[[Жас Алаш (газет)|Жас Алаш]]» газетінің 5-6 беттерінде газет ішіндегі газет болып алғаш жарық көрді. Алғашқы атауы «Пионер» болды. 1930 жылы 5 қарашада «Пионер» газеті [[Алматы]] қаласының Гоголь көшесіндегі №9 үйге өз алдына дербес басылым болып бөлініп шықты. [[1937]] жылдың наурыз айынан газет «Октябрь балалары» деген атаумен шыға бастады. [[1941]] жылғы 28 маусымдағы санынан кейін соғыс жағдайына байланысты уақытша жабылды. [[1946]] жылы 9 мамырда «Қазақстан пионері» деген атаумен қайта жарыққа шықты. [[1980]] жылы 14 наурызда шыға бастағанына 50 жыл толуына орай және жас ұрпаққа саналы тәрбие беру жолындағы еңбегі ескеріліп, «Қазақстан пионері» газеті [[«Құрмет» ордені]]мен марапатталды. [[1990]] жылдан бастап «Қазақстан пионері» газетінің атауы «Ұлан» болып өзгерді. «Ұлан» газеті [[2002]] жылы Қазақстан Республикасы Журналистика академиясының «Алтын жұлдыз» сыйлығын «Балалар басылымы» номинациясы бойынша иеленді. == Редакция == Газетті әр жылдары Ә.Исмайылов, [[Әбілфайыз Ыдырысов|Әбілпайыз Ыдырыс]], [[Сейдахмет Бердіқұлов|С.Бердіқұл]], [[Фариза Оңғарсынова|Фариза Оңғарсын]], [[Уәлихан Қалижан|Уәлихан Қалижан]], [[Бейбіт Орынбекұлы Қойшыбаев|Бейбіт Қойшыбай]], Ғалым Доскен, Б.Сүлейменов, [[Сұлтан Қалиұлы|Сұлтан Қалиұлы]] сияқты қазақтың қабырғалы қаламгерлері басқарды. «Ұлан» газетін тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарынан [[2008]] жылдың қараша айына дейін белгілі балалар жазушысы Сұлтан Қалиұлы басқарды. 2008 жылдың қарашасынан 2012 жылдың шілдесіне дейін Есей Жеңісұлы, 2012-2014 жылдар аралығында Бағдат Мәжитов бас редактор қызметін атқарды. Оның орнына бас редактор қызметіне Жұлдыз Әбділда келсе, 2018-жылдан бұл қызметті Жадыра Нармахан атқарып келеді. «Ұлан» газетінде тәжірибелі журналист, Қазақстанның Мәдениет қайраткері Алма Үмбеттегі 1975 жылдан бері еңбек етіп келеді. Редакция алқасы құрамында Гүлфарида Зейнолла, Қарлығаш Досан, Қарлыға Ибрагим сияқты тәжірибелі журналистер бар. Әр жылдары [[Смағұл Абатұлы Елубай|Смағұл Елубай]], [[Жақау Дәуренбеков]], [[Жаңабек Шағатаев|Жаңабек Шағатай]] сияқты белгілі қаламгерлер, Мадина Омар, Ләзиза Нұрпейіс, Ысқақ Дүйсембайұлы, Асхат Еркімбай, Қанат Махамбет, т.б. сияқты бүгінде медиа саласында танымал тұлғалар кезінде «Ұланның» жас тілшісі болды. === «ЖАС ТІЛШІ» КУӘЛІГІ ЖӘНЕ РЕСМИ МӘРТЕБЕ === 11-сыныпқа дейінгі тұрақты авторларға «Жас тілші» куәлігі беріледі. Куәлік ресми мәртебеге ие. Ол шығармашылық бағыттағы жоғары оқу орындарына түсу кезінде портфолионың негізгі бөлігі ретінде қарастырылып, жоғары балл алуға тікелей ықпал етеді. Редакция өз авторларына ағылшын және қазақ тілдерінде Ұсыныс хаттар (Letters of Recommendation) мен мінездемелер дайындайды. Бұл құжаттар халықаралық гранттар мен шетелдік үздік университеттерге құжат тапсыру кезінде маңызды рөл атқарады. Газетте оқушылардың мақалаларынан бөлек, журналистік зерттеулер, білім беру жобалары, халықаралық олимпиадалар мен байқаулар туралы ақпараттар тұрақты түрде жарияланып тұрады. Басылым мектеп оқушылары, ұстаздар мен ата-аналар арасында тәрбиелік және ақпараттық құрал ретінде кеңінен қолданылады. == Сыртқы сілтемелер == * [http://zhasorken.kz/?m=201303 Ұлан газетінің ресми сайты, "ЖАС ӨРКЕН" ЖШС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706201336/http://zhasorken.kz/?m=201303 |date=2014-07-06 }} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Қазақ тілді газеттер]] [[Санат:Ұлан газеті қызметкерлері]] l7yna89kknqsnxkpt2mwh4d05dt5r5i 3595075 3595061 2026-04-29T07:51:25Z Нұрлыхан Қасымханұлы 180572 3595075 wikitext text/x-wiki '''«Ұлан»''' — балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекетік газет. Негізі 1930 жылы қаланған. Басылым еліміздің ең байырғы балалар басылымы болып табылады және қазақ тілді жас буынның интеллектуалдық, мәдени және патриоттық тәрбиесінде маңызды рөл атқарады. == Тарихы == Газеттің қалыптасу жолы бірнеше тарихи кезеңдерді қамтиды: * '''Қалыптасу кезеңі (1930):''' Газеттің алғашқы саны 1930 жылы 14 наурызда «Жас Алаш» газетінің ішіндегі қосымша ретінде '''«Пионер»''' деген атаумен жарық көрді. Сол жылдың 5 қарашасында басылым дербес мәртебе алып, жеке газет ретінде шыға бастады. Алғашқы редакциясы Алматы қаласы, Гоголь көшесі, 9-үйде орналасты. * '''Соғысқа дейінгі жылдар (1937–1941):''' 1937 жылы басылым атауы '''«Октябрь балалары»''' болып өзгертілді. Соғыстың басталуына байланысты 1941 жылғы 28 маусымдағы санынан кейін газеттің шығуы уақытша тоқтатылды. * '''Кеңестік кезең (1946–1990):''' 1946 жылы газет '''«Қазақстан пионері»''' деген атаумен қайта жаряланды. Бұл кезеңде газет жаппай сипат алып, «жас тілшілер» (юнкорлар) қозғалысының орталығына айналды. * '''Тәуелсіздік дәуірі (1990 — қазіргі уақыт):''' 1990 жылы басылымға '''«Ұлан»''' атауы берілді. Бұл атау ұлттық болмысқа жақын, «жас сарбаз», «айбынды жас» деген мағынаны білдіреді. Тәуелсіздік жылдарында газет ұлттық құндылықтар мен қазақ тілін насихаттаудың басты құралына айналды. == Редакция == Газетті әр жылдары Ә.Исмайылов, [[Әбілфайыз Ыдырысов|Әбілпайыз Ыдырыс]], [[Сейдахмет Бердіқұлов|С.Бердіқұл]], [[Фариза Оңғарсынова|Фариза Оңғарсын]], [[Уәлихан Қалижан|Уәлихан Қалижан]], [[Бейбіт Орынбекұлы Қойшыбаев|Бейбіт Қойшыбай]], Ғалым Доскен, Б.Сүлейменов, [[Сұлтан Қалиұлы|Сұлтан Қалиұлы]] сияқты қазақтың қабырғалы қаламгерлері басқарды. «Ұлан» газетін тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарынан [[2008]] жылдың қараша айына дейін белгілі балалар жазушысы Сұлтан Қалиұлы басқарды. 2008 жылдың қарашасынан 2012 жылдың шілдесіне дейін Есей Жеңісұлы, 2012-2014 жылдар аралығында Бағдат Мәжитов бас редактор қызметін атқарды. Оның орнына бас редактор қызметіне Жұлдыз Әбділда келсе, 2018-жылдан бұл қызметті Жадыра Нармахан атқарып келеді. «Ұлан» газетінде тәжірибелі журналист, Қазақстанның Мәдениет қайраткері Алма Үмбеттегі 1975 жылдан бері еңбек етіп келеді. Редакция алқасы құрамында Гүлфарида Зейнолла, Қарлығаш Досан, Қарлыға Ибрагим сияқты тәжірибелі журналистер бар. Әр жылдары [[Смағұл Абатұлы Елубай|Смағұл Елубай]], [[Жақау Дәуренбеков]], [[Жаңабек Шағатаев|Жаңабек Шағатай]] сияқты белгілі қаламгерлер, Мадина Омар, Ләзиза Нұрпейіс, Ысқақ Дүйсембайұлы, Асхат Еркімбай, Қанат Махамбет, т.б. сияқты бүгінде медиа саласында танымал тұлғалар кезінде «Ұланның» жас тілшісі болды. == «ЖАС ТІЛШІ» КУӘЛІГІ ЖӘНЕ РЕСМИ МӘРТЕБЕ == 11-сыныпқа дейінгі тұрақты авторларға «Жас тілші» куәлігі беріледі. Куәлік ресми мәртебеге ие. Ол шығармашылық бағыттағы жоғары оқу орындарына түсу кезінде портфолионың негізгі бөлігі ретінде қарастырылып, жоғары балл алуға тікелей ықпал етеді. Редакция өз авторларына ағылшын және қазақ тілдерінде Ұсыныс хаттар (Letters of Recommendation) мен мінездемелер дайындайды. Бұл құжаттар халықаралық гранттар мен шетелдік үздік университеттерге құжат тапсыру кезінде маңызды рөл атқарады. Газетте оқушылардың мақалаларынан бөлек, журналистік зерттеулер, білім беру жобалары, халықаралық олимпиадалар мен байқаулар туралы ақпараттар тұрақты түрде жарияланып тұрады. Басылым мектеп оқушылары, ұстаздар мен ата-аналар арасында тәрбиелік және ақпараттық құрал ретінде кеңінен қолданылады. == '''Басылымның миссиясы''' == Газеттің басты мақсаты — өскелең ұрпақтың бойына ұлттық рухты сіңіру, қазақ тілінің қолдану аясын кеңейту және балалардың шығармашылық әлеуетін дамыту. «Ұлан» газеті көптеген қазақстандық жазушылар мен журналистер үшін «үлкен әдебиеттің мектебі» болды. Басылым бетінде оқушылардың өлеңдері, әңгімелері және өзекті мәселелерге арналған мақалалары тұрақты әрі тегін жарияланады. == '''Құрылымы мен мазмұны''' == Газет контенті бірнеше бағытты қамтиды: * '''Тәрбие және мәдениет:''' Ұлттық дәстүрлер, тарих және өнер туралы танымдық материалдар. * '''Білім және ғылым:''' Мектеп өмірі, оқу озаттары мен жас ғалымдар туралы ақпараттар. * '''Шығармашылық:''' «Жас тілші» айдары арқылы балалардың төл туындыларын жариялау. * '''Қазіргі заман:''' IT-технологиялар, заманауи хоббилер мен спорт жаңалықтары. == '''Цифрлық трансформация''' == ХХІ ғасырда «Ұлан» газеті дәстүрлі баспа нұсқасымен қатар, цифрлық форматта да дамып келеді. Басылымның ресми интернет-ресурсы және әлеуметтік желілердегі парақшалары арқылы оқырмандармен кері байланыс орнатылған. Газет өзін «интеллектуалды жастардың медиа-платформасы» ретінде позициялайды. Газеттің инстаграмы: https://www.instagram.com/balamendana/ Газеттің фейсбук парақшасы: https://www.facebook.com/langazeti/?locale=cs_CZ == '''Қызықты деректер''' == * Газеттің 96 жылдан астам тарихында тек соғыс жылдарында ғана үзіліс болған. * Басылым Алматыдағы тарихи мекенжайы (Гоголь, 9) арқылы көптеген буынға танымал. * «Ұлан» — Қазақстандағы жас тілшілер мектебін қалыптастырған ең ірі медиа-бренд. == Сыртқы сілтемелер == * [http://zhasorken.kz/?m=201303 Ұлан газетінің ресми сайты, "ЖАС ӨРКЕН" ЖШС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706201336/http://zhasorken.kz/?m=201303 |date=2014-07-06 }} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Қазақ тілді газеттер]] [[Санат:Ұлан газеті қызметкерлері]] jvqzr6280r9pfmqluf9icxvjw7q9q8i 3595099 3595075 2026-04-29T09:22:33Z Нұрлыхан Қасымханұлы 180572 3595099 wikitext text/x-wiki '''«Ұлан»''' — балалар мен жасөспірімдерге арналған мемлекетік газет. Негізі 1930 жылы қаланған. Газет еліміздің ғасырға жуық тарихы бар балалар басылымы және қазақ тілді жас буынның интеллектуалдық, мәдени және патриоттық тәрбиесінде маңызды рөл атқарады. == Тарихы == Газеттің қалыптасу жолы бірнеше тарихи кезеңдерді қамтиды: * '''Қалыптасу кезеңі (1930):''' Газеттің алғашқы саны 1930 жылы 14 наурызда «Жас Алаш» газетінің ішіндегі қосымша ретінде '''«Пионер»''' деген атаумен жарық көрді. Сол жылдың 5 қарашасында басылым дербес мәртебе алып, жеке газет ретінде шыға бастады. Алғашқы редакциясы Алматы қаласы, Гоголь көшесі, 9-үйде орналасты. 1932 жылға дейін Ахмет Нұралин «Пионер» газетінің бірінші редакторы, кейін басшы комсомол қызметінде болған. * '''Соғысқа дейінгі жылдар (1937–1941):''' 1937 жылы басылым атауы '''«Октябрь балалары»''' болып өзгертілді. Соғыстың басталуына байланысты 1941 жылғы 28 маусымдағы санынан кейін газеттің шығуы уақытша тоқтатылды. * '''Кеңестік кезең (1946–1990):''' 1946 жылы газет '''«Қазақстан пионері»''' деген атаумен қайта жаряланды. Бұл кезеңде газет жаппай сипат алып, «жас тілшілер» (юнкорлар) қозғалысының орталығына айналды. * '''Тәуелсіздік дәуірі (1990 — қазіргі уақыт):''' 1990 жылы басылымға '''«Ұлан»''' атауы берілді. Бұл атау ұлттық болмысқа жақын, «жас сарбаз», «айбынды жас» деген мағынаны білдіреді. Тәуелсіздік жылдарында газет ұлттық құндылықтар мен қазақ тілін насихаттаудың басты құралына айналды. Газетті '''«Қазақстан пионері» атынан «Ұлан»''' атауына өзгерткен 1989-1991 жылдардағы редакторы Ғалым Доскен еді. == Редакция == Газетті әр жылдары Ә.Исмайылов, [[Әбілфайыз Ыдырысов|Әбілпайыз Ыдырыс]], [[Сейдахмет Бердіқұлов|С.Бердіқұл]], [[Фариза Оңғарсынова|Фариза Оңғарсын]], [[Уәлихан Қалижан|Уәлихан Қалижан]], [[Бейбіт Орынбекұлы Қойшыбаев|Бейбіт Қойшыбай]], Ғалым Доскен, Б.Сүлейменов, [[Сұлтан Қалиұлы|Сұлтан Қалиұлы]] сияқты қазақтың қабырғалы қаламгерлері басқарды. «Ұлан» газетін тәуелсіздігіміздің алғашқы жылдарынан [[2008]] жылдың қараша айына дейін белгілі балалар жазушысы Сұлтан Қалиұлы басқарды. 2008 жылдың қарашасынан 2012 жылдың шілдесіне дейін Есей Жеңісұлы, 2012-2014 жылдар аралығында Бағдат Мәжитов бас редактор қызметін атқарды. Оның орнына бас редактор қызметіне Жұлдыз Әбділда келсе, 2018-жылдан бұл қызметті Жадыра Нармахан атқарып келеді. «Ұлан» газетінде тәжірибелі журналист, Қазақстанның Мәдениет қайраткері Алма Үмбеттегі 1975 жылдан бері еңбек етіп келеді. Редакция алқасы құрамында Гүлфарида Зейнолла, Қарлығаш Досан, Қарлыға Ибрагим сияқты тәжірибелі журналистер бар. Әр жылдары [[Смағұл Абатұлы Елубай|Смағұл Елубай]], [[Жақау Дәуренбеков]], [[Жаңабек Шағатаев|Жаңабек Шағатай]] сияқты белгілі қаламгерлер, Мадина Омар, Ләзиза Нұрпейіс, Ысқақ Дүйсембайұлы, Асхат Еркімбай, Қанат Махамбет, т.б. сияқты бүгінде медиа саласында танымал тұлғалар кезінде «Ұланның» жас тілшісі болды. «Ұлан» газетінің қазіргі редакциясында Асылан Тілеген Біржанұлы – бас редактордың орынбасары, Дария Талапова Бердақынқызы – газеттің көркемдеуші-дизайнері, Гүлфарида Зейнуллина Қарасайқызы – жауапты хатшы, Нұрлыхан Жұмахан Қасымханұлы, Олжас Павлик Рахатұлы, Жазира Бекболат Қанатқызы – газеттің тілшісі, Ділназ Шаймұратова Бейбітқызы – газеттің корректоры әрі тілшісі қызметін атқарады. == «ЖАС ТІЛШІ» КУӘЛІГІ ЖӘНЕ РЕСМИ МӘРТЕБЕ == 11-сыныпқа дейінгі тұрақты авторларға «Жас тілші» куәлігі беріледі. Куәлік ресми мәртебеге ие. Ол шығармашылық бағыттағы жоғары оқу орындарына түсу кезінде портфолионың негізгі бөлігі ретінде қарастырылып, жоғары балл алуға тікелей ықпал етеді. Редакция өз авторларына ағылшын және қазақ тілдерінде Ұсыныс хаттар (Letters of Recommendation) мен мінездемелер дайындайды. Бұл құжаттар халықаралық гранттар мен шетелдік үздік университеттерге құжат тапсыру кезінде маңызды рөл атқарады. Газетте оқушылардың мақалаларынан бөлек, журналистік зерттеулер, білім беру жобалары, халықаралық олимпиадалар мен байқаулар туралы ақпараттар тұрақты түрде жарияланып тұрады. Басылым мектеп оқушылары, ұстаздар мен ата-аналар арасында тәрбиелік және ақпараттық құрал ретінде кеңінен қолданылады. == Басылымның миссиясы == Газеттің басты мақсаты — өскелең ұрпақтың бойына ұлттық рухты сіңіру, қазақ тілінің қолдану аясын кеңейту және балалардың шығармашылық әлеуетін дамыту. «Ұлан» газеті көптеген қазақстандық жазушылар мен журналистер үшін «үлкен әдебиеттің мектебі» болды. Басылым бетінде оқушылардың өлеңдері, әңгімелері және өзекті мәселелерге арналған мақалалары тұрақты әрі тегін жарияланады. == Құрылымы мен мазмұны == Газет контенті бірнеше бағытты қамтиды: * '''Тәрбие және мәдениет:''' Ұлттық дәстүрлер, тарих және өнер туралы танымдық материалдар. * '''Білім және ғылым:''' Мектеп өмірі, оқу озаттары мен жас ғалымдар туралы ақпараттар. * '''Шығармашылық:''' «Жас тілші» айдары арқылы балалардың төл туындыларын жариялау. * '''Қазіргі заман:''' IT-технологиялар, заманауи хоббилер мен спорт жаңалықтары. == Цифрлық трансформация == ХХІ ғасырда «Ұлан» газеті дәстүрлі баспа нұсқасымен қатар, цифрлық форматта да дамып келеді. Басылымның ресми интернет-ресурсы және әлеуметтік желілердегі парақшалары арқылы оқырмандармен кері байланыс орнатылған. Газет өзін «интеллектуалды жастардың медиа-платформасы» ретінде позициялайды. Газеттің инстаграмы: https://www.instagram.com/balamendana/ Газеттің фейсбук парақшасы: https://www.facebook.com/langazeti/?locale=cs_CZ == Қызықты деректер == * Газеттің 96 жылдан астам тарихында тек соғыс жылдарында ғана үзіліс болған. * Басылым Алматыдағы тарихи мекенжайы (Гоголь, 9) арқылы көптеген буынға танымал. * «Ұлан» — Қазақстандағы жас тілшілер мектебін қалыптастырған ең ірі медиа-бренд. == Сыртқы сілтемелер == * [http://zhasorken.kz/?m=201303 Ұлан газетінің ресми сайты, "ЖАС ӨРКЕН" ЖШС] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140706201336/http://zhasorken.kz/?m=201303 |date=2014-07-06 }} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақстан газеттері]] [[Санат:Қазақ тілді газеттер]] [[Санат:Ұлан газеті қызметкерлері]] fg5kj6vxgome319bbi19f032sya66sz Востокфильм 0 26716 3594561 2260025 2026-04-28T12:41:01Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594561 wikitext text/x-wiki '''Востокфильм'''– РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесі жанынан 1928 жылы құрылған акционерлік кино қоғам <ref>Қазақ Телевизиясы. Энциклопедия. Алматы: "ҚазАқпарат" 2009, 1-т: 640 бет, ISBN №978-601-03-0070-5</ref>. Оның мақсаты РКФСР халықтарының өмірінен фильмдер жасау және халыққа кино көрсету ісін басқару. Оған РКФСР Халық Комиссарлары Кеңесі төрағасының орынбасары [[Тұрар Рысқұлов|Т. Рысқұлов]] тікелей басшылық етті. [[1929 жыл]]ы Алматыда "Востокфильмнің" өндірістік бөлімі құрылды. Ол Қазақстан өмірін экранда мезгіл-мезгіл көрсетіп отыратын "Соңғы хабар" атты киножурнал шығарды. Бұдан басқа "Ауылдағы кооперация", "Жаңа астана" (Алматы туралы), "Қызыл әскер", "Жайлау" деген деректі шағын фильмдер өмірге келді. Востокфильм Қазақ өмірінен толық метражды 4 фильм "Түрксіб" (режиссер В. Турин, [[1929 жыл]]ы), "Дала әндері" (режиссер А. Лемберг, [[1930 жыл]]ы), "Жұт" (режиссер М. Каростин, [[1931 жыл]]ы), "Қаратау қазынасы" (режиссер А. Дубровский, [[1932 жыл]]ы) жасады. "Востокфильм" қазақтың ұлттық кино өнерінің дамуына үлкен үлес қосты. == Дереккөздер == <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қалалар туралы фильмдер]] ichjvrdu541nbqihs509xoxufeu3syr Қазақстанды Ресейдің Отарлауы 0 29163 3594993 3426955 2026-04-29T05:39:46Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594993 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Abulkhair khan.jpg|right|thumb| alt=A.|270 px|[[Әбілқайыр хан]]]] '''Қазақстанды Ресейдің отарлауы''' — 18 ғасырдың басы [[1731 жыл|1731]] жылы [[Кіші Жүз]] ханы [[Әбілқайыр]]дың [[Ресей]]ге қосылуынан басталды (қ. Әбілқайыр). Бұл процесс 130 жылдан аса уақытқа созылып, XIX ғасырдың 60 жылдарының ортасына қарай толық жүзеге асырылды. [[1731 жыл|1731]] – [[1860 жыл|1860]] жылдары Қазақстан Ресейге, көбіне сөз жүзінде ғана бағынып, іс жүзінде ру, тайпа билеушілері дербес саясат жүргізді. Патша өкіметі халық көтерілістерін аяусыз басып отырғанымен, елдің ішкі істеріне (сот жүйесіне, ру аралық мәселелерге) араласпады. Ел ішіндегі беделді адамдарға, ру басыларына жалақы тағайындап, әр түрлі атақтар беріп, екінші жағынан әкімшілік реформалар жасап, көнбегендерін жазалау арқылы өз билігін күшейтті. Мысалы, [[1822 жыл|1822]] жылы [[Орта жүз]]де, [[1824 жыл|1824]] жылы [[Кіші жүз]]де хандық басқару жойылды, қарсы шыққандар күшпен талқандалды (Кенесары Қасымұлы бастаған қазақ халқының ұлт-азаттық қозғалысы). XIX ғасырдың ортасына қарай Батыс, Солтүстік-шығыс, Орталық Қазақстан Ресейге толық бағынды. Оңтүстік, Оңтүстік-шығыс Қазақстан [[Қоқан хандығы|Қоқан]], [[Хиуа хандығы|Хиуа]] хандықтарына қарады. Олар жергілікті қазақтарға салықты үсті-үстіне көбейтті. Көтеріліске шыққан халық Ресей өкіметінен көмек сұрады. Бұған қоса осы кезде [[Орталық Азия]]ны отарлау жөнінде Ресей мен Ұлыбритания елдері арасында бәсеке күшейе бастады. Үндістан арқылы Ауғанстан мен Иранға орныққан ағылшындар [[Қоқан хандығы|Қоқан]], [[Бұхар хандығы|Бұхар]], [[Хиуа хандығы|Хиуа]] хандықтарын Ресейге айдап салып, оларға өз ықпалын жүргізуге тырысты. Қоқан, Хиуа хандықтарының езгісіне қарсы көтеріліске шыққан қазақтарға көмек беруді желеу етіп Ресей өкіметі оңтүстік бағытта ел ішіне ене түсті. 1854 жылы Верный (Алматы) бекінісі салынды. 1862 – 64 жылдары орыс әскерлері Әулиеата, Шымкент, Түркістан қалаларын басып алды. Оңтүстік Қазақстанды бағындырғаннан кейін Қазақстанды Ресейдің оарлауы толық іске асты. 1867 – 68 жылғы Ресей үкіметінің “Уақытша Ережесі” бойынша әкімшілік және сот жүйелері толығымен Ресей өкіметінің қолына көшіп, қазақ жері облыстарға бөлінді.<ref>Айбын. Энциклопедия. / Бас редакторы Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Дереккөздер == <references/> {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Қазақстан тарихы]] [[Санат:Қазақстан-Ресей қарым-қатынасы]] qy9h1h2rryb43sf9ftuegjcqrjlas7w Ойлау (психология) 0 30598 3595086 3587208 2026-04-29T08:34:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3595086 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Almeida Júnior - Moça com Livro.jpg|нобай|''Кітаппен қызы''. [[Жозе Феррас де Алмейда Жуниор]]]] [[Сурет:Thinking২.jpg|нобай|Пойыз саяхатында ойланып отырған адам]] '''Ойлау''' – объективті шындықты белсенді бейнелеудің жоғарғы формасы, [[Дүниетаным|дүниені тану]] мен игерудің жоғарғы сатысы, тұлғаның танымдық әрекеті. Ойлау формалары мен құрылымдарында адамзаттың бүкіл танымдық және тарихи-әлеуметтік тәжірибесі, материалдық және рухани мәдениеті дамуының басты нәтижелері қорытылып, бекемделген. Сыртқы дүниені толык тануға түйсік, қабылдау, елестер жеткіліксіз болады. Біз тікелей біле алмайтын заттар мен құбылыстарды тек ойлау аркылы ғана білеміз. [[Түйсік]], [[қабылдау]] процестерінде сыртқы дүниенің заттары мен құбылыстары жайлы қарапайым қорытындылар жасалады. Бірақ қарапайым қорытындылар сыртқы дүние заттары мен құбылыстарының ішкі құрылысын, оның қажетті қатынастары мен байланыстарын толықтай ашып бере алмайды. Адамның ой-әрекеті әсіресе түрлі мәселелерді бір-біріне жанастыра отырып шешуде өте жақсы көрінеді. == Ойлау формасы == Ойлау формасы болып табылатын ұғымдар, категориялар, идеялар мен теориялар танымның [[субъект]]ісі мен [[объект]]ісінің арасын байланыстырып тұрған қоғамдық тәжірибенің негізінде, қоғамдық-тарихи процесте қалыптасып дамиды және заттар мен нәрселердің сезімдік таным формаларында (түйсік, қабылдау, елес) берілмейтін мәнді байланыстары мен қатынастарын өрнектейді. Осының арқасында адам дүниенің заңдары мен заңдылықтарын танып білуге мүмкіндік алады, алды-артын болжап, болашағын айқындап, алдына саналы мақсаттар қойып, соларға жету жолдарын саралайды, табиғатты өзгертеді және өзі де өзгереді. Адам өмірінде, тәжірибелік және танымдық қызметінде шешуді қажет ететін мәселелер туындап, соларды қою және шешу барысында oйлау қабілеті де түрленіп, шығармашылықпен дамып отырады. == Ойлау тарихы == Ойлау тарихы адамның пайда болып, дамуының тарихымен байланысты. Ойлау – қоғамдық-тарихи қалыптасқан адам миы қызметінің жемісі. Ойлау мен [[тіл]] өзара терең байланыста, тіл – адам ойлауының құралы. Адам ойы сөз арқылы өрнектеледі, сөздің ар жағында ой жатады. [[Сөз]] бен ойды теңестіруге болмайды, алайда сөзсіз ойлау іске аспайды, ой айтылмай, үнсіз тұншығады. Ойды үнсіз іштегі сөз деп, тілді дыбысталған ой деуге болады. Ойлау тек табиғи тіл арқылы ғана емес, жасанды тілдер (мысалы, [[абстрактылы математика]] тілі немесе нақтылы-бейнелі «өнер тілі») арқылы да іске асады. Ойлау күрделі тарихи-әлеуметтік құбылыс болғандықтан, оны зерттеумен көптеген ғылымдар – психология, логика, таным теориясы, [[лингвистика]], кибернетика, [[физиология]], т.б. шұғылданады. Философияда ойлау белсенділігі, логикасы туралы мәселелер қарастырылып, оның ақиқаттылығының өлшемі зерттеледі. Бұл мәселелер философия тарихында әр түрлі тұрғыда (материалистік және идеалистік, рационалистік және эмпирикалық, априорлық және апостериорлық, [[диалект]]тік және [[метафизика]]лық, т. б.) зерделеніп, ойлау жөнінде әр түрлі ілімдер орын алған. Ойлау тек адамға ғана тән қабілет ретінде оның шынайы адами болмысының қайнар көзі әрі басты құралының бірі, адам еркіндігінің мүмкіндігі мен шындығының кепілі болып табылады.<ref>Қазақ энциклопедиясы — 7 том</ref><ref name=s1>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: [[Педагогика]] / О 74 Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын — Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. [[2006]]. — 482 б. ISBN 9965-808-85-6</ref><ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> == Педагогикада == [[Педагогикалық ойлау]] — кез келген [[педагогика]]лық құбылысты тікелей немесе жанама түрде белгілі бір көзқараспен ой елегінен өткізу бойынша жасалатын әрекет. Оның мәні - білімнің мазмұны, [[мұғалім]]нің және оқушының қызметі сияқты үш бөлшектің сәйкестігінде. == Тағы қараңыз == * [[Психология]] * [[Логика]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://bigox.kz/ojlau/ Bigox.kz Ойлау реферат]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша) * [http://bigox.kz/ojlau-formalary/ Bigox.kz Ойлау формалары реферат]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша) * [http://bigox.kz/ojlau-kasietteri/ Bigox.kz Ойлау қасиеттері реферат]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша) {{wikify}} {{Ой әрекеттері}} [[Санат:Ойлау]] [[Санат:Психикалық процестер]] [[Санат:Сана философиясы]] 8etr0zp6afy7669gi4plinnayzqcdxs Өлең 0 30778 3594817 3421050 2026-04-28T18:28:18Z Төлеген Мереке 179229 3594817 wikitext text/x-wiki '''Өлең''' – шағын көлемді [[поэзия]]лық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: [[ода]], [[элегия]], [[баллада]], [[сонет]], т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка [[өнер]] мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ [[ауыз әдебиеті]]ндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай ([[аңшылық]], [[төрт түлік]], [[наурыз өлеңдері]]), ескілікті наным-сенімге байланысты ([[бақсы]] сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі ([[салт]], [[үйлену]], [[мұң-шер]] өлеңдері), [[қара өлең]], [[тарихи өлең]], [[айтыс]] өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған [[ишара]], [[меңзеу]], [[салыстыру]], [[жұмбақтау]], [[астарлау]], [[бейнелеу]], [[теңеу]], [[ұқсату]], т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, [[табиғат]], [[махаббат]] және [[философия]] түрлерге жіктеледі. ==Өлең құрылысы== '''Тармақ''' – поэзиядағы өлең ырғағының негізгі бөлшегі; буын саны тұрақты келетін өлең жолы. '''Бунақ''' – өлең жолының, яғни тармағының ырғақтық жағынан жеклеген бір бөлшегін құрайтын буындар тобы; көбейген сайын өлеңінің ырғағын күшейтіп ширата түсетін өлең тармағының бөлшегі. '''Өлең құрылысы''' – өлең өлшемдерінің жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден басты айырмасы олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді: <br/> 1) [[Метрикалық өлең]] жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі [[грек]] және [[рим]] поэзиясында кең орын алған [[ямб]], [[хорей]], т.б. <br/> 2) [[Силлабо-тоникалық өлең]] жүйесінде екпінсіз буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол [[орыс]], [[неміс]], [[ағылшын]] халықтары поэзиясында кездеседі. <br/> 3) [[Тоникалық өлең]] жүйесі орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте орнықтырған [[A.Маяковский]] болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін сөздер болмаса, тармақтағы әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді. <br/> 4) [[Силлабикалық өлең]] жүйесі буын санының мөлшерін тұрақты сақтауға негізделген. Бұл өлең құрылысы [[француз]], [[чех]], [[итальян]] және барлық [[түркі тілдес халықтар]]дың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен [[шумақ]] та буынға бағынады; қысқышы ''Қазақ өлеңдерінің құрылысы''. ==Өлең өлшемі== '''Өлең өлшемі''' – біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен қысқа буынның кезектесуі арқылы жасалған. [[Араб]], [[парсы]], қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11 буынды. Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ырғақтың ең жеңіл, ықшам түрлерін саралап, екшеп, соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. [[Абай]]дың “[[Сегіз аяқ|Сегіз аяғы]]” осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7 – 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп отырады. Өлең өлшемі сөздердің тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді. ==Шумақ== Өлең-жырларда, дастан -поэмаларда өлең тармақтарының белгілі ретпен топтасуы; кем дегенде ырғақтық өрнегі ұқсаса екі тармақтан тұратын өлеңнің бөлшегі ; өлеңді сөйлемдердің синтаксистік құрылысы жағынан тиянақты болып келетін өлең бөлшегі. ==Өлең ұйқасы== '''Өлең ұйқасы''' – тармақтың соңындағы бірнеше буынның келесі тармақтарға сәйкес буындармен үйлесуі. Ұйқас өлеңдегі әр тармақтың жігін айқындап, өлең сөздің ырғағын күшейтуге себін тигізеді, әуезділігін арттырады. Ұйқас түрлерін ажыратқанда, алдымен, оның сапасы, яғни ұйқасқан сөздердің өзара үйлесімі еске алынады. Ұйқас өзара үйлескен тармақтардың кезектесу ретіне қарай сан түрлі болып келеді: ең көп кездесетін ұйқастар: [[егіз ұйқас]] (аа), [[шалыс ұйқас]] немесе [[кезекті ұйқас]] (абаб), [[қаусырма ұйқас]] немесе [[орама ұйқас]] (абба). Соңғысы орыс поэзиясында жиі қолданылады, ал қазақ поэзиясында көп кездесетіні – қара өлең ұйқасы деп аталатын [[ақсақ ұйқас]] (ааба). Бұл 11 буынды өлең өлшемінде үнемі дерлік қолданылады. Қазақ поэзиясындағы жыр ұйқасы кейде шұбыртпалы ұйқас деп те аталады, ол бір ұйқасты ұзақ сақтап, бірнеше тармақтарды бірыңғай үйлестіруімен ерекшеленеді. Көбінше негізгі ұйқасқа ([[желілі ұйқас]]) қосымша, [[жанама ұйқас]] ілесіп, қосарланып отырады. Абай қолданған ұйқастың жаңаша түрлері: [[алты тармақты ұйқас]] ([[алты аяқ]], аабввб) және “Сегіз аяқтың” ұйқасы (аабввбгг). ==Мысалдар== *""Қара өлең ұйқасы"" - 4 тармақты шумақтағы 1,2,4-тармақтардың өзара ұйқасуы, 3-тармақитың бос қалуы. Әйел, еркек, жалпы жас!<br /> Көтеріл, көрін, көзіңді аш!<br /> Жаңбырлы жазғы жапырақтай,<br /> Көркей, көгер, гүлің шаш. *""Қаусырма ұйқас""-өлең шумағындағы алғашқы тармақ пен соңғы тамрмақтың және ортадағы тармақтардың ұйқасып келуі. Ауылдың алды айдын көл,<br /> Айдын көлде шағала,<br /> Айдын көлді жағала,<br /> Айнала қонған қалың ел.<br /> *""Егіз ұйқас"" Сені ойлаумен барлық күнім, барлық түнім өтеді (а) (өтеді) Өте қатты жақсы көрем шын сүйемін мен сені (а) (мен сені) Сендей қызды ешқашан да өмірімде көрмедім (в) (көрмедім) Бұл өмірде сендей сұлу бар екенің білмедім (в) (білмедім) (Сағындық Қуандық) *""Шалыс ұйқас"" Шаң шығармас жол дағы, (а) ( жол дағы) Сілкіне алмас жапырақ. (в) (жапырақ) Тыншығарсың сен дағы, (а) (сен дағы) Сабыр қылсаң азырақ. (в) (азырақ) (Абай) *""Шұбыртпалы ұйқас"" - өлеңдегі барлық тармақтардың бір-бірімен өзара ұйқасып келуі. Жайнаған туың жығылмай,<br /> Жасқанып жаудан тығылмай<br /> Жасаулы жаудан бұрылмай<br /> Жау жүрек жомарт құбылмай...<br /> ==Өлең ырғағы== '''Өлең ырғағы''' – өлеңдегі белгілі ырғақты үлгі-өрнекті қолданудан туатын өлшемділік. Ол алдымен өлеңнің жеке жолдарға, яғни мөлшерлі тармақтарға бөлінуіне байланысты болады. Өлең тармақтарының көлемі әдетте тұрақты. Мысалы, қазақ поэзиясында тармақ көбіне 6, 7 – 8, 11 буынды болып келеді. Әр тармақтың ішкі құрылысы, өрнегі. Айталық, 7 буынды өлең 2 бунақтан (4 буын + 3 буын), ал 11 буынды өлең 3 бунақтан тұрады (3 + 4 + 3 немесе 4 + 3 + 4 буындар). Тармақтар көбіне белгілі мөлшерде топтасып, тұрақты шумақ өрнегін жасайды. 4 тармақты шумақ қай елдің поэзиясында болсын ең жиі қолданылатын үлгі, сондай-ақ 2, 6 тармақты, т.б. шумақтар да кездеседі. Шумақ көлемінде тармақтар әр түрлі тәртіппен өзара ұйқасады, ұйқас бірнеше тармақтың соңындағы сәйкес буындардың дыбыс үйлестігінен туады. Өлең ырғағы өлшемділіктен туса да, жеке сөйлемдердің интонациялық-синтаксистік құрылысының сан алуан болуына орай, өлең сөздің нақтылы айтылуындағы ырғақ-үні үнемі құбылып, өзгеріп отырады. Өлең ырғағын байыту үшін сөзде бай мазмұн-мағына болуы керек, сонда интонация, дауыс толқыны түрленіп, жанданады, сөздің ырғақтылық-әуезділігі арта түседі. Сөз өнері дамыған сайын қазақ өлеңінің құрылысы шыңдалып, кемелденіп, жаңа өлшем-өрнектермен толысып, байып келеді. Қазақ поэзиясының ырғақтық-интонациялық байлығын молынан игеріп, өлең өрнектерін байытып, дамытуға зор үлес қосқан Абай ақын болды. Ол жаңа өлшем, шумақ, ұйқас түрлерін орнықтыруда асқан өнерпаздық көрсетсе, бұрыннан көп тараған белгілі өлшем-өрнектерді керек жерінде өңдеп, түрлендіріп қолдану жағынан да соншалықты зор өнегелі іс атқарды. Абайдың қазақ поэзиясына тыңнан қосқан өлең өрнектерінің ішінде “Сегіз аяқ” пен “Сен мені не етесің?” атты өлеңдері бар. Қазақ ақындары өлеңнің ырғақтық-интонациялық мүмкіншіліктерін толығымен ашу, өлең сөзді сөйлеу интонациясына тән ерекшеліктермен байыта түсу ісіне ат салысып келеді. Әсіресе, соңғы кезде поэзияда ерікті өлең түрі қолданыс тапқан, мұндай өлеңдерде белгілі бір өлшем берік сақталмағанмен, қалыпты ырғақтық өрнектер еркін қолданылады. Қазақ өлеңінің құрылымын [[Ш.Уәлиханов]], [[А.Байтұрсынов]], [[М.Әуезов]], [[І.Жұмалиев]], [[Е.Ысмайылов]], [[С.Мұқанов]], [[З.Ахметов]], [[З.Қабдолов]], т.б. ғалымдар зерттеді.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> == Өлеңнің тақырыбы мен мазмұнына қарай бөлінуі == Өлең елдің елдің қоғами-саяси өміріндегі орны мен тақырыбы мазмұнына қарай әлеуметшіл өлеңдер және тұрмыс-салт өлеңдері делініп екі топқа бөлінеді.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 16-21 бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014</ref> '''Әлеуметшіл өлеңдер.''' Дәстүрлі қазақ қоғамында өлең-жыр - тыңдаушы жұртшылықтың ой мен сезіміне бірдей әсер ететін, жеке бастың сезім күйі, ой санасына ғана емес, әлеуметтік жағдайға, қоғамдық санаға әсер ететіндей құдіретті күші бар құбылыс болды. Әр ханның тұсында елдің сөзін, мүддесін батыра да жеткізе алатын, ханның қиғаш кеткен тұстарын өлең-жырмен жеткізіп ашық айта алатын Асан қайғы, Бұқар сынды тұлғалар болды. Бақсы, жауырыншы, құмалақшыларда өлеңге тән ырғақ, ұйқасты қолданып отырған. Бұл дәстүр түркі-монғол заманында да елес берді. Өлең-сөздің әскери жорық жортуылдарда ықпалы айрықша болған. '''Мадақ өлеңдерде''' әлеуметтік сарын болады. Бұл өлеңдерде әдетте жалпақ жұртқа (ру, тайпа, ел-жұртқа) тұлға болған адамдардың ерлігі, мәрттігі, ақыл мен әділдігі айтылады. '''Тұрмыс-салт өлеңдері.''' Кез-келген қазақ тұрмыс-тіршілігіндегі қызықты, қуанышты сәттерді тоймен атап өткен. Ал қазақтың жиын-тойы, қуанышқа жайылған дастарханы өлеңсіз болмаған. Ел тұрмысындағы бұндай салт-дәстүр халық поэзиясында бесік жыры, тойбастар, қоштасу, сыңсу, жар-жар, беташар тәрізді өлең түрлерінің тақырыптық топтары мен жанрларының қалыптасуына өз әсерін тигізген. '''Өсиет, ғибрат өлең.''' Әдетте жасы үлкен, көргені мен түйгені мол адамның өзінен кейінгі ұрпаққа айтар ғибраты, өнегесі мол сөздерін өлең өрнегіне түсіріп өсиет түрінде айтады. '''Қоштасу өлең.''' Адамның дүниеден өтер шағында артында қалып бара жатқан туған-туыс, дос-жаран, ел жұртымен қоштасқанда айтатын шумақтар қоштасу өлең деп аталады. '''Естірту өлең.''' Жоқтау өлеңге ұқсас көнеден бастау алатын өлең түрі. Естірту өлеңі - аты айтып тұрғандай, дүйім жұрттың қабырғасын қайыстыратын үлкен қайғыны естірту. '''Жоқтау өлең.''' Қайтыс болған, яғни марқұмның тірі кезінде істеген жақсы істері мен қасиеттерін еске түсіріп, дауыс шығара отырып айтылатын ұйқастар жоқтау өлең деп аталады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] [[Санат:Поэзия]] {{stub}} nhv1hdlysvnw1dscp1hi8gh9qz1o780 3594818 3594817 2026-04-28T18:29:28Z Төлеген Мереке 179229 3594818 wikitext text/x-wiki '''Өлең''' – шағын көлемді [[поэзия]]лық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: [[ода]], [[элегия]], [[баллада]], [[сонет]], т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка [[өнер]] мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ [[ауыз әдебиеті]]ндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай ([[аңшылық]], [[төрт түлік]], [[наурыз өлеңдері]]), ескілікті наным-сенімге байланысты ([[бақсы]] сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі ([[салт]], [[үйлену]], [[мұң-шер]] өлеңдері), [[қара өлең]], [[тарихи өлең]], [[айтыс]] өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған [[ишара]], [[меңзеу]], [[салыстыру]], [[жұмбақтау]], [[астарлау]], [[бейнелеу]], [[теңеу]], [[ұқсату]], т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, [[табиғат]], [[махаббат]] және [[философия]] түрлерге жіктеледі. ==Өлең құрылысы== '''Тармақ''' – поэзиядағы өлең ырғағының негізгі бөлшегі; буын саны тұрақты келетін өлең жолы. '''Бунақ''' – өлең жолының, яғни тармағының ырғақтық жағынан жеклеген бір бөлшегін құрайтын буындар тобы; көбейген сайын өлеңінің ырғағын күшейтіп ширата түсетін өлең тармағының бөлшегі. '''Өлең құрылысы''' – өлең өлшемдерінің жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден басты айырмасы олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді: <br/> 1) [[Метрикалық өлең]] жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі [[грек]] және [[рим]] поэзиясында кең орын алған [[ямб]], [[хорей]], т.б. <br/> 2) [[Силлабо-тоникалық өлең]] жүйесінде екпінсіз буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол [[орыс]], [[неміс]], [[ағылшын]] халықтары поэзиясында кездеседі. <br/> 3) [[Тоникалық өлең]] жүйесі орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте орнықтырған [[A.Маяковский]] болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін сөздер болмаса, тармақтағы әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді. <br/> 4) [[Силлабикалық өлең]] жүйесі буын санының мөлшерін тұрақты сақтауға негізделген. Бұл өлең құрылысы [[француз]], [[чех]], [[итальян]] және барлық [[түркі тілдес халықтар]]дың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен [[шумақ]] та буынға бағынады; қысқышы ''Қазақ өлеңдерінің құрылысы''. ==Өлең өлшемі== '''Өлең өлшемі''' – біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен қысқа буынның кезектесуі арқылы жасалған. [[Араб]], [[парсы]], қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11 буынды. Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ырғақтың ең жеңіл, ықшам түрлерін саралап, екшеп, соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. [[Абай]]дың “[[Сегіз аяқ|Сегіз аяғы]]” осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7 – 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп отырады. Өлең өлшемі сөздердің тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді. ==Шумақ== Өлең-жырларда, дастан-поэмаларда өлең тармақтарының белгілі ретпен топтасуы; кем дегенде ырғақтық өрнегі ұқсаса екі тармақтан тұратын өлеңнің бөлшегі ; өлеңді сөйлемдердің синтаксистік құрылысы жағынан тиянақты болып келетін өлең бөлшегі. ==Өлең ұйқасы== '''Өлең ұйқасы''' – тармақтың соңындағы бірнеше буынның келесі тармақтарға сәйкес буындармен үйлесуі. Ұйқас өлеңдегі әр тармақтың жігін айқындап, өлең сөздің ырғағын күшейтуге себін тигізеді, әуезділігін арттырады. Ұйқас түрлерін ажыратқанда, алдымен, оның сапасы, яғни ұйқасқан сөздердің өзара үйлесімі еске алынады. Ұйқас өзара үйлескен тармақтардың кезектесу ретіне қарай сан түрлі болып келеді: ең көп кездесетін ұйқастар: [[егіз ұйқас]] (аа), [[шалыс ұйқас]] немесе [[кезекті ұйқас]] (абаб), [[қаусырма ұйқас]] немесе [[орама ұйқас]] (абба). Соңғысы орыс поэзиясында жиі қолданылады, ал қазақ поэзиясында көп кездесетіні – қара өлең ұйқасы деп аталатын [[ақсақ ұйқас]] (ааба). Бұл 11 буынды өлең өлшемінде үнемі дерлік қолданылады. Қазақ поэзиясындағы жыр ұйқасы кейде шұбыртпалы ұйқас деп те аталады, ол бір ұйқасты ұзақ сақтап, бірнеше тармақтарды бірыңғай үйлестіруімен ерекшеленеді. Көбінше негізгі ұйқасқа ([[желілі ұйқас]]) қосымша, [[жанама ұйқас]] ілесіп, қосарланып отырады. Абай қолданған ұйқастың жаңаша түрлері: [[алты тармақты ұйқас]] ([[алты аяқ]], аабввб) және “Сегіз аяқтың” ұйқасы (аабввбгг). ==Мысалдар== *""Қара өлең ұйқасы"" - 4 тармақты шумақтағы 1,2,4-тармақтардың өзара ұйқасуы, 3-тармақитың бос қалуы. Әйел, еркек, жалпы жас!<br /> Көтеріл, көрін, көзіңді аш!<br /> Жаңбырлы жазғы жапырақтай,<br /> Көркей, көгер, гүлің шаш. *""Қаусырма ұйқас""-өлең шумағындағы алғашқы тармақ пен соңғы тамрмақтың және ортадағы тармақтардың ұйқасып келуі. Ауылдың алды айдын көл,<br /> Айдын көлде шағала,<br /> Айдын көлді жағала,<br /> Айнала қонған қалың ел.<br /> *""Егіз ұйқас"" Сені ойлаумен барлық күнім, барлық түнім өтеді (а) (өтеді) Өте қатты жақсы көрем шын сүйемін мен сені (а) (мен сені) Сендей қызды ешқашан да өмірімде көрмедім (в) (көрмедім) Бұл өмірде сендей сұлу бар екенің білмедім (в) (білмедім) (Сағындық Қуандық) *""Шалыс ұйқас"" Шаң шығармас жол дағы, (а) ( жол дағы) Сілкіне алмас жапырақ. (в) (жапырақ) Тыншығарсың сен дағы, (а) (сен дағы) Сабыр қылсаң азырақ. (в) (азырақ) (Абай) *""Шұбыртпалы ұйқас"" - өлеңдегі барлық тармақтардың бір-бірімен өзара ұйқасып келуі. Жайнаған туың жығылмай,<br /> Жасқанып жаудан тығылмай<br /> Жасаулы жаудан бұрылмай<br /> Жау жүрек жомарт құбылмай...<br /> ==Өлең ырғағы== '''Өлең ырғағы''' – өлеңдегі белгілі ырғақты үлгі-өрнекті қолданудан туатын өлшемділік. Ол алдымен өлеңнің жеке жолдарға, яғни мөлшерлі тармақтарға бөлінуіне байланысты болады. Өлең тармақтарының көлемі әдетте тұрақты. Мысалы, қазақ поэзиясында тармақ көбіне 6, 7 – 8, 11 буынды болып келеді. Әр тармақтың ішкі құрылысы, өрнегі. Айталық, 7 буынды өлең 2 бунақтан (4 буын + 3 буын), ал 11 буынды өлең 3 бунақтан тұрады (3 + 4 + 3 немесе 4 + 3 + 4 буындар). Тармақтар көбіне белгілі мөлшерде топтасып, тұрақты шумақ өрнегін жасайды. 4 тармақты шумақ қай елдің поэзиясында болсын ең жиі қолданылатын үлгі, сондай-ақ 2, 6 тармақты, т.б. шумақтар да кездеседі. Шумақ көлемінде тармақтар әр түрлі тәртіппен өзара ұйқасады, ұйқас бірнеше тармақтың соңындағы сәйкес буындардың дыбыс үйлестігінен туады. Өлең ырғағы өлшемділіктен туса да, жеке сөйлемдердің интонациялық-синтаксистік құрылысының сан алуан болуына орай, өлең сөздің нақтылы айтылуындағы ырғақ-үні үнемі құбылып, өзгеріп отырады. Өлең ырғағын байыту үшін сөзде бай мазмұн-мағына болуы керек, сонда интонация, дауыс толқыны түрленіп, жанданады, сөздің ырғақтылық-әуезділігі арта түседі. Сөз өнері дамыған сайын қазақ өлеңінің құрылысы шыңдалып, кемелденіп, жаңа өлшем-өрнектермен толысып, байып келеді. Қазақ поэзиясының ырғақтық-интонациялық байлығын молынан игеріп, өлең өрнектерін байытып, дамытуға зор үлес қосқан Абай ақын болды. Ол жаңа өлшем, шумақ, ұйқас түрлерін орнықтыруда асқан өнерпаздық көрсетсе, бұрыннан көп тараған белгілі өлшем-өрнектерді керек жерінде өңдеп, түрлендіріп қолдану жағынан да соншалықты зор өнегелі іс атқарды. Абайдың қазақ поэзиясына тыңнан қосқан өлең өрнектерінің ішінде “Сегіз аяқ” пен “Сен мені не етесің?” атты өлеңдері бар. Қазақ ақындары өлеңнің ырғақтық-интонациялық мүмкіншіліктерін толығымен ашу, өлең сөзді сөйлеу интонациясына тән ерекшеліктермен байыта түсу ісіне ат салысып келеді. Әсіресе, соңғы кезде поэзияда ерікті өлең түрі қолданыс тапқан, мұндай өлеңдерде белгілі бір өлшем берік сақталмағанмен, қалыпты ырғақтық өрнектер еркін қолданылады. Қазақ өлеңінің құрылымын [[Ш.Уәлиханов]], [[А.Байтұрсынов]], [[М.Әуезов]], [[І.Жұмалиев]], [[Е.Ысмайылов]], [[С.Мұқанов]], [[З.Ахметов]], [[З.Қабдолов]], т.б. ғалымдар зерттеді.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> == Өлеңнің тақырыбы мен мазмұнына қарай бөлінуі == Өлең елдің елдің қоғами-саяси өміріндегі орны мен тақырыбы мазмұнына қарай әлеуметшіл өлеңдер және тұрмыс-салт өлеңдері делініп екі топқа бөлінеді.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 16-21 бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014</ref> '''Әлеуметшіл өлеңдер.''' Дәстүрлі қазақ қоғамында өлең-жыр - тыңдаушы жұртшылықтың ой мен сезіміне бірдей әсер ететін, жеке бастың сезім күйі, ой санасына ғана емес, әлеуметтік жағдайға, қоғамдық санаға әсер ететіндей құдіретті күші бар құбылыс болды. Әр ханның тұсында елдің сөзін, мүддесін батыра да жеткізе алатын, ханның қиғаш кеткен тұстарын өлең-жырмен жеткізіп ашық айта алатын Асан қайғы, Бұқар сынды тұлғалар болды. Бақсы, жауырыншы, құмалақшыларда өлеңге тән ырғақ, ұйқасты қолданып отырған. Бұл дәстүр түркі-монғол заманында да елес берді. Өлең-сөздің әскери жорық жортуылдарда ықпалы айрықша болған. '''Мадақ өлеңдерде''' әлеуметтік сарын болады. Бұл өлеңдерде әдетте жалпақ жұртқа (ру, тайпа, ел-жұртқа) тұлға болған адамдардың ерлігі, мәрттігі, ақыл мен әділдігі айтылады. '''Тұрмыс-салт өлеңдері.''' Кез-келген қазақ тұрмыс-тіршілігіндегі қызықты, қуанышты сәттерді тоймен атап өткен. Ал қазақтың жиын-тойы, қуанышқа жайылған дастарханы өлеңсіз болмаған. Ел тұрмысындағы бұндай салт-дәстүр халық поэзиясында бесік жыры, тойбастар, қоштасу, сыңсу, жар-жар, беташар тәрізді өлең түрлерінің тақырыптық топтары мен жанрларының қалыптасуына өз әсерін тигізген. '''Өсиет, ғибрат өлең.''' Әдетте жасы үлкен, көргені мен түйгені мол адамның өзінен кейінгі ұрпаққа айтар ғибраты, өнегесі мол сөздерін өлең өрнегіне түсіріп өсиет түрінде айтады. '''Қоштасу өлең.''' Адамның дүниеден өтер шағында артында қалып бара жатқан туған-туыс, дос-жаран, ел жұртымен қоштасқанда айтатын шумақтар қоштасу өлең деп аталады. '''Естірту өлең.''' Жоқтау өлеңге ұқсас көнеден бастау алатын өлең түрі. Естірту өлеңі - аты айтып тұрғандай, дүйім жұрттың қабырғасын қайыстыратын үлкен қайғыны естірту. '''Жоқтау өлең.''' Қайтыс болған, яғни марқұмның тірі кезінде істеген жақсы істері мен қасиеттерін еске түсіріп, дауыс шығара отырып айтылатын ұйқастар жоқтау өлең деп аталады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] [[Санат:Поэзия]] {{stub}} g4ujqxi75hsntrk3lslhl0zmesxkw0c 3594820 3594818 2026-04-28T18:29:50Z Төлеген Мереке 179229 3594820 wikitext text/x-wiki '''Өлең''' – шағын көлемді [[поэзия]]лық шығарма. Ырғағы мен ұйқасы қалыпқа түскен, шумағы мен бунағы белгілі тәртіпке бағынған нақысты сөздер тізбегі. Өлеңнің түрлері мен жанрлары әр алуан: [[ода]], [[элегия]], [[баллада]], [[сонет]], т.б. Кең мағынасында өлең қысқа көлемді поэзиялық туындылардың жалпы атауы болса, тар мағынада музыка [[өнер]] мен сөз өнеріне ортақ туынды, яғни ән өлеңі. Қазақ [[ауыз әдебиеті]]ндегі халық өлеңдері еңбек-кәсіпке орай ([[аңшылық]], [[төрт түлік]], [[наурыз өлеңдері]]), ескілікті наным-сенімге байланысты ([[бақсы]] сарыны, арбау), әдет-ғұрып негізіндегі ([[салт]], [[үйлену]], [[мұң-шер]] өлеңдері), [[қара өлең]], [[тарихи өлең]], [[айтыс]] өлеңдері болып бөлінді. Өлең сөздердің болмысы, жаратылысы аса күрделі, оған [[ишара]], [[меңзеу]], [[салыстыру]], [[жұмбақтау]], [[астарлау]], [[бейнелеу]], [[теңеу]], [[ұқсату]], т.б. тән. Өлең лирика жанрында кең тарады, тақырыбы жағынан саяси, көңіл күйі, [[табиғат]], [[махаббат]] және [[философия]] түрлерге жіктеледі. ==Өлең құрылысы== '''Тармақ''' – поэзиядағы өлең ырғағының негізгі бөлшегі; буын саны тұрақты келетін өлең жолы. '''Бунақ''' – өлең жолының, яғни тармағының ырғақтық жағынан жеклеген бір бөлшегін құрайтын буындар тобы; көбейген сайын өлеңінің ырғағын күшейтіп ширата түсетін өлең тармағының бөлшегі. '''Өлең құрылысы''' – өлең өлшемдерінің жасалу жүйесі, дыбыс үндестігі мен ырғағына тән ерекшеліктерді белгілейтін шарттар мен заңдылықтар. Өлең-жырдың күнделікті айтылатын жай сөз, қара сөздерден басты айырмасы олар мөлшерлі жеке жолдарға, яғни тармақтарға бөлінеді. Өлең тармағының құрылыс жүйесі әр халықтың поэзиясында өзінше қалыптасқан. Дүниежүзілік әдебиетте орын тепкен өлең құрылымы 4 түрге бөлінеді: <br/> 1) [[Метрикалық өлең]] жүйесі өлең ырғағында ұзын буын мен қысқа буынның кезектесіп келуіне негізделеді. Мысалы, ежелгі [[грек]] және [[рим]] поэзиясында кең орын алған [[ямб]], [[хорей]], т.б. <br/> 2) [[Силлабо-тоникалық өлең]] жүйесінде екпінсіз буын мен екпінді буындар кезектесіп келеді. Ол [[орыс]], [[неміс]], [[ағылшын]] халықтары поэзиясында кездеседі. <br/> 3) [[Тоникалық өлең]] жүйесі орыстың халық поэзиясында қолданылған. Оны жазба әдебиетте орнықтырған [[A.Маяковский]] болды. Мұнда ырғақ екпінді буындарға негізделеді, екпін түспейтін буындар есепке алынбайды. Кейбір қосарланып келетін сөздер болмаса, тармақтағы әр сөз бір екпінмен айтылып, дербес ырғақтық бөлшек құрайды. Мұның өзі өлеңді мәнерлеп, тақпақтап оқуға мүмкіндік береді. <br/> 4) [[Силлабикалық өлең]] жүйесі буын санының мөлшерін тұрақты сақтауға негізделген. Бұл өлең құрылысы [[француз]], [[чех]], [[итальян]] және барлық [[түркі тілдес халықтар]]дың поэзиясында қолданылады. Бұл өлең құрылысының басты сипат-белгілерін қазақ өлеңдерінің құрылымынан анық аңғаруға болады. Өлең құрылысының ұлттық сипат белгілері ұлт тілімен тамырлас. Қазақ өлеңі, алдымен буынға негізделіп, ырғақ пен тармақ та, ұйқас пен [[шумақ]] та буынға бағынады; қысқышы ''Қазақ өлеңдерінің құрылысы''. ==Өлең өлшемі== '''Өлең өлшемі''' – біркелкі ырғақ сақтау үшін қолданылатын өрнек. Өлең өлшемінің негізгі атаулары ежелгі грек поэзиясынан келген, көне грек, рим әдебиетінде бұл өлшемдер ұзын буын мен қысқа буынның кезектесуі арқылы жасалған. [[Араб]], [[парсы]], қазақ поэзиясындағы өлең өлшемі буын санын тұрақты мөлшерде сақтау арқылы жасалады. Мысалы, қазақ жыр үлгісінің тармақтары көбіне 7 не 8 буынды болып келеді, сондай-ақ 6 буынды өлең өлшемі қолданылады. Ең көп тараған өлшемнің бірі 11 буынды. Тармақта буын саны төрттен асса, ол ырғақтың құрылысы жағынан бірнеше бунаққа бөлінеді. Мысалы, алты буынды тармақта екі бунақ болады (3 буын + 3 буын). Поэзияда орныққан өлең өлшемдері ауызекі тілде күнделікті айтылатын сөзге тән ырғақтың ең жеңіл, ықшам түрлерін саралап, екшеп, соларды бір жүйеге түсіру негізінде жасалған. Қазақ поэзиясында аралас буынды өлең өлшемдері де жиі қолданылады. [[Абай]]дың “[[Сегіз аяқ|Сегіз аяғы]]” осындай үлгімен жазылған. Мұнда 5 және 7 – 8 буынды тармақтар белгілі ретпен кезектесіп отырады. Өлең өлшемі сөздердің тек сыртқы өрнегі ғана емес, ол ойдың өрістеуі, сөздердің мағыналық өзара байланысына, қиюласуына орайлас келеді. ==Шумақ== Өлең-жырларда, дастан-поэмаларда өлең тармақтарының белгілі ретпен топтасуы; кем дегенде ырғақтық өрнегі ұқсаса екі тармақтан тұратын өлеңнің бөлшегі; өлеңді сөйлемдердің синтаксистік құрылысы жағынан тиянақты болып келетін өлең бөлшегі. ==Өлең ұйқасы== '''Өлең ұйқасы''' – тармақтың соңындағы бірнеше буынның келесі тармақтарға сәйкес буындармен үйлесуі. Ұйқас өлеңдегі әр тармақтың жігін айқындап, өлең сөздің ырғағын күшейтуге себін тигізеді, әуезділігін арттырады. Ұйқас түрлерін ажыратқанда, алдымен, оның сапасы, яғни ұйқасқан сөздердің өзара үйлесімі еске алынады. Ұйқас өзара үйлескен тармақтардың кезектесу ретіне қарай сан түрлі болып келеді: ең көп кездесетін ұйқастар: [[егіз ұйқас]] (аа), [[шалыс ұйқас]] немесе [[кезекті ұйқас]] (абаб), [[қаусырма ұйқас]] немесе [[орама ұйқас]] (абба). Соңғысы орыс поэзиясында жиі қолданылады, ал қазақ поэзиясында көп кездесетіні – қара өлең ұйқасы деп аталатын [[ақсақ ұйқас]] (ааба). Бұл 11 буынды өлең өлшемінде үнемі дерлік қолданылады. Қазақ поэзиясындағы жыр ұйқасы кейде шұбыртпалы ұйқас деп те аталады, ол бір ұйқасты ұзақ сақтап, бірнеше тармақтарды бірыңғай үйлестіруімен ерекшеленеді. Көбінше негізгі ұйқасқа ([[желілі ұйқас]]) қосымша, [[жанама ұйқас]] ілесіп, қосарланып отырады. Абай қолданған ұйқастың жаңаша түрлері: [[алты тармақты ұйқас]] ([[алты аяқ]], аабввб) және “Сегіз аяқтың” ұйқасы (аабввбгг). ==Мысалдар== *""Қара өлең ұйқасы"" - 4 тармақты шумақтағы 1,2,4-тармақтардың өзара ұйқасуы, 3-тармақитың бос қалуы. Әйел, еркек, жалпы жас!<br /> Көтеріл, көрін, көзіңді аш!<br /> Жаңбырлы жазғы жапырақтай,<br /> Көркей, көгер, гүлің шаш. *""Қаусырма ұйқас""-өлең шумағындағы алғашқы тармақ пен соңғы тамрмақтың және ортадағы тармақтардың ұйқасып келуі. Ауылдың алды айдын көл,<br /> Айдын көлде шағала,<br /> Айдын көлді жағала,<br /> Айнала қонған қалың ел.<br /> *""Егіз ұйқас"" Сені ойлаумен барлық күнім, барлық түнім өтеді (а) (өтеді) Өте қатты жақсы көрем шын сүйемін мен сені (а) (мен сені) Сендей қызды ешқашан да өмірімде көрмедім (в) (көрмедім) Бұл өмірде сендей сұлу бар екенің білмедім (в) (білмедім) (Сағындық Қуандық) *""Шалыс ұйқас"" Шаң шығармас жол дағы, (а) ( жол дағы) Сілкіне алмас жапырақ. (в) (жапырақ) Тыншығарсың сен дағы, (а) (сен дағы) Сабыр қылсаң азырақ. (в) (азырақ) (Абай) *""Шұбыртпалы ұйқас"" - өлеңдегі барлық тармақтардың бір-бірімен өзара ұйқасып келуі. Жайнаған туың жығылмай,<br /> Жасқанып жаудан тығылмай<br /> Жасаулы жаудан бұрылмай<br /> Жау жүрек жомарт құбылмай...<br /> ==Өлең ырғағы== '''Өлең ырғағы''' – өлеңдегі белгілі ырғақты үлгі-өрнекті қолданудан туатын өлшемділік. Ол алдымен өлеңнің жеке жолдарға, яғни мөлшерлі тармақтарға бөлінуіне байланысты болады. Өлең тармақтарының көлемі әдетте тұрақты. Мысалы, қазақ поэзиясында тармақ көбіне 6, 7 – 8, 11 буынды болып келеді. Әр тармақтың ішкі құрылысы, өрнегі. Айталық, 7 буынды өлең 2 бунақтан (4 буын + 3 буын), ал 11 буынды өлең 3 бунақтан тұрады (3 + 4 + 3 немесе 4 + 3 + 4 буындар). Тармақтар көбіне белгілі мөлшерде топтасып, тұрақты шумақ өрнегін жасайды. 4 тармақты шумақ қай елдің поэзиясында болсын ең жиі қолданылатын үлгі, сондай-ақ 2, 6 тармақты, т.б. шумақтар да кездеседі. Шумақ көлемінде тармақтар әр түрлі тәртіппен өзара ұйқасады, ұйқас бірнеше тармақтың соңындағы сәйкес буындардың дыбыс үйлестігінен туады. Өлең ырғағы өлшемділіктен туса да, жеке сөйлемдердің интонациялық-синтаксистік құрылысының сан алуан болуына орай, өлең сөздің нақтылы айтылуындағы ырғақ-үні үнемі құбылып, өзгеріп отырады. Өлең ырғағын байыту үшін сөзде бай мазмұн-мағына болуы керек, сонда интонация, дауыс толқыны түрленіп, жанданады, сөздің ырғақтылық-әуезділігі арта түседі. Сөз өнері дамыған сайын қазақ өлеңінің құрылысы шыңдалып, кемелденіп, жаңа өлшем-өрнектермен толысып, байып келеді. Қазақ поэзиясының ырғақтық-интонациялық байлығын молынан игеріп, өлең өрнектерін байытып, дамытуға зор үлес қосқан Абай ақын болды. Ол жаңа өлшем, шумақ, ұйқас түрлерін орнықтыруда асқан өнерпаздық көрсетсе, бұрыннан көп тараған белгілі өлшем-өрнектерді керек жерінде өңдеп, түрлендіріп қолдану жағынан да соншалықты зор өнегелі іс атқарды. Абайдың қазақ поэзиясына тыңнан қосқан өлең өрнектерінің ішінде “Сегіз аяқ” пен “Сен мені не етесің?” атты өлеңдері бар. Қазақ ақындары өлеңнің ырғақтық-интонациялық мүмкіншіліктерін толығымен ашу, өлең сөзді сөйлеу интонациясына тән ерекшеліктермен байыта түсу ісіне ат салысып келеді. Әсіресе, соңғы кезде поэзияда ерікті өлең түрі қолданыс тапқан, мұндай өлеңдерде белгілі бір өлшем берік сақталмағанмен, қалыпты ырғақтық өрнектер еркін қолданылады. Қазақ өлеңінің құрылымын [[Ш.Уәлиханов]], [[А.Байтұрсынов]], [[М.Әуезов]], [[І.Жұмалиев]], [[Е.Ысмайылов]], [[С.Мұқанов]], [[З.Ахметов]], [[З.Қабдолов]], т.б. ғалымдар зерттеді.<ref>Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. — Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010 жыл.ISBN 9965-26-096-6</ref><ref name="source1">"Қазақ Энциклопедиясы"</ref> == Өлеңнің тақырыбы мен мазмұнына қарай бөлінуі == Өлең елдің елдің қоғами-саяси өміріндегі орны мен тақырыбы мазмұнына қарай әлеуметшіл өлеңдер және тұрмыс-салт өлеңдері делініп екі топқа бөлінеді.<ref>Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі. Энциклопедия. 5-том. 16-21 бет. «Азия Арна» баспасы. Алматы, 2014</ref> '''Әлеуметшіл өлеңдер.''' Дәстүрлі қазақ қоғамында өлең-жыр - тыңдаушы жұртшылықтың ой мен сезіміне бірдей әсер ететін, жеке бастың сезім күйі, ой санасына ғана емес, әлеуметтік жағдайға, қоғамдық санаға әсер ететіндей құдіретті күші бар құбылыс болды. Әр ханның тұсында елдің сөзін, мүддесін батыра да жеткізе алатын, ханның қиғаш кеткен тұстарын өлең-жырмен жеткізіп ашық айта алатын Асан қайғы, Бұқар сынды тұлғалар болды. Бақсы, жауырыншы, құмалақшыларда өлеңге тән ырғақ, ұйқасты қолданып отырған. Бұл дәстүр түркі-монғол заманында да елес берді. Өлең-сөздің әскери жорық жортуылдарда ықпалы айрықша болған. '''Мадақ өлеңдерде''' әлеуметтік сарын болады. Бұл өлеңдерде әдетте жалпақ жұртқа (ру, тайпа, ел-жұртқа) тұлға болған адамдардың ерлігі, мәрттігі, ақыл мен әділдігі айтылады. '''Тұрмыс-салт өлеңдері.''' Кез-келген қазақ тұрмыс-тіршілігіндегі қызықты, қуанышты сәттерді тоймен атап өткен. Ал қазақтың жиын-тойы, қуанышқа жайылған дастарханы өлеңсіз болмаған. Ел тұрмысындағы бұндай салт-дәстүр халық поэзиясында бесік жыры, тойбастар, қоштасу, сыңсу, жар-жар, беташар тәрізді өлең түрлерінің тақырыптық топтары мен жанрларының қалыптасуына өз әсерін тигізген. '''Өсиет, ғибрат өлең.''' Әдетте жасы үлкен, көргені мен түйгені мол адамның өзінен кейінгі ұрпаққа айтар ғибраты, өнегесі мол сөздерін өлең өрнегіне түсіріп өсиет түрінде айтады. '''Қоштасу өлең.''' Адамның дүниеден өтер шағында артында қалып бара жатқан туған-туыс, дос-жаран, ел жұртымен қоштасқанда айтатын шумақтар қоштасу өлең деп аталады. '''Естірту өлең.''' Жоқтау өлеңге ұқсас көнеден бастау алатын өлең түрі. Естірту өлеңі - аты айтып тұрғандай, дүйім жұрттың қабырғасын қайыстыратын үлкен қайғыны естірту. '''Жоқтау өлең.''' Қайтыс болған, яғни марқұмның тірі кезінде істеген жақсы істері мен қасиеттерін еске түсіріп, дауыс шығара отырып айтылатын ұйқастар жоқтау өлең деп аталады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Әдебиет]] [[Санат:Поэзия]] {{stub}} 0o6ddt0a4108o6yog0afcqmyr1upj0i Француз Гвианасы 0 39759 3595215 2686559 2026-04-29T10:49:24Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595215 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Guyane map-en.svg|thumb|right|Француз Гвианасы физикалық картасы]] '''Француз Гвианасы''' ({{lang-fr|Guyane Française}}), ресми атауы '''Гвиана''' ({{lang-fr|Guyane}}) — [[Оңтүстік Америка]]ның солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан Франция территориясы. ==Сипаттамасы== Жер аумағы 91 мың км². Халқы 157 мың (креолдар, зәңгілер, үндістер) (1997). Әкімшілік орталығы — [[Кайенна]] (41 мың). Ресми тілі — [[француз тілі]]. Тұрғындары, негізінен, католиктер. Францияның мемл. атқару органы — префектура мен жергілікті өзін-өзі басқару органдары (Бас кеңес пен аймақтық кеңес) билік жүргізеді. Жері, негізінен, таулы-қыратты. Қойнауы кен байлықтарына бай. Климаты субэкваторлық, ыстық. Жыл бойғы орт. температура 28° – 29°С. Орташа жауын-шашын мөлш. 3000 мм. Терр-н түгелдей мәңгі жасыл ормандар мен саванна өсімдіктері алып жатыр. ==Тарихы== Елдің ежелгі тұрғындары — үндістер. 1499 ж. еуропалықтардан бірінші болып испандықтар келді. XVII — XVIII ғ-ларда бұл өңір үшін Франция, Португалия, Англия, Голландия мемлекеттері өзара таласты. 1817 жылдан бастап қана Гаусс толығымен Францияның отарына айналды. Француз үкіметі бұл аймаққа саяси тұтқындарды жер аударып отырды. 1946 ж. Г-ға мұхиттың арғы жағындағы департамент, 1975 жылдан бастап арнайы аймақ мәртебесі берілді. Гаусс — экономикасы нашар дамыған аграрлы ел, қаржы жағынан француз үкіметіне тәуелді. [[Тұрғындар]]ы а.ш-на қоса қымбат бағалы ағаштарды дайындаумен де айналысады. Пайдалы қазбаларға (алтын, боксит, т.б.) [[бай]] болғанымен, оларды өндіру кең көлемде жолға қойылмаған. Негізгі сауда серіктестері: [[Франция]], [[Германия]], [[Италия]], [[Нидерланд]], [[Жапония]], [[АҚШ]]. {{stub}} {{wikify}} {{Оңтүстік Америка елдері}} {{Франция департаменттері}} {{Франция аймақтары}} [[Санат:Француз Гвианасы|*]] jm7w9uixnn3b8yah46761bgetuv9osn Сығандар 0 40648 3594996 3536283 2026-04-29T05:48:13Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594996 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Сығандар |төл атауы = рома, Rom |сурет = Khamoro Roma Festival 2007 Prague.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 12-18 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Румыния}} |саны1 = 619 мың – 2,5 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Мажарстан}} |саны2 = 309 000 – 700 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = {{Байрақ|Испания}} |саны3 = 500 000 |түсініктемелер3 = |аймақ4 = {{Байрақ|Франция}} |саны4 = 400 000 |түсініктемелер4 = |аймақ5 = {{Байрақ|Болгария}} |саны5 = 325 000 –800 000 |түсініктемелер5 = |аймақ6 = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |саны6 = 250 000 |түсініктемелер6 = |аймақ7 = {{Байрақ|Ресей}} |саны7 = 205 000 |түсініктемелер7 = |аймақ8 = {{Байрақ|Словакия}} |саны8 = 105 000 – 400 000 |түсініктемелер8 = |аймақ9 = {{Байрақ|Италия}} |саны9 = 170 000 |түсініктемелер9 = |аймақ10 = {{Байрақ|Украина}} |саны10 = 100 000 |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[сыған тілі]], [[домари тілі]], [[ломаврен тілі]] |діні = [[христиандық]], [[ислам]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Сығандар''' (өз атауы - рома) — әлемнің көптеген елдерінде тұратын этникалық топ. Олардың саны, әртүрлі бағалаулар бойынша, 12-18 миллионға дейін. Оның 7–8 миллионы Орталық, Оңтүстік-Шығыс және Шығыс Еуропада тұрады. [[Румыния]]да 619 мың – 2,5 млн адам, [[Мажарстан]]да 309–700 мың адам, [[Испания]]да – 500 мың адамға дейін, [[Франция]]да – 400 мың адамға дейін, [[Болгария]]да 325,3–800 мың адам, [[Ұлыбритания]]да – 250 мың адамға дейін, [[Ресей]]де 205 мың адам, [[Словакия]]да 105,7–400 мың адам, [[Италия]]да – 170 мың адамға дейін, [[Украина]]да – 100 мыңға дейін адам тұрады.<ref>{{cite web|url=https://old.bigenc.ru/ethnology/text/4678842?ysclid=m82yz1fzj057987765|title=Үлкен Ресей энциклопедиясы 2004–2017|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> == Тілі == Тілі [[санскрит]]ке де, бірқатар жаңа үнді тілдеріне де жақындығын сақтаған. Әр түрлі халықтар сығандарды түрліше атайды. Жалпы саны шамамен 7 млн-дай адам (2005). Сыған тілі көптеген диалектілерге бөлінеді. Сыған тілі шет тілдік ортада қолданылып және дами отырып, онымен байланыста болатын тілдер өз ықпалын тигізетініне қарамастан, үндіарийлік сөздік қорын және байырғы белгілерін сақтап қалды.<ref>{{кітап|авторы=Э.Д. Сүлейменова, Д.Х. Ақанова, Н.Ж. Шаймерденова|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=«Қазақстан тілдері: әлеуметтік лингвистика анықтамалығы» |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=«Издательство Золотая Книга» ЖШС |жыл=2020 |томы= |беттері=176 |барлық беті=480 |сериясы= |isbn=978–601–7988-21-0|тиражы= }}</ref> == Діні == Сығандар өздері тұрып жатқан мемлекеттің дінін қабылдай салады, қоныс аударғанда қажет болса дінін де жиі өзгертіп отырады. Ресейдегі діни сығандар негізінен [[Православ шіркеуі|православие]], Балқан елдерінде [[Сунниттер|сүнниттер]] , ал Еуропа елдерінде [[Католицизм|католиктер]]. Дәстүрлі нанымдар да кең тараған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/365|title=Деметра Н.Г. Сығандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> == Тарихы == Тарихы мен шығу тегі аса күрделі. Ғалымдардың көпшілігі сығандардың арғы тегі [[Үндістан]]нан шыққан, олар 1-мыңжылдықта қалыптаса бастаған деп есептейді. Алғашқыда олар Иран мен Мысырда, кейіннен Византияның шығысында ұзақ уақыт тұрақтап тұрған. 2-мыңжылдықтың бас кезінде Балкан түбегі мен Солт. Африкаға жылжып, XIII — XV ғ-ларда Орт. және [[Шығыс Еуропа]]ға, кейіннен Солт. және Оңт. Америка мен Австралияға (XIX ғ.) жеткен. Бастапқыда Еуропа елдері сығандарды жақсы қабылдағанымен, біраз уақыттардан кейін оларды қаңғыбас, қайыр-садақа сұраушы ретінде қудалай бастады. XVIII ғ-дың соңына қарай Еуропаның бірқатар елдері оларды шеттетуді біршама тоқтатты. Осы кездері халықтың көшпелі, отырықшы және жартылай көшпелі болып бөлінуі жүріп жатты. Дегенмен, бүкіл әлем, сығандарды көшпелі халық ретінде біледі. == Кәсібі == [[Сурет:Valerio .jpg|нобай|оңға|100px|Сыған ұстасы]] Сығандардың көбісі музыка, би, түрлі қолөнер, киім-кешек, тамақ, гүл сатудан ақша табады. Көпшілігі білім алмаған, әрі кеткенде білім деңгейі орташа деңгеймен шектеледі. Көптеген сығандар балаларын мектепке жіберуге қорқып, тіпті басқа балалармен байланысын шектеді. Бұл сығандар арасындағы жалпы сауатсыздықтың басты себебі болды. Кей топтары әлі күнге дейін алыпсатарлықпен, әйелдер бал ашумен, қайыр-садақа сұраумен айналысады. Сығандардың әртүрлі топтарында әртүрлі қолөнер басым болды: ұсталық, қазандық жасау және қалайылау, ағаш ою, зергерлік бұйымдар жасау. Бұрын сығандардың барлық топтарында еркектерде жылқы саудасы және әйелдерде бал ашу жиі кездесетін. Бүкіл әлемдегі сығандар керемет музыканттар, бишілер, әншілер ретінде танымал болды.<ref>{{cite web|url=http://www.etnosy.ru/node/1655|title=Деметер Н.Г. КСРО-дағы сығандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> == Тұрмыс салты == [[Сурет:Kakava2015 (25).JPG|нобай|оңға|200px|Түрік сығандары]] Көшпелі сығандардың XIX — XX ғасырдың басында қарапайым (кіші) отбасы болды, әдетте көп балалы, бірақ күрделі (үлкен) отбасы да сақталды. Отбасының құрылымы патриархалды болды. Олар белгілі бір аумақта көшіп жүреді, қандас туыстардан не болмаса басқа ру өкілдерінен құралған таборға бірігеді, оны вайда (немесе сагибо-скиро) басқарады. Вайда көшіп жүрген мемлекеттегі сығандардың ресми өкілі, ол сонымен қатар ішкі қақтығыс, дау-дамайларды реттеп отырады. Онымен бірге табордағы бәйбіше әйелдің де ықпалы күшті. [[Табор]]дың вайда билігімен жұмсалатын қоғамдық кассасы болады. Сыған әйелдерінің бас билігі жоқ. Ол әкесіне, кейін күйеуіне сөзсіз бағынуға міндетті, отбасын асырау да соның мойнында. Сыған отбасылары экономикалық ынтымақтастықпен, бәсекелестіктің жоқтығымен, бір ұрпақ өкілдерінің теңдігімен және аға буынның иерархиялық басымдылығымен сипатталады. Өзара көмек көрсету, қонақжайлылық салттары берік сақталған.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=TSYG|title=Әлем халықтары/Сығандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> === Елді мекендері мен дәстүрлі баспаналары === [[Сурет:Заравшан. Цыгане Люли(N1536)Ордэн,1880егг. Альбом.1-4. Кавказ и Ср.Азия bfb95b52e2 o.jpg|нобай|оңға|200px|Сыған шатыры: Заравшан 1880]] Көшпелі сығандардың негізгі баспанасы – шатыр. Мұндай тұрғын үйдің құрылымы күшті желдерге төтеп беруге арналған. Тірек ретінде 8 таяныш қолданылады. Үстіне қалың мата шүберек керілген. Молдова сығандары аласа шатырлар құрады. Жатын орын тұрғылықты жеріне байланысты салынды. Жылы аймақтарда олар төсеніштерде ұйықтайды. Сығандар әрқашан өзендер мен көлдердің жанында тоқтауға тырысты. Желден қорғану үшін орманға жақын жерді таңдады. Классикалық сыған шатырында перде болып табылатын «есік» бар. Мұндай шатырларды ''катундар'' деп атайды.<br /> Отырықшы өмір салтына бет бұрған сығандар кірпіштен үй тұрғызды. Мұндай ғимараттар кірпіш үйлер деп аталды, кірпішті бекіту үшін сазбалшық пайдаланылды. Нағыз отырықшы сығандар жеркепеде тұруды жөн көрді. Қан сорғыш жәндіктерден қорғану үшін төсек-орынның айналасына масахана ілді.<br /> Кавказ сығандары шатырларын жерге жақын болатындай етіп орналастырды. Дегенмен, сығандардың өздері шатырдың биік болуы керек деп санайды. Оның шыңы неғұрлым жоғары болса, тұрғын үй соғұрлым әдемі болып саналады. Отырықшы сығандар жеркепелерден басқа үңгірлерді де пайдаланады (мысалы, Сакраментода). Балқан сығандары күрке салад, ал Румыния ауылының тұрғындары кірпіштен үй салады.<ref>{{cite web|url=https://travelask.ru/articles/tsygane-yarkie-vo-vseh-smyslah|title=Сығандар барлық жағынан жарқын халық|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Костюмнің негізі - желбіршектері бар кең белдемше, дәстүр бойынша сыған әйелдеріне аяқтарын ашуға қатаң тыйым салатындықтан, олар қосымша мата бөліктерін тіккен. [[Сурет:Gabor gypsies.jpg|нобай|оңға|200px|Ұлттық киімдегі Румын сығандары]] Тұрмысқа шыққан әйелдер белдемше үстіне алжапқыш киюі керек. Алжапқыштың астында ұсақ тұрмыстық заттарды сақтауға арналған үлкен қалтасы болған. Кәзекей мен жемпірлер бос және жағасыз болды, жеңдер қолдың кем дегенде төрттен бірін жабуы керек. Тұрмысқа шыққаннан кейін әйелдің басы жалаңаш көрінуге құқығы болмағандықтан, өмір бойы басына орамал таққан.<br /> Зергерлік бұйымдарды молынан пайдаланады, ол жөнінде өзіндік түсіндірмесі бар. Көшпелі сығандар жинаған ақшасын банкке қалдыра алмайды, тапқан табысына тұрмыстық заттар мен қымбат киім-кешек сатып ала алмайды, себебі – табордың қашан жаңа жерге көшетіні белгісіз. Сондықтан олар «менде бар нәрсені өзіммен бірге алып жүремін» деген қағидамен әрекет етіп, зергерлік бұйымдарға ақша салды. Ерлер костюмі дәстүрлі венгр киімдерінің әсерінен қалыптасты. Кең көйлектер, күміс түймелері бар күртешелер, кестеленген жилеттер, былғары белдіктер мен бас киімдер. Етік ер адамдар киімінің маңызды элементі болды.<br /> Сығандар суық ауа райына дейін жалаң аяқ биледі. Сәнқой ер адамдар күртелеріне жібек орамал тағып жүрді, ал қымбат аксессуар темекі шегетін түтіктер болды. Белдіктер де өрнектеліп, тастармен безендіріліп және оларға көптеген пайдалы заттар ілінген: қамшы, пышақ, темекі салынған сөмкелер т.б. Ер адамның сол құлағына сырға тағылды. Сығандар киімінің әрбір детальдары бостандық рухын, халықтың табиғатын және көшпелі тұрмысын білдіреді.<ref>{{cite web|url=https://ethnomir.ru/articles/tsyganskiy-kostyum/?ysclid=m8334g3t95102490522|title=Сыған костюмі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === [[Сурет:Olla gitana.jpg|нобай|оңға|200px|Сыған рагуы - (көкөніс қосып, ет не балықтан жапырақтап турап пісірген тағам)]] Батыс еуропалық сыған топтарының тамақтану әдеттері олардың көшпелі өмір салтының әсерін көрсетеді. Олардың тағамдарында бір қазанда пісіруге болатын сорпалар мен бұқтырылған тағамдар, сондай-ақ балық пен жабайы аң еті басым. Отырықшы шығыс еуропалық сығандардың диетасы дәмдеуіштерді, әсіресе ащы бұрыштарды көп мөлшерде қолданумен сипатталады. Сығандардың барлық топтары арасында тағамды дайындау салыстырмалы тазалықтың әртүрлі тыйымдарын сақтаумен қатаң түрде шартталған. Қозы еті негізінен мерекелік ет түрі болып саналады. Кейде кірпі тамақ ретінде пайдаланылды. Етті қара болғанша қуыру әдеті болған. Отырықшы сығандар оны пеште қуыра алатын. Ежелгі заманнан бері сығандар шұжық жасауды үйренді - бұл үшін олар туралған етті сиырдың ішегіне орады.<br /> Тағы бір танымал ет тағамы - харба. Бұл бауыр мен шошқа майының қоспасы болып табылатын майлы өнім. Харба жануардың қаны арқылы дайындалады, содан кейін сұйықтық ағызылады және етке пияз, сарымсақ және дәмдеуіштер қосылады. Көкөністер сорпалар жасау үшін пайдаланылады, содан кейін шошқа майымен толтырылады. Отырықшы сығандар ұн өнімдерін тұтынады. Сығандар асханасында қуырылған жұмыртқалар ерекше орын алады. Оған көкөністер, сарымсақ, шошқа майы қосылады. Ең танымал сусын сүт болып саналады.<ref>{{cite web|url=https://www.krugosvet.ru/enc/narody-i-yazyki/tsygane|title=Сығандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> === Фольклоры === [[Сурет:Gypsy family (1884 by Mihály Munkácsy.jpg|нобай|оңға|200px|Сыған отбасы 1884]] Сығандардың фольклоры, айналасындағы халықтардың кейбіреулерінен алынғанына қарамастан, өзіндік ерекшелігін сақтайды. Халық ауыз әдебиетінің негізін музыка мен ән құрайды. Сондай-ақ белгілі ертегілер, мифтер, отбасылық аңыздар, мақал-мәтелдер мен ертегілер бар. Әннің таңғаларлық жағымды түрі – романс болды. Сығандардың қайталанбас өзіндік әдебі – иығын сермеу. Әйгілі сығандар биінің шығу тегі Түркия мен Солтүстік Африкадан шыққанымен, орындау тәсілі бойынша ерекшеленеді. Ресейде сығандар «Цыганочка» биінің арқасында танымал болды. «Сыған биіне» тән ерекшелік – иықтың дірілдеп, кеуденің толқын тәрізді қимылдары. Музыка Италияда, Испанияда және Португалияда кеңінен таралған. Көптеген еуропалық сығандар Еуропа елдерінде ғана емес, бүкіл әлемде өнер көрсететін әйгілі виртуоздарға айналды. Сығандардың ең танымал аспабы - скрипка. Сығандардың фольклоры әлемдегі ең бай шығармалардың бірі. Сығандар қасқырлар, өлі адамдар, аруақтар, вампирлер және үй рухтары туралы әңгімелейтін көптеген қорқынышты оқиғалардың авторлары. Әндер мен әдеби шығармалардың көпшілігі махаббатқа, өмірлік жағдайларға, ертегілер мен анекдоттық оқиғаларға арналған.<ref>{{cite web|url=https://xn--80aaaa1bcaqfbqcckfp8c4cxgsc.xn--p1ai/nationalities/%D0%A6%D1%8B%D0%B3%D0%B0%D0%BD%D0%B5?ysclid=m832gqjra9958975571|title=Сығандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> == Қазіргі әлемдегі сығандар өмірі == [[Сурет:Romani people from Kineshma 01.jpg|нобай|оңға|200px|Ресей сығандары]] Сығандар туралы көптеген жағымсыз әсерлер бар: олар қылмысқа араласады, қайыр сұрайды, сәуегейлік айтады. Дегенмен, қазіргі сығандар бұл кескінге сәйкес келуді әлдеқашан тоқтатты. Бұл адамдардың көпшілігі кең ауқымды қызметпен айналысады. Олардың көпшілігі дәрігерлер, жұмысшылар, өнер адамдары, мұғалімдер, заңгерлер. Ал олардың балалары көптен бері мектепке барып, жоғары оқу орындарына түсіп жатыр. Қазіргі әлемде сығандарды басқа ұлттардан ажырату қиын болуы мүмкін. Өздері орналасқан аймақ тілдерінде сөйлейді және көбінесе заманауи сән үрдістеріне сәйкес киінеді. Дегенмен, сығандар әлі күнге дейін өз дәстүрлерін құрметтейді және оларды ұстанады.<br /> Біз көбінесе сығандарды жалғыз халық ретінде қабылдаймыз. Дегенмен, оның құрамында көптеген этностар бар. Бұл орыс сығандары, украиндық сервтер, венгр ловары, румындық кэлдэрари, балтық лотвалары. Сығандардың әртүрлі түрлері бар. Кейбір адамдар ''табор'' дәстүрінің заңдылықтарын көбірек, кейбіреулері аз сақтайды.<ref>{{cite web|url=https://nazaccent.ru/school_content/5114/?ysclid=m8393oag8e899175208|title=Ром заңдары: Қазіргі әлемдегі сығандар өмірі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-03-10 |lang=}}</ref> == Қазақстандағы сығандар == Қазақстанға сығандардың келуі кеңес дәуірінен басталып, бұл үрдіс әлі күнге жалғасып келеді. Қазақстанның сыған диаспорасы санының жалпы динамикасы мынадай: *7 775 (1970 ж.), *8 626 (1979 ж.), *7 061 (1989 ж.), *5 130 (1999 ж.), *4 165 (2013 ж.) адам.<ref>{{кітап|авторы= Бас.ред. Ж.Н.Тойбаева./Құраст.Ғ.Жандыбаев., Г.Егеубаева|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстан халқы. Энциклопедия |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Алматы |баспасы=«Қазақ энциклопедиясы» |жыл= 2016|томы= |беттері=390 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7472-88-7 |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Еуропа халықтары}} [[Санат:Көшпенділер]] [[Санат:Үндіарилік халықтар]] hzb9gsp6bmuwb283kkwy9sq93bj6d1x Қошқаран ауылы 0 40808 3594550 2896586 2026-04-28T12:22:56Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594550 wikitext text/x-wiki '''Қошқаран ауылы''' – [[палеолит]] дәуірінің ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы [[Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. [[палеонтолог]] М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан геологиялық экспедиция (жетек. Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – [[Ресей]] біріккен археологиялық экспедиция (жетек. А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, әктас, [[кварцит]], құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, леваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, тағы басқа Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 жылдан асады. Қазақстан, Ресей, [[Германия]] ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқараннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қ-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңд. 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқаран және оның төңірегіндегі [[Шоқтас (қалашық)|Шоқтас]] ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер. ==Дереккөздер== Қазақ энциклопедиясы {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] [[Санат:Қазақстан көне қалалары]] {{stub}} 9hzidxi1dqzywyi4yv6brd0dhmzmojq 3594555 3594550 2026-04-28T12:33:57Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594555 wikitext text/x-wiki '''Қошқаран ауылы''' – [[палеолит]] дәуірінің ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы [[Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. [[палеонтолог]] М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан геологиялық экспедиция (жетек. Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – [[Ресей]] біріккен археологиялық экспедиция (жетек. А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, [[әктас]], [[кварцит]], құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, леваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, тағы басқа Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 жылдан асады. Қазақстан, Ресей, [[Германия]] ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқараннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қ-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңд. 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқаран және оның төңірегіндегі [[Шоқтас (қалашық)|Шоқтас]] ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер. ==Дереккөздер== Қазақ энциклопедиясы {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] [[Санат:Қазақстан көне қалалары]] {{stub}} 5vtcq30ovmoxbkuzbrkl32hrfmrw9lt 3594556 3594555 2026-04-28T12:34:28Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594556 wikitext text/x-wiki '''Қошқаран ауылы''' – [[палеолит]] дәуірінің ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы [[Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. [[палеонтолог]] М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан геологиялық экспедиция (жетек. Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – [[Ресей]] біріккен археологиялық [[экспедиция]] (жетек. А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, [[әктас]], [[кварцит]], құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, леваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, тағы басқа Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 жылдан асады. Қазақстан, Ресей, [[Германия]] ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқараннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қ-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңд. 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқаран және оның төңірегіндегі [[Шоқтас (қалашық)|Шоқтас]] ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер. ==Дереккөздер== Қазақ энциклопедиясы {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] [[Санат:Қазақстан көне қалалары]] {{stub}} pg7yyijjv52bbqjd155e9aqlzbib7v4 3594557 3594556 2026-04-28T12:34:55Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594557 wikitext text/x-wiki '''Қошқаран ауылы''' – [[палеолит]] дәуірінің ескерткіші. Оңтүстік Қазақстан облысы [[Түркістан]] қаласынан солтүстік-шығысқа қарай 18 км жердегі Қошқорған ауылының маңында орналасқан. 1950 ж. [[палеонтолог]] М.Беляева тапқан. 1986 – 88 ж. Оңтүстік Қазақстан [[Геология|геологиялық]] экспедиция (жетек. Б.Ж. Аубекеров), 1993 – 94, 1997 ж. Қазақстан – [[Ресей]] біріккен археологиялық [[экспедиция]] (жетек. А.П. Деревянко) зерттеген. Шақпақтас, кварц, [[әктас]], [[кварцит]], құмтас, эффузивтен дайындалған 5144 дана тас бұйымдар қазылып алынған. Олар: өзектас пішіндес бұйымдар, жарқыншақ, леваллуа әдісімен жасалған құралдар, қырғыш, ұсақ тас жаңқа мен қабыршақтар, тісті-ойықты құралдар, өндіріс қалдықтары, тағы басқа Анықталған мерзімдік шегі б.з.б. 500 жылдан асады. Қазақстан, Ресей, [[Германия]] ғылыми-зерттеу орталықтарынан алынған мұндай мәліметтер республика аумағын адамдар ерте палеолит дәуірінде мекендегенін айғақтайды. Қошқараннан солтүстік-шығысқа қарай 2,4 км жерде Қ-2 ескерткіші ашылған. Онда 1997 – 99 ж. кең көлемде қазба жұмыстары (ені 5 м, ұзындығы 10 м, тереңд. 11 м) жүргізілді. Зерттеу барысында 44 дана тас құралдар алынды. Қошқаран және оның төңірегіндегі [[Шоқтас (қалашық)|Шоқтас]] ескерткіштері – Қазақстан жерін ежелгі адамдар бұдан 1 млн. жыл бұрын қоныстанған деген болжам жасауға мүмкіндік беретін бірегей кешендер. ==Дереккөздер== Қазақ энциклопедиясы {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Түркістан облысы географиясы]] [[Санат:Қазақстан көне қалалары]] {{stub}} mb6tn260kqmjbgiuotk0y110qsd050e Мәметқұл 0 41487 3594580 3494685 2026-04-28T12:51:03Z Unknown Alash 96268 /* Әдебиет */ 3594580 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Сібір кнәзі | Қазақша есімі = Мәметқұл | Шынайы есімі = | Суреті = IstSib065 1.jpg|thumb|150px| | Сурет ені = | Атауы = Мәметқұлдың казактармен шайқасы | Титулы = Сібір ханзадасы, сібір әскерінің қолбасшысы, полк воеводасы (дуан басы) | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = Сібір хандығы | Қайтыс болған күні = 1618 | Қайтыс болған жері = Касимов | Жерленді = | Діні = ислам | Әкесі = Ата-Құл | Анасы = | Жұбайы = Алма-бике, Ай-ханыш | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Ені=300px}} '''Мәметқұл''', кейде '''Мұхаммедқұл''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Магметкул, Маметкул'', туған жылы белгісіз - 1618) — [[Сібір хандығы|түмен және сібір ханы]] [[Көшім хан|Көшімнің]] немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы. ==Өмірбаяны== Мәметқұлдың туған уақыты мен орны белгісіз. Ресей тарихшысы В.В. Трепавловтың пікіріне сәйкес Көшім ханның тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған. 1573 жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан [[Ресей]] Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста [[Ермак]] көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. Шведтерге қарсы және Қырым ханымен болған соғыстарға қатысты. Ресей патшасы [[Борис Годунов]]тың сенімді адамдарының бірі болды. ==Әдебиет== '' *''Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А.'' Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 97—111. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А. В., Татауров С. Ф.'' Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 112—117. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. *Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2. [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Сібір хандығы]] 7knusbuoiaia2gcsqv84znc61mk14dk 3594586 3594580 2026-04-28T13:05:17Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3594586 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Сібір кнәзі | Қазақша есімі = Мәметқұл | Шынайы есімі = | Суреті = IstSib065 1.jpg|thumb|150px| | Сурет ені = | Атауы = Мәметқұлдың казактармен шайқасы | Титулы = Сібір ханзадасы, сібір әскерінің қолбасшысы, полк воеводасы (дуан басы) | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = Сібір хандығы | Қайтыс болған күні = 1618 | Қайтыс болған жері = Касимов | Жерленді = | Діні = ислам | Әкесі = Ата-Құл | Анасы = | Жұбайы = Алма-бике, Ай-ханыш | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Ені=300px}} '''Мәметқұл''', кейде '''Мұхаммедқұл''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Магметкул, Маметкул'', туған жылы белгісіз - 1618) — [[Сібір хандығы|түмен және сібір ханы]] [[Көшім хан|Көшімнің]] немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы. ==Өмірбаяны== Мәметқұлдың туған уақыты мен орны белгісіз. Ресей тарихшысы В.В. Трепавловтың пікіріне сәйкес Көшім ханның тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған. 1573 жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан [[Ресей]] Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста [[Ермак]] көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. 1590-1595 жылдары орыс-швед және Қырым хандығымен 1598 жылғы соғыстарға қатысқан. 1618 жылы қайтыс болып, Касимов қаласындағы Старопосад зиратында жерленген. ==Әдебиет== '' *''Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А.'' Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 97—111. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А. В., Татауров С. Ф.'' Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 112—117. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. *Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2. [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Сібір хандығы]] 6934cccqv37qlolr5ses7com085sgef 3594587 3594586 2026-04-28T13:07:04Z Unknown Alash 96268 /* Өмірбаяны */ 3594587 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = Сібір кнәзі | Қазақша есімі = Мәметқұл | Шынайы есімі = | Суреті = IstSib065 1.jpg|thumb|150px| | Сурет ені = | Атауы = Мәметқұлдың казактармен шайқасы | Титулы = Сібір ханзадасы, сібір әскерінің қолбасшысы, полк воеводасы (дуан басы) | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = белгісіз | Туған жері = Сібір хандығы | Қайтыс болған күні = 1618 | Қайтыс болған жері = Касимов | Жерленді = | Діні = ислам | Әкесі = Ата-Құл | Анасы = | Жұбайы = Алма-бике, Ай-ханыш | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = |Ені=300px}} '''Мәметқұл''', кейде '''Мұхаммедқұл''' ([[орыс тілі|орыс.]] ''Магметкул, Маметкул'', туған жылы белгісіз - 1618) — [[Сібір хандығы|түмен және сібір ханы]] [[Көшім хан|Көшімнің]] немере інісі әрі әскерінің қолбасшысы. ==Өмірбаяны== Мәметқұлдың туған уақыты мен орны белгісіз. Ресей тарихшысы В.В. Трепавловтың пікіріне сәйкес Көшім ханның тұсында [[беклербек]] қызметін атқарған. 1573 жылы Строгановтардың Кама бойында бекініс салып жатқанын естіген Көшім қамалды қирату үшін Мәметқұлды жібереді. Бұл кезде шведтермен соғысып жатқан [[Ресей]] Сібірді өзіне бірден бағындыра алмаған. Сібір үшін бірінші шайқас 1581 жылдың шілдесінде Ермак пен Мәметқұл әскерлері арасында болды. Бұл ұрыста [[Ермак]] көп шығынға ұшырады (1060 адамы ғана қалды). Мәметқұл сол жылы қазанда болған екінші шайқаста жараланып, соғыс алаңын тастап кетуге мәжбүр болды. Ермак ақыры Искарды (Көшім хандығының астанасы) алды. Мәметқұл тұтқынға алынып, Мәскеуге жіберілді. Мұнда ол Қасым хандығының билеушісі, қазақ ханзадасы Ораз-Мұхамедтің көмегімен полк воеводасы болып тағайындалды. 1590-1595 жылдары орыс-швед және [[Қырым хандығы|Қырым хандығымен]] 1598 жылғы соғыстарға қатысқан. 1618 жылы қайтыс болып, Касимов қаласындағы Старопосад зиратында жерленген. ==Әдебиет== '' *''Маслюженко Д. Н., Рябинина Е. А.'' Реставрация Шибанидов в Сибири и правление Кучум хана во второй половине XVI века // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 97—111. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А. В., Татауров С. Ф.'' Сибирское ханство Кучума царя. Некоторые вопросы государственного устройства // Средневековые тюрко-татарские государства / Отв. ред. И. К. Загидуллин. — Казань: Институт истории им. Ш. Марджани АН РТ, 2009. — С. 112—117. — 232 с. — 500 экз. — ISBN 978-5-98245-048-7. *''Матвеев А.В., Татауров С.Ф.'' Сибирское ханство: военно-политические аспекты истории. Казань: Фэн АН РТ, 2012. 260 с. *Тюменское и Сибирское ханства / под ред. Д. Н. Маслюженко, А. Г. Ситдикова, Р. Р. Хайрутдинова. — Казань: Издательство Казанского университета, 2018. — 560 с. — ISBN 978-5-00130-021-2. [[Санат:Сібір тарихы]] [[Санат:Сібір хандығы]] ei058sjwxtuyw5amt8t46q5ch8s039l Қазақстанның табиғаты 0 42890 3595076 3560639 2026-04-29T07:54:15Z ~2026-26159-05 180575 солтүстігнде деген сөзді солтүстігінде деп өзгерттім 3595076 wikitext text/x-wiki Қазақстан Республикасының аумағы батысында Еділ өзен алабынан шығысында Алтай тауы шыңдарына дейін, солтүстігінде Батыс Сібір жазығынан (Солтүстік Қазақстан жазығы) оңтүстігінде Тянь-Шань тауына дейін созылып жатыр. [[Сурет:KazakhMountains.jpg|right|thumb| alt=A.|270 px]] ==Географиялық зерттелу тарихы== [[Еуропа]] мен [[Азия]] елдері арасындағы қарым-қатынастың көпшілігі (керуен жолдары, елшілік көштері, т.б.)ежелгі заманнан-ақ қазіргі [[Қазақстан]] аумағындағы жер арқылы өткен. Осыған байланысты Қазақстанның кейбір табиғи нысандары туралы жазба деректер өте ерте кезден белгілі болған. Мысалы, [[Геродот]] (б.з.б. 5 ғ.) [[Каспий теңізі]]нің шығысында шексіз жазық өңір жатқандығын және оны массагеттердің мекендейтіндігін баяндаған. Птолемей (б.з. 2 ғ.) өз еңбектерінде [[Жайық]] (Dаіх), [[Жем]] (Rhymmus) және [[Сырдария]] (Jаxаrtеs) өзендері туралы мәліметтер келтірген. * '''9 – 10 ғасырларда''' [[араб]] ғалымдары [[Арал теңізі]]не толық сипаттама беріп, картаға түсірді және гректердің [[Әмудария]] мен [[Сырдария]] өзендері Каспий теңізіне құяды деген топшылауын теріске шығарып, Арал теңізіне құятынын анықтаған. Арабтардың сол кездегі деректерінде Жайық, Жем, Сағыз өзендері аталған. 13 ғасырда [[Моңғолия]]ға [[Италия]] саяхатшысы [[Джованни Плано Карпини]] және фламанд саяхатшысы Виллем Рубрук бастап барған елшілер өздері жүрген Қазақстан аумағындағы шөл, шөлейт аймақтардың қысқаша сипаттамасын берген. Олар өздерінің жеке бақылаулары негізінде Каспий теңізінің тұйық алап екендігі туралы маңызды геогр. мағлұматтарды жаңартып толықтырған және [[Алакөл]], [[Балқаш]] көлдері, [[Тарбағатай]], [[Жетісу Алатауы]] (Еренқабырға) жайында алғашқы деректер келтірген. * '''15 – 17 ғасырлардағы''' Қазақстан туралы географиялық мәліметтер [[Ресей]] әдебиеттерінде жинақтала бастаған. Бұл мәліметтер [[Мәскеу]] мемлекетін және оған іргелес аумақтарды бейнелеген “Большой чертеж” (“Үлкен сызба”) картасында жүйеленген. [[1627]] ж. шыққан “Книга большого чертежа” (“Үлкен сызба кітабы”) атты еңбекте қазіргі республиканың батыс, оңтүстік және орталық бөліктерінің біршама жерлеріне нақтылы сипаттама берілген. 17 ғасырларда [[Қазақ]] ордасына және [[Орта Азия]] хандықтары жеріне жасалған орыс саяхатшыларының зерттеулері жиілей түскен. Олардың [[Жайық]] өз. сыртындағы дала туралы мәліметтері жинақталып, “Чертеж всей земли безводной и малопроходной каменной степи” (“Бүкіл жері сусыз, өтуге қиын тастақты дала сызбасы”) деген атпен жарық көрген (1697). Бұл туынды С.Ремезов жазған “Чертежная книга Сибири” (“Сібірдің сызба кітабы”) атты орыстың тұңғыш геогр. атласы құрамына енген. Мұнда Қазақстан аумағының көпшілік бөлігі қамтылған. 18 ғ-дыҢ 30-жылдарынан 19 ғ-дың 60-жылдарына дейін созылған Ресейдің Қазақстанды отарлау үрдісі оның аумағының геогр. зерттелуінің сипаты мен барысына әсерін тигізбей қоймады. Бұл кезеңде жаңа қосылған аумақтарда орыс мемлекеті билігін орнату және нығайту мақсатына сай көптеген арнаулы әскери және ғыл. [[экспедициялар]] ұйымдастырылды. [[Сурет:Подвальский залив 95.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|"[[Ертіс өзені]]"]] [[Ертіс өзені]] бойында бекіністер салуға және [[Жоңғар хандығы]]мен дипломатиялық қарым-қатынас орнауына байланысты Шығыс және Оңтүстік-Шығыс Қазақстанды тұңғыш топографиялық картаға түсіру ісі жүргізілді. Сонымен қатар Қазақстанның батысында, Каспий мен [[Арал]] теңіздері жағалауында, [[Сарысу (өзен)|Сарысу]], [[Шу]] өзендерінің алаптарында картаға қарапайым түсірулер іске асырылды. Бұл түсірулердің нәтижесінде, бір жағынан, Қазақстанның жеке өңірлерінің тұңғыш ірі масштабты карталары жасалса, екінші жағынан, табиғат ерекшеліктері туралы ғылыми мәліметтер жиналды. [[Қазақстан географиясы]] туралы алғашқы ғыл. еңбек П.И. Рычковтың 1762 ж. шыққан “Топография Оренбургская” (“Орынбор топографиясы”) атты кітабы болды. Қазақстанның геогр. зерттелу тарихында 1768 – 74 жылдардағы акад. экспедициялар ерекше орын алды. Ресейдің Ғылым және көркемөнер академиясының академиктері мен адъюнктері Қазақстанның Еділ мен Жайық өзендері аралығындағы бөлігін, Маңғыстау түбегін, [[Ырғыз]] бен [[Торғай]] өзендерінің алабын, [[Есіл]] даласын, [[Ертіс]] маңы ойпатын, [[Кенді Алтай]]ды және [[Қалба]] жотасын зерттеді. * '''1820–21 жылдары''' экспедициялық зерттеулер нәтижесінде “Естественная история Оренбургского края” (“Орынбор өлкесінің табиғат тарихы”) атты 3 томдық еңбек жарияланды. Оның 1-бөлімінде Бат. Қазақстанның табиғат жағдайларына жалпы сипаттама берілді. * '''19 ғ-дың 1-жартысында''' қазіргі Қазақстан аумағын зерттеуші экспедициялардың саны артты. 1827 жылдан 1872 жылға дейінгі аралықта Г.С. Карелин өлкені картаға түсірумен бірге әр түрлі аймақтардың (Каспий теңізі жағалауы, Алтай, Тарбағатай, Жетісу Алатауы тауларының) жануарлар мен өсімдіктер дүниесінен коллекциялар жинады. Атақты неміс ғалымы А.Гумбольдт өзінің Алтайға жасаған саяхаты (1829) нәтижесінде “Центральная Азия” (“Орталық Азия”) деген көлемді еңбегін шығарды. 19 ғ-дың 30-жылдарына дейін Қазақстан туралы жиналған географиялық деректер А.И. Левшиннің “Описание киргиз-казачьих или киргиз-кайсацких орд и степей” (“Қырғыз-қазақ не қырғыз-қайсақ ордасы мен даласының сипаттамасы”) деген кітабында (1832) қорытындыланды. Бұл кітап Қазақстанның жері туралы берілген алғашқы толық географилық сипаттама болды. [[Сурет:BalkhashPlaneTransaero.JPG|right|thumb| alt=A.|250 px|"[[Балқаш көлі]]"]] * '''1840–50 жылдар аралығында''' Шығыс, Оңтүстік-Шығыс және Орталық Қазақстан өңірлеріне Ресей ботанигі Л.И. Шренк саяхат жасады. Ол Жетісу Алатауына, Балқаш–Алакөл ойысының шығыс бөлігіне физикалық-географиялық сипаттама берді. 19 ғасырдың орта шенінде Арал (А.И. Бутаков) және Каспий (К.М. Бэр, Н.А. Ивашинцов) теңіздері жан-жақты зерттелді. [[Сурет:Alakol and Sasykkol.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|"Алакөл көлі"]] 1857 ж. Арал-Каспий атырабына императорлық Санкт-Петербург Ғылым Академиясы ұйымдастырған экспедицияға И.Г. Борщов пен Н.А. Северцов қатысты. Экспедиция жұмыстарының қорытынды деректерінің маңызы өте зор болды. Экспедиция жүмысының нәтижесінде Батыс Қазақстанның жер беті, геологиялық құрылысы, климаты, флорасы және фаунасы туралы нақты деректер кеңейді. Борщов “Материалы для ботанической географии Арало-Каспийского края” (“Арал-Каспий өлкесінің ботаникалық географиясына арналған деректер”) деген классикалық монографиясында Батыс Қазақстанды ландшафтылық-географиялық облыстарға бөлді. * '''1856–57 жылдары''' П.П. Семенов (Семенов-Тян-Шанский) Тянь-Шань тауына өзінің әйгілі саяхатын жасады. Ол бұл сапарындағы зерттеу қорытындысында таулы өлкенің орографиясына (таулы жер бедері) жаңаша сипаттама беріп, тұңғыш рет биік тау ландшафтын анықтады. П.П. Семеновтың бұл сапарда ашқан аса маңызды жаңалықтарының бірі – Орта Азиядан тау мұздықтарының табылуы. Ғалымның осы жолғы еңбегі Орта Азия мен Қазақстанның [[Тянь-Шань]] сияқты таулы өлкелерін жан-жақты зерттеудің ғылым негізін жасағандығы болды. [[Сурет:Gorkiy Peak from South Inylchek Glacier.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|"[[Тянь-Шань тауы]]"]] * '''19 ғ-дың 50–60-жылдарында''' Жетісу Алатауы мен [[Іле]] өңірін қазақтың ұлы ғалымы Шоқан Уәлиханов зерттеді. Жетісу және Тянь-Шаньның табиғатына ғылыми сипаттама берді. Балқаш көлі мен Алакөлдің пайда болу және қалыптасу тарихының өте ұқсастығын дәлелдеді. Жетісу Алатауы мен Солтүстік Тянь-Шань тауын жануарлардың таралуына қарай биік таулық белдеулерге бөлді. Сонымен бірге осы зерттелген өңірлердің маршруттық және жалпы шолулық карталарын жасады. 19 ғ-дың алғашқы жартысында кен байлықтарын іздеуге байланысты физикалық -географиялық сипаттағы бірқатар жаңа деректер алынды. Әсіресе, Орталық Қазақстан мен Тарбағатай тауының және Маңғыстау түбегінің геологиялық құрылысы, орографиясы туралы нақтылы деректер жиналды. * '''19 ғ-дың 60-жылдарында''' Ресейдің Қазақстанды отарлаудың тарихи үрдісі аяқталды. Соған орай кен байлықтары пайдалануға, [[темір жол]]дың салынуына және егістік жер қорының кеңеюіне көп көңіл бөліне бастады. Жалпы географиялық зерттеулермен бірге арнаулы геология, топырақтану, ботаника, гидрология, т.б. салалар бойынша жұмыстар жүргізілді. 1865–79 ж. аралығында А.Татаринов Оңтүстік Қазақстаннан [[Леңгір]], Келтемашат, Боралдай, т.б. қоңыр көмір кен орындарын ашты. Бұрын [[Маңғыстау түбегі]]нен көмір кенінің ашылуына байланысты мұнда одан әрі барлау жұмыстары жүргізілді. Қазан төңкерісіне дейін Маңғыстау түбегін зерттеу жұмыстарының ең көрнектісі – Н.И. Андрусовтың “Мангышлак” (“Маңғыстау”) атты еңбегі. Мұнда автор түбектің тектоникасы, стратиграфиясы туралы белгілі болған барлық деректерді тұжырымдады. * '''1865–79 жылдары''' И.В. Мушкетов пен Г.Д. Романовский Арал маңын, [[Қаратау]]ды, Тянь-Шаньның солтүстігін, [[Балқаш]]тың оңтүстігін, [[Тарбағатай]]ды зерттеп, [[Түркістан]] аймағының алғашқы геологиялық картасын (1881) жасады. Онда бүкіл Оңтүстік Қазақстан өңірі камтылды. И.В. Мушкетов Орта Азияның физикалық географиясы мен геологиясына арналған “Туркестан” (“Түркістан”) еңбегін жазды (1886–1906). Ол сонымен бірге 1887 ж. Верныйдағы (қазіргі Алматы) зілзаланың себебін және зардаптарын зерттеді. 19 ғасырдың 90-жылдарында Сібір темір жолын салуға байланысты Солтүстік Қазақстанда көрнекті геолог К.И. Богдановичтің жалпы басшылығымен бірнеше экспедициялық зерттеу жүргізілді. Осының нәтижесінде Солтүстік және Орталық Қазақстанның геологиялық құрылысының негізгі сипаты анықталып, бірнеше көмір кен орындары (Екібастұз, т.б.) ашылды. А.Н. Замятин, Н.Н. Тихонович және [[С.И. Мироновтың]] зерттеулері нәтижесінде [[Ембі]] мұнайлы өңірінің стратиграфиясы мен тектоникасының жалпы сұлбасы жасалды, мұнайдың жер асты тұз күмбездерімен байланыстылығы анықталды. Қоныстандыру басқармасының Н.Г. Кассин, А.А. Козырев, П.В. Матвеев басқарған экспедициялары Қазақстанның бірқатар аудандарының жер асты сулары туралы тұңғыш мәліметтер берді. Геология, топырақ тану, ботаника, т.б. экспедициялар өз жүмыстарына қосымша Қазақстанның жер бедері және оның ерекшеліктерінің жалпы сипаттамасы туралы зерттеулер жүргізді. Мысалы, Мушкетов өзінің геологиялық зерттеулерінің нәтижесінде Тянь-Шаньның қазіргі жер бедерінің қалыптасу заңдылықтарын ашты және орогр. құрылысының негізгі белгілерін анықтады. Оның Арал [[Қарақұм]]ында жүргізген бақылаулары Қазақстан мен Орта Азиядағы қуаң өңірлер жер бетінің өзгеруіне эолдық факторлардың күшті әсер тигізгенін дәлелдеді. Д.Л. Иванов Батыс Тянь-Шаньнның ірі масштабты гипсометриялық картасын жасады. М.В. Баярунас Маңғыстаудың оңтүстігіне жүргізген геологиялық зерттеулері кезінде қосымша геоморфологиялық бақылаулар жүргізіп, Қарақия, Қауынды, т.б. тұйық ойыстарға жан-жақты географилық сипаттама берді. Санаулы ғана арнаулы геоморфологиялық зерттеу жұмыстарының ішінде Л.С. Бергтің еңбегі ерекше. Ол алғашқы болып Солтүстік Арал шөлдерінің жер бедері пішіндеріне геоморфологиялық сипаттама берді. * '''19 ғ-дың 70-жылдарынан''' Қазақстан аумағында метеорологиялық бақылаулар жүргізілді, бірақ мұнда метеорологиялық станциялардың саны өте аз болды және аумақ бойынша орналасуы біркелкі болмады. [[Сурет:Aral Sea 05 October 2008.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|"[[Арал теңізі]]"]] * '''1898 – 99 жылдары''' Берг, П.Г. Игнатьев және В.Д. Елпатьевский Орыс Географиялық қоғамының Батыс Сібір бөлімшесінің тапсырмасымен Солтүстік және Орталық Қазақстанның ірі көлдеріне зерттеу жүргізді. 1899 – 1902 ж. аралығында Берг Арал теңізінің гидрологиясын зерттеді. Нәтижесінде [[Арал теңізі]] туралы бұрынғы түсініктер түбірімен өзгертілді. Бұрын бүкіл [[Тұран ойпаты]]н жауып, шығыста Балқаш көліне дейін созылып жатқан біртұтас Арал – Каспий алабы болды деген ұғым теріске шығарылды. Өз зерттеулерінің нәтижесін Берг “Аральское море” (“Арал теңізі”) монографиясында (1908) қорытындылады. Бұл еңбек өз деректерінің нақтылығымен, ғыл. қорытындыларының маңыздылығымен бүгінгі күнге дейін маңызын жойған жоқ. Осыдан кейінгі жылдары Берг Балқаш көлін жан-жақты зерттеді. [[Сурет:Cistanche salsa; Baikonur 01.jpg|left|thumb| alt=A.|220 px|"[[Қазақстан өсімдіктері]]"]] * '''20 ғасырдың басында''' қазіргі Қазақстан жерінде [[топырақтану]] зерттеулері етек жайды. Қоныстандыру басқармасы ұйымдастырған экспедицияларға топырақ зерттеушілер С.С. Неуструев, Л.И. Прасолов, А.И. Безсонов, т.б. басшылық етті. Қазақстанның өсімдігін зерттеуге ботаник және географ А.Н. Краснов үлкен еңбек сіңірді. Оның экспедициясы Алтайды, Каспий ойпатын, Шу-Іле тауларын, Іле өзен алабын, Іле Алатауын қамтыды. Ол алғашқылардың бірі болып Тұран шөлін жіктеп, онда шөлдің саздақты, құмайтты, тастақты, сортаң түрлерінің бар екендігін анықтады. Геоботаникалық зерттеулердің ішінде В.В. Сапожников Тянь-Шаньда, Жетісу Алатауында, Алтайда ботаникалық және географиялық зерттеулер жүргізді. Ол бұл тау жүйелеріндегі өсімдіктердің таралуының бірқатар заңдылықтарын ашты. В.М. Савич Батыс Қазақстанда жүргізген геоботаникалық зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, шөл және дала белдемінің ауыспалы сипатта екендігі туралы пікір айтты. 1908 жылғы Торғай экспедициясынан бастап И.М. Крашенинников 30 жыл бойы Қазақстанды геоботан. тұрғыдан зерттеді. Ол өз еңбектерінде, әсіресе, өсімдік ассоциациясының жер бедерімен және топырақпен өзара қатынасын терең талдады. * '''19 ғ-дың соңы – 20 ғ-дың басында''' [http://www.undp.kz/kz/articles/1/46.jsp Қазақстан фаунасы]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} н зерттеуге көңіл бөліне бастады. Ірі зоологиялық зерттеулерді Арал – Каспий экспедициялары жүргізді. Жаратылыс зерттеушілердің Петербург қоғамы өлкенің жаратылыс тарихын анықтау мақсатында экспедиция ұйымдастырды және [[Каспий]] мен [[Арал]] теңіздерінің фаунасын зерттеуде бай материал жинақтады. Экспедицияның ихтиологиялық коллекциясын зерттеу нәтижелеріне сүйеніп, К.Ф. Кесслер жаңа геологиялық уақытта Каспий мен Арал теңіздері арасында болған байланыстылық туралы пікірге алғашқылардың бірі болып өз күмәнін айтты. Северцовтың, А.М. Никольскийдің зерттеулері географиялық тұрғыда жүргізілуімен ерекшеленеді. Северцов “Вертикальное и горизонтальное распределение туркестанских животных” (“Түркістан жануарларының таулы және жазық өңірде таралуы”) деген күрделі еңбегінде (1873) Орта Азияны географиялық аудандастырудың негізін қалады (Оңтүстік Қазақстанды қоса). ----Қазақстанның орнитофаунасын алғаш талдап зерттеушілер: Н.А. Зарудный, П.П. Сушкин, В.Н. Бостанжогло. Бұл [[ғалым]]дар өздерінің тікелей бақылаулары мен бұрынғы мәліметтерді пайдаланып [[Қазақстан]] аумағында кұстардың геогр. таралуын жете түсіндірді. Сондай-ақ, олардың еңбектерінде Қазақстанның жазық бөлігін аудандастыру мәселесі қамтылған. Северцов, Краснов, Берг, Неуструев, Крашенинниковтың еңбектерінде табиғат кешендерінің әр түрлі құраушылары аралығындағы байланыстылық талданып, физикалық-географиялық [[заң]]дылық тұжырымдалып, табиғи аудандастыру мәселелері көтерілді. Қазақстан аумағының қазіргі физикалық-географиялық бөлінуінің негізі Бергтің “Опыт разделения Сибири и Туркестана на ландшафтные и морфологические области” (“[[Сібір]] мен [[Түркістан]]ды ландшафтық және морфологиялық аймақтарға бөлу тәжірибесі”) мақаласында (1913) қаланды. Осы жұмысында Берг нақтылы деректер негізінде Қазақстан аумағын ландшафтылық белдемге және морфологиялық облыстарға бөлді. Бергтің аудандастыру туралы еңбегінің Қазақстан аумағы үшін қазірге дейін ғыл. маңызы күшті. Қазақстан жерінің кеңестік [[дәуір]]де зерттелуі [[Қазақстан]]ның өндіргіш күштерін соц. негізде дамыту мәселелерімен тікелей байланыстырылды. Өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығының дамуы табиғи қорлардың зерттелуімен ұштастырылды. Әрбір ірі құрылысқа байланысты географиялық ортаның элементтері – жер қойнауы, топырақ қабаттары, су қорлары, [[климат]]ы, т.б. зерттеле басталды. Кен байлықтарын табу және оларды игеру мақсатында геологиялық барлау кеңінен етек алды. [[Топырақ]] және өсімдік түрлерін зерттеу экспедицияларының жұмысы жандандырылды. Жаңа [[қала]]лар мен [[елді мекен]]дердің пайда болуына және одан әрі дамуына байланысты Қазақстанның көпшілік бөлігінің климаттық жағдайы зерттелді, су қорларын іздеу жұмыстары кең көлемде жүргізілді. Дегенмен, республика жерінің географиялық зерттелу барысы әр кезеңде әр түрлі болды. Бұл жағдай ең алдымен республикадағы табиғи ресурстардың игерілу қарқынына, ғылыми мекемелердің жұмыс көлеміне байланысты болды. Осы шаралардың барлығын жүзеге асыру үшін [[Қазақстан]] аумағы геогр. жағынан жан-жақты зерттеле бастады. Зерттеу, әсіресе, 20 ғасырдың 20-жылдарының ортасында елімізде халық шаруашылығын қайта құру және соцоллогиялық [[экономика]]ның негізін қалау кезеңінде кең өріс алды. Жеке [[облыс]] аумағын жүйелі және жан-жақты зерттейтін ғылыми экспедициялар ұйымдастырыла бастады. [[Сурет:Fireopal-raw stone-1.jpg|left|thumb| alt=A.|250 px|"[[Минералдық шикізат]]"]] [http://www.elgazeti.kz/?p=5875 Минералдық шикізат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110911213735/http://www.elgazeti.kz/?p=5875 |date=2011-09-11 }} тардың кеңінен іздестіріле барлануына байланысты Қазақстан жерін зерттеуші институттардың, геологиялық партиялардың және трестердің (Сібір , Орталық геологиялық институттың [[Сібір]] бөлімі, [[Алтай]] [[полиметалл]], [[Атбасар]] полиметалл және Қазақ геологиялық барлау трестері, [[Ауыр өнеркәсіп]] халкомының Қазақ геология-гидрогеология басқармасы, т.б.) саны көбейе түсті. 1926 ж. КСРО ҒА жанында құрылған одақтас және автономиялы республикаларды зерттеуші арнаулы комитет Қазақстанның жер қойнауын зерттеу жұмысын қолға алды. 1933 жылы Қазақ [[гидрометеорология]] басқармасы ұйымдастырылды. 1932 жылы КСРО ҒА-нда Қазақстанның өндіргіш күштерін зерттеуге арналған конференция өтті. Бұл жағдай республикада жүргізілген көптеген зерттеу жұмыстарының бастамасы болды. Сол жылы КСРО ғылым академиясының Қазақстандық базасы құрылды (1939 ж. КСРО ғылым академиясының бөлімшесіне айналды). ----'''Геологиялық зерттеулердің басты мақсаты'''' – еліміздің өнеркәсібіне аса қажет кен орындарын табу және оларды барлау болды. Бұл бағытта В.К. Котульский (Алтайда), В.П. Нехорошев, Н.Н. Горностаев, А.К. Мейстер (Шығ. Қазақстанда), М.П. Русаков, Н.Г. Кассин, Д.С. Коржинский (Орталық Қазақстанда). Замятин (Жем алабында), т.б. еңбек етті. Кен орындарының өнеркәсіптік маңызын анықтай түсу үшін [[Әулиеата уезі]]нде, [[Мұғалжар]]да, [[Қызылқұм]]да (И.П. Герасимов, П.К. Чихачев), Солтүстік-Шығыс Қазақстанда (А.А. Козырев), Орталық Қазақстанда (Қ.Сәтбаев) геологиялық зерттеулер іске асырылды. Геоморфологиялық байқаулар Үстіртте (Н.Л. Благовидов), Каспий ойпатында (Герасимов) жүргізілді. Н.А. Копыловтың 1927 ж. шыққан “Материалы по гипсометрии Казахстана” (“Қазақстан гипсометриясы бойынша деректер”) кітабында Қазақстан геоморфологиясы туралы алғашқы маңызды мағлұматтар берілді. [[Оңтүстік Қазақстан]] [[облыс]]тарының [[климат]]ын зерттеуде [[Түркістан]] метеорологиялық институты елеулі үлес қосты. Түркістан (1924) және Қазақстанның (1925) климаттық жағдайлары туралы еңбектер жарық көрді. Республика аумағын климаттық аудандастыру алғашқы қадамы [1927 ж. шыққан М.Д. Пономарев пен В.Н. Барсуктың “Климатический очерк Казахстана” (“Қазақстанның климаттық очеркі”) еңбегі] жасалды. Қазақстандағы алғашқы [[гидрология]]лық кешенді зерттеу жұмысы ретінде М.М. Давыдовтың (1925) және Б.X. Шлегельдің (1926) еңбектерін атауға болады. Бұлар Оңтүстік Қазақстан өңірінің [[су]] шаруашылығы жағдайын сипаттады. КСРО ғылым академиясының басшылығымен Қазақстан гидрографиясының жоспарлы зерттелуі жолға қойылды, осы мақсатпен республиканың батыс бөлігіне бірнеше экспедициялар шықты. Бұлардың материалы бойынша 1928 ж. П.Н. Лебедевтің “Краткий гидрографический очерк Казахстана” (“Қазақстанның қысқаша гидрографиялық очеркі”) және “Гидрометеорологический очерк Казахстана” (“Қазақстанның гидрометеорологиялық очеркі”) еңбектерін баспадан шығарды. Шу, Талас, Сырдария өзендерінің төм. ағысындағы көлдер зерттелді. [[КСРО]] Географиялық коғамының [[Верный]] және [[Түркістан]] бөлімдері Кіші және Үлкен [[Алматы]] өзендерімен өтетін лай тасқындардың себебін анықтау мақсатында зерттеу жұмыстарын ұйымдастыра бастады. Қоныстандыруға және жер қорын есепке алуға байланысты Қазақстан өңірлерінің топырағын зерттеу кең өріс алды. Республика аумағы топырақ жамылғысының алғашқы сипаттамаларын Р.И. Аболин (1922), К.Д. Глинка (1923) және Л.И. Прасолов (1925) берді. Олардың жұмыстарында топырақ-өсімдік белдемдерінің сұлбасы жасалып жіктелді. [[Қостанай]] (В.И. Баранов), Орал (И.И. Фелимонов, И.В. Ларин), Ақтөбе (М.И. Рожанец) және Жетісу (А.Мухли) облыстарының аумағына экспедициялар шықты. КСРО ғылым академиясының экспедициялары құрамында Герасимов Үстірттің, Неуструев Каспий ойпатының топырақ жамылғысын зерттеді. Әсіресе, Герасимовтың еңбектерінде (1928–30) бұл өңірлердің топырақ қабаттарының қалыптасу жағдайлары және бұған байланысты өңірді физикалық-географиялық аудандастыру жөнінде құнды деректер берілді. ----Геоботаникалық зерттеулердің де өзіндік қолданбалық мақсаты белгіленді. Бұлардың алдына жайылымды, шабындықты және жыртуға жарамды жерді анықтау әрі оларға сипаттама беру міндеті қойылды. Алғашқы жылдары геоботан. жұмыстың көпшілігі Батыс Қазақстанда жүргізілді (И.В. Ларин). [[КСРО]] ғылым академиясының қазақстандық экспедициясы құрамындағы топырақ-[[ботаника]] отряды бұл өңірдің өсімдігін зерттеуге елеулі үлес қосты. Республиканың Жер Халкомы [[Семей]] және [[Павлодар]] облыстарына экспедициялар жіберді. Бұл саладағы зерттеудің алғашқы жиынтық қорытындыларын (1923–25) Крашенинников жариялады. Ол өз еңбегінде өсімдік жамылғысы географиясын түсіндіруге генетик. принципті пайдалануды және физ-геогр. аудандастырудың алғашқы сұлбасын ұсынды. Осы кезеңде республика фаунасын зерттеуде Д.Н. Кашкаров, В.Н. Шнитников, Б.С. Виноградов, т.б. елеулі үлес қосты. [[Сурет:Industry Texas.jpg|right|thumb| alt=A.|250 px|"[[Өндіріс орындары]]"]] Өндірісті тиімді де дұрыс орналастырудың маңыздылығы экономиканы қайта құру жоспарын жасау кезінде айқындала түсті. Алғашқы бесжылдық (1929–32) жоспарларында Қазақстанда өнеркәсіп және ауыл шаруашылығының барлық салаларының техникалық базаларын жасау қарастырылды; ол үшін республикадағы геогр. зерттеулерді кеңінен және жан-жақты жүргізу керек болды. Бұл кезеңде (1928–40) экспедициялық зерттеулер кең етек алды. Республикада тұрақты ғылыми-зерттеу мекемелерінің және жергілікті ғылыми кадрлардың көбеюінің нәтижесінде Қазақстан жерінде тұрақты бақылаулар жүргізу жолға қойылды. Геологиялық барлау жұмыстары түсті және сирек металдар, көмір, т.б. кен байлықтарының қоры жөнінен Кеңес Одағы бойынша Қазақстанды жетекші орындардың біріне шығарды. Алтайдың, Орталық Қазақстанның кентастық кен орындарын және Тянь-Шань, Жетісу (Жоңғар) Алатауы, Арал маңы, [[Мұғалжар тауы]], т.б. өңірлердің геологиялық құрылысын зерттеу қарқынды түрде жүргізілді. Климаттық және гидрологиялық жұмыстар метеорол. және гидрометеорол. ст-лардың көбеюіне негізделе жүргізілді. Су қорларын зерттеу өрістеді. Өндіріс қажеттерін өтеу және салынуға тиісті гидротех. құрылыстардың геогр. жағдайларын анықтау үшін кейбір жеке алаптарға кешенді зерттеулер жүргізілді. Бұлардың нәтижесінде И.И. Фелимоновтың Жайық-Көшім каналы, Орт. Қазақстанды суландыру перспективасы, Б.К. Терлецкийдің Балқаш-Алакөл алабы жөнінде, Солтүстік және Орталық Қазақстан туралы “КСРО су қорларының анықтамасы” жинағының 13-томы, т.б. еңбектері жарық көрді. Арал теңізі мен [[Балқаш]] көлін жаңадан зерттеу басталды. Іле Алатауына Н.Н. Пальгов гляциологиялық бақылаулар жүргізді. * '''2-дүниежүз. соғыс жылдарында (1941–45)''' жалпы геогр. зерттеулер біршама қысқарды, негізінен майдан мен тыл мұқтажын өтеу ғана ескерілді. КСРО ғылым академиясының Географиялық институтының көпшілік қызметкерлері Алматыға көшіріліп, Топырақ тану және Ботаника институттарымен және басқа жергілікті ғалымдармен бірлесе отырып, ауыл шаруашылығын өркендетудің қорларын табу және зерттеумен шұғылданды. Дәл геоморфологиялық карталар жасалды, су және топырақ жамылғысының қорлары түбегейлі зерттелді. Солардың нәтижесінде жерді тиімді пайдалануға нақты ұсыныстар берілді. Республика алғашқы рет табиғи мал азығының қоры бойынша аудандастырылды (Л.Г. Соболев), геоморфология бойынша (И.П. Герасимов), агроклиматологиядан (П.Н. Колосков) ірі қорытындылар шығарылды, топырақты зерттеудің геохимиялық тәсілі жасалды (М.А. Глазовская), су ш. қажетін өтеуге катысты табиғат жағдайларының бірнеше карталары (Б.А. Федорович, С.Л. Кушев) құрастырылды. Бұл материалдарды қорытындылай келе А.А. Григорьев өзінің Қазақстан табиғаты туралы очерктерін жариялады. Осы жылдары КСРО ҒА Қазақ бөлімшесінің Геогр. секторын белгілі ғалым Н.Н. Баранский басқарды. Ол республика экономикасын мамандандыруды жетілдіре түсу мақсатында Қазақстанды 5 экономикалық ауданға бөлді. Соғыстан кейінгі жылдары (1945 жылдан бастап) Қазақстандағы геогр. зерттеулерге баса көңіл бөлінді. Халық ш-н қалпына келтіру және одан әрі дамыту үшін табиғи ресурстарды көптеп табу және оларды шұғыл шаруашылыққа пайдалану керек болды. 1946 ж. [[ҚазКСР]] ҒА құрылды. Оның кұрамында бірнеше [[экспедиция]]лар ұйымдастырылып, Арал теңізіндегі [[Барсакелмес]] аралының, Балқаш көлінің оңтүстігіндегі шөлдің, Жетісудың геогр. жағдайлары зерттелді. Республика аумағын физикалық-географиялық аудандастырудың алғашқы сұлбасы құрастырылды (Н.Г. Рыбин, 1948). Бұрынғы жүргізілген зерттеу материалдары негізінде республика табиғатының басты кешендеріне тұжырымды сипаттама берілген “Қазақстанның физика-географиялық очерктері” (1952) жарыққа шықты. ----Қазақ КСР ғылым академиясының Географиялық институты Қазақстан табиғатын зерттеуді одан әрі жалғастыра берді, “Қазақстан. Физика-географиялық сипаттама” (1950) жинақ кітабын шығарды. КСРО ғылым академиясының өндіргіш күштерді зерттеу кеңесі игерілуге тиісті жаңа аудандарда кешенді экспедициялық зерттеулер ұйымдастырды. Осы мақсатпен Торғайдың шикізат қоры, Солтүстік және Орталық Қазақстанның минералдық шикізат, гидроэнергетикалық және ормандық қорларын зерттеді. [[Тянь-Шань]]да биік таулық физикалық-географиялық станциясы құрылды. Республика жерін геоморфологиялық зерттеу, әсіресе геоморфологиялық картаға түсіру ісі өрістеді. Жер қойнауын зерттеу тәсілдерінің бірі – геологиялық картаға түсіру жалпы зерттеу процестерінің құрамына енгізілді. Сөйтіп геоморфологиялық [[карта]] табиғи аудандастыру мен [[ландшафт]]ын зерттеудің негізіне айналды. [[File:Satpaev.jpg|thumb|right|alt=A.|"[[Қазақ КСР ғылым академиясының тұңғыш президенті]]"]] Суландыру, орман алқаптарын отырғызу, тың және тыңайған жерді игеру шараларына байланысты республиканың жеке [[аудан]]дарының микроклиматы және жылу балансы зерттелді. Аңызақ жел, атмосфералық қуаңшылық, [[жел]] [[эрозия]]сы, топырақ борау, топырақ бетінің тоңдануы сияқты құбылыстар және климаттың өзгеру заңдылықтары зерттелді. Осы зерттеулердің деректері негізінде “[[Қазақстан климаты]]” (1959) атты жинақ шықты. Гидрологиялық зерттеулердің ішінде [[республика]] [[көл]]дерінің жете тексерілгенін аңғаруға болады. Бұл жұмысты кейіннен КСРО ғылым академиясының Көлтану институты айналған көлтану лабораториясы мен Қазақ КСР ғылым академиясының географиялық секторының қызметкерлері бірлесе жүргізді. Зерттеу жиынтығын А.В. Шнитников қорытындылады. Көлдердің физикалық-географиялық жағдайымен қоса олардың гидробиол. және экон. жақтары да зерттелді. Көлдердің жалпы кадастры құрастырылды. Жер беті суы қорларын зерттеу нәтижелері тың және тыңайған жерлерді игеруге байланысты біршама толықтырылды. Бірнеше ірі гидрологиялық кешендік зерттеулер жүзеге асырылды және бұлардың деректері “Ресурсы поверхностных вод районов освоения целинных и залежных земель” (“Тың және тыңайған жерді өңірлерінің беткі ағын қоры”), “Ресурсы поверхностных вод СССР” (“КСРО жер беті ағынының қоры”) жинақтарына енгізілді. [http://www.inform.kz/kaz/article/1106449 Топырақ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305072605/http://www.inform.kz/kaz/article/1106449 |date=2016-03-05 }} жамылғысын зерттеген әр саланың ғылыми және өндірістік мекемелердің қорытындылары көп томдық “Почвы Казахской ССР” (“Қазақ КСР-інің топырағы”) басылымында және бірнеше жалпы шолулық карталарда жарияланды. Геоботаникалық және зоогеографиялық зерттеулердің жиынтық деректері жарық көрді. КСРО ғылым академиясының аэротәсілдер лабораториясы Солтүстік Қазақстанның табиғи жағдайын зерттеудің аэротәсілін белгіледі. Экономикалық [[география]] саласында [[Қазақстан]]ның табиғатын, халқын, экономикасын және мәдениетін бейнелейтін кешендік еңбектер (И.Т. Тәжиев, М.Ш. Ярмұхамедов, К.Б. Ахмедова, т.б.), өндіргіш күштерді тиімді орналастыруға, экономикалық аудандастыруға және экономикалық аудандарды мамандандыруға, аумақтық-өндірістік кешендердің қалыптасу мәселелеріне, еңбек және табиғи қорларға баға беруге арналған жұмыстар (В.А. Адамчук, {{аударылмаған 3|Беньямин Двоскин|Б.Я. Двоскин|be|Беньямін Якаўлевіч Двоскін}}, Е.Н. Гладышева, С.Әбдірахманов, т.б.) жарық көрді. [[Республика]] жерін жан-жақты зерттеу нәтижесінде Қазақстанның және оның жеке аймақтарының кешендік атластары құрастырылды. Тың өлкесінің, [[Қарағанды]], [[Қостанай]], Солтүстік Қазақстан облыстарының бірнеше ландшафтылық карталары шықты. Ландшафтылық зерттеулердің кеңінен етек алуына ландшафт танушы ғалымдардың бүкілодақтық 6-кеңесінің (1963) Алматыда өтуі әсер етті. [[Арал]] маңы мен Жезқазған өңірінің, [[Алматы]], [[Қарағанды]], [[Маңғыстау]] облыстарыньщ ландшафтылық жағдайы зерттелді ( География және [[География институты]]).<ref>"Қазақ энциклопедиясы"</ref>. ==Жер бедері== Республика аумағының 10%-ы биік таулы өңірлер үлесіне тиеді, қалған бөлігі – ойпат, жазық, үстірт, қырат жерлер. Оңтүстік-батыс, солтүстік және орталық аймақтарға негізінен теңіз деңгейінен 200 – 300 м ғана биік келген жазық жер бедері тән. Оңтүстік-шығысы биіктігі 5000 – 6000 метрлік таулы өңір болып келген. Яғни, республиканың топографиялық жер бедері оңтүстік-шығыстан солтүстік-батысқа және шығыстан батысқа қарай аласарады. Сонымен бірге, Қазақстан жерінде Каспий теңізі, Арал теңізі, Балқаш көлі сынды тұйық сулы алаптар, терең ойыстар мен құрғақ арналар баршылық. Қазақстанның ең биік жері – Хантәңірі шыңы (6995 м). Ол республиканың оңтүстік-шығыс бөлігін қамтитын Тянь-Шань тау жүйесінде. Каспий теңізінің шығыс жағалауында құрлықтық бөлігінің ең ойыс жері, теңіз деңгейінен 132 м төмен жатқан Қарақия (Қаракие) ойысы орналасқан.<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9,, 5 том</ref>. ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның жер бедері]] ==Геологиялық құрылымы== ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның геологиялық құрылымы]] ==Климаты== ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстан климаты]] ==Атмосфера айналымы== ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстанның атмосферасы]] ==Жануарлары== ''Толығырақ мақала:''[[Қазақстан жануарлары әлемі]] ==Өсімдіктері== '' Толығырақ мақала:''[[Қазақстан өсімдіктері]] ==Сыртқы сілтемелер== * [http://kazreferat.ru/news/aza_stan_tabi_aty/2013-08-04-697 Kazreferat.ru Қазақстан табиғаты реферат]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (қазақша) == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Қазақстан табиғаты]] pukemgblbwkon0voqid7ubnq8w6p4ci Қорқыт Ата ескерткіші 0 44988 3595043 3438811 2026-04-29T06:49:07Z Janugyl 180535 санат қосылды 3595043 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Korkyt-ata.jpg|thumb|right|200px|Қорқыт Ата ескерткіші]] [[Сурет:KorkytAta_Memorial_Karmakshi_04.jpg|thumb|right|200px|]] '''Қорқыт Ата ескерткіші''' — сәулет өнерінің айрықша үлгісі. [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] [[Жосалы (Қызылорда облысы)|Жосалы кенті]]нен 18 км жерде, Қорқыт станциясыныңның түбінде (1980). Авторлары — Б.Ә. Ыбыраев, С.И. Исатаев. Қорқыт Ата ескерткіші [[темірбетон]]нан жасалған биіктігі 8 м, 4 тік [[стелла]]дан тұрады. Әрбір стела әр тарапқа қаратып тұрғызылған құлпытастарға ұқсайды. Жоғары жағы кеңейе келіп, шөміш пішінінде түйісетін стелалар [[қобыз]] бейнесін де меңзейді. Түйісер түбіндегі орталық тесігінде 40 металл [[түтік]] бар. Олар жел соққан кезде қобыз сарынымен үндес дыбыс шығарады. Аңыздарда айтылғандай, [[Қорқыт ата мазары]]нда соққан желге үн қосатын қобыз қойылған. Қорқыт Ата ескерткішінің ішкі жағы мәңгілік өмір сырын іздеген Қорқыт атаның киелі [[желмая]]сының шартарапқа жол тартқан ізін ишаралайтын “[[Түйе табан]]” өрнегімен безендірілген. Әрбір стеланың үшкілдене біткен төбесі күмбезге ұқсатылып, ерекше сәулеткерлік композициялық шешім тапқан. 1997 ж. ескерткішті қалпына келтіру, жөндеу жұмыстары жүргізілді. [[Амфитеатр]], [[қонақ үйі]], т.б. нысандардан тұратын тұтас архитектуралық ансамбль жасалып, мемориалдық кешенге айналды. 2000 ж. кешен жанынан [[мұражай]] ашылды. Оның қорында 700-ге жуық экспонат сақталуда. Мұражай экспозициясында Қорқыт өмір сүрген дәуірдің тарихы мен мәдениеті жайлы мәліметтер беретін материалдар қамтылған. Бұл ескерткіш кешен күллі түркі халықтарына ортақ қасиетті зиярат орындарының бірі болып саналады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]] [[Санат:Қорқыт Ата]] [[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] [[Санат:Руханият және мәдениет]] 53ebqmrfwbioicbtxnybgrvhmgzvnvz 3595054 3595043 2026-04-29T07:10:29Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды 3438811 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Korkyt-ata.jpg|thumb|right|200px|Қорқыт Ата ескерткіші]] [[Сурет:KorkytAta_Memorial_Karmakshi_04.jpg|thumb|right|200px|]] '''Қорқыт Ата ескерткіші''' — сәулет өнерінің айрықша үлгісі. [[Қызылорда облысы]] [[Қармақшы ауданы]] [[Жосалы (Қызылорда облысы)|Жосалы кенті]]нен 18 км жерде, Қорқыт станциясыныңның түбінде (1980). Авторлары — Б.Ә. Ыбыраев, С.И. Исатаев. Қорқыт Ата ескерткіші [[темірбетон]]нан жасалған биіктігі 8 м, 4 тік [[стелла]]дан тұрады. Әрбір стела әр тарапқа қаратып тұрғызылған құлпытастарға ұқсайды. Жоғары жағы кеңейе келіп, шөміш пішінінде түйісетін стелалар [[қобыз]] бейнесін де меңзейді. Түйісер түбіндегі орталық тесігінде 40 металл [[түтік]] бар. Олар жел соққан кезде қобыз сарынымен үндес дыбыс шығарады. Аңыздарда айтылғандай, [[Қорқыт ата мазары]]нда соққан желге үн қосатын қобыз қойылған. Қорқыт Ата ескерткішінің ішкі жағы мәңгілік өмір сырын іздеген Қорқыт атаның киелі [[желмая]]сының шартарапқа жол тартқан ізін ишаралайтын “[[Түйе табан]]” өрнегімен безендірілген. Әрбір стеланың үшкілдене біткен төбесі күмбезге ұқсатылып, ерекше сәулеткерлік композициялық шешім тапқан. 1997 ж. ескерткішті қалпына келтіру, жөндеу жұмыстары жүргізілді. [[Амфитеатр]], [[қонақ үйі]], т.б. нысандардан тұратын тұтас архитектуралық ансамбль жасалып, мемориалдық кешенге айналды. 2000 ж. кешен жанынан [[мұражай]] ашылды. Оның қорында 700-ге жуық экспонат сақталуда. Мұражай экспозициясында Қорқыт өмір сүрген дәуірдің тарихы мен мәдениеті жайлы мәліметтер беретін материалдар қамтылған. Бұл ескерткіш кешен күллі түркі халықтарына ортақ қасиетті зиярат орындарының бірі болып саналады.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{Қызылорда облысындағы республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері}} [[Санат:Қызылорда облысы сәулеті]] [[Санат:Қорқыт Ата]] [[Санат:Қызылорда облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 8i2l6pobnqn6mrurvdp4073ypwzq0oh Қазалы халық театры 0 45680 3595000 2821108 2026-04-29T05:51:04Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595000 wikitext text/x-wiki '''Қазалы халық театры''' – [[Жәдігер Тұрсынов]] атындағы кәсіпқой ұлттық сахналық-концерттік ұжым.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энцклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> XIXғасырдың 40-жылдары темір жол клубы жанынан ұйымдастырылған. Алғашқы кездері театр ұжымының көпшілігі басқа ұлт өкілдері болғандықтан [[Гоголь|Н.В.Гогольдің]] «[[Ревизор]]», [[Корнейчук|А.Е.Корнейчуктің]] «[[Платон Кречет]]», [[Тренев|К.А.Треневтің]] «[[Любовь Яровая]]», [[Тургенев|И.С.Тургеневтің]] «[[Месяц в деревне]]», т.б. [[пьеса]]ларды орыс тілінде сахнаға шығарды. 1950 – 60 жылдары театрда әуесқой актерлер [[Демин|В.Т.Демин]], [[Карпов|П.В.Карпов]], [[Бекетов|Қ.Бекетов]], [[Баубекова|Р.Баубекова]], [[Тәженов|Б.Тәженов]], т.б. еңбек етті. Театр [[репертуар]]ында [[Әуезов|М.Әуезовтің]] «[[Қаракөз]]», «[[Еңлік-Кебек]]», [[Тәжібаев|Ә.Тәжібаевтың]] «[[Той боларда]]», «[[Майра]]», [[Майлин|Б.Майлиннің]] «[[Шұғаның белгісі]]», «[[Неке қияр]]», [[Жүнісов|С.Жүнісовтің]] «[[Ажар мен ажал]]», [[Хұсайынов|Ш.Хұсайыновтың]] «[[Біздің Ғани]]», [[Сәкен Сейфуллин|С.Сейфуллиннің]] «[[Қызыл сұңқарлар]]», [[Бодықов|О.Бодықовтың]] «[[Қарақұм трагедиясы]]» т.б. 100-ден астам [[спектакль]]дер бар. Театрға 1962 жылы «Халық театры» атағы, 1992 жылы 30 жылдан астам уақыт бойы оның директоры әрі режиссері болған Ж.Тұрсыновтың есімі берілді.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ мәдениеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қызылорда облысы мәдениеті]] [[Санат:Қазақстан театрлары]] oe8ka47mav8g25kx9r6jm1drtjb5z1g Сөз 0 48000 3595072 3443396 2026-04-29T07:44:34Z Төлеген Мереке 179229 3595072 wikitext text/x-wiki [[Сурет:WikipediaRuStencil.jpg|thumb||right]] '''Сөз''' ({{lang-ru|слово}}, {{lang-en|word}}) – [[зат]] пен құбылыстың атын, түр-түсін, сапалық белгісін, амалын, қимыл-әрекетін таңбалаушы негізгі мағыналық-құрылымдық бірлік. Болмыстың тілдік атауы ретінде дыбыс пен мағына тұтастығынан тұрады.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN 9965-409-88-9</ref> Сөзді құраушы бірлік – [[дыбыс]], ал [[мағына]] – сөздің ішкі мәні, мазмұны. [[Дыбыстық құрылым]] сөздің ішкі мәніне, ұғымға бағынышты болады. '''Сөз''' – [[тілдік категория]], ұғым – [[логикалық категория]]. Ұғым '''сөз''' арқылы айтылады, бірақ сөз тілдегі барлық ұғымдарды білдіре бермейді. [[Одағай]], [[шылау]] сөздерде мағына болғанмен, олардың ұғымға қатысы болмайды. Сөздің негізгі белгілері: # '''Құрылымдық тұтастығы:''' яғни, сөз белгілі бір [[дыбыс]] жиынтығынан тұрып, дайын күйінде жұмсалады; # '''Семантикалық тұтастығы:''' құрамында қанша [[буын]] не сөз болғанына қарамастан бір ұғымды анықтап, бір мағына береді; # '''Грамматикалық тұтастығы:''' сөз ішкі мағыналық құрылымына қарай [[грамматикалық топ]]тарға бірігіп, [[грамматикалық категория]]лар негізінде түрленеді; # '''Танымдық тұтастығы:''' сөздің ішкі мағыналық құрылымы халықтық дүниетаным негізінде анықталады. Ішкі мағыналық құрылымы мен қызметіне қарай сөздер атау және [[көмекші сөздер]] болып бөлінеді. Атау сөздер зат пен құбылысты, болмысты оның ерекше белгілері арқылы таңбалайды; [[көмекші сөздер]]де мұндай атауыштық қабілет жоқ, олар қызметтік-грамматикалық мәнге ие. Сөздің [[лексикалық мағына|лексикалық]] және [[грамматикалық мағына]]лары болады. Тілді жүйелі құрылым ретінде зерттеу сөзді анықтаудың төмендегідей міндеттерін көрсетеді: сөзді тілдік бірлік ретінде тану; оны анықтаудың негізгі шарттарын айқындау; сөздің мағыналық жағын зерделеу; [[лексика]]ның жүйелілігін зерттеу; сөздің лебіз бен мәтіндік бірлік ретіндегі ерекшелігін тану. Сөз жүйелі құрылым ретінде түрлі бағыттағы зерттеу нысаны болып табылады. Сөздер семантикалық-грамматикалық белгілері (сөз таптары), сөзжасамдық байланыстары (сөзжасамдық ұя), [[семантикалық қатынас]]тары, мағыналық, концептік өрістері арқылы өзіндік тілдік жүйелерді құрайды.<ref>Қазақ энциклопедиясы</ref> == Лексика == [[Лексика]] – бір тілдегі сөздердің жиынтығы. Қазақ тілінде лексика сөздік құрам деген ұғымды білдіреді. Тілдің лексикасын, сөздік құрамды тіл білімінің [[лексикология]] ғылымы зерттейді. Лексикология [[семасиология]], [[этимология]], [[фразеология]], [[диалектология]] т.б. тарауларға бөлінеді. Лексикологияның ең басты зерттеу нысаны – сөз. Сөз белгілі ұғым атауы болып, әр алуан мағынаны білдіреді. Қазақ тілінде лексикалық мағынасы жоқ сөздер де кездеседі. Мысалы, қаралы, сияқты, бірге, дейін, кейін, секілді, соң, таман, тарта, үшін. Бұл сөздер жеке тұрғанда ешқандай мағынаға ие бола алмайды, мағынасы бар сөздермен тіркесіп қолданылады. Мысалы, жүз қаралы, батыр сияқты, анасымен бірге, мектепке дейін, дайындықтан кейін, әкесі секілді, үйге таман, мыңға тарта, туған жер үшін. Көмекші есімдер зат есім сияқты түрленіп қолданылады. Мысалы, Ауылдың жанында бір қора мал жайылып жүр. Ауылдың жанында – қайда? – пысықтауыш. Сонымен қатар, жеке тұрғанда толық мағынасы болмайтын, сөйлем мүшесінің қызметін атқара алмайтын, алдындағы есім сөзге көмекшілік қызмет атқаратын сөздер де кездеседі. Ондай сөздер [[көмекші есім]]дер деп аталады. Көмекші есімдер [[зат есім]]мен ілік септігі арқылы байланысады, яғни, зат есім ілік септігінде, көмекші есім тәуелдік жалғауында келеді. Мысалы, қаланың сырты, жердің асты, үстелдің үсті, мектептің алды, дүкеннің қасы, үйдің жаны, ауылдың маңы, ыдыстың тү(п)бі, көшенің арасы, бөлменің іші. Қазақ тілінде сөздер тура және [[ауыспалы мағына]]да қолданылады. [[Сөздердің тура мағынасы]] – сөздің бастапқы, негізгі мағынасы. Тура мағына заттың немесе құбылыстың атын тура атап көрсетеді. Мысалы, адамның аяғы, адамның қолы, адамның көзі, ыдыстың түбі, қыздың төркіні, қоянның құлағы, суық жел, биік тау, жылы киім т.б. [[Ауыспалы мағына]] – сөздің тура мағынасының негізінде қалыптасқан, ойды көркемдеп жеткізу үшін қолданылатын келтірінді мағына. Мысалы, күннің көзі, жұмыстың аяғы, әңгіменің басы, сөздің төркіні, қазанның құлағы, суық хабар, биік мақсат, жылы сөз.<ref>http://www.itest.kz/exam_lecture?id=159 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402100710/http://www.itest.kz/exam_lecture?id=159 |date=2015-04-02 }}</ref> == Топтастырылуы == Сөзді топтастыру принципі үш түрлі болады: * лексикалық-семантикалық сипаты; * синтаксистік қызметі; * морфологиялық белгісі. '''Сөз таптары''' Сөздер лексикалық мағынасына қарай бірнеше [[сөз таптары]]на топтастырылады. Сөз табы – лексика-грамматикалық сипаттары мен белгілері ортақ болып келетін сөздер тобы. Қазақ тілінде 9 сөз табы бар. '''Құрамына қарай''' Сөздер құрамына қарай [[дара сөздер мен күрделі сөздер]] болып екіге бөлінеді. '''Қолданылуына қарай''' * Жалпы қолданыстағы сөздер – халықтың тұрмыстық өмірінде қолданылатын сөздер. * [[Көнерген сөздер]] – қолданыстан шығып қалған, тарихи аңыздар мен шығармаларда кездесетін сөздер. Өз кезегінде, көнерген сөз [[архаизм]] және [[историзм]] сөздер болып екіге бөлінеді. * [[Неологизм]] – жаңа технологиялар мен техниканың, ғылым ауқымының кеңеюі әсерінен қолданысқа енген [[жаңа сөздер]]. * [[Кәсіби сөздер]] – белгілі бір шаруашылық, не еңбек саласына қатысты, сол кәсіптің мамандарына түсінуге қиындық тудырмайтын сөздер. * [[Эвфемизм]] – құлаққа жағымсыз, дөрекі естілетін сөздерді мағыналас жұмсақ та мәдениетті сөздерге айналдырып қолдану. * [[Дисфемизм]] – мәдениетсіз, дөрекі, тыңдаушы құлағына түрпідей тиетін сөздер. == Сөздің технологиядағы қолданылуы == # [[Таңба]] ретінде пайдаланылатын бедербелгі тізбегі; # Абстрактілік алфавиттегі [[символ]]дар тізбегі; # [[Грамматика]]ны тудырушы негізгі [[алфавит]]тегі [[символ]]дар тізбегі; кейбір алфавиттегі мағыналық мәні бар символдар тізбекшесі; табиғи [[тіл]]дің сөзін өзінің формасымен ұқсататын [[лексема]]; # Табиғи тіл сөзі; # Жадтың бір ұяшығына ғана орналастырылатын және біртұтас қарастырылатын биттер немесе [[символ]]дар жинағы. Сөз команда/командаларды және алфавиттік-цифрлық ақпаратты өрнектеуге пайдаланылады, ал ұзындығы тұрақты да, айнымалы да болады.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі:Информатика және компьютерлік техника/ Жалпы редакциясын басқарған – түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдаламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> == Тағы қараңыз: == * [[Сөз айшықтары]] * [[Сөз варианттары]] * [[Сөзге морфемдік талдау]] * [[Қаратпа сөз]] * [[Сөздердің байланысу тәсілдері]] * [[Сөздердің байланысу формалары]] * [[Сөздердің орын тәртібі]] * [[Сөздік]] * [[Сөздік ұя]] * [[Сөздің қызметі]] * [[Сөздің лексикалық мағынасы]] * [[Сөздің негізі]] * [[Сөздің ішкі формасы]] * [[Сөзжасам]] * [[Сөз қолданыс]] * [[Сөз құрамы]] * [[Сөз мәдениеті]] * [[Сөз таптары]] * [[Сөзтұлға]] * [[Сөз тіркесі]] * [[Сөз енгізу]] * [[Сөз синтезі]] * [[Сөйлем]] * [[Модаль сөз]] * [[Сөз табы]] * [[Ділмәр сөз]] * [[Дәйек сөз]] * [[Қыстырма сөз]] * [[Төл сөз]] * [[Төлеу сөз]] * [[Етістікті сөз тіркестері]] * [[Қосалқы сөз]] * [[Есімді сөз тіркестері]] * [[Байырғы сөз]] * [[Қос сөз]] * [[Басқарушы сөз]] * [[Индекстік сөз]] * [[Қарапайым сөз]] * [[Сөз бостандығы]] * [[Қысқарған сөз]] * [[Машиналық сөз]] * [[Алғы сөз]] * [[Бөгде сөз]] * [[Басқаратын сөз]] * [[Туынды сөз]] * [[Резервтелген сөз]] * [[Сөз қолданылуы]] * [[Сөз тіркесінің сыртқы формасы]] * [[Сөзбе-сөз аударма]] * [[Сөз түбірі]] * [[Сөз қолдану ерекшеліктері]] * [[Еліктеу сөз]] * [[Ақындармен сөз жарыстыру]] * [[Даналардан шыққан сөз]] * [[Электронды пошта]] * [[Сөз енгізу құрылғысы]] == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Компьютерлік техника]] 20b3ucv0mkzc4knniuwxu0db9yqpac7 Каскай таулары 0 49148 3595018 2089819 2026-04-29T06:08:42Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595018 wikitext text/x-wiki :'''Каскай таулары'''<ref name="source1">«Қазақстан»: Ұлттық энцклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9, IV том</ref>, ''каскейлер, каскилар, кашкилар, кашкейлер'' – ежелгі заманда [[Хет]] патшалығының солтүстік және солтүстік-шығысына таман [[Понт таулары]]н ([[Кіші Азия]]) қоныстанған тайпалар одағы. Каскай таулары көршілес хеттерге үнемі шабуыл жасап (біздің заманымыздан бұрын XVII ғасыр – біздің заманымыздан бұрын XIII ғасыр аяғына дейін) тұрды. Каскай таулары, негізінен, малмен, тоқыма кәсіпшілігімен шұғылданған. Б. з.б. XIV ғасырға дейін Каскай тауларында “[[әскери демократия]]” сақталып келді. Біздің заманымыздан бұрын XII ғасырдан бастап Каскай таулары ассириялық деректемелер бойынша, Кіші Азияның шығыс шетін (табал және[[мушка тайпалары]]мен көршілес) қоныстанған. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Халықтар]] {{stub}} gaftrkxbdnh1gi0t5idr7ruv6oefzoa Сөйлем мүшелері 0 50508 3595063 3504745 2026-04-29T07:35:47Z Төлеген Мереке 179229 3595063 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} [[Сурет:Сөйлем мүшелерініӊ белгіленуі (сызылуы).png|нобай|Сөйлем мүшелерініӊ белгіленуі]] '''Сөйлем мүшелері''' — сөздердің мағыналық тұрғыдан өзара тіркесуі нәтижесінде синтаксистік қызметте жұмсалатын сөйлемнің дербес бөлшектері. [[Сөйлем]]дегі сөздер бір-бірімен мағыналық байланыста болады, сол байланыс негізінде [[грамматикалық мағына]]ға ие болған сөздер, сөз тіркестері сөйлем мүшелері қызметін атқарады. '''Сөйлем мүшелері''' қызметінде сөйлемнің дұрыс құрылуының, әр сөздің өз орнында жұмсалуы мен ой желісі, стильдік жағынан нақты болуының орны ерекше. '''Сөйлем мүшелері''' үлкен екі топқа бөлінеді. Олардың екі түрі бар: # '''Тұрлаулы мүшелер''' ([[бастауыш]], [[баяндауыш]]); # '''Тұрлаусыз мүшелер''' ([[анықтауыш]], [[толықтауыш]], [[пысықтауыш]]). '''Тұрлаулы мүшелер''' сөйлемнің негізгі арқауы деп саналады, предикативтік қатынас негізінде ең кіші сөйлем ретінде жұмсалып, олардың негізінде [[тақырып]], рема, тіпті [[Есімді сөз тіркестері|есімді]], [[етістік]]ті [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] айқындалады.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN 9965-409-88-9</ref> * [[Бастауыш]] – сөйлемдегі ойдың иесі, ол нөлдік, көптік, тәуелдік тұлғаларда [[есімдік]]тен, [[есім]] [[сөз таптары]]нан, ал [[баяндауыш]] [[бастауыш]]тың негізгі қасиеттерін нақтылай келе [[етістік]]тен, т.б. сөз таптарынан жасалады. Тұрлаусыз мүшелер [[бастауыш]] пен [[баяндауыш]]қа тікелей қатысты болып, сөйлемде айтылуға тиісті ойды толықтырып, айқындап тұрады. * [[Толықтауыш]] септелген сөздердің заттық қасиетін көрсетеді де, тура және жанама түрлерге бөлінеді. * [[Анықтауыш]] заттың, субстантивтенген [[сөз таптары]]ның, [[септік жалғау]]лы [[пысықтауыш]]тарды айқындайды, оның сапалық, меншікті түрлері бар. * [[Пысықтауыш]] көбіне қимылға, кейде есімдерге де қатысты жұмсалады. Сөйлем мүшелері негізінен дербес мағыналы [[сөз таптары]]нан жасалады, олардың жасалуына [[Көмекші есім|көмекші есім,]] [[көмекші етістік]], [[шылау]], [[модаль сөздер]] де қатынасады, дербес мағыналы сөздердің семантикасын осы көмекші сөздер айқындайды. Сөйлем мүшелері дара, күрделі, үйірлі, кей кезде құрама болады. '''Сөйлем мүшесі''' деп [[сөйлем]] құрамында тұрып, белгілі бір сұрауға жауап беретін толық мағыналы сөзді, сөз тіркесін не күрделі сөзді атаймыз. Сөйлем мүшелері сөйлемдегі маңызына, қызметіне қарай '''тұрлаулы мүшелер''' және '''тұрлаусыз мүшелер''' болып екі топқа бөлінеді. Сөйлемде сөздер бір-бірімен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі мағынаны, ұғымды білдіріп, ой білдіруге себебін тигізіп тұрады. Сөйлем ішінде басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі бір сұраққа жауап бере алатын мағыналы сөзді, сөз тізбегін сөйлем мүшесі дейміз. Сөйлем мүшелері атқаратын қызметі жағынан бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш болып беске бөлінеді. Олар сөйлем құрай алу қасиетіне байланысты тұрлаулы мүше және тұрлаусыз мүше болады. Бастауыш пен баяндауышты тұрлаулы мүшелер, ал анықтауышты, толықтауышты, пысықтауышты тұрлаусыз мүшелер дейміз. '''[[Бастауыш]]''' — сөйлемде атау септігінде тұрып, ойдың кім, не жайында екенін білдіріп, баяндауышпен қиыса байланысатын тұрлаулы мүше. Бастауыш '''''кім? не? кімдер? нелер? кімім? нем? кімі? несі?''''' және басқа сөз топтарының заттанып, атау септігіндегі сұрақтарына жауап береді. Бастауыш атау септігінде зат есім мен есімдіктен болады: Бәйге бригадаға берілді. Сіз өз басыңызды ғана ойламаңыз. (Ғ. Мұстафин) Атау септігінде тұрып заттанған басқа сөз топтары да (сын есім, зат есім, етістіктің есімше, тұйық етістік түрлері т.б.) бастауыш қызметін атқарады. '''[[Баяндауыш]]''' — сөйлемде жіктеліп келіп бастауыштың қимылын іс-әрекетін, кім екенін білдіріп, онымен жақ жағынан, кейде жекеше, көпше (1-2 жақта) түрде қиыса байланысын қолданылатын тұрлаулы мүше. Баяндауыш '''''не істеді? қайтті? неғылды?''''' деген сұрақтарға жауап береді. Кейде сөйлемде бастауыш тасаланып жасырын да тұрады, ал оның қай сөз екенін баяндауыштан анықтауға болады. '''[[Толықтауыш]]''' - сөйлемде атау мен іліктен басқа септіктердің бірінде тұрып, бір мүшені заттық мағына жағынан толықтырып тұратын тұрлаусыз мүше. Толықтауыштың сұрақтары: '''''кімді? нені? кімге? неге? кімде? неде? кімнен? неден? кіммен? немен? кім (не) туралы жөнінде? кім (не) жайында?''''' '''[[Анықтауыш]]''' - сөйлемде зат есімнен болған не заттық мағынада қолданылған мүшені сын-сапалық, сан-мөлшерлік, меншіліктік–қатыстың жағынан анықтап тұратын тұрлаусыз мүше. Анықтауыш '''''қандай? қай? кімнің? ненің? қайдағы? қашанғы? қанша? неше? нешінші? қайткенде? не еткенде?''''' деген сұрақтардың біріне жауап береді. Құрамына қарай дара (қара), күрделі (қара көк) болып екіге бөлінеді. '''[[Пысықтауыш]]''' - сөйлемде іс-әрекет, қимылдың жай-күйін, амалын, мөлшерін, мезгіл-мекенін, себеп-мақсатын білдіретін тұрлаусыз мүше. Пысықтауыш '''''қалай? қайтіп? қашан? қайда? қайдан? неліктен? не себепті? кім үшін? не үшін? не істеуге? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? неше рет?''''' Деген сұрақтарға жауап береді. Пысықтауыш болатын сөз табы – үстеу. Сонымен бірге барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі зат есімдер, кейде сын есім мен сан есім, етістіктің көсемше түрі барыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі сөз бен қарай, таман, шейін, дейін, бола, соң, кейін, ары, бері, бұрын бірге, қабат, қатар және септік тұлғасыз сөз бен арқылы, арқасында, үшін, сайын септеулік шылаулардың тіркесінен құралған тізбектер де пысықтауыш қызметін атқарады. Құрамына қарай дара (үшін), күрделі (ермек үшін) болып екіге бөлінеді. а) Қимыл-сын пысықтауышы: қалай? қалайша? қайтіп? неше рет? не арқылы? ә) Мезгіл пысықтауышы: қашан? қашаннан бері? қай кезде? қашанға шейін? б) Себеп пысықтауышы: неліктен? не себепті? не үшін? в) Мақсат пысықтауышы: не мақсатпен? неге бола? неге? не үшін? г) Мекен пысықтауышы: қайда? қайдан? == Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері == Тұрлаулы мүшелер деп сөйлемнің негізгі мүшелері болып саналатын [[бастауыш]] пен [[баяндауыш|баяндауышты]] атаймыз. == Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері == Тұрлаусыз мүшелер деп өздігінен сөйлем құрай алмайтын, тек сөйлемде берілген ойдың шеңберін кеңейтетін анықтауыш, толықтауыш, пысықтауыштарды айтамыз == Әдебиет == *[[С. Аманжолов]], Қазақ тілі грамматикасы, 1966 жыл. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] fwnruwcpqgrbboz0mza1ytwud5ac7yn 3595064 3595063 2026-04-29T07:35:55Z Төлеген Мереке 179229 3595064 wikitext text/x-wiki {{Shortcut1|Грамматика}} [[Сурет:Сөйлем мүшелерініӊ белгіленуі (сызылуы).png|нобай|Сөйлем мүшелерініӊ белгіленуі]] '''Сөйлем мүшелері''' — сөздердің мағыналық тұрғыдан өзара тіркесуі нәтижесінде синтаксистік қызметте жұмсалатын сөйлемнің дербес бөлшектері. [[Сөйлем]]дегі сөздер бір-бірімен мағыналық байланыста болады, сол байланыс негізінде [[грамматикалық мағына]]ға ие болған сөздер, сөз тіркестері сөйлем мүшелері қызметін атқарады. '''Сөйлем мүшелері''' қызметінде сөйлемнің дұрыс құрылуының, әр сөздің өз орнында жұмсалуы мен ой желісі, стильдік жағынан нақты болуының орны ерекше. '''Сөйлем мүшелері''' үлкен екі топқа бөлінеді. Олардың екі түрі бар: # '''Тұрлаулы мүшелер''' ([[бастауыш]], [[баяндауыш]]); # '''Тұрлаусыз мүшелер''' ([[анықтауыш]], [[толықтауыш]], [[пысықтауыш]]). '''Тұрлаулы мүшелер''' сөйлемнің негізгі арқауы деп саналады, предикативтік қатынас негізінде ең кіші сөйлем ретінде жұмсалып, олардың негізінде [[тақырып]], рема, тіпті [[Есімді сөз тіркестері|есімді]], [[етістік]]ті [[сөз тіркесі|сөз тіркестері]] айқындалады.<ref>Тіл білімі терминдерінің түсіндірме сөздігі — Алматы. «Сөздік-Словарь», 2005. ISBN 9965-409-88-9</ref> * [[Бастауыш]] – сөйлемдегі ойдың иесі, ол нөлдік, көптік, тәуелдік тұлғаларда [[есімдік]]тен, [[есім]] [[сөз таптары]]нан, ал [[баяндауыш]] [[бастауыш]]тың негізгі қасиеттерін нақтылай келе [[етістік]]тен, т.б. сөз таптарынан жасалады. Тұрлаусыз мүшелер [[бастауыш]] пен [[баяндауыш]]қа тікелей қатысты болып, сөйлемде айтылуға тиісті ойды толықтырып, айқындап тұрады. * [[Толықтауыш]] септелген сөздердің заттық қасиетін көрсетеді де, тура және жанама түрлерге бөлінеді. * [[Анықтауыш]] заттың, субстантивтенген [[сөз таптары]]ның, [[септік жалғау]]лы [[пысықтауыш]]тарды айқындайды, оның сапалық, меншікті түрлері бар. * [[Пысықтауыш]] көбіне қимылға, кейде есімдерге де қатысты жұмсалады. Сөйлем мүшелері негізінен дербес мағыналы [[сөз таптары]]нан жасалады, олардың жасалуына [[Көмекші есім|көмекші есім,]] [[көмекші етістік]], [[шылау]], [[модаль сөздер]] де қатынасады, дербес мағыналы сөздердің семантикасын осы көмекші сөздер айқындайды. Сөйлем мүшелері дара, күрделі, үйірлі, кей кезде құрама болады. '''Сөйлем мүшесі''' деп [[сөйлем]] құрамында тұрып, белгілі бір сұрауға жауап беретін толық мағыналы сөзді, сөз тіркесін не күрделі сөзді атаймыз. Сөйлем мүшелері сөйлемдегі маңызына, қызметіне қарай '''тұрлаулы мүшелер''' және '''тұрлаусыз мүшелер''' болып екі топқа бөлінеді. Сөйлемде сөздер бір-бірімен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі мағынаны, ұғымды білдіріп, ой білдіруге себебін тигізіп тұрады. Сөйлем ішінде басқа сөздермен грамматикалық байланысқа түсіп, белгілі бір сұраққа жауап бере алатын мағыналы сөзді, сөз тізбегін сөйлем мүшесі дейміз. Сөйлем мүшелері атқаратын қызметі жағынан бастауыш, баяндауыш, толықтауыш, анықтауыш, пысықтауыш болып беске бөлінеді. Олар сөйлем құрай алу қасиетіне байланысты тұрлаулы мүше және тұрлаусыз мүше болады. Бастауыш пен баяндауышты тұрлаулы мүшелер, ал анықтауышты, толықтауышты, пысықтауышты тұрлаусыз мүшелер дейміз. '''[[Бастауыш]]''' — сөйлемде атау септігінде тұрып, ойдың кім, не жайында екенін білдіріп, баяндауышпен қиыса байланысатын тұрлаулы мүше. Бастауыш '''''кім? не? кімдер? нелер? кімім? нем? кімі? несі?''''' және басқа сөз топтарының заттанып, атау септігіндегі сұрақтарына жауап береді. Бастауыш атау септігінде зат есім мен есімдіктен болады: Бәйге бригадаға берілді. Сіз өз басыңызды ғана ойламаңыз. (Ғ. Мұстафин) Атау септігінде тұрып заттанған басқа сөз топтары да (сын есім, зат есім, етістіктің есімше, тұйық етістік түрлері т.б.) бастауыш қызметін атқарады. '''[[Баяндауыш]]''' — сөйлемде жіктеліп келіп бастауыштың қимылын іс-әрекетін, кім екенін білдіріп, онымен жақ жағынан, кейде жекеше, көпше (1-2 жақта) түрде қиыса байланысын қолданылатын тұрлаулы мүше. Баяндауыш '''''не істеді? қайтті? неғылды?''''' деген сұрақтарға жауап береді. Кейде сөйлемде бастауыш тасаланып жасырын да тұрады, ал оның қай сөз екенін баяндауыштан анықтауға болады. '''[[Толықтауыш]]''' - сөйлемде атау мен іліктен басқа септіктердің бірінде тұрып, бір мүшені заттық мағына жағынан толықтырып тұратын тұрлаусыз мүше. Толықтауыштың сұрақтары: '''''кімді? нені? кімге? неге? кімде? неде? кімнен? неден? кіммен? немен? кім (не) туралы жөнінде? кім (не) жайында?''''' '''[[Анықтауыш]]''' - сөйлемде зат есімнен болған не заттық мағынада қолданылған мүшені сын-сапалық, сан-мөлшерлік, меншіліктік–қатыстың жағынан анықтап тұратын тұрлаусыз мүше. Анықтауыш '''''қандай? қай? кімнің? ненің? қайдағы? қашанғы? қанша? неше? нешінші? қайткенде? не еткенде?''''' деген сұрақтардың біріне жауап береді. Құрамына қарай дара (қара), күрделі (қара көк) болып екіге бөлінеді. '''[[Пысықтауыш]]''' - сөйлемде іс-әрекет, қимылдың жай-күйін, амалын, мөлшерін, мезгіл-мекенін, себеп-мақсатын білдіретін тұрлаусыз мүше. Пысықтауыш '''''қалай? қайтіп? қашан? қайда? қайдан? неліктен? не себепті? кім үшін? не үшін? не істеуге? не мақсатпен? не арқылы? кім арқылы? неше рет?''''' Деген сұрақтарға жауап береді. Пысықтауыш болатын сөз табы – үстеу. Сонымен бірге барыс, жатыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі зат есімдер, кейде сын есім мен сан есім, етістіктің көсемше түрі барыс, шығыс, көмектес септіктеріндегі сөз бен қарай, таман, шейін, дейін, бола, соң, кейін, ары, бері, бұрын бірге, қабат, қатар және септік тұлғасыз сөз бен арқылы, арқасында, үшін, сайын септеулік шылаулардың тіркесінен құралған тізбектер де пысықтауыш қызметін атқарады. Құрамына қарай дара (үшін), күрделі (ермек үшін) болып екіге бөлінеді. а) Қимыл-сын пысықтауышы: қалай? қалайша? қайтіп? неше рет? не арқылы? ә) Мезгіл пысықтауышы: қашан? қашаннан бері? қай кезде? қашанға шейін? б) Себеп пысықтауышы: неліктен? не себепті? не үшін? в) Мақсат пысықтауышы: не мақсатпен? неге бола? неге? не үшін? г) Мекен пысықтауышы: қайда? қайдан? == Сөйлемнің тұрлаулы мүшелері == Тұрлаулы мүшелер деп сөйлемнің негізгі мүшелері болып саналатын [[бастауыш]] пен [[баяндауыш|баяндауышты]] атаймыз. == Сөйлемнің тұрлаусыз мүшелері == Тұрлаусыз мүшелер деп өздігінен сөйлем құрай алмайтын, тек сөйлемде берілген ойдың шеңберін кеңейтетін анықтауыш, толықтауыш, пысықтауыштарды айтамыз. == Әдебиет == *[[С. Аманжолов]], Қазақ тілі грамматикасы, 1966 жыл. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Stub}} [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Орфография]] [[Санат:Лексика]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] [[Санат:Қазақ тілі]] [[Санат:Грамматика]] [[Санат:Синтаксис]] awike947m0ycpk1kdjwfloofaup2l10 Нүркен Мырзаханұлы 0 57253 3594944 3512169 2026-04-29T03:16:56Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594944 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Нүркен Мырзаханов |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 07.02.1947 |Туған жері = Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданы. |Қайтыс болған күні = 06.08.2020 |Қайтыс болған жері = Астана |Азаматтығы =Қазақстан |Ғылыми аясы = Физиология, биология, педагогика, валеология, экология |Жұмыс орны = Астана қаласы Технология және бизнес университеті |Ғылыми дәрежесі = Биология ғылымдарының докторы |Ғылыми атағы = Профессор, академик, корреспондент-мүшесі |Альма-матер = Семей малдәрігерлік-зоотехникалық институты (Шәкәрім университеті) |Ғылыми жетекші = Коханина Мария Ивановна Булекбаева Лиза Эртасовна |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = Лимфа айналымы мен экология саласындағы ғылыми жаңалықтар мен тұжырымдамалар |Марапаттары =Халықаралық Вена университетінің құрметті профессоры, Халықаралық Сократ сыйлығының лауреаты, Биология саласындағы тұңғыш рет президент степендиаты, ҚР жоғары оқу орнының озат оқытушысы, Ахмет Байтұрсынов атындағы алтын медалінің лауреаты |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = nur-477org, omyrsonar.org, to-hearts.org және т.б. |Commons = }} '''Нүркен Мырзаханов''' — биология ғылымдарының докторы, профессор, физиолог, ғалым-педагог. == Өмірбаяны == {{Толықтыру}} Нүркен Мырзаханов 1947 жылы 7 ақпанда Қарағанды облысы, Қарқаралы ауданында туған. == Ғылыми бағыты == Ішек лимфасының ағыны мен иондық және белоктық құрамдарына рефлекторлық әсерлер, вегетативтік ганглийлердің лимфа ағынына әсері, лимфа мен қандағы белоктардың алмасуы, ауылшаруашылығы малдарының лимфа айналымының функционалдық ерекшеліктері, лимфа бездерінің жиырылуы мен реттелісі, лимфа бездерінің нерв талшықтарындағы катехоламиндердің арақатынасы, лимфа жүйесін зерттеу тәсілдерін жетілдіру, өзіндік арнайы хирургиялық тәжірибе әдістемелері, мидың маңдай бөлігінің лимфа ағынына әсері, мысықтың маңдай қуысы құрылымының ерекшеліктері, лимфа жүйесінің, оның ішінде лимфа бездері мен тамырларының организмдегі зат алмасу, қорғаныс және бейімделу қызметтеріне қатынасы, адам денсаулығының қалыптасуы, сақталуы және жетілдірілуі, экологиялық проблемалар, экологиялық зерде немесе экологияның имандылық негіздері, қазіргі мерзімдегі оқыту концепциясы, әлемдік үрдістермен (эдукология) қауышқан ұлттық педагогикалық әдістемелер, ғылыми жаңалықтар жатады. == Ғылыми жұмыстары== 1. Лимфоциркуляция (Алматы, 1994) - монография (орыс тілінде) 2. Лимфа айналымы (Алматы, 2001) - монография (қазақ тілінде) 3. Лейкоциттер айналымы (Астана, 2002) - монография (қазақ тілінде) 4. Лимфа жүйесінің құрылымы мен қызметі (Қарағанды, 2006) - монография (қазақ тілінде) 5. Регуляция кишечного лимфообращения (Қарағанды, 2010) - монография (орыс тілінде) 6. Функциональные особенности лимфообращения сельскохозяйственных животных (Алматы, 1995) - док.дисс. (орыс тілінде) 7. Биомониторинг и охрана здоровья населения Центрального Казахстана (Караганды, 2010) - монография (орыс тілінде) 8. Физиология. Тәжірибелік оқу құралы (қазақ тілінде) 9. Физиология. Учебник-практикум (Алматы, ЭВЕРО, 2021), (орыс тілінде) 10. Physiology. Practical Textbook (Астана, 2023), (ағылшын тілінде) 11. Ауылшаруашылығы негіздері. Оқу құралы (Астана, 1999), (қазақ тілінде) 12. Физиологиялық терминдердің орысша-қазақша сөздігі (Астана, 2000) 13. Лимфатическая система. Сборник научных статей. (орыс тілінде) 14. Scientific Articles on the Lymphatic System (Sеmеу, 2023) - '''''[https://nur-47.org nur-47.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250403025535/https://nur-47.org/ |date=2025-04-03 }}''''' 15. Педагогикалық валеология негіздері. Оқу құралы (Қарағанды, 2010) == Қоғамдық жұмысы == 1. "Өмір-сонар" атты кітабы (2006) (автобиография, шығармашылық, публицистика) - '''''[https://omyrsonar.org omyrsonar.org]''''' 2. "Жүректерге сапар": өлеңдер, әндер, жинағы (қазақ тілінде) - '''''[https://to-hearts.org to-hearts.org]''''' 3. "Өзге емес, өзіме айтам өз жайымды" мақалалар мен сұхбаттар жинағы - '''''[https://nurken47.org nurken47.org]''''' 4. Экологиялық эссе" кітабы (2006): 5. "Денcаулық педагогикасы" кітабы (2005) 6. "Адам болмысы - сана болмысы" кітабы (2014) 7. "Валеология. Экология. Образование (Сборник статей)", на русском языке, Караганды, 2009 8. "Экология: Тәжірибе және менталитет" оқу құралы// Қарағанды, 2008, қазақ тілінде == Марапаттары == 1. [[Халықаралық Вена университеті]]нің құрметті профессоры. 2. Халықаралық Сократ сыйлығының иегері<ref>[https://www.astana-akshamy.kz/san-salany-qamtyghan-zhinaq/ САН САЛАНЫ ҚАМТЫҒАН ЖИНАҚ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191001174010/http://www.astana-akshamy.kz/san-salany-qamtyghan-zhinaq/ |date=2019-10-01 }}</ref>. 3. Қазақстан Республикасы Биология саласының тұңғыш рет президент стипендиаты. 4. Қазақстан Республикасының жоғары оқу орнының озат оқытушысы. 5. Қазақстан Республикасы Жоғары оқу орындары Ассоциациясы, Ахмет Байтұрсынов атындағы алтын медалінің иегері. 6. Ресей Федерациясы Халықаралық Кәсібім-Өмірім сыйлығының лауреаты. 7. Ресей Федерациясы ҰҒҚА Клиникалық лимфология саласының пионері. 8. Қазақстан, Семей қаласы, Шугаев көшесі, 163 тұрғын үйі, Ескерткіш тақта, 2023ж. 9. Қазақстан Республикасы, Семей, Шәкәрім университеті, Ғалымдар мұражайы, 2023ж. <ref name=":0">Қарағанды облысы: Энциклопедия. </ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Биология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Еуразия ұлттық университеті оқытушылары]] [[Санат:Еуразия ұлттық университетінің профессорлары]] [[Санат:Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясының директорлары]] [[Санат:Қазақ технология және бизнес университеті декандары]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Бөкетов атындағы Қарағанды мемлекеттік университетінің профессорлары]] [[Санат:Шәкәрім атындағы Семей мемлекеттік университеті оқытушылары]] [[Санат:Сократ сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Вена университетінің құрметті профессорлары]] [[Санат:Қазақстан зоотехниктері]] r7spw2vwmyaf1itighof7pf17rv543a Білім 0 57494 3594599 3589081 2026-04-28T13:29:59Z Janugyl 180535 ақпарат пен дереккөз қосылды 3594599 wikitext text/x-wiki '''Білім''' ({{lang-la|scientia}}, [[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''knowledge'')<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> – адамдардың белгілі бір жүйедегі ұғымдарының, деректері мен пайымдауларының, т.б. жиынтығы. Білім адамзат мәдениетінің ең ауқымды ұғымдарының бірі болып табылады. Ол [[сана]], [[таным]], объективті [[әлем]], [[Субъект (жантану)|субъект]], [[ойлау]], логика, [[ақиқат]], [[парасат]], ғылыми және т.б. күрделі де терең ұғымдармен тығыз байланыста әрі солар арқылы анықталады. Білім [[философия]] мен рационалды білім пайда болғаннан көп бұрын дүниеге келген.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> [[File:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Coin showing the owl of Athena|[[Афина үкісі]] - Батыс әлемінде білімнің символы ретінде кеңінен танылған бейне]] Мәлім тақырып, немесе сұрақ туралы сенімді таным болса, ал ол таным әлдебір мақсатқа пайдалануға жарамды болса, онда оны білім деп атаймыз. Ол тәжірибе және ойлау арқылы мәлім іс туралы жеттігірек ұғындырады, оның математикалы және жүйелі танылуын ғылым, техника, өнер, философия деп атаймыз. Білім зерттеу, күзету, тексеру, ой тәжірибесінен, ғылыми тәжірибеден өткізу арқылы қалыптасады, реттелу арқылы топтастырылады. Адамның әлденені тануы тегі қандай құбылыс екені философияда ең көп талқыланған көне тақырыптардың бірі, одан білімтану (Theory of Knowledge) келіп шықты. Білімнің қолданылуынан айтқанда, ол мәлім топтың игілігіне жарайды, сонымен ол топ қалғандарына қарағанда сауатты болып шығады. Білімге сүйенген басқару мен орындау істің сапасын көтеретіні анық. Білім беру процесі арқылы жеке тұлға қалыптасып, қоғамның дамуына үлес қосады. https: //kk.wikipedia.org Бұрын білім аз санды адамның бәсіресі құсап сезінілген. Қазір жалпыға ортақтастырылды және кез келген адам білім ала алады, оны пайдаланып жоғары мақсаттарға жете алады. Білім сын көзбен қарау арқылы дамиды, бірақ бұл білімге жеккөрінішпен қарау болмауға тиіс. [[File:Francis Bacon, Viscount St Alban from NPG (2).jpg|thumb|220px|[[Фрэнсис Бэкон|Фрэнсис Бэкон]], әйгілі «Білім — күш» (түпнұсқада: «Білім — бұл күш, күш — бұл білім») деген фразаның авторы]] Адамзат баласы ақиқатқа талпынады, шынайы пайдалы білімге талпынады. Оның шегі қайда апаратын белгісіз. "Білім - күш" деген сөзді [[Фрэнсис Бэкон|Ф.Бэкон]] айтқан, бірақ ол адамзатты бақытқа бөлейтін жақсы күш пе, әлде сорлататын, құртатын жаман күш пе, бұл туралы да талас көп. Қазіргі білімнің беталысы әрі сүйіндірерлік, әрі шошытарлық. Қазір адамзат білімнің кемшілігін түзететін "жасыл білімге" ауысып бара жатқаны байқалады. Ежелгі [[Мәдениет|мәдениетте]] білім адамның әлеммен және қауымдастық ішіндегі қатынастарын реттейтін аңыздар, салт-дәстүрлік жарлықтар мен нормалар, тыйым салулар пішімінде болды. Мұнда Білімді [[Аруақ|аруақтар]], [[Рух|рухтар]], [[Ата-баба|ата-бабалар]], кейініректе, құдайлар сыйға тартқан қасиетті нәрсе деп түсінген. Сондықтан Білім қауіп-қатермен байланысты деп, онымен тек адамдардың ерекше тобы – [[Дінбасы|дінбасылар]], діни қызметкерлер ғана шұғылданған. Ежелгі мәдениетте Білім мен сенімнің, ақиқат пен жалған түсініктің арасында айырмашылық жоқ. Мұнда қасиетті Білім үстемдігі абсолютті деп танылады. Білімнің әлеуметтік мәртебесі мен мәні отырықшы, техника-урбанистік қоғам типіне өтуге байланысты түбегейлі өзгерді. Қала адамы өзін көпшілікпен бірге тұру ережелері мен нормаларының иесі, Білімнің жаратушысы мен билеушісі деп санады. Білімнің айрықша пішімі ретінде рационалды Білім идеалын қалыптастырған философия туындады. Философия ақиқат пен ақиқат емес ілімдер айырмашылығын енгізіп, дәлелдеудің айрықша түрлерін, негіздеу мен дәлелдемелік ұғымдарды қалыптастырды. Философия шеңберінде айрықша пән – ақиқат ойлау ережелері мен заңдарын қалыптастыратын логика туындады. Білім [[логика]]лық ойлаудың объектісіне, мақсаты мен мұратына айналды. Өркениетті қоғамда Білім билікпен тұтасып, қоғамды басқарудың құралына айналуда. Білім алу тұлғаның қалыпты әлеуметтенуінің және билік құрылымына енуінің міндетті шарты болып, оның қажеттілігінен Білім беру институттары туындады. [[Платон]]ның «билеуші-философ» идеалы – (білімді әрі оған сай басқарушы ел басы) қазіргі «ақпараттық қоғамда» өзінің көрінісін тапты, яғни билік Білімнің қазіргі формасы – [[ақпарат]]ты иелену ретінде айқындалуда. == Анықтамалары == Білім – таныс болу, [[аңғару]], [[түсіну]] немесе таныстық түріндегі құбылыс. Ол жиі [[тәжірибе]] арқылы үйренген ақпаратты қамтиды<ref>AHD staff (2022a). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=knowledge "Knowledge"] ''The American Heritage Dictionary''. HarperCollins.</ref> және [[танымдық]] жетістік немесе шындықпен эпистемологиялық байланыс, мысалы, жаңалық ашу ретінде түсіндіріледі.<ref name=":0">Zagzebski, Linda (1999). [https://philpapers.org/rec/ZAGWIK "What Is Knowledge?"] In Greco, John; Sosa, Ernest (eds.). ''The Blackwell Guide to Epistemology''. Blackwell. pp. 92–116.</ref> Көптеген академиялық анықтамалар белгілі бір фактілерді білу түріндегі ұғымдық білімге шоғырланады, мысалы: «Мен Дэйвтің үйде екенін білемін».<ref name=":1">Ichikawa, Jonathan Jenkins; Steup, Matthias (2018). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-analysis/ The Analysis of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің басқа түрлеріне «Ол қалай жүзу керектігін біледі» сияқты практикалық құзіреттілік түріндегі білім және ол бұрынғы тікелей тәжірибеге негізделген белгілі бір объектімен таныстықты білдіретін , мысалы, біреуді жеке тану.<ref name=":6">Stanley, Jason; Willlamson, Timothy (2001). [https://philpapers.org/rec/WILKHV Knowing How] ''Journal of Philosophy''. '''98''' (8): 411–444.</ref> Білім көбінесе жеке адамның күйі ретінде түсіндіріледі, бірақ ол топтық білім, әлеуметтік білім немесе ұжымдық білім ретінде адамдар тобына тән қасиетке де сілтеме жасай алады.<ref>Klausen, Søren Harnow (2015). [https://portal.findresearcher.sdu.dk/da/publications/group-knowledge-a-real-world-approach Group knowledge: A real-world approach] ''Synthese''. '''192''' (3): 813–839.</ref> Кейбір қоғамдық ғылымдар білімді мәдениетке ұқсас кең әлеуметтік құбылыс деп түсінеді.<ref>Allwood, Carl Martin (2013). "Anthropology of Knowledge". [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118339893.wbeccp025 Anthropology of Knowledge] John Wiley & Sons, Inc. pp. 69–72. </ref> Бұл термин сонымен қатар құжаттарда сақталған білімді білдіруі мүмкін, мысалы, «кітапханада сақталған білім»<ref>Magee, Bryan; Popper, Karl R. (1971). [[iarchive:modernbritishphi0000mage/page/66|"Conversation with Karl Popper"]] In Magee, Bryan (ed.). ''Modern British Philosophy''. St. Martin's Press. pp. 74–75. ISBN 978-0-19-283047-0.</ref> немесе [[Сараптау жүйесі|сараптама жүйесінің]] [[Дерекқор|білім қоры]].<ref>Walton, Douglas N. (2005). [https://www.jstor.org/stable/20010182 "Pragmatic and Idealized Models of Knowledge and Ignorance"] ''American Philosophical Quarterly''. '''42''' (1): 59–69 [59, 64].</ref> Білім [[Интеллект|интеллектпен]] тығыз байланысты болса, бірақ интеллект [[Ақпарат|ақпаратты]] алу, өңдеу және қолдану қабілетімен көбірек байланысты, ал білім адамның өзінде бар ақпарат пен дағдыларға қатысты.<ref>Christopher, Jabez; Prasath, Rajendra; Vanga, Odelu (2018). "Expert Intelligence: Theory of the Missing Facet". In Groza, Adrian; Prasath, Rajendra (eds.). ''Mining Intelligence and Knowledge Exploration: 6th International Conference''. Springer. ISBN 978-3-030-05918-7.</ref> Білімнің жалпы сипаттамалары туралы келісімдерге қарамастан, оның нақты анықтамасы даулы. Кейбір анықтамалар іс жүзінде пайдалы сипаттама беру үшін білімнің ең көрнекті белгілеріне ғана назар аударады.<ref name=":2">Hetherington, Stephen (2022a). [https://iep.utm.edu/knowledg/ Knowledge] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ''Білімді талдау'' деп аталатын басқа тәсіл, [[Химик|химиктер]] үлгіні құрайтын барлық химиялық элементтердің тізімін іздеу арқылы үлгіні қалай талдайтынына ұқсас, жеке [[Қажетті және жеткілікті шарттар|қажетті және бірлесіп жеткілікті]]<ref>Hannon, Michael (2021). [https://philpapers.org/rec/HANTCO-45 The Concept of Knowledge] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (2021)</ref> болатын шарттарды тізімдеу арқылы теориялық нақты анықтама беруге тырысады.<ref>Gupta, Anil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/definitions/#ReaNomDef Definitions] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Басқа көзқарас бойынша білім басқа құбылыстар тұрғысынан талдауға келмейтін ерекше күй.<ref name=":1" /> Кейбір ғалымдар өз анықтамаларын дерексіз интуицияларға негіздейді, ал басқалары нақты жағдайларға назар аударады<ref>McCain, Kevin (2022). [https://iep.utm.edu/problem-of-the-criterion/ The Problem of the Criterion] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> немесе терминнің қарапайым тілде қалай қолданылатынына сүйенеді.<ref name=":3">Stroll, Avrum (2023). [https://www.britannica.com/topic/epistemology Еpistemology] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Сонымен қатар, білімге қатысты көзқарастар да әртүрлі: біреулер оны жоғары стандарттарды талап ететін сирек кездесетін құбылыс деп есептесе, басқалары оны күнделікті өмірдің көптеген жағдайларында кездесетін қарапайым құбылыс деп санайды.<ref>Hetherington, Stephen. [https://iep.utm.edu/fallibil/ Fallibilism] Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> == Талдауы == Жиі талқыланатын анықтама бойынша, білім негізделген шынайы сенім ретінде сипатталады. Бұл анықтама үш маңызды ерекшелікті анықтайды: бұл (1) [[сенім]] (2) [[ақиқат]] және (3) [[Негіздеу (эпистемология)|негізделген]].<ref name=":4">Klein, Peter D. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/knowledge-concept-of/v-1 Knowledge, concept of] In Craig, Edward (ed.). ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Осыған ұқсас тәсіл [[Ежелгі грек философиясы|Ежелгі грек]] философиясында [[Платон|Платонның]] «[[Теэтет]]<nowiki/>» диалогында да талқыланған. Мұнда [[Сократ]] білім мен шынайы сенім арасындағы айырмашылық туралы ой толғаған, бірақ бұл анықтаманы қабылдамаған.<ref name=":7">Allen, Barry (2005). [https://web.archive.org/web/20170822095315/https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/knowledge Knowledge] In Horowitz, Maryanne Cline (ed.). ''New Dictionary of the History of Ideas''. Vol. 3. Charles Scribner's Sons. pp. 1199–1204. ISBN 978-0-684-31377-1.</ref> Білімнің жалпы қабылданған ерекшелігі – оның шындыққа сай болуы. Бір нәрсеге жалған сену мүмкін болғанымен, жалған нәрсені білу мүмкін емес деген түсінік бар.<ref name=":3" /> Шындық көбінесе '''[[Объективтілік|объективтілікпен]]''' байланыстырылады. Алайда, бұл көзқарасты шындыққа қатысты релятивизм жоққа шығарады. Релятивизмге сәйкес, шындық адамның көзқарасына байланысты және шынайы нәрсе әртүрлі перспективаларда әртүрлі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>Landau, Iddo (2017). ''Finding Meaning in an Imperfect World''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-065768-0.</ref> Білімнің сенім түрі екені білімсіздік пен сенімсіздіктің үйлеспейтінін білдіреді. Басқаша айтқанда, адам бір нәрсені сенбесе, оны біле алмайды. Күнделікті өмірде бұл қағиданы бұзатын сияқты көрінетін сөз тіркестері бар, мысалы: «Мен бұған сенбеймін, мен оны білемін!». Бірақ мұндай сөз тіркестерінің мақсаты көбінесе адамның өз сенімділігін атап өту болып табылады, сенімнің қатысуын жоққа шығару емес.<ref name=":0" /> [[Сурет:Bilim.jpg|thumb|right|250px|Білім=Ақиқат+Сенім]] Бұл анықтамаға қатысты негізгі пікірталас оның үшінші ерекшелігіне – негіздемеге байланысты.<ref name=":1" /> Бұл компонент көбінесе кейбір шынайы нанымдар [[Ырым|ырымға]] негізделген сенімдер, [[Сәттілік|сәтті]] жорамалдар немесе қате [[Пайым|пайымдаулар]] сияқты білімнің түрі емес деген әсерге байланысты қосылады. Мысалы, адам тиын лақтыру кезінде «бет жағы түседі» деп болжап, дұрыс шықса да, ол мұны білді деп айтуға болмайды. Бұл білім тек дұрыс болуымен шектелмейтінін көрсетеді.<ref>Lehrer, Keith (2015). "1. The Analysis of Knowledge". ''Theory of Knowledge''. Routledge. ISBN 978-1-135-19609-7.</ref> Бұл жағдайлар нанымдардың білім ретінде саналуы үшін негізді болуын талап ету арқылы алынып тасталады.<ref name=":4" /> Кейбір философтар тәжірибе, [[есте сақтау]] және басқа нанымдар сияқты [[Психикалық күй|психикалық күйлер]] түрінде болуы мүмкін [[Дәлел|дәлелдерге]] негізделсе, сенім ақталады деп санайды. Басқалары сенімдер сенсорлық қабылдау немесе логикалық пайымдау сияқты сенімді үрдістер арқылы жасалса, негізделген деп санайды.<ref name=":2" /> "Негізделген шынайы сенім" ретінде білімнің анықтамасы ХХ ғасырда қатаң сынға ұшырады, әсіресе эпистемолог [[Эдмунд Геттиер]] осы анықтаманың кемшіліктерін көрсететін бірқатар қарсы мысалдар ұсынған кезде.<ref>Hetherington, Stephen (2022). [https://iep.utm.edu/gettier/ Gettier Problems] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Бұл мысалдар нақты жағдайларды келтіре отырып, негізделген шынайы сенімдердің білім болып саналмайтын жағдайларын көрсетеді. Мұндай жағдайларда сенімдердің білімге айналмауының себебі көбінесе эпистемологиялық сәттілік деп аталады: сенімдер негізделген, бірақ олардың негіздемесі шындыққа қатысы жоқ.<ref name=":0" /> Белгілі мысалда, біреу сарайдың қасбеттері көп және бір ғана нақты сарайы бар ауылдық жолмен жүреді. Ол кездейсоқ нақты қораның қасына тоқтап, «мен қораның жанында тұрмын» деген негізделген шынайы сенім қалыптастырады. Алайда, бұл мысалдан адамның нақты қораның жанында екенін білгені туралы айта алмаймыз, өйткені ол жалған қораларды нақты қорадан ажырата алмас еді.<ref>Rodríguez, Ángel García (2018). [https://critica.filosoficas.unam.mx/index.php/critica/article/view/81 Fake Barns and Our Epistemological Theorizing] ''Crítica: Revista Hispanoamericana de Filosofía''. '''50''' (148): 29–54.</ref> Бұл оның негізделген сенімі шын болғаны жай ғана сәттілік екендігін көрсетеді.Бұл мысалдар білімнің "негізделген шынайы сенім" анықтамасы жеткіліксіз екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":1" /> Кейбір философтардың пікірінше, бұл қарсы мысалдар білім үшін негіздеу талап етілмейтінін көрсетеді<ref name=":1" /> және оның орнына білім сенімділік немесе танымдық ізгі қасиеттердің көрінісі тұрғысынан сипатталуы керек. Басқа көзқарас танымдық үрдістерде атқаратын қызметіне қатысты білімді ойлауға немесе бірдеңе істеуге себеп болатын нәрсе ретінде анықтайды.<ref name=":13">Steup, Matthias; Neta, Ram (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology/ Epistemology] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Басқаша көзқарас негіздемені білімнің бір бөлігі ретінде қабылдайды, бірақ қосымша критерийлерді де қосады.<ref>Durán, Juan M.; Formanek, Nico (2018). [https://link.springer.com/article/10.1007/s11023-018-9481-6 Grounds for Trust: Essential Epistemic Opacity and Computational Reliabilism] ''Minds and Machines''. '''28''' (4): 645–666.</ref> Ұсынылған талаптардың қатарына негізделген шынайы сенімнің жалған сенімдерге негізделмеуі, сенімді жоққа шығаратын факторлардың болмауы және егер сенім жалған болса, адамның оны қабылдамауы жатады.<ref>Sudduth, Michael (2022). [https://iep.utm.edu/defeaters-in-epistemology/#SH2b "Defeaters in Epistemology: 2b Defeasibility Analyses and Propositional Defeaters"] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Басқа көзқараста наным-сенімдер білімге тең болуы үшін қатесіз болуы керек деп тұжырымдайды.<ref>Kraft, Tim (2012). [https://philpapers.org/rec/KRASIF Scepticism, Infallibilism, Fallibilism] ''Discipline Filosofiche''. '''22''' (2): 49–70. ISSN 2279-7343</ref> [[Прагматизм|Прагматизммен]] байланысты басқа тәсіл зерттеуге баса назар аударады және білімді әрекет ету әдеттерін қалыптастыруға бағытталған тәжірибе ретінде сипаттайды.<ref>Ames, Roger T.; Yajun, Chen; Hershock, Peter D. (2021). ''Confucianism and Deweyan Pragmatism: Resources for a New Geopolitics of Interdependence''. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-8857-2.</ref> Академиялық пікірталастарда ұсынылған өзгерістердің немесе білімді қайта түсіндірулердің қайсысы дұрыс екендігі туралы біржақты келісім жоқ, сондықтан білімнің әртүрлі балама анықтамалары ұсынылады.<ref name=":0" /> == Білімнің формалары == Білім тек ғылым саласымен шектелмейді, білім белгілі бір формада ғылымнан тыс та бар; [[Қоғамдық сана|Қоғамдық сананың]] әрбір формасы: [[ғылым]], [[философия]], [[мифология]], [[саясат]], [[дін]] және т.б.- білімнің нақты формаларына сәйкес келеді. Сонымен қатар ұғымдық, символдық немесе көркем-үлгілік негізі бар білім түрлері де бар.<ref name=":5">Философия для аспирантов : учебное пособие / В. П. Кохановский [и др.]. — 2-е изд. — Ростов н/Д. : Феникс, 2003. — 448 с. — (Высшее образование). — ISBN 5-222-03544-1</ref> Адамзат білімінің тарихи алғашқы формаларының қатарына ойындық танымды жатқызады (шартты түрде қабылданған ережелер мен мақсаттарға негізделеді және күнделікті болмыстан жоғары көтерілуге, пайда туралы уайымдамауға, еркін қабылданған ойын нормаларына сәйкес әрекет етуге мүмкіндік береді). Ойындық танымның ерекшелігі – серіктесті алдау және шындықты жасыру мүмкіндігі. Ол оқыту мен дамытуды мақсат етеді, адамның қасиеттері мен мүмкіндіктерін анықтайды және қарым-қатынастың психологиялық шекараларын кеңейтуге мүмкіндік береді.<ref name=":5" /> Білімнің әртүрлі түрлері бар: ғылыми, ғылымнан тыс, күнделікті-тәжірибелік (күнделікті, жалпы түсінік), интуитивті, діни және т.б. Ғылыми – объективтілік пен әмбебаптықпен сипатталатын және жалпыға бірдей жарамды деп есептейтін рационалдылыққа негізделген білім. Ғылыми таным – объективті, шынайы білім алу үрдісі. Оның міндеті - шынайылықтың үрдісі мен құбылысын сипаттау, түсіндіру және болжау. Ғылыми революциялар, яғни ғылыми танымның даму барысында теориялар мен негіздердің ауысуына алып келетін түбегейлі өзгерістер, ғылымның дамуындағы қалыпты кезеңдермен алмасып отырады. Бұл кезеңдерде білім тереңдетіліп, нақтырақ сипатталады.<ref name=":5" /> Ғылыми білім логикалық негізділігімен, дәлелділігімен, нәтижелердің қайталанушылығымен, тексерілушілікпен, қателерді жоюға және қайшылықтарды еңсеруге ұмтылумен сипатталады. Ғылыми білім формасы ғылымнан тыс білімнің көптеген формаларынан кейінірек пайда болған.<ref name=":5" /> [[Ғылым]] – бұл шынайылық туралы объективті білімді өндіруге және жүйелеуге бағытталған адам қызметінің саласы. Ғылыми білімдер мынандай түрлерге бөлінуі мүмкін: # '''Эмпирикалық білім''' – [[Тәжірибе|тәжірибег]]<nowiki/>е немесе [[Бақылау|бақылауға]] негізделген білім (мысалы, [[термодинамика]] — денелер [[Энергия|энергиясының]] айналуын зерттейтін феноменологиялық ғылым.<ref>М. П. Вулканович, И. И. Новиков — Термодинамика</ref> # '''Теориялық білім''' – абстрактілі модельдерді талдауға негізделген білім.Теориялық білім – бұл денелердің өзгеру үрдістерінің құрылымы мен табиғатын көрсететін абстракциялар, аналогиялар (изоморфизмдер) және схемалар. Бұл білім құбылыстарды түсіндіреді және денелердің мінез-құлқын болжау үшін қолданылуы мүмкін.<ref>В. В. Будко — О пространственно-временной онтологии теоретической физики.</ref> Ғылыми білім кез келген жағдайда дәлелдер арқылы негізделуі керек. Ғылымнан тыс білім ешкімнің ойдан шығарғаны емес, ол белгілі бір интеллектуалды қауымдастықтар тарапынан рационалистік нормалардан өзгеше қағидалар мен үлгілерге сүйеніп өндіріледі. Оның өзіндік таным көздері мен құралдары бар. Мәдениет тарихында ғылымнан тыс білімге жатқызылатын білім формалары эзотеризм деген жалпы ұғыммен біріктіріледі.<ref name=":5" /> Ғылымнан тыс білім келесі түрлерге бөлінеді:<ref name=":5" /> * [[Парағылым|парағылыми]] – қолданыстағы гносеологиялық стандарттарға сәйкес келмейтін білім. Парағылыми (грек тілінен аударғанда παρα – туралы, бар) білімнің кең санатқа ғылыми талаптарға сәйкес сенімді түсіндірме ұсынбайтын феномендер туралы ілімдер немесе ойлар кіреді. * жалғанғылыми – жорамалдар мен нанымдарға негізделген білім. Псевдоғылым көбінесе ғылымды бөгде адамдардың жұмысы ретінде көрсетеді. Псевдоғылымның белгілеріне сауатсыз пафос, қарама-қарсы дәлелдерге төзбеушілік, алғырлық жатады. Псевдоғылыми білім күннің тақырыбына, зұлымдыққа сезімтал. Оның ерекшелігі – оның парадигмаға біріктіріле алмауы, жүйелілік пен әмбебаптылыққа ие болмауы. Псевдоғылыми білім ғылыми біліммен қатар өмір сүреді. Псевдоғылыми білім квазиғылыми білім арқылы өзін танытады және дамытады деп саналады. * квази-ғылыми ([[Латын тілі|латынша]] ''[[Квази|quasi]]-'' «сияқты, секілді») – олар зорлық-зомбылық пен мәжбүрлеу әдістеріне сүйеніп, жақтастары мен жақтастарын іздейді. Квазиғылыми білім, әдетте, қатаң иерархиялық ғылым жағдайында өркендейді, онда билік басындағыларды сынау мүмкін емес, идеологиялық режим қатаң түрде көрінеді. Ресей тарихында «квази ғылымның салтанат құруы» кезеңдері белгілі: лысенкоизм; фикизм 50-ші жылдардағы кеңестік геологиядағы квази ғылым ретінде; кибернетикаға жала жабу және т.б.; * [[Антиғылым|антиғылыми]] – шынайылық туралы түсініктерді бұрмалайтын білім. «Анти» алғы сөзі зерттеу пәні мен әдістерінің ғылымға қарама-қарсы екенін білдіреді. Ғылым білімді жинақтау мен жүйелеуге бағытталған әрекет болғандықтан, хаос ұғымы (атаксия ұғымының синонимі) ғылыми деп есептелмейді, өйткені бұл ұғым сөзбе-сөз білместікті білдіреді (егер білім – ғылымның мазмұны болса, логикалық тұрғыдан білместік – антиғылымның мазмұны). Бір кездері [[Джон фон Нейман]] әзілмен: «[[Энтропия|Энтропияның]] шын мәнінде не екенін ешкім білмейді» деп атап өткен.<ref>[https://www.esalq.usp.br/lepse/imgs/conteudo_thumb/Energy-and-Information.pdf McIrvine, Edward C. and Tribus, Myron (1971). Energy and Information Scientific American 225(3): 179-190]</ref> * [[Псевдоғылым|псевдоғылыми]] - ежелгі астронавтар, қар адамы, Лох-Несс құбыжығы туралы әңгімелер сияқты танымал теориялар жиынтығын болжайтын білім; * күнделікті-тәжірибелік – табиғат және қоршаған шындық туралы негізгі білім. Адамдар, әдетте, күнделікті негізде шығарылатын және барлық білімнің бастапқы қабаты болып табылатын күнделікті білімнің үлкен көлеміне ие. Кейде күнделікті аксиомалар ғылыми қағидаларға қайшы келіп, ғылымның дамуына кедергі келтіреді. Кейде, керісінше, ғылым дәлелдеу мен теріске шығарудың ұзақ және қиын жолы арқылы күнделікті білім ортасында бұрыннан қалыптасқан ережелерді тұжырымдауға келеді. Кәдімгі білімге жалпы түсінік, ырымдар, өсиеттер, рецепттер, жеке тәжірибе, дәстүрлер кіреді. Ол шынайылықты жазғанымен, жүйесіз және дәлелсіз жасайды. Оның ерекшелігі - оны адам дерлік бейсаналық түрде қолданады және оны қолдануда дәлелдемелердің алдын ала жүйелерін қажет етпейді. Оның тағы бір ерекшелігі оның түбегейлі сауатсыздығы; * жеке – нақты тұлға туралы білім. Жеке білімдер белгілі бір тұлғаның қабілеттеріне, ортасына және оның танымдық қызметінің ерекшеліктеріне байланысты. Ал ұжымдық білімдер жалпыға ортақ мәнге ие (тұлғадан тыс), бүкіл жүйеге ортақ ұғымдар, әдістер, тәсілдер және ережелердің болуын болжайды. == Білімнің түрлері == Білімнің түрлеріне қатысты кең таралған айырмашылық – тұжырымдық білім (немесе "бір нәрсе туралы білу") және тұжырымсыз білім, ол практикалық дағдылар немесе таныстық түрінде көрінеді <ref>Barnett, Ronald (1990). ''The Idea Of Higher Education''. Open University Press. p. 40. ISBN 978-0-335-09420-2.</ref> "Бір нәрсе туралы білу" және "қалай білу" арасындағы айырмашылыққа ұқсас ажырату [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекияда]] да талқыланған, ол ''[[Эпистема|epistēmē]]'' (өзгермейтін теориялық білім) мен ''[[Техна|technē]]'' (кәсіби техникалық білім) арасындағы айырмашылық ретінде қарастырылған.<ref name=":7" /> Басқа айырмашылықтар білімнің қалай игерілетініне және мазмұнына бағытталған.<ref>Faber, Niels R.; Maruster, Laura; Jorna, René J. (2017). "Assessing and Determining Social Sustainability". In Jorna, René (ed.). ''Sustainable Innovation: The Organisational, Human and Knowledge Dimension''. Routledge. ISBN 978-1-351-28034-1.</ref> === Тұжырымдық білім === Тұжырымдық білім, кейде декларативті немесе сипаттамалық білім деп те аталады, фактілер туралы теориялық білімнің бір түрі, мысалы, "2 + 2 = 4" екенін білу. Бұл [[Аналитикалық философия|аналитикалық философияда]] білімнің парадигмалық түрі болып саналады.<ref name=":2" /> Тұжырымдық білім "т''ұжырымдық''" деп аталудың себебі - ол тұжырымға қатысты байланысқа ие. Тұжырымдамар көбінесе "'''''knowledge-that'''''"- құрылымдар арқылы беріледі, сондықтан оны "бір нәрсе туралы білу" деп те атайды. Мысалы, "Мен [[Кенгурулар|кенгуру]] секіретіні туралы білемін". Бұл жағдайда, менің "кенгуру секіреді" деген тұжырымға қатысты білу қатынасы бар.<ref name=":3" /> Тұжырымдық білімнің жақын түрлері '''''know-wh''''' (кім екенін, не екенін, неге екенін білу) сияқты формаларды қамтиды, мысалы, кешкі асқа кімнің келетінін білу немесе олардың неге келіп жатқанын білу.<ref name=":2" /> Бұл өрнектер әдетте тұжырымдық білімнің түрлері ретінде түсініледі, өйткені оларды "that"-құрылым арқылы қайта тұжырымдауға болады.<ref name=":3" /> [[File:Latin dictionary.jpg|thumb|alt=Photo of the Totius Latinitatis Lexicon by Egidio Forcellini, a multi-volume Latin dictionary|Тұжырымдық білімді кітаптарда сақтауға болады.]] Тұжырымдық білім [[Ұғым|ұғымдар]], [[Идея|идеялар]], [[Теория|теориялар]] және жалпы ережелерді қамтитын ақыл-ойдағы көріністер түрінде болады. Бұл көріністер білім иесін [[Шынайылық|шынайылықтың]] белгілі бір бөліктерімен байланыстырып, олардың қандай екенін көрсетеді. Олар көбінесе [[Контекст|контекстке]] тәуелсіз, яғни белгілі бір қолдану саласы немесе мақсатпен шектелмейді.<ref>Morrison, Robert (2005). ''The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning''. Cambridge University Press. p. 371. ISBN 978-0-521-82417-0.</ref> Тұжырымдық білім нақты фактілерді білуге (мысалы, [[Алтын|алтынның]] [[Атомдық масса|атомдық массасы]] 196.97 [[Массаның атомдық бірлігі|u]] екенін білу) және жалпы заңдылықтарды білуге (мысалы, кейбір [[Ағаш|ағаштардың]] [[Жапырақтар|жапырақтарының]] түсі [[Күз|күзде]] өзгеретінін білу) қатысты.<ref>Woolfolk, Anita; Margetts, Kay (2012). ''Educational Psychology Australian Edition''. Pearson Higher Education AU. p. 251. ISBN 978-1-4425-5145-9.</ref> Ақыл-ой көріністеріне тәуелді болғандықтан, тұжырымдық білімнің қабілеті тек салыстырмалы түрде дамыған [[Жаратылыс|жаратылыстарға]], мысалы, адамдарға тән деген көзқарас жиі кездеседі. Бұл пікір әлемнің қандай екенін білдіретін ұсынысты сену үшін озық интеллектуалдық қабілеттер қажет деген тұжырымға негізделеді.<ref name=":8">Pritchard, Duncan (2013). ''What Is This Thing Called Knowledge?''. Routledge. ISBN 978-1-134-57367-7.</ref> === Тұжырымсыз білім === Тұжырымсыз білім - бұл тұжырымға ешқандай маңызды байланысы жоқ білім. Оның ең танымал екі формасы – "қалай екенін білу" (''knowledge-how'' немесе [[процедуралық білім]]) және таныстық арқылы білу (''knowledge by acquaintance'')<ref name=":6" />. "Қалай екенін білу" дегеніміз [[велосипед]] тебуді білу немесе жүзуді білу сияқты практикалық қабілеттің, дағдының немесе шеберліктің<ref name=":8" /> қандай да бір түріне ие болу дегенді білдіреді. Кейбір жағдайда "қалай екенін білу" тұжырымдық білімнің элементтерін қамтуы мүмкін, мысалы, математикалық теореманы дәлелдеуді білу кезінде, бірақ бұл барлық жағдайда міндетті емес<ref name=":9">Pavese, Carlotta (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-how/ Knowledge How] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>. Кейбір "қалай екенін білу" түрлері жоғары дамыған ақыл-ойды қажет етпейді, бұл оны тұжырымдық білімнен ажыратады және оны жануарлар әлемінде жиі кездестіруге болады. Мысалы, [[Құмырсқалар|құмырсқа]] жүруді біледі, бірақ ол бұл әрекетке сәйкес келетін тұжырымды тұжырымдауға жеткілікті дәрежеде дамыған ақыл-ойға ие емес деп есептеледі.<ref name=":8" /> Дегенмен, төменгі жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекеттерінің адамның "қалай екенін білу" қабілетімен қаншалықты салыстырмалы екені даулы мәселе болып табылады.<ref name=":9" /> [[File:Bicycle ride.jpg|thumb|alt=Photograph of someone riding a bicycle|Велосипед тебуді білу - бұл тұжырымнан тыс білімнің бір түрі.]] Таныстық арқылы білім (knowledge by acquaintance) – бұл тікелей тәжірибелік байланыс нәтижесінде қалыптасатын танысу.[57] Білімнің объектісі адам, зат немесе орын болуы мүмкін. Мысалы, [[Шоколад|шоколадты]] жеу арқылы шоколадтың адам оның [[Дәм|дәмімен]] танысады, ал [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көліне бару арқылы адам бұл орын туралы білімнің қалыптасуына әкеледі. Бұл жағдайларда адам объект туралы нақты ақпарат алмаса да, бірінші қол тәжірибе негізінде логикалық қорытындыларсыз білім қалыптастырады. Керісінше, шоколад немесе [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көлі туралы [[Кітап|кітаптар]] оқу арқылы көптеген тұжырымдық білім алуға болады, бірақ бұл тікелей тәжірибелік байланысқа негізделмеген, сондықтан оны таныстық арқылы білім деп атауға болмайды.[58] Таныстық арқылы білім ұғымын алғаш рет [[Бертран Рассел]] енгізген. Ол бұл білім түрін тұжырымдық білімнен іргелі деп санаған, өйткені ұсынысты түсіну үшін алдымен оның құрамдас бөліктерімен таныс болу қажет деп есептеген. === ''A priori'' және ''a posteriori'' === Априорлық және апостериорлық білімнің айырмашылығы білімнің қалыптасуы мен негізделуіндегі тәжірибенің рөліне байланысты.<ref name=":10">Russell, Bruce (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/apriori/ ''A Priori'' Justification and Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Апостериорлық білім – бұл тәжірибеге негізделген білім.<ref name=":11">Moser, Paul K. (2016). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/a-posteriori/v-1 A posteriori] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Мысалы, терезеден сыртта жаңбыр жауып тұрғанын көру арқылы немесе баланың жылағанын есту арқылы адам осы фактілер туралы апостериорлық білім алады.[62] Априорлық білім – бұл қандай да бір тұжырымды негіздеу немесе қолдау үшін тәжірибе қажет емес білім.<ref name=":12">Baehr, Jason S. (2022). [https://iep.utm.edu/apriori/ A Priori and A Posteriori] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, "2 + 2 = 4" сияқты математикалық білім дәстүрлі түрде априорлық білім ретінде қарастырылады, өйткені бұл фактіні растау үшін эмпирикалық зерттеу қажет емес. Осылайша, апостериорлық білім – эмпирикалық білім, ал априорлық білім – эмпирикалық емес білім болып табылады.<ref name=":11" /> Тиісті тәжірибе негізінен [[Тәжірибе|сезімдік тәжірибемен]] сәйкестендіріледі. Сондай-ақ, кейбір сезімге жатпайтын тәжірибелер, мысалы, [[есте сақтау]] және [[интроспекция]], жиі осы категорияға енгізіледі. Бірақ кейбір саналы құбылыстар, мысалы, рационалды түсінік, тиісті тәжірибеге кірмейді. Мысалы, екі санды [[Ауызша есеп|ауызша көбейту]] секілді математикалық есептерді шешу бойынша априорлық білімге қол жеткізу үшін, саналы ойлау үрдісі қажет болуы мүмкін.<ref name=":10" /> Дәл солай, мәлімдеме білдірілетін сөздерді үйрену үшін қажет тәжірибеге қатысты. Мысалы, "барлық бойдақтар үйленбеген" екенін білу априорлық білім болып табылады, өйткені бұл фактіні растау үшін сезімдік тәжірибе қажет емес, бірақ "бойдақ" және "үйленбеген" сөздерінің мағынасын үйрену үшін тәжірибе қажет болды.<ref name=":12" /> Априорлық білімнің қалай мүмкін екенін түсіндіру қиын, ал кейбір эмпириктер оның бар екенін жоққа шығарады. Тәжірибе арқылы білім алу мүмкіндігі кеңінен қабылданса да, тәжірибесіз білімнің қалайша мүмкін екені анық емес. Бұл мәселеге алғашқы шешімдердің бірі [[Платон|Платонның]] еңбектерінен табылады. Ол жанның білімге бұрыннан ие екенін және оны қайтадан еске түсіру немесе қайта жаңғырту қажет екенін алға тартады [67]. [[Рене Декарт|Декарт]] осыған ұқсас түсініктеме береді, ол априорлық білім әрбір адамның [[Сана|санасында]] [[Туа біткен идеялар|туа біткен білім]] ретінде бар деп санайды [68]. Тағы бір көзқарас бойынша, бұл білім түріне жауапты ерекше ақыл-ой қабілеті бар деп есептеледі. Бұл қабілет жиі рационалды интуиция немесе рационалды түсінік деп аталады. == Білім көздері == [[File:Бес сезім мүшесі.jpg|thumb|Адамның бес сезім мүшесі]] Білімнің қайнар көздері – адамдардың бір нәрсені білу жолдары. Олар адамның жаңа білім алған кезде пайдаланатын танымдық қабілеттері ретінде қарастырылады.<ref>Kern, Andrea (2017). ''Sources of Knowledge: On the Concept of a Rational Capacity for Knowledge''. Harvard University Press. pp. 8–10, 133. ISBN 978-0-674-41611-6.</ref> Академиялық әдебиеттерде әртүрлі білім көздері талқыланады, көбінесе жауапты ақыл-ой қабілеттері тұрғысынан. Оларға түйсіну, интроспекция, жады, тұжырым және куәлік кіреді. Алайда, олардың бәрі шынайы білімге әкеледі деген пікірмен барлығы келіспейді. Әдетте, [[түйсіну]] немесе бақылау, яғни [[Сезім мүшелері|сезім мүшелерінің]] бірін қолдану, эмпирикалық білімнің ең маңызды көзі ретінде анықталады.<ref>O'Brien, Daniel (2022). [https://iep.utm.edu/epis-per/ The Epistemology of Perception] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, нәрестенің ұйықтап жатқанын оның қорылдауын түйсіну арқылы білген болсақ, онда ол бақылау арқылы алынған білімге жатады. Алайда, бұл фактіні жұбайынан телефон арқылы білген жағдайда бұл бақылау арқылы табылған білімге жатпайды. Түйсіну әртүрлі модальділіктерде жүзеге асады, оның ішінде [[көру]], [[есту]], [[Сипай сезу түйсіктері|сипап сезу]], [[Иіс сезімі|иіс сезу]] және [[Дәм сезу мүшесі|дәм сезу]] бар, олар әртүрлі физикалық [[Стимул|ынталандырғыштарға]] сәйкес келеді.<ref>Bertelson, Paul; Gelder, BéAtrice De (2004). "The Psychology of Multimodal Perception". ''Crossmodal Space and Crossmodal Attention''. Oxford University Press. ISBN 9780191689260.</ref> Бұл – сенсорлық сигналдар таңдалып, ұйымдастырылып, қоршаған ортаның көрінісін қалыптастыру үшін түсіндірілетін белсенді үрдіс. Кейбір жағдайларда бұл шынайылықтың кейбір аспектілерін бұрмалайтын көзбояушылықтарға әкеледі, мысалы, [[Мюллер-Лайер көзбояушылығы]] және [[Понцо көзбояушылығы]]. [[Интроспекция]] жиі [[Түйсіну|түйсінумен]] ұқсастықта қарастырылады, бірақ ол сыртқы физикалық объектілер емес, ішкі [[психикалық ахуал]] туралы білімнің көзі ретінде түсіндіріледі. Дәстүрлі түрде кең таралған пікір бойынша, интроспекцияға ерекше эпистемологиялық мәртебе беріледі, өйткені ол қателеспейтін деп саналады. Бұл көзқарасқа сәйкес, интроспективті фактілерге қатысты, мысалы, адамның ауырсыну сезініп жатқанын немесе сезінбейтінін анықтауда қателесу мүмкін емес, себебі сыртқы көрініс пен [[шынайылық]] арасында айырмашылық жоқ. Алайда, бұл тұжырым қазіргі пікірталастарда сынға ұшыраған, ал сыншылар адамның жағымсыз қышуды ауырсыну деп қателесуі немесе жеңіл эллипсті шеңбер ретінде қабылдауы мүмкін деп мәлімдейді.<ref name=":13" /> Түйсіну және интроспекция арқылы алынған білім көбінесе негізгі немесе іргелі білім түрінде қызмет етеді. Кейбір [[Эмпиризм|эмпириктердің]] пікірінше, олар негізгі білімнің жалғыз көзі болып табылады және барлық басқа білімнің негізін қамтамасыз етеді.<ref name=":3" /> [[Жады]] түйсіну мен интроспекциядан ерекшеленеді, өйткені ол олар сияқты тәуелсіз немесе іргелі емес, себебі ол өткен тәжірибелерге негізделеді.<ref>Audi, Robert (2002). [https://philpapers.org/rec/AUDTSO-3 "The Sources of Knowledge".] ''The Oxford Handbook of Epistemology''. Oxford University Press. pp. 71–94. ISBN 978-0-19-513005-8.</ref> Жадының қабілеті өткенде алынған білімді сақтайды және оны қазіргі уақытта қолжетімді етеді, мысалы, өткен оқиғаны немесе досының телефон нөмірін еске түсіру кезінде.<ref>Gardiner, J. M. (2001). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1088519/ Episodic memory and autonoetic consciousness: a first-person approach.] ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. '''356''' (1413): 1351–1361. </ref> Жады әдетте сенімді білім көзі ретінде қарастырылады. Алайда, кейде ол алдамшы болуы мүмкін. Бұл бастапқы тәжірибенің сенімсіз болғанынан немесе жадының нашарлап, бастапқы тәжірибені нақты бейнелей алмауынан туындауы мүмкін.<ref name=":13" /> Түйсіну, интроспекция және жадыға негізделген білім тұжырымдық білімді тудыруы мүмкін, бұл белгілі фактілерден тұжырымдар жасау үшін [[Пайымдау|пайымдауды]] қолданылған кезде пайда болады.<ref name=":2" /> Мысалы: Чех [[Пошта маркасы|пошта маркасымен]] ашықхат туралы түйсіну арқылы алынған білім адамның досы [[Чехия|Чехияға]] саяхаттап барғаны туралы тұжырымдық білімге әкелуі мүмкін. Бұл білім түрі негізге алынған алғышарттарға жауапты басқа білім көздеріне тәуелді. Кейбір [[Рационализм|рационалистер]] бақылау мен интроспекцияға сүйенбейтін білім көзі ретінде рационалды интуицияны қолдайды. Олар, мысалы, "2 + 2 = 4" деген математикалық сенім тек таза ақыл арқылы негізделеді деп есептейді.<ref>Markie, Peter; Folescu, M. (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ Rationalism vs. Empiricism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 29 February 2024.</ref> [[File:Borochov-testimony.jpg|thumb|alt=Photograph of a person giving testimony|Айғақ арқылы алынған білім басқа адамдардың берген мәлімдемелеріне, мысалы, соттағы куәгердің мәлімдемесіне негізделеді.]] [[Айғақтар]] көбінесе басқа көздерден айырмашылығы, белгілі бір когнитивті қабілетке байланысты емес қосымша білім көзі ретінде қарастырылады. Оның орнына, бұл бір адамның белгілі бір фактіні басқа адамның сол фактіні айтуы арқылы біле алатынына негізделеді. Айғақ әртүрлі тәсілдермен берілуі мүмкін, мысалы, қарапайым сөйлесу, хат, газет немесе блог арқылы. Айғақ мәселесі – айғақтың білімге қалай және қандай жағдайларда алып келетінін анықтауда жатыр. Жиі кездесетін жауап – бұл айғақты жеткізушінің сенімділігіне байланысты. Тек сенімді көздерден алынған айғақтар ғана білімге негіз бола алады.<ref>Leonard, Nick (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/testimony-episprob/ Epistemological Problems of Testimony] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> == Шектеулері == Білімнің шегі мәселесі қандай фактілерді білу мүмкін еместігі туралы сұрақты қарастырады.<ref name=":14">Rescher, Nicholas (2009). ''Unknowability: An Inquiry into the Limits of Knowledge''. Lexington books. ISBN 978-0-7391-3615-7.</ref> Бұл шектеулер сыртқы әлем туралы білетін нәрселерге де, адамның өзін және жақсылық туралы не біле алатынына да әсер ететін сөзсіз [[надандық]] түрін білдіреді.<ref>Stoltz, Jonathan (2021). ''Illuminating the Mind: An Introduction to Buddhist Epistemology''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-090756-3.</ref> Кейбір білім шектері нақты адамдарға немесе белгілі бір жағдайларға қатысты болса, басқалары жалпы адамзатқа тән.<ref name=":14" /> Егер адам тиісті ақпаратқа қол жеткізе алмаса, мысалы, өткендегі ешқандай маңызды із қалдырмаған фактілер сияқты, онда ол факт адам үшін белгісіз болып табылады. Мысалы: Бүгінгі күні адамдарға [[Цезарь]] [[Наурыз идылары|өлтірілген күні]] таңғы асқа не жегенін білу мүмкін емес, бірақ бұл фактіні Цезарьдың өзі немесе оның замандастары білген болуы мүмкін.<ref>Rescher, Nicholas (2009a). ''Ignorance: On the Wider Implications of Deficient Knowledge''. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-6014-0.</ref> Тағы бір шектеу адамның танымдық қабілеттерінің шектеулілігімен байланысты. Кейбір адамдар жоғары дәрежеде абстрактілі математикалық ақиқаттарды түсінуге қабілетсіз болуы мүмкін, ал кейбір фактілер адам санасы үшін тым күрделі болғандықтан, ешбір адам оларды біле алмайды.<ref>Dika, Tarek (2023). ''Descartes's Method: The Formation of the Subject of Science''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-286986-9.</ref> Білімнің тағы бір шектеуі белгілі бір логикалық [[Парадокс|парадокстардан]] туындайды. Мысал: Кейбір идеялар ешқашан ешкімнің санасына келмейді. Оларды білу мүмкін емес, өйткені егер біреу ондай идеяны білсе, ол идея кем дегенде сол адамның санасында пайда болған болар еді.<ref>Weisberg, Jonathan (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/formal-epistemology/ Formal Epistemology] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Белгілі бір салаларда нені білуге болатыны немесе болмайтыны туралы көптеген пікірталастар бар. [[Діни скептицизм]] – бұл [[Құдай]] немесе басқа діни [[Доктрина|доктриналар]] туралы сенімдер білімге жатпайды деген көзқарас.<ref>Kreeft, Peter; Tacelli, Ronald K. (2009). ''Handbook of Christian Apologetics''. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-7544-3.</ref> [[Моральдық скептицизм]] – моральдық білімнің мүмкін емес екенін білдіретін әртүрлі пікірлерді қамтиды, яғни адамның не нәрсе моральдық тұрғыдан жақсы екенін немесе белгілі бір мінез-құлықтың дұрыс немесе бұрыс екенін біле алмайтынын білдіреді.<ref>Sinnott-Armstrong, Walter (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/skepticism-moral/ Moral Skepticism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Метафизика|Метафизикалық]] білімнің шектері туралы ықпалды теорияны [[Иммануил Кант]] ұсынған. Оның көзқарасы бойынша, білім [[Мән және құбылыс|сыртқы көрініс]] өрісімен шектеліп, адамдардан тәуелсіз өмір сүретін және сыртқы көріністің шеңберінен тыс жатқан [[Өз бойындағы нәрсе|өз бойындағы нәрселерге]] жете алмайды. Канттың айтуынша, метафизиканың мақсаты – заттардың өздерін сипаттау болғандықтан, ол метафизикалық білімнің мүмкін еместігіне, мысалы, [[Канттың антиномиялары|әлемнің бастауы бар ма немесе ол шексіз бе]], бұл туралы білу мүмкін еместігіне қорытынды жасайды.<ref>McCormick, Matt. [https://iep.utm.edu/kantmeta/ Immanuel Kant: Metaphysics] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Retrieved 29 February 2024.</ref> Сондай-ақ эмпирикалық ғылымдарда белгілі бір физикалық қасиеттер жұбының нақты шамаларын, мысалы, бөлшектің орны мен [[Дене импульсі|импульсін]] бір уақытта білу мүмкін емес деп есептейтін [[Анықталмағандық қатынасы|анықталмаушылық принципі]] сияқты білімнің шегі бар.<ref>Rutten, Emanuel (2012). ''A Critical Assessment of Contemporary Cosmological Arguments: Towards a Renewed Case for Theism''. Vrije Universiteit. ISBN 978-90-819608-0-9.</ref> Басқа мысалдар [[Хаос теориясы|хаос теориясымен]] зерттелген физикалық жүйелер болып табылады, олар үшін олардың қалай әрекет ететінін болжау іс жүзінде мүмкін емес, өйткені олар бастапқы жағдайларға соншалықты сезімтал, тіпті ең кішкентай өзгерістер мүлдем басқа мінез-құлық тудыруы мүмкін. Бұл құбылыс [[көбелек әсері]] ретінде белгілі.<ref>Yanofsky, Noson S. (2013). ''The Outer Limits of Reason: What Science, Mathematics, and Logic Cannot Tell Us''. The MIT Press. ISBN 978-0-262-01935-4.</ref> [[File:Philosopher,_marble_head,_Roman_copy,_AM_Corfu,_Krfm22.jpg|thumb|upright=.8|alt=Bust of Pyrrho of Elis|[[Пиррон]] алғашқы философиялық скептиктердің бірі болды.]] Білімнің шектері туралы ең қатаң ұстаным - [[радикалды немесе жаһандық скептицизм]], ол адамдарға білімнің кез келген түрі жетіспейді немесе білім мүмкін емес деп есептейді. Мысалы, [[түс дәлелі]] түйсіну тәжірибе білімнің көзі емес екенін айтады, өйткені түс көру сенімсіз ақпарат береді және адам оны білмей түс көріп жатуы мүмкін. Түс пен түйсінуді ажырата алмағандықтан, сыртқы дүние туралы түйсіну білімі жоқ деген пікір айтылады.<ref>Windt, Jennifer M. (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/dreams-dreaming/#CartDreaSkep Dreams and Dreaming] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>[k] Бұл ой тәжірибесі [[жеткіліксіз негіздеме]] мәселесіне (underdetermination problem) негізделген, ол қолда бар дәлелдер бәсекелес теориялардың арасында ақылға қонымды шешім қабылдауға жеткіліксіз болғанда туындайды. Мұндай жағдайларда адам басқа теорияға емес, бір теорияға сенумен ақталмайды. Егер бұл әрдайым солай болса, онда жаһандық скептицизм орын алады.<ref name=":13" /> Тағы бір скептикалық аргумент білімнің абсолютті нақтылықты қажет ететінін болжайды және барлық адам танымының бұл стандартқа сай келмегендіктен, қателіктерге ұрынуы мүмкін екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":4" /> Радикалды скептицизмге қарсы ықпалды аргументтердің бірі радикалды скептицизмнің өзіне қайшы екенін айтады, өйткені білімнің жоқтығын жоққа шығару – бұл өз кезегінде білімге негізделген мәлімдеме.<ref name=":3" /> Басқа негіздемелер [[Қарапайым ақыл|қарапайым ақылға]] сүйенеді<ref>Lycan, William G. (2019). "2. Moore Against the New Skeptics". ''On Evidence in Philosophy''. Oxford University Press. pp. 21–36. ISBN 978-0-19-256526-6.</ref> немесе білімнің қателеспеушілігін талап етудің қажетті емес екенін мойындайды.<ref>McDermid, Douglas (2023). [https://iep.utm.edu/pragmati/#SH2b Pragmatism] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Радикалды скептицизмді тікелей қорғаған философтар аз болғанымен, бұл ұстаным айтарлықтай ықпалды болып қала береді. Көптеген философтар оны эпистемологиялық теорияларға маңызды сынақ ретінде қарастырады және жиі өз теорияларының оны қалай еңсеретінін көрсетуге тырысады.<ref name=":4" /> [[Пирронизм|Философиялық скептицизмнің тағы бір түрі]] [[кішіпейілділік]] пен ашық ойлы қала отырып, [[Сабыр|сабырлыққа]] жетудің бір түрі ретінде тұжырым шығаруды тоқтата тұруды жақтайды.<ref>Attie-Picker, Mario (2020). "Does Skepticism Lead to Tranquility? Exploring a Pyrrhonian Theme". In Lombrozo, Tania; Knobe, Joshua; Nichols, Shaun (eds.). ''Oxford Studies in Experimental Philosophy''. Vol. 3. Oxford University Press. pp. 97–125.</ref> Білімнің аз радикалды шегін қателесу мүмкіндігін ешқашан толығымен жоққа шығаруға болмайтынын дәлелдейтін [[Фалибизм|фалибилистер]] анықтайды. Бұл ең жақсы зерттелген ғылыми теориялар мен қарапайым ақылға негізделген ең негізгі көзқарастар да қателікке ұрынуы мүмкін дегенді білдіреді. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Кейбір фалибилистер бұл байқаудан скептицизмге келіп, білім жоқ деген қорытындыға келеді. Алайда, жиі кездесетін көзқарас бойынша, білім бар, бірақ ол қателіктерден сақтандырылмаған, яғни шектеулі.<ref>Rescher, Nicholas (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/fallibilism/v-1 Fallibilism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. </ref> [[Прагматизм|Прагматистердің]] пікірінше, қателесудің бір салдары – зерттеу шындыққа немесе абсолютті нақтылыққа ұмтылмауы керек, оның орнына негізделген және дәлелденген сенімдерді қалыптастыруға бағытталуы қажет, сонымен қатар, бұл сенімдердің кейіннен қайта қаралуы мүмкін екендігін мойындау керек.<ref>Legg, Catherine; Hookway, Christopher (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ Pragmatism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 24 March 2024.</ref> == Құндылығы == Білім пайдалы болғандықтан немесе өздігінен жақсы болғандықтан құнды болуы мүмкін. Білім адамға өз мақсаттарына жетуге көмектесу арқылы пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, емтихандағы сұрақтардың жауаптарын білетін адам сол емтиханды тапсыра алады немесе қай аттың ең жылдам екенін біліп бәс тігу арқылы ақша табуға болады. Бұл жағдайларда білімнің [[Құралдық құндылық|құралдық құндылығы]] бар.<ref name=":15">Olsson, Erik J (2011). "The Value of Knowledge". ''Philosophy Compass''. '''6''' (12): 874–883. </ref> Білімнің барлық түрлері пайдалы бола бермейді және ұсақ-түйек мәселелерге қатысты көптеген сенімдердің құралдық құндылығы жоқ. Бұл, мысалы, белгілі бір жағажайда қанша құм түйіршіктері бар екенін білуге ​​немесе ешқашан қоңырау шалуға ниет білдірмейтін телефон нөмірлерін есте сақтауға қатысты. Кейбір жағдайларда білім теріс мәнге ие болуы мүмкін. Мысалы, егер адамның өмірі жырадан секіру үшін батылдық жинауға байланысты болса, онда қауіп-қатер туралы шынайы сенімнің болуы оларға әрекет етуіне кедергі келтіруі мүмкін.<ref name=":16">Degenhardt, M. A. B. (2019). ''Education and the Value of Knowledge''. Routledge. pp. 1–6. ISBN 978-1-000-62799-2.</ref> Білім құралдық құндылықтан бөлек, [[Құндылық теориясы|ішкі құндылыққа]] да ие болуы мүмкін. Бұл білімнің кейбір түрлері практикалық пайда әкелмесе де, өздігінен жақсы екенін білдіреді. Философ [[Дункан Притчард|Дункан Притчардтың]] пікірінше, бұл [[Даналық|даналықпен]] байланысты білім түрлеріне қатысты.<ref name=":8" /> Барлық білімнің, соның ішінде маңызы шамалы фактілер туралы білімнің, мысалы, ең үлкен алма ағашында кеше таңертеңгісін жапырақтардың жұп саны болғанын білу, ішкі құндылығы бар ма деген мәселе даулы. Білімнің ішкі құндылығын қолдайтын бір көзқарас бойынша, белгілі бір мәселе туралы ешқандай нанымның болмауы бейтарап күй болып табылады, ал білім бұл бейтарап күйден әрдайым жақсырақ, тіпті құндылық айырмашылығы өте аз болса да.<ref>Lemos, Noah M. (1994). ''Intrinsic Value: Concept and Warrant''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46207-5.</ref> [[File:Early Childhood Education USAID Africa.jpg|thumb|alt=Photo of early childhood education in Ziway, Ethiopia|Білімнің құндылығы білім беру саласында оқушыларға қандай білім беру керектігін шешуде маңызды рөл атқарады..]] Эпистемологиядағы нақтырақ мәселе білімнің неге немесе неліктен қарапайым шынайы сенімнен құндырақ екеніне қатысты сұрақты қамтиды.<ref name=":17">Pritchard, Duncan; Turri, John; Carter, J. Adam (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-value/ The Value of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің әдетте қандай да бір мағынада жақсы екендігі туралы кең келісім бар, бірақ білім шынайы сенімнен гөрі жақсы деген тезис даулы. Бұл мәселенің ертерек талқылануы [[Платон|Платонның]] «[[Менон (Платон)|Менон]]<nowiki/>» еңбегінде білім де, шынайы сенім де әрекетті сәтті бағыттай алады, демек, бірдей құндылыққа ие екендігі туралы пікір қарастырылады. Мысалы, [[Ларисса|Лариссаға]] жол табуға тырысқанда, шынайы сенім білім сияқты тиімді болып көрінеді.<ref>Plato (2002). ''Five Dialogues.'' Hackett Pub. Co. pp. 89–90, 97b–98a. ISBN 978-0-87220-633-5.</ref> Платонның пікірінше, білім неғұрлым тұрақты болғандықтан құндырақ.<ref name=":15" /> Тағы бір ұсыныс бойынша, білім өз қосымша құндылығын негізделуден алады. Бұл көзқарастың бір қиындығы, негіздеу сенімнің шынайы болуы ықтималдығын арттырғанымен, ол негізделмеген, бірақ шынайы сеніммен салыстырғанда қандай қосымша құндылық беретіні анық емес.<ref name=":17" /> Білім құндылығы мәселесі сенімділік теориясы (reliabilism) пен қасиет эпистемологиясы (virtue epistemology) тұрғысынан жиі талқыланады.<ref>Pritchard, Duncan (2007). "Recent Work on Epistemic Value". ''American Philosophical Quarterly''. '''44''' (2): 85–110.</ref> Сенімділікті білімнің шынайы сенімнің сенімді түрде қалыптасқаны туралы тезис ретінде анықтауға болады. Бұл көзқарас білімнің неліктен құнды екенін немесе сенімді сенім қалыптастыру үдерісі қосымша құндылық қосатынын түсіндіруде қиындықтарға тап болады.<ref name=":17" /> Философ [[Линда Загзебски|Линда Загзебскидің]] аналогиясына сәйкес, сенімді кофе машинасымен дайындалған бір шыны кофе сенімсіз кофе машинасы жасаған бірдей жақсы кофемен бірдей құндылыққа ие.<ref>Turri, John; Alfano, Mark; Greco, John (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology-virtue/#EpisValu Virtue Epistemology - 6. Epistemic Value] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Құндылық мәселесін шешудегі бұл қиындық кейде сенімділікке қарсы дәлел ретінде пайдаланылады.<ref name=":17" /> Қасиет эпистемологиясы керісінше, құндылық мәселесінің бірегей шешімін ұсынады. Қасиет эпистемологтары білімді танымдық қасиеттердің көрінісі ретінде қарастырады. Олар білімнің қосымша құндылығы оның қасиетпен байланысына негізделген деп есептейді. Бұл көзқарас танымдық қасиеттердің көрінісіндегі табыстың, нәтижелердің құралдық пайдасы болсын немесе болмасын, өздігінен құнды екендігіне негізделеді.<ref name=":15" /> Білімді алу және беру көбінесе жаңа ақпаратты алу үшін қажетті материалдық ресурстар және оны түсінуге қажет уақыт пен энергия сияқты белгілі бір шығындармен бірге келеді. Осы себепті білімнің құндылығын түсіну белгілі бір мәселе бойынша білім іздеу керек пе деген шешім қабылдауға тура келетін көптеген салалар үшін өте маңызды. Саяси деңгейде бұл қаражат бөлу үшін ең болашағы зор ғылыми-зерттеу бағдарламаларын анықтау мәселесіне қатысты.<ref>Stehr, Nico; Adolf, Marian T. (2016). "The Price of Knowledge". ''Social Epistemology''. '''30''' (5–6): 483–512.</ref> Осыған ұқсас алаңдаушылықтар мүдделі тараптар білім алу құнының осы білім бере алатын экономикалық пайдамен ақталатынын шешуі керек болатын бизнеске және қауіптерді анықтау және алдын алу үшін [[барлау]] деректеріне сүйенетін әскерилерге әсер етеді.<ref>Lengnick-Hall, Mark L.; Lengnick-Hall, Cynthia A. (2003). ''Human Resource Management in the Knowledge Economy: New Challenges, New Roles, New Capabilities''. Berrett-Koehler Publishers. ISBN 978-1-57675-159-6.</ref> Білім беру саласында білім құндылығы қандай білімді оқушыларға жеткізу керектігін таңдауда маңызды рөл атқарады.<ref name=":16" /> == Тарихы == Білім тарихы – әртүрлі салалардағы білімнің тарих бойында қалай дамып, жетілгенін зерттейтін сала. Ол ғылым тарихымен тығыз байланысты, бірақ [[философия]], [[математика]], [[білім беру]], [[әдебиет]], [[өнер]] және [[дін]] сияқты салалардағы білімді де қамтитын кеңірек аумақты қамтиды. Сонымен қатар, бұл сала белгілі бір [[қолөнер]], [[медицина]] және күнделікті тәжірибелерге қатысты іс-әрекетке негізделген білімді де зерттейді. Білім тарихы білімнің қалай жасалып, қолданылатынын ғана емес, сонымен қатар оның қалай таратылып, сақталатынын да зерттейді.<ref>Burke, Peter (2015). ''What Is the History of Knowledge?''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-5095-0306-3.</ref> [[Алғашқы қауым|Ежелгі дәуірге дейін]] әлеуметтік мінез-құлық пен өмір сүру дағдылары туралы білім ауызша түрде және әдет-ғұрыптар арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырды.<ref>Bowen, James; Gelpi, Ettore; Anweiler, Oskar (2023). [https://www.britannica.com/topic/education Еducation] ''Encyclopedia Britannica''. </ref> [[Ежелгі дүние|Ежелгі дәуірде]] шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]], [[Мысыр]], [[Үндістан]] және [[Қытай|Қытайда]] ірі өркениеттер пайда болды. Осы кезеңде [[Жазудың шығуы|жазудың ойлап табылуы]] қоғамдағы тұрақты білімнің көлемін айтарлықтай арттырды, өйткені оны адам [[Жады|жадындағы]] кемшіліктерге тәуелді болмай сақтап, бөлісуге мүмкіндік берді.<ref>Doren, Charles Van (1992). ''A History of Knowledge: Past, Present, and Future''. Random House Publishing Group. ISBN 978-0-345-37316-8.</ref> Осы уақытта [[математика]], [[астрономия]] және [[медицина]] сияқты ғылыми салаларда алғашқы жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл білімдер кейіннен б.з.д. 6 ғасырдан бастап [[Ежелгі Грекия|ежелгі гректермен]] ресми түрде жүйеленіп, айтарлықтай кеңейтілді. Басқа ежелгі жетістіктер [[ауыл шаруашылығы]], [[құқық]] және [[саясат]] салаларындағы білімге қатысты.<ref>Conner, Clifford D. (2009). ''A People's History of Science: Miners, Midwives, and Low Mechanicks''. Bold Type Books. ISBN 978-0-7867-3786-4.</ref> [[File:Printing machine of Johanes Gutenbrg1.jpg|thumb|upright=.8|alt=Photo of a replica of the printing press created by Johannes Gutenberg|15-ші ғасырда баспа станогының ойлап табылуы жазба материалдарға қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтті.]] [[Ортағасыр|Ортағасырлық]] кезеңде діни білім басты назарда болды, ал діни мекемелер, мысалы, Еуропадағы [[Католик шіркеуі]], зияткерлік қызметке айтарлықтай ықпал етті.<ref>Kuhn, Thomas S. (1992). ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-41747-2.</ref> [[Еврейлер|Еврей]] қауымдары діни мәтіндер мен еврей заңдарын зерттеу орталықтары ретінде [[иешива]] оқу орындарын құрды.<ref>Walton, Linda (2015). "Educational Institutions". In Kedar, Benjamin Z.; Wiesner-Hanks, Merry E. (eds.). ''The Cambridge World History: Volume 5, Expanding Webs of Exchange and Conflict, 500CE–1500CE''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-29775-9.</ref> [[Ислам әлемі|Ислам әлемінде]] [[медресе]] мектептері құрылып, олар [[Шариғат|исламдық құқық]] пен [[Ислам философиясы|ислам философиясына]] бағытталды.<ref>Johnson, Mark S.; Stearns, Peter N. (2023). ''Education in World History''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-81337-8.</ref> 8-13 ғасырлардағы [[Исламның Алтын дәуірі|Исламның Алтын дәуірінде]] ежелгі дәуірдің көптеген зияткерлік жетістіктері сақталып, жетілдіріліп, әрі қарай дамытылды.<ref>Trefil, James (2012). "Islamic Science". ''Science in World History''. Routledge. ISBN 978-1-136-49929-6.</ref> Осы кезеңде [[Марокко|Мароккодағы]] [[Әл-Қарауин университеті]],<ref>Aqil, Moulay Driss; Babekri, El Hassane; Nadmi, Mustapha (2020). "Morocco: Contributions to Mathematics Education From Morocco". In Vogeli, Bruce R.; Tom, Mohamed E. A. El (eds.). ''Mathematics And Its Teaching In The Muslim World''. World Scientific. ISBN 978-981-314-679-2.</ref> [[Мысыр|Мысырдағы]] [[Әл-Азһар университеті]],<ref>Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2009). ''Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set''. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0907-7.</ref> [[Ирак|Ирактағы]] [[Даналық үйі]],<ref>Gilliot, Claude (2018). "Libraries". In Meri, Josef (ed.). ''Routledge Revivals: Medieval Islamic Civilization (2006): An Encyclopedia - Volume II''. Routledge. ISBN 978-1-351-66813-2.</ref> [[Еуропа|Еуропадағы]] алғашқы университеттер<ref>Kemmis, Stephen; Edwards-Groves, Christine (2017). ''Understanding Education: History, Politics and Practice''. Springer. ISBN 978-981-10-6433-3.</ref> секілді әртүрлі аймақтарда жоғары білім орталықтары құрылды.Бұл кезеңде техникалық және қолөнер білімін сақтап, оны жетілдірген гильдиялар да қалыптасты.<ref>Power, Edward J. (1970). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b201970&view=1up&seq=273 ''Main Currents in the History of Education''] McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-050581-0.</ref> [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]], 14 ғасырдан бастап, [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманитарлық]] және [[Жаратылыстану ғылымдары|жаратылыстану]] ғылымдарына деген қызығушылық қайта артты.<ref>Black, Charlene Villaseñor; Álvarez, Mari-Tere (2019). ''Renaissance Futurities: Science, Art, Invention''. University of California Press. ISBN 978-0-520-96951-3.</ref>[[Баспа станогы]] 15 ғасырда ойлап табылып, жазбаша ақпарат құралдарының қолжетімділігін және халықтың жалпы [[Сауаттылық|сауаттылығын]] айтарлықтай арттырды.<ref>Steinberg, Sheila (1995). ''Introduction to Communication Course Book 1: The Basics''. Juta and Company Ltd. ISBN 978-0-7021-3649-8.</ref> Бұл оқиғалар 16-17 ғасырлардан бастап [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық дәуіріндегі]] [[Ғылыми-техникалық революция|ғылыми серпілістердің]] негізі болды. Ол физика, химия, биология және әлеуметтік ғылымдар сияқты салалардағы білімнің күрт артуына әкелді. Осы дамумен бірге жүретін технологиялық жетістіктер 18-19 ғасырлардағы [[Өнеркәсіп төңкерісі|өнеркәсіп төңкерісін]] мүмкін етті.<ref>Thornton, Tim; Lanzer, Peter (2018). Lanzer, Peter (ed.). ''Textbook of Catheter-Based Cardiovascular Interventions: A Knowledge-Based Approach''. Springer Nature. ISBN 978-3-319-55994-0.</ref> 20 ғасырда [[Компьютер|компьютерлер]] мен [[Ғаламтор|ғаламтордың]] дамуы білімнің сақталуы, таралуы және жасалуы тәсілдерін түбегейлі өзгертіп, білімнің кеңеюіне алып келді.<ref>Danesi, Marcel (2013). ''Encyclopedia of Media and Communication''. University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-9553-5.</ref> == Білім туралы кейбір айтылымдар == *Quinn (1996): Білім дегеніміз арнаулы мамандар бойындағы қабілет байлығы, ол нақты білім, жоғары қабілет, жүйелі таным, өзін жасампаздыққа жігерлендіру қатарлылардың бірлігі. *Harris (1996): Білім дегеніміз ақпарат, мәдени жүйе және өмір тәжірибесінің жиынтығы. *Qunitas (1997): Білім дегеніміз кәсіпорынның пішінсіз байлығы. *Nonaka (1994): ақпар（message）мағынаға ие болған соң ақпаратқа（information） айналады, ал ақпарат жүйленіп реттелген соң шынайы білімге（knowledge） айналады. Білім адамзаттың тануы мен үйренуінің жемісі. == Білімділік == Білімділік - тәжірибені меңгерген дамыған тұлғаның сапасы, бұл арқылы ол қоршаған ортада бейімделуге, оны қорғау мен байытуға, ол туралы жаңа білім алуға және бұл арқылы өзін жетілдіруге қабілетті болады. Білімділік өлшемі білімдер жүйелілігі мен ойлау жүйелілігі болып табылады, бұл адамның өздігінен логикалық пайымдау арқылы білімдер жүйесіндегі жетіспеген түйіндерді қайта қалпына келтіре алатынында байқалады. "''Білім дегеніміз жатталған нәрсенің ұмытылған кездегі қалғаны''" (ежелгі нақыл сөз).<ref name="name" /> == Қарапайым білім == Қарапайым білім - күнделікті өмірде кәдімгі мінезді шақырып жіберетін білім. Шюцтің айтуынша, ол [[телефон]] қолдану немесе амандасу сияқты жай әрекеттерді орындау рецептіне ұқсастығы бар әлеуметтену арқылы қабылданған бірнеше үлкен үғымдардан тұрады. Этнометодология бұл ілімнің әлеуметтік әрекеттерде қалай қолданылатындығына қатысты тәжірибелік ойлауды қарастырады.<ref name="name">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Глобальды білім == Глобальды білім - оқушылардың түсінігін әлемді біртұтас етіп қалыптастыра қабылдау. Білімнің тұжырымдамасы, оқушылардың уғына білуге бағытталған. яғни жер бүкіл жер шары тұрғындарға ортақ үй болып келеді, барлық адамдар - бір жанұя және әр адам өмірді кұруға белсене қатысуға қабілеті бар, коммуникация ұштасу, түсінісу, эмпатия, мейір, ынтымақтастық, қызметтестік глобальды білімнің ең басты түсінігі болып келеді. == Политехникалық білім == Политехникалық білім - оқушыларды қазіргі заман өндірісін, қалдықсыз және [[экология]] жағынан таза технологияларын ұйымдастырудың негізгі ұстанымдарымен таныстыруға, [[компьютер]] техникасы мен механизацияланған және автоматтандырылған еңбектің қарапайым қазіргі заман жабдығында жұмыс істеуді үйретуге беттелген білім.<ref name="name" /> == Білім моделі == Білім моделі - жалпы мақсаттары мен білім мазмұны, оқу жоспарлары мен бағдарламаларды жобалауы, оқытушылар қызметін басқарудың жеке мақсаттары, оқушыларды топтау моделдері, бақылау әдістері мен есеп беруі, оқыту үрдісін бағалау амалдары енетін білім жүйесі. == Білім жүйесінің сыртқы ортасы == Білім жүйесінің сыртқы ортасы - осы немесе өзге аймақтың білім жүйесінің ішкі сипаттамаларына әсерін тигізген әр түрлі табиғат-райлы, демографиялық, экологиялық, әлеуметтік-экономикалық, саяси факторлардың жиынтығы. == Білім беру бағдарламасы == Білім беру бағдарламасы - белгілі деңгейдегі және бағыттағы білім берудің мазмұны. == Білім үрдісі == Білім үрдісі - мемлекеттік білім [[стандарт]]ына сәйкес тұлғаның білім, тәрбие және даму мәселелерін шешуге бағытталған, оқу-тәрбие және өздігінен білім алу үрдістерінің жиынтығы. == Білім цензі == Білім цензі - тиісті [[құжат]]пен расталатын білімнің белгілі бір деңгейі. == "Білім"баспасы == '''"Білім" баспасы''' — жоғары, орта арнаулы оқу орындарына арналған [[оқулық]]тар, [[әдістеме]]лер, ғылыми-танымдық, анықтамалық [[әдебиет]]тер шығаратын баспа. 1993 жылы 25 қарашада құрылған. “Білім” оқулықтар, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттермен қатар әлеуметтік-саяси маңызы зор, өзекті тақырыпты қамтитын кітаптарды әзірлейді. Баспадан жыл сайын 40-қа жуық басылым жарық көреді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ «Бiлiм туралы заң»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208080032/http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ |date=2008-12-08 }} * [http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html «Білім баспасы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129080300/http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html |date=2012-01-29 }} * [http://www.bookmark.kz/catalog/publisher.asp?id=+++6SF+++ "Білім баспасы"]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Ғылым]] [[Санат:Руханият]] ndreadfd2ikwwj3udr25d8khrvexspj 3594774 3594599 2026-04-28T17:10:16Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589081 wikitext text/x-wiki '''Білім''' ({{lang-la|scientia}}, [[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''knowledge'')<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> – адамдардың белгілі бір жүйедегі ұғымдарының, деректері мен пайымдауларының, т.б. жиынтығы. Білім адамзат мәдениетінің ең ауқымды ұғымдарының бірі болып табылады. Ол [[сана]], [[таным]], объективті [[әлем]], [[Субъект (жантану)|субъект]], [[ойлау]], [[логика]], [[ақиқат]], [[парасат]], ғылыми және т.б. күрделі де терең ұғымдармен тығыз байланыста әрі солар арқылы анықталады. Білім [[философия]] мен рационалды білім пайда болғаннан көп бұрын дүниеге келген.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> [[File:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Coin showing the owl of Athena|[[Афина үкісі]] - Батыс әлемінде білімнің символы ретінде кеңінен танылған бейне]] Мәлім тақырып, немесе сұрақ туралы сенімді таным болса, ал ол таным әлдебір мақсатқа пайдалануға жарамды болса, онда оны білім деп атаймыз. Ол тәжірибе және ойлау арқылы мәлім іс туралы жеттігірек ұғындырады, оның математикалы және жүйелі танылуын ғылым, техника, өнер, философия деп атаймыз. Білім зерттеу, күзету, тексеру, ой тәжірибесінен, ғылыми тәжірибеден өткізу арқылы қалыптасады, реттелу арқылы топтастырылады. Адамның әлденені тануы тегі қандай құбылыс екені философияда ең көп талқыланған көне тақырыптардың бірі, одан білімтану (Theory of Knowledge) келіп шықты. Білімнің қолданылуынан айтқанда, ол мәлім топтың игілігіне жарайды, сонымен ол топ қалғандарына қарағанда сауатты болып шығады. Білімге сүйенген басқару мен орындау істің сапасын көтеретіні анық. Бұрын білім аз санды адамның бәсіресі құсап сезінілген. Қазір жалпыға ортақтастырылды және кез келген адам білім ала алады, оны пайдаланып жоғары мақсаттарға жете алады. Білім сын көзбен қарау арқылы дамиды, бірақ бұл білімге жеккөрінішпен қарау болмауға тиіс. [[File:Francis Bacon, Viscount St Alban from NPG (2).jpg|thumb|220px|[[Фрэнсис Бэкон|Фрэнсис Бэкон]], әйгілі «Білім — күш» (түпнұсқада: «Білім — бұл күш, күш — бұл білім») деген фразаның авторы]] Адамзат баласы ақиқатқа талпынады, шынайы пайдалы білімге талпынады. Оның шегі қайда апаратын белгісіз. "Білім - күш" деген сөзді [[Фрэнсис Бэкон|Ф.Бэкон]] айтқан, бірақ ол адамзатты бақытқа бөлейтін жақсы күш пе, әлде сорлататын, құртатын жаман күш пе, бұл туралы да талас көп. Қазіргі білімнің беталысы әрі сүйіндірерлік, әрі шошытарлық. Қазір адамзат білімнің кемшілігін түзететін "жасыл білімге" ауысып бара жатқаны байқалады. Ежелгі [[Мәдениет|мәдениетте]] білім адамның әлеммен және қауымдастық ішіндегі қатынастарын реттейтін аңыздар, салт-дәстүрлік жарлықтар мен нормалар, тыйым салулар пішімінде болды. Мұнда Білімді [[Аруақ|аруақтар]], [[Рух|рухтар]], [[Ата-баба|ата-бабалар]], кейініректе, құдайлар сыйға тартқан қасиетті нәрсе деп түсінген. Сондықтан Білім қауіп-қатермен байланысты деп, онымен тек адамдардың ерекше тобы – [[Дінбасы|дінбасылар]], діни қызметкерлер ғана шұғылданған. Ежелгі мәдениетте Білім мен сенімнің, ақиқат пен жалған түсініктің арасында айырмашылық жоқ. Мұнда қасиетті Білім үстемдігі абсолютті деп танылады. Білімнің әлеуметтік мәртебесі мен мәні отырықшы, техника-урбанистік қоғам типіне өтуге байланысты түбегейлі өзгерді. Қала адамы өзін көпшілікпен бірге тұру ережелері мен нормаларының иесі, Білімнің жаратушысы мен билеушісі деп санады. Білімнің айрықша пішімі ретінде рационалды Білім идеалын қалыптастырған философия туындады. Философия ақиқат пен ақиқат емес ілімдер айырмашылығын енгізіп, дәлелдеудің айрықша түрлерін, негіздеу мен дәлелдемелік ұғымдарды қалыптастырды. Философия шеңберінде айрықша пән – ақиқат ойлау ережелері мен заңдарын қалыптастыратын логика туындады. Білім [[логика]]лық ойлаудың объектісіне, мақсаты мен мұратына айналды. Өркениетті қоғамда Білім билікпен тұтасып, қоғамды басқарудың құралына айналуда. Білім алу тұлғаның қалыпты әлеуметтенуінің және билік құрылымына енуінің міндетті шарты болып, оның қажеттілігінен Білім беру институттары туындады. [[Платон]]ның «билеуші-философ» идеалы – (білімді әрі оған сай басқарушы ел басы) қазіргі «ақпараттық қоғамда» өзінің көрінісін тапты, яғни билік Білімнің қазіргі формасы – [[ақпарат]]ты иелену ретінде айқындалуда. == Анықтамалары == Білім – таныс болу, [[аңғару]], [[түсіну]] немесе таныстық түріндегі құбылыс. Ол жиі [[тәжірибе]] арқылы үйренген ақпаратты қамтиды<ref>AHD staff (2022a). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=knowledge "Knowledge"] ''The American Heritage Dictionary''. HarperCollins.</ref> және [[танымдық]] жетістік немесе шындықпен эпистемологиялық байланыс, мысалы, жаңалық ашу ретінде түсіндіріледі.<ref name=":0">Zagzebski, Linda (1999). [https://philpapers.org/rec/ZAGWIK "What Is Knowledge?"] In Greco, John; Sosa, Ernest (eds.). ''The Blackwell Guide to Epistemology''. Blackwell. pp. 92–116.</ref> Көптеген академиялық анықтамалар белгілі бір фактілерді білу түріндегі ұғымдық білімге шоғырланады, мысалы: «Мен Дэйвтің үйде екенін білемін».<ref name=":1">Ichikawa, Jonathan Jenkins; Steup, Matthias (2018). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-analysis/ The Analysis of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің басқа түрлеріне «Ол қалай жүзу керектігін біледі» сияқты практикалық құзіреттілік түріндегі білім және ол бұрынғы тікелей тәжірибеге негізделген белгілі бір объектімен таныстықты білдіретін , мысалы, біреуді жеке тану.<ref name=":6">Stanley, Jason; Willlamson, Timothy (2001). [https://philpapers.org/rec/WILKHV Knowing How] ''Journal of Philosophy''. '''98''' (8): 411–444.</ref> Білім көбінесе жеке адамның күйі ретінде түсіндіріледі, бірақ ол топтық білім, әлеуметтік білім немесе ұжымдық білім ретінде адамдар тобына тән қасиетке де сілтеме жасай алады.<ref>Klausen, Søren Harnow (2015). [https://portal.findresearcher.sdu.dk/da/publications/group-knowledge-a-real-world-approach Group knowledge: A real-world approach] ''Synthese''. '''192''' (3): 813–839.</ref> Кейбір қоғамдық ғылымдар білімді мәдениетке ұқсас кең әлеуметтік құбылыс деп түсінеді.<ref>Allwood, Carl Martin (2013). "Anthropology of Knowledge". [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118339893.wbeccp025 Anthropology of Knowledge] John Wiley & Sons, Inc. pp. 69–72. </ref> Бұл термин сонымен қатар құжаттарда сақталған білімді білдіруі мүмкін, мысалы, «кітапханада сақталған білім»<ref>Magee, Bryan; Popper, Karl R. (1971). [[iarchive:modernbritishphi0000mage/page/66|"Conversation with Karl Popper"]] In Magee, Bryan (ed.). ''Modern British Philosophy''. St. Martin's Press. pp. 74–75. ISBN 978-0-19-283047-0.</ref> немесе [[Сараптау жүйесі|сараптама жүйесінің]] [[Дерекқор|білім қоры]].<ref>Walton, Douglas N. (2005). [https://www.jstor.org/stable/20010182 "Pragmatic and Idealized Models of Knowledge and Ignorance"] ''American Philosophical Quarterly''. '''42''' (1): 59–69 [59, 64].</ref> Білім [[Интеллект|интеллектпен]] тығыз байланысты болса, бірақ интеллект [[Ақпарат|ақпаратты]] алу, өңдеу және қолдану қабілетімен көбірек байланысты, ал білім адамның өзінде бар ақпарат пен дағдыларға қатысты.<ref>Christopher, Jabez; Prasath, Rajendra; Vanga, Odelu (2018). "Expert Intelligence: Theory of the Missing Facet". In Groza, Adrian; Prasath, Rajendra (eds.). ''Mining Intelligence and Knowledge Exploration: 6th International Conference''. Springer. ISBN 978-3-030-05918-7.</ref> Білімнің жалпы сипаттамалары туралы келісімдерге қарамастан, оның нақты анықтамасы даулы. Кейбір анықтамалар іс жүзінде пайдалы сипаттама беру үшін білімнің ең көрнекті белгілеріне ғана назар аударады.<ref name=":2">Hetherington, Stephen (2022a). [https://iep.utm.edu/knowledg/ Knowledge] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ''Білімді талдау'' деп аталатын басқа тәсіл, [[Химик|химиктер]] үлгіні құрайтын барлық химиялық элементтердің тізімін іздеу арқылы үлгіні қалай талдайтынына ұқсас, жеке [[Қажетті және жеткілікті шарттар|қажетті және бірлесіп жеткілікті]]<ref>Hannon, Michael (2021). [https://philpapers.org/rec/HANTCO-45 The Concept of Knowledge] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (2021)</ref> болатын шарттарды тізімдеу арқылы теориялық нақты анықтама беруге тырысады.<ref>Gupta, Anil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/definitions/#ReaNomDef Definitions] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Басқа көзқарас бойынша білім басқа құбылыстар тұрғысынан талдауға келмейтін ерекше күй.<ref name=":1" /> Кейбір ғалымдар өз анықтамаларын дерексіз интуицияларға негіздейді, ал басқалары нақты жағдайларға назар аударады<ref>McCain, Kevin (2022). [https://iep.utm.edu/problem-of-the-criterion/ The Problem of the Criterion] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> немесе терминнің қарапайым тілде қалай қолданылатынына сүйенеді.<ref name=":3">Stroll, Avrum (2023). [https://www.britannica.com/topic/epistemology Еpistemology] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Сонымен қатар, білімге қатысты көзқарастар да әртүрлі: біреулер оны жоғары стандарттарды талап ететін сирек кездесетін құбылыс деп есептесе, басқалары оны күнделікті өмірдің көптеген жағдайларында кездесетін қарапайым құбылыс деп санайды.<ref>Hetherington, Stephen. [https://iep.utm.edu/fallibil/ Fallibilism] Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> == Талдауы == Жиі талқыланатын анықтама бойынша, білім негізделген шынайы сенім ретінде сипатталады. Бұл анықтама үш маңызды ерекшелікті анықтайды: бұл (1) [[сенім]] (2) [[ақиқат]] және (3) [[Негіздеу (эпистемология)|негізделген]].<ref name=":4">Klein, Peter D. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/knowledge-concept-of/v-1 Knowledge, concept of] In Craig, Edward (ed.). ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Осыған ұқсас тәсіл [[Ежелгі грек философиясы|Ежелгі грек]] философиясында [[Платон|Платонның]] «[[Теэтет]]<nowiki/>» диалогында да талқыланған. Мұнда [[Сократ]] білім мен шынайы сенім арасындағы айырмашылық туралы ой толғаған, бірақ бұл анықтаманы қабылдамаған.<ref name=":7">Allen, Barry (2005). [https://web.archive.org/web/20170822095315/https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/knowledge Knowledge] In Horowitz, Maryanne Cline (ed.). ''New Dictionary of the History of Ideas''. Vol. 3. Charles Scribner's Sons. pp. 1199–1204. ISBN 978-0-684-31377-1.</ref> Білімнің жалпы қабылданған ерекшелігі – оның шындыққа сай болуы. Бір нәрсеге жалған сену мүмкін болғанымен, жалған нәрсені білу мүмкін емес деген түсінік бар.<ref name=":3" /> Шындық көбінесе '''[[Объективтілік|объективтілікпен]]''' байланыстырылады. Алайда, бұл көзқарасты шындыққа қатысты релятивизм жоққа шығарады. Релятивизмге сәйкес, шындық адамның көзқарасына байланысты және шынайы нәрсе әртүрлі перспективаларда әртүрлі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>Landau, Iddo (2017). ''Finding Meaning in an Imperfect World''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-065768-0.</ref> Білімнің сенім түрі екені білімсіздік пен сенімсіздіктің үйлеспейтінін білдіреді. Басқаша айтқанда, адам бір нәрсені сенбесе, оны біле алмайды. Күнделікті өмірде бұл қағиданы бұзатын сияқты көрінетін сөз тіркестері бар, мысалы: «Мен бұған сенбеймін, мен оны білемін!». Бірақ мұндай сөз тіркестерінің мақсаты көбінесе адамның өз сенімділігін атап өту болып табылады, сенімнің қатысуын жоққа шығару емес.<ref name=":0" /> [[Сурет:Bilim.jpg|thumb|right|250px|Білім=Ақиқат+Сенім]] Бұл анықтамаға қатысты негізгі пікірталас оның үшінші ерекшелігіне – негіздемеге байланысты.<ref name=":1" /> Бұл компонент көбінесе кейбір шынайы нанымдар [[Ырым|ырымға]] негізделген сенімдер, [[Сәттілік|сәтті]] жорамалдар немесе қате [[Пайым|пайымдаулар]] сияқты білімнің түрі емес деген әсерге байланысты қосылады. Мысалы, адам тиын лақтыру кезінде «бет жағы түседі» деп болжап, дұрыс шықса да, ол мұны білді деп айтуға болмайды. Бұл білім тек дұрыс болуымен шектелмейтінін көрсетеді.<ref>Lehrer, Keith (2015). "1. The Analysis of Knowledge". ''Theory of Knowledge''. Routledge. ISBN 978-1-135-19609-7.</ref> Бұл жағдайлар нанымдардың білім ретінде саналуы үшін негізді болуын талап ету арқылы алынып тасталады.<ref name=":4" /> Кейбір философтар тәжірибе, [[есте сақтау]] және басқа нанымдар сияқты [[Психикалық күй|психикалық күйлер]] түрінде болуы мүмкін [[Дәлел|дәлелдерге]] негізделсе, сенім ақталады деп санайды. Басқалары сенімдер сенсорлық қабылдау немесе логикалық пайымдау сияқты сенімді үрдістер арқылы жасалса, негізделген деп санайды.<ref name=":2" /> "Негізделген шынайы сенім" ретінде білімнің анықтамасы ХХ ғасырда қатаң сынға ұшырады, әсіресе эпистемолог [[Эдмунд Геттиер]] осы анықтаманың кемшіліктерін көрсететін бірқатар қарсы мысалдар ұсынған кезде.<ref>Hetherington, Stephen (2022). [https://iep.utm.edu/gettier/ Gettier Problems] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Бұл мысалдар нақты жағдайларды келтіре отырып, негізделген шынайы сенімдердің білім болып саналмайтын жағдайларын көрсетеді. Мұндай жағдайларда сенімдердің білімге айналмауының себебі көбінесе эпистемологиялық сәттілік деп аталады: сенімдер негізделген, бірақ олардың негіздемесі шындыққа қатысы жоқ.<ref name=":0" /> Белгілі мысалда, біреу сарайдың қасбеттері көп және бір ғана нақты сарайы бар ауылдық жолмен жүреді. Ол кездейсоқ нақты қораның қасына тоқтап, «мен қораның жанында тұрмын» деген негізделген шынайы сенім қалыптастырады. Алайда, бұл мысалдан адамның нақты қораның жанында екенін білгені туралы айта алмаймыз, өйткені ол жалған қораларды нақты қорадан ажырата алмас еді.<ref>Rodríguez, Ángel García (2018). [https://critica.filosoficas.unam.mx/index.php/critica/article/view/81 Fake Barns and Our Epistemological Theorizing] ''Crítica: Revista Hispanoamericana de Filosofía''. '''50''' (148): 29–54.</ref> Бұл оның негізделген сенімі шын болғаны жай ғана сәттілік екендігін көрсетеді.Бұл мысалдар білімнің "негізделген шынайы сенім" анықтамасы жеткіліксіз екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":1" /> Кейбір философтардың пікірінше, бұл қарсы мысалдар білім үшін негіздеу талап етілмейтінін көрсетеді<ref name=":1" /> және оның орнына білім сенімділік немесе танымдық ізгі қасиеттердің көрінісі тұрғысынан сипатталуы керек. Басқа көзқарас танымдық үрдістерде атқаратын қызметіне қатысты білімді ойлауға немесе бірдеңе істеуге себеп болатын нәрсе ретінде анықтайды.<ref name=":13">Steup, Matthias; Neta, Ram (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology/ Epistemology] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Басқаша көзқарас негіздемені білімнің бір бөлігі ретінде қабылдайды, бірақ қосымша критерийлерді де қосады.<ref>Durán, Juan M.; Formanek, Nico (2018). [https://link.springer.com/article/10.1007/s11023-018-9481-6 Grounds for Trust: Essential Epistemic Opacity and Computational Reliabilism] ''Minds and Machines''. '''28''' (4): 645–666.</ref> Ұсынылған талаптардың қатарына негізделген шынайы сенімнің жалған сенімдерге негізделмеуі, сенімді жоққа шығаратын факторлардың болмауы және егер сенім жалған болса, адамның оны қабылдамауы жатады.<ref>Sudduth, Michael (2022). [https://iep.utm.edu/defeaters-in-epistemology/#SH2b "Defeaters in Epistemology: 2b Defeasibility Analyses and Propositional Defeaters"] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Басқа көзқараста наным-сенімдер білімге тең болуы үшін қатесіз болуы керек деп тұжырымдайды.<ref>Kraft, Tim (2012). [https://philpapers.org/rec/KRASIF Scepticism, Infallibilism, Fallibilism] ''Discipline Filosofiche''. '''22''' (2): 49–70. ISSN 2279-7343</ref> [[Прагматизм|Прагматизммен]] байланысты басқа тәсіл зерттеуге баса назар аударады және білімді әрекет ету әдеттерін қалыптастыруға бағытталған тәжірибе ретінде сипаттайды.<ref>Ames, Roger T.; Yajun, Chen; Hershock, Peter D. (2021). ''Confucianism and Deweyan Pragmatism: Resources for a New Geopolitics of Interdependence''. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-8857-2.</ref> Академиялық пікірталастарда ұсынылған өзгерістердің немесе білімді қайта түсіндірулердің қайсысы дұрыс екендігі туралы біржақты келісім жоқ, сондықтан білімнің әртүрлі балама анықтамалары ұсынылады.<ref name=":0" /> == Білімнің формалары == Білім тек ғылым саласымен шектелмейді, білім белгілі бір формада ғылымнан тыс та бар; [[Қоғамдық сана|Қоғамдық сананың]] әрбір формасы: [[ғылым]], [[философия]], [[мифология]], [[саясат]], [[дін]] және т.б.- білімнің нақты формаларына сәйкес келеді. Сонымен қатар ұғымдық, символдық немесе көркем-үлгілік негізі бар білім түрлері де бар.<ref name=":5">Философия для аспирантов : учебное пособие / В. П. Кохановский [и др.]. — 2-е изд. — Ростов н/Д. : Феникс, 2003. — 448 с. — (Высшее образование). — ISBN 5-222-03544-1</ref> Адамзат білімінің тарихи алғашқы формаларының қатарына ойындық танымды жатқызады (шартты түрде қабылданған ережелер мен мақсаттарға негізделеді және күнделікті болмыстан жоғары көтерілуге, пайда туралы уайымдамауға, еркін қабылданған ойын нормаларына сәйкес әрекет етуге мүмкіндік береді). Ойындық танымның ерекшелігі – серіктесті алдау және шындықты жасыру мүмкіндігі. Ол оқыту мен дамытуды мақсат етеді, адамның қасиеттері мен мүмкіндіктерін анықтайды және қарым-қатынастың психологиялық шекараларын кеңейтуге мүмкіндік береді.<ref name=":5" /> Білімнің әртүрлі түрлері бар: ғылыми, ғылымнан тыс, күнделікті-тәжірибелік (күнделікті, жалпы түсінік), интуитивті, діни және т.б. Ғылыми – объективтілік пен әмбебаптықпен сипатталатын және жалпыға бірдей жарамды деп есептейтін рационалдылыққа негізделген білім. Ғылыми таным – объективті, шынайы білім алу үрдісі. Оның міндеті - шынайылықтың үрдісі мен құбылысын сипаттау, түсіндіру және болжау. Ғылыми революциялар, яғни ғылыми танымның даму барысында теориялар мен негіздердің ауысуына алып келетін түбегейлі өзгерістер, ғылымның дамуындағы қалыпты кезеңдермен алмасып отырады. Бұл кезеңдерде білім тереңдетіліп, нақтырақ сипатталады.<ref name=":5" /> Ғылыми білім логикалық негізділігімен, дәлелділігімен, нәтижелердің қайталанушылығымен, тексерілушілікпен, қателерді жоюға және қайшылықтарды еңсеруге ұмтылумен сипатталады. Ғылыми білім формасы ғылымнан тыс білімнің көптеген формаларынан кейінірек пайда болған.<ref name=":5" /> [[Ғылым]] – бұл шынайылық туралы объективті білімді өндіруге және жүйелеуге бағытталған адам қызметінің саласы. Ғылыми білімдер мынандай түрлерге бөлінуі мүмкін: # '''Эмпирикалық білім''' – [[Тәжірибе|тәжірибег]]<nowiki/>е немесе [[Бақылау|бақылауға]] негізделген білім (мысалы, [[термодинамика]] — денелер [[Энергия|энергиясының]] айналуын зерттейтін феноменологиялық ғылым.<ref>М. П. Вулканович, И. И. Новиков — Термодинамика</ref> # '''Теориялық білім''' – абстрактілі модельдерді талдауға негізделген білім.Теориялық білім – бұл денелердің өзгеру үрдістерінің құрылымы мен табиғатын көрсететін абстракциялар, аналогиялар (изоморфизмдер) және схемалар. Бұл білім құбылыстарды түсіндіреді және денелердің мінез-құлқын болжау үшін қолданылуы мүмкін.<ref>В. В. Будко — О пространственно-временной онтологии теоретической физики.</ref> Ғылыми білім кез келген жағдайда дәлелдер арқылы негізделуі керек. Ғылымнан тыс білім ешкімнің ойдан шығарғаны емес, ол белгілі бір интеллектуалды қауымдастықтар тарапынан рационалистік нормалардан өзгеше қағидалар мен үлгілерге сүйеніп өндіріледі. Оның өзіндік таным көздері мен құралдары бар. Мәдениет тарихында ғылымнан тыс білімге жатқызылатын білім формалары эзотеризм деген жалпы ұғыммен біріктіріледі.<ref name=":5" /> Ғылымнан тыс білім келесі түрлерге бөлінеді:<ref name=":5" /> * [[Парағылым|парағылыми]] – қолданыстағы гносеологиялық стандарттарға сәйкес келмейтін білім. Парағылыми (грек тілінен аударғанда παρα – туралы, бар) білімнің кең санатқа ғылыми талаптарға сәйкес сенімді түсіндірме ұсынбайтын феномендер туралы ілімдер немесе ойлар кіреді. * жалғанғылыми – жорамалдар мен нанымдарға негізделген білім. Псевдоғылым көбінесе ғылымды бөгде адамдардың жұмысы ретінде көрсетеді. Псевдоғылымның белгілеріне сауатсыз пафос, қарама-қарсы дәлелдерге төзбеушілік, алғырлық жатады. Псевдоғылыми білім күннің тақырыбына, зұлымдыққа сезімтал. Оның ерекшелігі – оның парадигмаға біріктіріле алмауы, жүйелілік пен әмбебаптылыққа ие болмауы. Псевдоғылыми білім ғылыми біліммен қатар өмір сүреді. Псевдоғылыми білім квазиғылыми білім арқылы өзін танытады және дамытады деп саналады. * квази-ғылыми ([[Латын тілі|латынша]] ''[[Квази|quasi]]-'' «сияқты, секілді») – олар зорлық-зомбылық пен мәжбүрлеу әдістеріне сүйеніп, жақтастары мен жақтастарын іздейді. Квазиғылыми білім, әдетте, қатаң иерархиялық ғылым жағдайында өркендейді, онда билік басындағыларды сынау мүмкін емес, идеологиялық режим қатаң түрде көрінеді. Ресей тарихында «квази ғылымның салтанат құруы» кезеңдері белгілі: лысенкоизм; фикизм 50-ші жылдардағы кеңестік геологиядағы квази ғылым ретінде; кибернетикаға жала жабу және т.б.; * [[Антиғылым|антиғылыми]] – шынайылық туралы түсініктерді бұрмалайтын білім. «Анти» алғы сөзі зерттеу пәні мен әдістерінің ғылымға қарама-қарсы екенін білдіреді. Ғылым білімді жинақтау мен жүйелеуге бағытталған әрекет болғандықтан, хаос ұғымы (атаксия ұғымының синонимі) ғылыми деп есептелмейді, өйткені бұл ұғым сөзбе-сөз білместікті білдіреді (егер білім – ғылымның мазмұны болса, логикалық тұрғыдан білместік – антиғылымның мазмұны). Бір кездері [[Джон фон Нейман]] әзілмен: «[[Энтропия|Энтропияның]] шын мәнінде не екенін ешкім білмейді» деп атап өткен.<ref>[https://www.esalq.usp.br/lepse/imgs/conteudo_thumb/Energy-and-Information.pdf McIrvine, Edward C. and Tribus, Myron (1971). Energy and Information Scientific American 225(3): 179-190]</ref> * [[Псевдоғылым|псевдоғылыми]] - ежелгі астронавтар, қар адамы, Лох-Несс құбыжығы туралы әңгімелер сияқты танымал теориялар жиынтығын болжайтын білім; * күнделікті-тәжірибелік – табиғат және қоршаған шындық туралы негізгі білім. Адамдар, әдетте, күнделікті негізде шығарылатын және барлық білімнің бастапқы қабаты болып табылатын күнделікті білімнің үлкен көлеміне ие. Кейде күнделікті аксиомалар ғылыми қағидаларға қайшы келіп, ғылымның дамуына кедергі келтіреді. Кейде, керісінше, ғылым дәлелдеу мен теріске шығарудың ұзақ және қиын жолы арқылы күнделікті білім ортасында бұрыннан қалыптасқан ережелерді тұжырымдауға келеді. Кәдімгі білімге жалпы түсінік, ырымдар, өсиеттер, рецепттер, жеке тәжірибе, дәстүрлер кіреді. Ол шынайылықты жазғанымен, жүйесіз және дәлелсіз жасайды. Оның ерекшелігі - оны адам дерлік бейсаналық түрде қолданады және оны қолдануда дәлелдемелердің алдын ала жүйелерін қажет етпейді. Оның тағы бір ерекшелігі оның түбегейлі сауатсыздығы; * жеке – нақты тұлға туралы білім. Жеке білімдер белгілі бір тұлғаның қабілеттеріне, ортасына және оның танымдық қызметінің ерекшеліктеріне байланысты. Ал ұжымдық білімдер жалпыға ортақ мәнге ие (тұлғадан тыс), бүкіл жүйеге ортақ ұғымдар, әдістер, тәсілдер және ережелердің болуын болжайды. == Білімнің түрлері == Білімнің түрлеріне қатысты кең таралған айырмашылық – тұжырымдық білім (немесе "бір нәрсе туралы білу") және тұжырымсыз білім, ол практикалық дағдылар немесе таныстық түрінде көрінеді <ref>Barnett, Ronald (1990). ''The Idea Of Higher Education''. Open University Press. p. 40. ISBN 978-0-335-09420-2.</ref> "Бір нәрсе туралы білу" және "қалай білу" арасындағы айырмашылыққа ұқсас ажырату [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекияда]] да талқыланған, ол ''[[Эпистема|epistēmē]]'' (өзгермейтін теориялық білім) мен ''[[Техна|technē]]'' (кәсіби техникалық білім) арасындағы айырмашылық ретінде қарастырылған.<ref name=":7" /> Басқа айырмашылықтар білімнің қалай игерілетініне және мазмұнына бағытталған.<ref>Faber, Niels R.; Maruster, Laura; Jorna, René J. (2017). "Assessing and Determining Social Sustainability". In Jorna, René (ed.). ''Sustainable Innovation: The Organisational, Human and Knowledge Dimension''. Routledge. ISBN 978-1-351-28034-1.</ref> === Тұжырымдық білім === Тұжырымдық білім, кейде декларативті немесе сипаттамалық білім деп те аталады, фактілер туралы теориялық білімнің бір түрі, мысалы, "2 + 2 = 4" екенін білу. Бұл [[Аналитикалық философия|аналитикалық философияда]] білімнің парадигмалық түрі болып саналады.<ref name=":2" /> Тұжырымдық білім "т''ұжырымдық''" деп аталудың себебі - ол тұжырымға қатысты байланысқа ие. Тұжырымдамар көбінесе "'''''knowledge-that'''''"- құрылымдар арқылы беріледі, сондықтан оны "бір нәрсе туралы білу" деп те атайды. Мысалы, "Мен [[Кенгурулар|кенгуру]] секіретіні туралы білемін". Бұл жағдайда, менің "кенгуру секіреді" деген тұжырымға қатысты білу қатынасы бар.<ref name=":3" /> Тұжырымдық білімнің жақын түрлері '''''know-wh''''' (кім екенін, не екенін, неге екенін білу) сияқты формаларды қамтиды, мысалы, кешкі асқа кімнің келетінін білу немесе олардың неге келіп жатқанын білу.<ref name=":2" /> Бұл өрнектер әдетте тұжырымдық білімнің түрлері ретінде түсініледі, өйткені оларды "that"-құрылым арқылы қайта тұжырымдауға болады.<ref name=":3" /> [[File:Latin dictionary.jpg|thumb|alt=Photo of the Totius Latinitatis Lexicon by Egidio Forcellini, a multi-volume Latin dictionary|Тұжырымдық білімді кітаптарда сақтауға болады.]] Тұжырымдық білім [[Ұғым|ұғымдар]], [[Идея|идеялар]], [[Теория|теориялар]] және жалпы ережелерді қамтитын ақыл-ойдағы көріністер түрінде болады. Бұл көріністер білім иесін [[Шынайылық|шынайылықтың]] белгілі бір бөліктерімен байланыстырып, олардың қандай екенін көрсетеді. Олар көбінесе [[Контекст|контекстке]] тәуелсіз, яғни белгілі бір қолдану саласы немесе мақсатпен шектелмейді.<ref>Morrison, Robert (2005). ''The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning''. Cambridge University Press. p. 371. ISBN 978-0-521-82417-0.</ref> Тұжырымдық білім нақты фактілерді білуге (мысалы, [[Алтын|алтынның]] [[Атомдық масса|атомдық массасы]] 196.97 [[Массаның атомдық бірлігі|u]] екенін білу) және жалпы заңдылықтарды білуге (мысалы, кейбір [[Ағаш|ағаштардың]] [[Жапырақтар|жапырақтарының]] түсі [[Күз|күзде]] өзгеретінін білу) қатысты.<ref>Woolfolk, Anita; Margetts, Kay (2012). ''Educational Psychology Australian Edition''. Pearson Higher Education AU. p. 251. ISBN 978-1-4425-5145-9.</ref> Ақыл-ой көріністеріне тәуелді болғандықтан, тұжырымдық білімнің қабілеті тек салыстырмалы түрде дамыған [[Жаратылыс|жаратылыстарға]], мысалы, адамдарға тән деген көзқарас жиі кездеседі. Бұл пікір әлемнің қандай екенін білдіретін ұсынысты сену үшін озық интеллектуалдық қабілеттер қажет деген тұжырымға негізделеді.<ref name=":8">Pritchard, Duncan (2013). ''What Is This Thing Called Knowledge?''. Routledge. ISBN 978-1-134-57367-7.</ref> === Тұжырымсыз білім === Тұжырымсыз білім - бұл тұжырымға ешқандай маңызды байланысы жоқ білім. Оның ең танымал екі формасы – "қалай екенін білу" (''knowledge-how'' немесе [[процедуралық білім]]) және таныстық арқылы білу (''knowledge by acquaintance'')<ref name=":6" />. "Қалай екенін білу" дегеніміз [[велосипед]] тебуді білу немесе жүзуді білу сияқты практикалық қабілеттің, дағдының немесе шеберліктің<ref name=":8" /> қандай да бір түріне ие болу дегенді білдіреді. Кейбір жағдайда "қалай екенін білу" тұжырымдық білімнің элементтерін қамтуы мүмкін, мысалы, математикалық теореманы дәлелдеуді білу кезінде, бірақ бұл барлық жағдайда міндетті емес<ref name=":9">Pavese, Carlotta (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-how/ Knowledge How] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>. Кейбір "қалай екенін білу" түрлері жоғары дамыған ақыл-ойды қажет етпейді, бұл оны тұжырымдық білімнен ажыратады және оны жануарлар әлемінде жиі кездестіруге болады. Мысалы, [[Құмырсқалар|құмырсқа]] жүруді біледі, бірақ ол бұл әрекетке сәйкес келетін тұжырымды тұжырымдауға жеткілікті дәрежеде дамыған ақыл-ойға ие емес деп есептеледі.<ref name=":8" /> Дегенмен, төменгі жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекеттерінің адамның "қалай екенін білу" қабілетімен қаншалықты салыстырмалы екені даулы мәселе болып табылады.<ref name=":9" /> [[File:Bicycle ride.jpg|thumb|alt=Photograph of someone riding a bicycle|Велосипед тебуді білу - бұл тұжырымнан тыс білімнің бір түрі.]] Таныстық арқылы білім (knowledge by acquaintance) – бұл тікелей тәжірибелік байланыс нәтижесінде қалыптасатын танысу.[57] Білімнің объектісі адам, зат немесе орын болуы мүмкін. Мысалы, [[Шоколад|шоколадты]] жеу арқылы шоколадтың адам оның [[Дәм|дәмімен]] танысады, ал [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көліне бару арқылы адам бұл орын туралы білімнің қалыптасуына әкеледі. Бұл жағдайларда адам объект туралы нақты ақпарат алмаса да, бірінші қол тәжірибе негізінде логикалық қорытындыларсыз білім қалыптастырады. Керісінше, шоколад немесе [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көлі туралы [[Кітап|кітаптар]] оқу арқылы көптеген тұжырымдық білім алуға болады, бірақ бұл тікелей тәжірибелік байланысқа негізделмеген, сондықтан оны таныстық арқылы білім деп атауға болмайды.[58] Таныстық арқылы білім ұғымын алғаш рет [[Бертран Рассел]] енгізген. Ол бұл білім түрін тұжырымдық білімнен іргелі деп санаған, өйткені ұсынысты түсіну үшін алдымен оның құрамдас бөліктерімен таныс болу қажет деп есептеген. === ''A priori'' және ''a posteriori'' === Априорлық және апостериорлық білімнің айырмашылығы білімнің қалыптасуы мен негізделуіндегі тәжірибенің рөліне байланысты.<ref name=":10">Russell, Bruce (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/apriori/ ''A Priori'' Justification and Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Апостериорлық білім – бұл тәжірибеге негізделген білім.<ref name=":11">Moser, Paul K. (2016). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/a-posteriori/v-1 A posteriori] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Мысалы, терезеден сыртта жаңбыр жауып тұрғанын көру арқылы немесе баланың жылағанын есту арқылы адам осы фактілер туралы апостериорлық білім алады.[62] Априорлық білім – бұл қандай да бір тұжырымды негіздеу немесе қолдау үшін тәжірибе қажет емес білім.<ref name=":12">Baehr, Jason S. (2022). [https://iep.utm.edu/apriori/ A Priori and A Posteriori] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, "2 + 2 = 4" сияқты математикалық білім дәстүрлі түрде априорлық білім ретінде қарастырылады, өйткені бұл фактіні растау үшін эмпирикалық зерттеу қажет емес. Осылайша, апостериорлық білім – эмпирикалық білім, ал априорлық білім – эмпирикалық емес білім болып табылады.<ref name=":11" /> Тиісті тәжірибе негізінен [[Тәжірибе|сезімдік тәжірибемен]] сәйкестендіріледі. Сондай-ақ, кейбір сезімге жатпайтын тәжірибелер, мысалы, [[есте сақтау]] және [[интроспекция]], жиі осы категорияға енгізіледі. Бірақ кейбір саналы құбылыстар, мысалы, рационалды түсінік, тиісті тәжірибеге кірмейді. Мысалы, екі санды [[Ауызша есеп|ауызша көбейту]] секілді математикалық есептерді шешу бойынша априорлық білімге қол жеткізу үшін, саналы ойлау үрдісі қажет болуы мүмкін.<ref name=":10" /> Дәл солай, мәлімдеме білдірілетін сөздерді үйрену үшін қажет тәжірибеге қатысты. Мысалы, "барлық бойдақтар үйленбеген" екенін білу априорлық білім болып табылады, өйткені бұл фактіні растау үшін сезімдік тәжірибе қажет емес, бірақ "бойдақ" және "үйленбеген" сөздерінің мағынасын үйрену үшін тәжірибе қажет болды.<ref name=":12" /> Априорлық білімнің қалай мүмкін екенін түсіндіру қиын, ал кейбір эмпириктер оның бар екенін жоққа шығарады. Тәжірибе арқылы білім алу мүмкіндігі кеңінен қабылданса да, тәжірибесіз білімнің қалайша мүмкін екені анық емес. Бұл мәселеге алғашқы шешімдердің бірі [[Платон|Платонның]] еңбектерінен табылады. Ол жанның білімге бұрыннан ие екенін және оны қайтадан еске түсіру немесе қайта жаңғырту қажет екенін алға тартады [67]. [[Рене Декарт|Декарт]] осыған ұқсас түсініктеме береді, ол априорлық білім әрбір адамның [[Сана|санасында]] [[Туа біткен идеялар|туа біткен білім]] ретінде бар деп санайды [68]. Тағы бір көзқарас бойынша, бұл білім түріне жауапты ерекше ақыл-ой қабілеті бар деп есептеледі. Бұл қабілет жиі рационалды интуиция немесе рационалды түсінік деп аталады. == Білім көздері == [[File:Бес сезім мүшесі.jpg|thumb|Адамның бес сезім мүшесі]] Білімнің қайнар көздері – адамдардың бір нәрсені білу жолдары. Олар адамның жаңа білім алған кезде пайдаланатын танымдық қабілеттері ретінде қарастырылады.<ref>Kern, Andrea (2017). ''Sources of Knowledge: On the Concept of a Rational Capacity for Knowledge''. Harvard University Press. pp. 8–10, 133. ISBN 978-0-674-41611-6.</ref> Академиялық әдебиеттерде әртүрлі білім көздері талқыланады, көбінесе жауапты ақыл-ой қабілеттері тұрғысынан. Оларға түйсіну, интроспекция, жады, тұжырым және куәлік кіреді. Алайда, олардың бәрі шынайы білімге әкеледі деген пікірмен барлығы келіспейді. Әдетте, [[түйсіну]] немесе бақылау, яғни [[Сезім мүшелері|сезім мүшелерінің]] бірін қолдану, эмпирикалық білімнің ең маңызды көзі ретінде анықталады.<ref>O'Brien, Daniel (2022). [https://iep.utm.edu/epis-per/ The Epistemology of Perception] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, нәрестенің ұйықтап жатқанын оның қорылдауын түйсіну арқылы білген болсақ, онда ол бақылау арқылы алынған білімге жатады. Алайда, бұл фактіні жұбайынан телефон арқылы білген жағдайда бұл бақылау арқылы табылған білімге жатпайды. Түйсіну әртүрлі модальділіктерде жүзеге асады, оның ішінде [[көру]], [[есту]], [[Сипай сезу түйсіктері|сипап сезу]], [[Иіс сезімі|иіс сезу]] және [[Дәм сезу мүшесі|дәм сезу]] бар, олар әртүрлі физикалық [[Стимул|ынталандырғыштарға]] сәйкес келеді.<ref>Bertelson, Paul; Gelder, BéAtrice De (2004). "The Psychology of Multimodal Perception". ''Crossmodal Space and Crossmodal Attention''. Oxford University Press. ISBN 9780191689260.</ref> Бұл – сенсорлық сигналдар таңдалып, ұйымдастырылып, қоршаған ортаның көрінісін қалыптастыру үшін түсіндірілетін белсенді үрдіс. Кейбір жағдайларда бұл шынайылықтың кейбір аспектілерін бұрмалайтын көзбояушылықтарға әкеледі, мысалы, [[Мюллер-Лайер көзбояушылығы]] және [[Понцо көзбояушылығы]]. [[Интроспекция]] жиі [[Түйсіну|түйсінумен]] ұқсастықта қарастырылады, бірақ ол сыртқы физикалық объектілер емес, ішкі [[психикалық ахуал]] туралы білімнің көзі ретінде түсіндіріледі. Дәстүрлі түрде кең таралған пікір бойынша, интроспекцияға ерекше эпистемологиялық мәртебе беріледі, өйткені ол қателеспейтін деп саналады. Бұл көзқарасқа сәйкес, интроспективті фактілерге қатысты, мысалы, адамның ауырсыну сезініп жатқанын немесе сезінбейтінін анықтауда қателесу мүмкін емес, себебі сыртқы көрініс пен [[шынайылық]] арасында айырмашылық жоқ. Алайда, бұл тұжырым қазіргі пікірталастарда сынға ұшыраған, ал сыншылар адамның жағымсыз қышуды ауырсыну деп қателесуі немесе жеңіл эллипсті шеңбер ретінде қабылдауы мүмкін деп мәлімдейді.<ref name=":13" /> Түйсіну және интроспекция арқылы алынған білім көбінесе негізгі немесе іргелі білім түрінде қызмет етеді. Кейбір [[Эмпиризм|эмпириктердің]] пікірінше, олар негізгі білімнің жалғыз көзі болып табылады және барлық басқа білімнің негізін қамтамасыз етеді.<ref name=":3" /> [[Жады]] түйсіну мен интроспекциядан ерекшеленеді, өйткені ол олар сияқты тәуелсіз немесе іргелі емес, себебі ол өткен тәжірибелерге негізделеді.<ref>Audi, Robert (2002). [https://philpapers.org/rec/AUDTSO-3 "The Sources of Knowledge".] ''The Oxford Handbook of Epistemology''. Oxford University Press. pp. 71–94. ISBN 978-0-19-513005-8.</ref> Жадының қабілеті өткенде алынған білімді сақтайды және оны қазіргі уақытта қолжетімді етеді, мысалы, өткен оқиғаны немесе досының телефон нөмірін еске түсіру кезінде.<ref>Gardiner, J. M. (2001). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1088519/ Episodic memory and autonoetic consciousness: a first-person approach.] ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. '''356''' (1413): 1351–1361. </ref> Жады әдетте сенімді білім көзі ретінде қарастырылады. Алайда, кейде ол алдамшы болуы мүмкін. Бұл бастапқы тәжірибенің сенімсіз болғанынан немесе жадының нашарлап, бастапқы тәжірибені нақты бейнелей алмауынан туындауы мүмкін.<ref name=":13" /> Түйсіну, интроспекция және жадыға негізделген білім тұжырымдық білімді тудыруы мүмкін, бұл белгілі фактілерден тұжырымдар жасау үшін [[Пайымдау|пайымдауды]] қолданылған кезде пайда болады.<ref name=":2" /> Мысалы: Чех [[Пошта маркасы|пошта маркасымен]] ашықхат туралы түйсіну арқылы алынған білім адамның досы [[Чехия|Чехияға]] саяхаттап барғаны туралы тұжырымдық білімге әкелуі мүмкін. Бұл білім түрі негізге алынған алғышарттарға жауапты басқа білім көздеріне тәуелді. Кейбір [[Рационализм|рационалистер]] бақылау мен интроспекцияға сүйенбейтін білім көзі ретінде рационалды интуицияны қолдайды. Олар, мысалы, "2 + 2 = 4" деген математикалық сенім тек таза ақыл арқылы негізделеді деп есептейді.<ref>Markie, Peter; Folescu, M. (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ Rationalism vs. Empiricism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 29 February 2024.</ref> [[File:Borochov-testimony.jpg|thumb|alt=Photograph of a person giving testimony|Айғақ арқылы алынған білім басқа адамдардың берген мәлімдемелеріне, мысалы, соттағы куәгердің мәлімдемесіне негізделеді.]] [[Айғақтар]] көбінесе басқа көздерден айырмашылығы, белгілі бір когнитивті қабілетке байланысты емес қосымша білім көзі ретінде қарастырылады. Оның орнына, бұл бір адамның белгілі бір фактіні басқа адамның сол фактіні айтуы арқылы біле алатынына негізделеді. Айғақ әртүрлі тәсілдермен берілуі мүмкін, мысалы, қарапайым сөйлесу, хат, газет немесе блог арқылы. Айғақ мәселесі – айғақтың білімге қалай және қандай жағдайларда алып келетінін анықтауда жатыр. Жиі кездесетін жауап – бұл айғақты жеткізушінің сенімділігіне байланысты. Тек сенімді көздерден алынған айғақтар ғана білімге негіз бола алады.<ref>Leonard, Nick (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/testimony-episprob/ Epistemological Problems of Testimony] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> == Шектеулері == Білімнің шегі мәселесі қандай фактілерді білу мүмкін еместігі туралы сұрақты қарастырады.<ref name=":14">Rescher, Nicholas (2009). ''Unknowability: An Inquiry into the Limits of Knowledge''. Lexington books. ISBN 978-0-7391-3615-7.</ref> Бұл шектеулер сыртқы әлем туралы білетін нәрселерге де, адамның өзін және жақсылық туралы не біле алатынына да әсер ететін сөзсіз [[надандық]] түрін білдіреді.<ref>Stoltz, Jonathan (2021). ''Illuminating the Mind: An Introduction to Buddhist Epistemology''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-090756-3.</ref> Кейбір білім шектері нақты адамдарға немесе белгілі бір жағдайларға қатысты болса, басқалары жалпы адамзатқа тән.<ref name=":14" /> Егер адам тиісті ақпаратқа қол жеткізе алмаса, мысалы, өткендегі ешқандай маңызды із қалдырмаған фактілер сияқты, онда ол факт адам үшін белгісіз болып табылады. Мысалы: Бүгінгі күні адамдарға [[Цезарь]] [[Наурыз идылары|өлтірілген күні]] таңғы асқа не жегенін білу мүмкін емес, бірақ бұл фактіні Цезарьдың өзі немесе оның замандастары білген болуы мүмкін.<ref>Rescher, Nicholas (2009a). ''Ignorance: On the Wider Implications of Deficient Knowledge''. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-6014-0.</ref> Тағы бір шектеу адамның танымдық қабілеттерінің шектеулілігімен байланысты. Кейбір адамдар жоғары дәрежеде абстрактілі математикалық ақиқаттарды түсінуге қабілетсіз болуы мүмкін, ал кейбір фактілер адам санасы үшін тым күрделі болғандықтан, ешбір адам оларды біле алмайды.<ref>Dika, Tarek (2023). ''Descartes's Method: The Formation of the Subject of Science''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-286986-9.</ref> Білімнің тағы бір шектеуі белгілі бір логикалық [[Парадокс|парадокстардан]] туындайды. Мысал: Кейбір идеялар ешқашан ешкімнің санасына келмейді. Оларды білу мүмкін емес, өйткені егер біреу ондай идеяны білсе, ол идея кем дегенде сол адамның санасында пайда болған болар еді.<ref>Weisberg, Jonathan (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/formal-epistemology/ Formal Epistemology] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Белгілі бір салаларда нені білуге болатыны немесе болмайтыны туралы көптеген пікірталастар бар. [[Діни скептицизм]] – бұл [[Құдай]] немесе басқа діни [[Доктрина|доктриналар]] туралы сенімдер білімге жатпайды деген көзқарас.<ref>Kreeft, Peter; Tacelli, Ronald K. (2009). ''Handbook of Christian Apologetics''. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-7544-3.</ref> [[Моральдық скептицизм]] – моральдық білімнің мүмкін емес екенін білдіретін әртүрлі пікірлерді қамтиды, яғни адамның не нәрсе моральдық тұрғыдан жақсы екенін немесе белгілі бір мінез-құлықтың дұрыс немесе бұрыс екенін біле алмайтынын білдіреді.<ref>Sinnott-Armstrong, Walter (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/skepticism-moral/ Moral Skepticism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Метафизика|Метафизикалық]] білімнің шектері туралы ықпалды теорияны [[Иммануил Кант]] ұсынған. Оның көзқарасы бойынша, білім [[Мән және құбылыс|сыртқы көрініс]] өрісімен шектеліп, адамдардан тәуелсіз өмір сүретін және сыртқы көріністің шеңберінен тыс жатқан [[Өз бойындағы нәрсе|өз бойындағы нәрселерге]] жете алмайды. Канттың айтуынша, метафизиканың мақсаты – заттардың өздерін сипаттау болғандықтан, ол метафизикалық білімнің мүмкін еместігіне, мысалы, [[Канттың антиномиялары|әлемнің бастауы бар ма немесе ол шексіз бе]], бұл туралы білу мүмкін еместігіне қорытынды жасайды.<ref>McCormick, Matt. [https://iep.utm.edu/kantmeta/ Immanuel Kant: Metaphysics] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Retrieved 29 February 2024.</ref> Сондай-ақ эмпирикалық ғылымдарда белгілі бір физикалық қасиеттер жұбының нақты шамаларын, мысалы, бөлшектің орны мен [[Дене импульсі|импульсін]] бір уақытта білу мүмкін емес деп есептейтін [[Анықталмағандық қатынасы|анықталмаушылық принципі]] сияқты білімнің шегі бар.<ref>Rutten, Emanuel (2012). ''A Critical Assessment of Contemporary Cosmological Arguments: Towards a Renewed Case for Theism''. Vrije Universiteit. ISBN 978-90-819608-0-9.</ref> Басқа мысалдар [[Хаос теориясы|хаос теориясымен]] зерттелген физикалық жүйелер болып табылады, олар үшін олардың қалай әрекет ететінін болжау іс жүзінде мүмкін емес, өйткені олар бастапқы жағдайларға соншалықты сезімтал, тіпті ең кішкентай өзгерістер мүлдем басқа мінез-құлық тудыруы мүмкін. Бұл құбылыс [[көбелек әсері]] ретінде белгілі.<ref>Yanofsky, Noson S. (2013). ''The Outer Limits of Reason: What Science, Mathematics, and Logic Cannot Tell Us''. The MIT Press. ISBN 978-0-262-01935-4.</ref> [[File:Philosopher,_marble_head,_Roman_copy,_AM_Corfu,_Krfm22.jpg|thumb|upright=.8|alt=Bust of Pyrrho of Elis|[[Пиррон]] алғашқы философиялық скептиктердің бірі болды.]] Білімнің шектері туралы ең қатаң ұстаным - [[радикалды немесе жаһандық скептицизм]], ол адамдарға білімнің кез келген түрі жетіспейді немесе білім мүмкін емес деп есептейді. Мысалы, [[түс дәлелі]] түйсіну тәжірибе білімнің көзі емес екенін айтады, өйткені түс көру сенімсіз ақпарат береді және адам оны білмей түс көріп жатуы мүмкін. Түс пен түйсінуді ажырата алмағандықтан, сыртқы дүние туралы түйсіну білімі жоқ деген пікір айтылады.<ref>Windt, Jennifer M. (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/dreams-dreaming/#CartDreaSkep Dreams and Dreaming] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>[k] Бұл ой тәжірибесі [[жеткіліксіз негіздеме]] мәселесіне (underdetermination problem) негізделген, ол қолда бар дәлелдер бәсекелес теориялардың арасында ақылға қонымды шешім қабылдауға жеткіліксіз болғанда туындайды. Мұндай жағдайларда адам басқа теорияға емес, бір теорияға сенумен ақталмайды. Егер бұл әрдайым солай болса, онда жаһандық скептицизм орын алады.<ref name=":13" /> Тағы бір скептикалық аргумент білімнің абсолютті нақтылықты қажет ететінін болжайды және барлық адам танымының бұл стандартқа сай келмегендіктен, қателіктерге ұрынуы мүмкін екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":4" /> Радикалды скептицизмге қарсы ықпалды аргументтердің бірі радикалды скептицизмнің өзіне қайшы екенін айтады, өйткені білімнің жоқтығын жоққа шығару – бұл өз кезегінде білімге негізделген мәлімдеме.<ref name=":3" /> Басқа негіздемелер [[Қарапайым ақыл|қарапайым ақылға]] сүйенеді<ref>Lycan, William G. (2019). "2. Moore Against the New Skeptics". ''On Evidence in Philosophy''. Oxford University Press. pp. 21–36. ISBN 978-0-19-256526-6.</ref> немесе білімнің қателеспеушілігін талап етудің қажетті емес екенін мойындайды.<ref>McDermid, Douglas (2023). [https://iep.utm.edu/pragmati/#SH2b Pragmatism] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Радикалды скептицизмді тікелей қорғаған философтар аз болғанымен, бұл ұстаным айтарлықтай ықпалды болып қала береді. Көптеген философтар оны эпистемологиялық теорияларға маңызды сынақ ретінде қарастырады және жиі өз теорияларының оны қалай еңсеретінін көрсетуге тырысады.<ref name=":4" /> [[Пирронизм|Философиялық скептицизмнің тағы бір түрі]] [[кішіпейілділік]] пен ашық ойлы қала отырып, [[Сабыр|сабырлыққа]] жетудің бір түрі ретінде тұжырым шығаруды тоқтата тұруды жақтайды.<ref>Attie-Picker, Mario (2020). "Does Skepticism Lead to Tranquility? Exploring a Pyrrhonian Theme". In Lombrozo, Tania; Knobe, Joshua; Nichols, Shaun (eds.). ''Oxford Studies in Experimental Philosophy''. Vol. 3. Oxford University Press. pp. 97–125.</ref> Білімнің аз радикалды шегін қателесу мүмкіндігін ешқашан толығымен жоққа шығаруға болмайтынын дәлелдейтін [[Фалибизм|фалибилистер]] анықтайды. Бұл ең жақсы зерттелген ғылыми теориялар мен қарапайым ақылға негізделген ең негізгі көзқарастар да қателікке ұрынуы мүмкін дегенді білдіреді. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Кейбір фалибилистер бұл байқаудан скептицизмге келіп, білім жоқ деген қорытындыға келеді. Алайда, жиі кездесетін көзқарас бойынша, білім бар, бірақ ол қателіктерден сақтандырылмаған, яғни шектеулі.<ref>Rescher, Nicholas (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/fallibilism/v-1 Fallibilism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. </ref> [[Прагматизм|Прагматистердің]] пікірінше, қателесудің бір салдары – зерттеу шындыққа немесе абсолютті нақтылыққа ұмтылмауы керек, оның орнына негізделген және дәлелденген сенімдерді қалыптастыруға бағытталуы қажет, сонымен қатар, бұл сенімдердің кейіннен қайта қаралуы мүмкін екендігін мойындау керек.<ref>Legg, Catherine; Hookway, Christopher (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ Pragmatism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 24 March 2024.</ref> == Құндылығы == Білім пайдалы болғандықтан немесе өздігінен жақсы болғандықтан құнды болуы мүмкін. Білім адамға өз мақсаттарына жетуге көмектесу арқылы пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, емтихандағы сұрақтардың жауаптарын білетін адам сол емтиханды тапсыра алады немесе қай аттың ең жылдам екенін біліп бәс тігу арқылы ақша табуға болады. Бұл жағдайларда білімнің [[Құралдық құндылық|құралдық құндылығы]] бар.<ref name=":15">Olsson, Erik J (2011). "The Value of Knowledge". ''Philosophy Compass''. '''6''' (12): 874–883. </ref> Білімнің барлық түрлері пайдалы бола бермейді және ұсақ-түйек мәселелерге қатысты көптеген сенімдердің құралдық құндылығы жоқ. Бұл, мысалы, белгілі бір жағажайда қанша құм түйіршіктері бар екенін білуге ​​немесе ешқашан қоңырау шалуға ниет білдірмейтін телефон нөмірлерін есте сақтауға қатысты. Кейбір жағдайларда білім теріс мәнге ие болуы мүмкін. Мысалы, егер адамның өмірі жырадан секіру үшін батылдық жинауға байланысты болса, онда қауіп-қатер туралы шынайы сенімнің болуы оларға әрекет етуіне кедергі келтіруі мүмкін.<ref name=":16">Degenhardt, M. A. B. (2019). ''Education and the Value of Knowledge''. Routledge. pp. 1–6. ISBN 978-1-000-62799-2.</ref> Білім құралдық құндылықтан бөлек, [[Құндылық теориясы|ішкі құндылыққа]] да ие болуы мүмкін. Бұл білімнің кейбір түрлері практикалық пайда әкелмесе де, өздігінен жақсы екенін білдіреді. Философ [[Дункан Притчард|Дункан Притчардтың]] пікірінше, бұл [[Даналық|даналықпен]] байланысты білім түрлеріне қатысты.<ref name=":8" /> Барлық білімнің, соның ішінде маңызы шамалы фактілер туралы білімнің, мысалы, ең үлкен алма ағашында кеше таңертеңгісін жапырақтардың жұп саны болғанын білу, ішкі құндылығы бар ма деген мәселе даулы. Білімнің ішкі құндылығын қолдайтын бір көзқарас бойынша, белгілі бір мәселе туралы ешқандай нанымның болмауы бейтарап күй болып табылады, ал білім бұл бейтарап күйден әрдайым жақсырақ, тіпті құндылық айырмашылығы өте аз болса да.<ref>Lemos, Noah M. (1994). ''Intrinsic Value: Concept and Warrant''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46207-5.</ref> [[File:Early Childhood Education USAID Africa.jpg|thumb|alt=Photo of early childhood education in Ziway, Ethiopia|Білімнің құндылығы білім беру саласында оқушыларға қандай білім беру керектігін шешуде маңызды рөл атқарады..]] Эпистемологиядағы нақтырақ мәселе білімнің неге немесе неліктен қарапайым шынайы сенімнен құндырақ екеніне қатысты сұрақты қамтиды.<ref name=":17">Pritchard, Duncan; Turri, John; Carter, J. Adam (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-value/ The Value of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің әдетте қандай да бір мағынада жақсы екендігі туралы кең келісім бар, бірақ білім шынайы сенімнен гөрі жақсы деген тезис даулы. Бұл мәселенің ертерек талқылануы [[Платон|Платонның]] «[[Менон (Платон)|Менон]]<nowiki/>» еңбегінде білім де, шынайы сенім де әрекетті сәтті бағыттай алады, демек, бірдей құндылыққа ие екендігі туралы пікір қарастырылады. Мысалы, [[Ларисса|Лариссаға]] жол табуға тырысқанда, шынайы сенім білім сияқты тиімді болып көрінеді.<ref>Plato (2002). ''Five Dialogues.'' Hackett Pub. Co. pp. 89–90, 97b–98a. ISBN 978-0-87220-633-5.</ref> Платонның пікірінше, білім неғұрлым тұрақты болғандықтан құндырақ.<ref name=":15" /> Тағы бір ұсыныс бойынша, білім өз қосымша құндылығын негізделуден алады. Бұл көзқарастың бір қиындығы, негіздеу сенімнің шынайы болуы ықтималдығын арттырғанымен, ол негізделмеген, бірақ шынайы сеніммен салыстырғанда қандай қосымша құндылық беретіні анық емес.<ref name=":17" /> Білім құндылығы мәселесі сенімділік теориясы (reliabilism) пен қасиет эпистемологиясы (virtue epistemology) тұрғысынан жиі талқыланады.<ref>Pritchard, Duncan (2007). "Recent Work on Epistemic Value". ''American Philosophical Quarterly''. '''44''' (2): 85–110.</ref> Сенімділікті білімнің шынайы сенімнің сенімді түрде қалыптасқаны туралы тезис ретінде анықтауға болады. Бұл көзқарас білімнің неліктен құнды екенін немесе сенімді сенім қалыптастыру үдерісі қосымша құндылық қосатынын түсіндіруде қиындықтарға тап болады.<ref name=":17" /> Философ [[Линда Загзебски|Линда Загзебскидің]] аналогиясына сәйкес, сенімді кофе машинасымен дайындалған бір шыны кофе сенімсіз кофе машинасы жасаған бірдей жақсы кофемен бірдей құндылыққа ие.<ref>Turri, John; Alfano, Mark; Greco, John (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology-virtue/#EpisValu Virtue Epistemology - 6. Epistemic Value] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Құндылық мәселесін шешудегі бұл қиындық кейде сенімділікке қарсы дәлел ретінде пайдаланылады.<ref name=":17" /> Қасиет эпистемологиясы керісінше, құндылық мәселесінің бірегей шешімін ұсынады. Қасиет эпистемологтары білімді танымдық қасиеттердің көрінісі ретінде қарастырады. Олар білімнің қосымша құндылығы оның қасиетпен байланысына негізделген деп есептейді. Бұл көзқарас танымдық қасиеттердің көрінісіндегі табыстың, нәтижелердің құралдық пайдасы болсын немесе болмасын, өздігінен құнды екендігіне негізделеді.<ref name=":15" /> Білімді алу және беру көбінесе жаңа ақпаратты алу үшін қажетті материалдық ресурстар және оны түсінуге қажет уақыт пен энергия сияқты белгілі бір шығындармен бірге келеді. Осы себепті білімнің құндылығын түсіну белгілі бір мәселе бойынша білім іздеу керек пе деген шешім қабылдауға тура келетін көптеген салалар үшін өте маңызды. Саяси деңгейде бұл қаражат бөлу үшін ең болашағы зор ғылыми-зерттеу бағдарламаларын анықтау мәселесіне қатысты.<ref>Stehr, Nico; Adolf, Marian T. (2016). "The Price of Knowledge". ''Social Epistemology''. '''30''' (5–6): 483–512.</ref> Осыған ұқсас алаңдаушылықтар мүдделі тараптар білім алу құнының осы білім бере алатын экономикалық пайдамен ақталатынын шешуі керек болатын бизнеске және қауіптерді анықтау және алдын алу үшін [[барлау]] деректеріне сүйенетін әскерилерге әсер етеді.<ref>Lengnick-Hall, Mark L.; Lengnick-Hall, Cynthia A. (2003). ''Human Resource Management in the Knowledge Economy: New Challenges, New Roles, New Capabilities''. Berrett-Koehler Publishers. ISBN 978-1-57675-159-6.</ref> Білім беру саласында білім құндылығы қандай білімді оқушыларға жеткізу керектігін таңдауда маңызды рөл атқарады.<ref name=":16" /> == Тарихы == Білім тарихы – әртүрлі салалардағы білімнің тарих бойында қалай дамып, жетілгенін зерттейтін сала. Ол ғылым тарихымен тығыз байланысты, бірақ [[философия]], [[математика]], [[білім беру]], [[әдебиет]], [[өнер]] және [[дін]] сияқты салалардағы білімді де қамтитын кеңірек аумақты қамтиды. Сонымен қатар, бұл сала белгілі бір [[қолөнер]], [[медицина]] және күнделікті тәжірибелерге қатысты іс-әрекетке негізделген білімді де зерттейді. Білім тарихы білімнің қалай жасалып, қолданылатынын ғана емес, сонымен қатар оның қалай таратылып, сақталатынын да зерттейді.<ref>Burke, Peter (2015). ''What Is the History of Knowledge?''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-5095-0306-3.</ref> [[Алғашқы қауым|Ежелгі дәуірге дейін]] әлеуметтік мінез-құлық пен өмір сүру дағдылары туралы білім ауызша түрде және әдет-ғұрыптар арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырды.<ref>Bowen, James; Gelpi, Ettore; Anweiler, Oskar (2023). [https://www.britannica.com/topic/education Еducation] ''Encyclopedia Britannica''. </ref> [[Ежелгі дүние|Ежелгі дәуірде]] шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]], [[Мысыр]], [[Үндістан]] және [[Қытай|Қытайда]] ірі өркениеттер пайда болды. Осы кезеңде [[Жазудың шығуы|жазудың ойлап табылуы]] қоғамдағы тұрақты білімнің көлемін айтарлықтай арттырды, өйткені оны адам [[Жады|жадындағы]] кемшіліктерге тәуелді болмай сақтап, бөлісуге мүмкіндік берді.<ref>Doren, Charles Van (1992). ''A History of Knowledge: Past, Present, and Future''. Random House Publishing Group. ISBN 978-0-345-37316-8.</ref> Осы уақытта [[математика]], [[астрономия]] және [[медицина]] сияқты ғылыми салаларда алғашқы жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл білімдер кейіннен б.з.д. 6 ғасырдан бастап [[Ежелгі Грекия|ежелгі гректермен]] ресми түрде жүйеленіп, айтарлықтай кеңейтілді. Басқа ежелгі жетістіктер [[ауыл шаруашылығы]], [[құқық]] және [[саясат]] салаларындағы білімге қатысты.<ref>Conner, Clifford D. (2009). ''A People's History of Science: Miners, Midwives, and Low Mechanicks''. Bold Type Books. ISBN 978-0-7867-3786-4.</ref> [[File:Printing machine of Johanes Gutenbrg1.jpg|thumb|upright=.8|alt=Photo of a replica of the printing press created by Johannes Gutenberg|15-ші ғасырда баспа станогының ойлап табылуы жазба материалдарға қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтті.]] [[Ортағасыр|Ортағасырлық]] кезеңде діни білім басты назарда болды, ал діни мекемелер, мысалы, Еуропадағы [[Католик шіркеуі]], зияткерлік қызметке айтарлықтай ықпал етті.<ref>Kuhn, Thomas S. (1992). ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-41747-2.</ref> [[Еврейлер|Еврей]] қауымдары діни мәтіндер мен еврей заңдарын зерттеу орталықтары ретінде [[иешива]] оқу орындарын құрды.<ref>Walton, Linda (2015). "Educational Institutions". In Kedar, Benjamin Z.; Wiesner-Hanks, Merry E. (eds.). ''The Cambridge World History: Volume 5, Expanding Webs of Exchange and Conflict, 500CE–1500CE''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-29775-9.</ref> [[Ислам әлемі|Ислам әлемінде]] [[медресе]] мектептері құрылып, олар [[Шариғат|исламдық құқық]] пен [[Ислам философиясы|ислам философиясына]] бағытталды.<ref>Johnson, Mark S.; Stearns, Peter N. (2023). ''Education in World History''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-81337-8.</ref> 8-13 ғасырлардағы [[Исламның Алтын дәуірі|Исламның Алтын дәуірінде]] ежелгі дәуірдің көптеген зияткерлік жетістіктері сақталып, жетілдіріліп, әрі қарай дамытылды.<ref>Trefil, James (2012). "Islamic Science". ''Science in World History''. Routledge. ISBN 978-1-136-49929-6.</ref> Осы кезеңде [[Марокко|Мароккодағы]] [[Әл-Қарауин университеті]],<ref>Aqil, Moulay Driss; Babekri, El Hassane; Nadmi, Mustapha (2020). "Morocco: Contributions to Mathematics Education From Morocco". In Vogeli, Bruce R.; Tom, Mohamed E. A. El (eds.). ''Mathematics And Its Teaching In The Muslim World''. World Scientific. ISBN 978-981-314-679-2.</ref> [[Мысыр|Мысырдағы]] [[Әл-Азһар университеті]],<ref>Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2009). ''Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set''. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0907-7.</ref> [[Ирак|Ирактағы]] [[Даналық үйі]],<ref>Gilliot, Claude (2018). "Libraries". In Meri, Josef (ed.). ''Routledge Revivals: Medieval Islamic Civilization (2006): An Encyclopedia - Volume II''. Routledge. ISBN 978-1-351-66813-2.</ref> [[Еуропа|Еуропадағы]] алғашқы университеттер<ref>Kemmis, Stephen; Edwards-Groves, Christine (2017). ''Understanding Education: History, Politics and Practice''. Springer. ISBN 978-981-10-6433-3.</ref> секілді әртүрлі аймақтарда жоғары білім орталықтары құрылды.Бұл кезеңде техникалық және қолөнер білімін сақтап, оны жетілдірген гильдиялар да қалыптасты.<ref>Power, Edward J. (1970). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b201970&view=1up&seq=273 ''Main Currents in the History of Education''] McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-050581-0.</ref> [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]], 14 ғасырдан бастап, [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманитарлық]] және [[Жаратылыстану ғылымдары|жаратылыстану]] ғылымдарына деген қызығушылық қайта артты.<ref>Black, Charlene Villaseñor; Álvarez, Mari-Tere (2019). ''Renaissance Futurities: Science, Art, Invention''. University of California Press. ISBN 978-0-520-96951-3.</ref>[[Баспа станогы]] 15 ғасырда ойлап табылып, жазбаша ақпарат құралдарының қолжетімділігін және халықтың жалпы [[Сауаттылық|сауаттылығын]] айтарлықтай арттырды.<ref>Steinberg, Sheila (1995). ''Introduction to Communication Course Book 1: The Basics''. Juta and Company Ltd. ISBN 978-0-7021-3649-8.</ref> Бұл оқиғалар 16-17 ғасырлардан бастап [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық дәуіріндегі]] [[Ғылыми-техникалық революция|ғылыми серпілістердің]] негізі болды. Ол физика, химия, биология және әлеуметтік ғылымдар сияқты салалардағы білімнің күрт артуына әкелді. Осы дамумен бірге жүретін технологиялық жетістіктер 18-19 ғасырлардағы [[Өнеркәсіп төңкерісі|өнеркәсіп төңкерісін]] мүмкін етті.<ref>Thornton, Tim; Lanzer, Peter (2018). Lanzer, Peter (ed.). ''Textbook of Catheter-Based Cardiovascular Interventions: A Knowledge-Based Approach''. Springer Nature. ISBN 978-3-319-55994-0.</ref> 20 ғасырда [[Компьютер|компьютерлер]] мен [[Ғаламтор|ғаламтордың]] дамуы білімнің сақталуы, таралуы және жасалуы тәсілдерін түбегейлі өзгертіп, білімнің кеңеюіне алып келді.<ref>Danesi, Marcel (2013). ''Encyclopedia of Media and Communication''. University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-9553-5.</ref> == Білім туралы кейбір айтылымдар == *Quinn (1996): Білім дегеніміз арнаулы мамандар бойындағы қабілет байлығы, ол нақты білім, жоғары қабілет, жүйелі таным, өзін жасампаздыққа жігерлендіру қатарлылардың бірлігі. *Harris (1996): Білім дегеніміз ақпарат, мәдени жүйе және өмір тәжірибесінің жиынтығы. *Qunitas (1997): Білім дегеніміз кәсіпорынның пішінсіз байлығы. *Nonaka (1994): ақпар（message）мағынаға ие болған соң ақпаратқа（information） айналады, ал ақпарат жүйленіп реттелген соң шынайы білімге（knowledge） айналады. Білім адамзаттың тануы мен үйренуінің жемісі. == Білімділік == Білімділік - тәжірибені меңгерген дамыған тұлғаның сапасы, бұл арқылы ол қоршаған ортада бейімделуге, оны қорғау мен байытуға, ол туралы жаңа білім алуға және бұл арқылы өзін жетілдіруге қабілетті болады. Білімділік өлшемі білімдер жүйелілігі мен ойлау жүйелілігі болып табылады, бұл адамның өздігінен логикалық пайымдау арқылы білімдер жүйесіндегі жетіспеген түйіндерді қайта қалпына келтіре алатынында байқалады. "''Білім дегеніміз жатталған нәрсенің ұмытылған кездегі қалғаны''" (ежелгі нақыл сөз).<ref name="name" /> == Қарапайым білім == Қарапайым білім - күнделікті өмірде кәдімгі мінезді шақырып жіберетін білім. Шюцтің айтуынша, ол [[телефон]] қолдану немесе амандасу сияқты жай әрекеттерді орындау рецептіне ұқсастығы бар әлеуметтену арқылы қабылданған бірнеше үлкен үғымдардан тұрады. Этнометодология бұл ілімнің әлеуметтік әрекеттерде қалай қолданылатындығына қатысты тәжірибелік ойлауды қарастырады.<ref name="name">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Глобальды білім == Глобальды білім - оқушылардың түсінігін әлемді біртұтас етіп қалыптастыра қабылдау. Білімнің тұжырымдамасы, оқушылардың уғына білуге бағытталған. яғни жер бүкіл жер шары тұрғындарға ортақ үй болып келеді, барлық адамдар - бір жанұя және әр адам өмірді кұруға белсене қатысуға қабілеті бар, коммуникация ұштасу, түсінісу, эмпатия, мейір, ынтымақтастық, қызметтестік глобальды білімнің ең басты түсінігі болып келеді. == Политехникалық білім == Политехникалық білім - оқушыларды қазіргі заман өндірісін, қалдықсыз және [[экология]] жағынан таза технологияларын ұйымдастырудың негізгі ұстанымдарымен таныстыруға, [[компьютер]] техникасы мен механизацияланған және автоматтандырылған еңбектің қарапайым қазіргі заман жабдығында жұмыс істеуді үйретуге беттелген білім.<ref name="name" /> == Білім моделі == Білім моделі - жалпы мақсаттары мен білім мазмұны, оқу жоспарлары мен бағдарламаларды жобалауы, оқытушылар қызметін басқарудың жеке мақсаттары, оқушыларды топтау моделдері, бақылау әдістері мен есеп беруі, оқыту үрдісін бағалау амалдары енетін білім жүйесі. == Білім жүйесінің сыртқы ортасы == Білім жүйесінің сыртқы ортасы - осы немесе өзге аймақтың білім жүйесінің ішкі сипаттамаларына әсерін тигізген әр түрлі табиғат-райлы, демографиялық, экологиялық, әлеуметтік-экономикалық, саяси факторлардың жиынтығы. == Білім беру бағдарламасы == Білім беру бағдарламасы - белгілі деңгейдегі және бағыттағы білім берудің мазмұны. == Білім үрдісі == Білім үрдісі - мемлекеттік білім [[стандарт]]ына сәйкес тұлғаның білім, тәрбие және даму мәселелерін шешуге бағытталған, оқу-тәрбие және өздігінен білім алу үрдістерінің жиынтығы. == Білім цензі == Білім цензі - тиісті [[құжат]]пен расталатын білімнің белгілі бір деңгейі. == "Білім"баспасы == '''"Білім" баспасы''' — жоғары, орта арнаулы оқу орындарына арналған [[оқулық]]тар, [[әдістеме]]лер, ғылыми-танымдық, анықтамалық [[әдебиет]]тер шығаратын баспа. 1993 жылы 25 қарашада құрылған. “Білім” оқулықтар, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттермен қатар әлеуметтік-саяси маңызы зор, өзекті тақырыпты қамтитын кітаптарды әзірлейді. Баспадан жыл сайын 40-қа жуық басылым жарық көреді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ «Бiлiм туралы заң»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208080032/http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ |date=2008-12-08 }} * [http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html «Білім баспасы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129080300/http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html |date=2012-01-29 }} * [http://www.bookmark.kz/catalog/publisher.asp?id=+++6SF+++ "Білім баспасы"]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Ғылым]] faq24el2d9dabiaq8ql33fjju1rm0qt 3595040 3594774 2026-04-29T06:31:55Z Janugyl 180535 санат қосылды 3595040 wikitext text/x-wiki '''Білім''' ({{lang-la|scientia}}, [[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''knowledge'')<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> – адамдардың белгілі бір жүйедегі ұғымдарының, деректері мен пайымдауларының, т.б. жиынтығы. Білім адамзат мәдениетінің ең ауқымды ұғымдарының бірі болып табылады. Ол [[сана]], [[таным]], объективті [[әлем]], [[Субъект (жантану)|субъект]], [[ойлау]], [[логика]], [[ақиқат]], [[парасат]], ғылыми және т.б. күрделі де терең ұғымдармен тығыз байланыста әрі солар арқылы анықталады. Білім [[философия]] мен рационалды білім пайда болғаннан көп бұрын дүниеге келген.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> [[File:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Coin showing the owl of Athena|[[Афина үкісі]] - Батыс әлемінде білімнің символы ретінде кеңінен танылған бейне]] Мәлім тақырып, немесе сұрақ туралы сенімді таным болса, ал ол таным әлдебір мақсатқа пайдалануға жарамды болса, онда оны білім деп атаймыз. Ол тәжірибе және ойлау арқылы мәлім іс туралы жеттігірек ұғындырады, оның математикалы және жүйелі танылуын ғылым, техника, өнер, философия деп атаймыз. Білім зерттеу, күзету, тексеру, ой тәжірибесінен, ғылыми тәжірибеден өткізу арқылы қалыптасады, реттелу арқылы топтастырылады. Адамның әлденені тануы тегі қандай құбылыс екені философияда ең көп талқыланған көне тақырыптардың бірі, одан білімтану (Theory of Knowledge) келіп шықты. Білімнің қолданылуынан айтқанда, ол мәлім топтың игілігіне жарайды, сонымен ол топ қалғандарына қарағанда сауатты болып шығады. Білімге сүйенген басқару мен орындау істің сапасын көтеретіні анық. Бұрын білім аз санды адамның бәсіресі құсап сезінілген. Қазір жалпыға ортақтастырылды және кез келген адам білім ала алады, оны пайдаланып жоғары мақсаттарға жете алады. Білім сын көзбен қарау арқылы дамиды, бірақ бұл білімге жеккөрінішпен қарау болмауға тиіс. [[File:Francis Bacon, Viscount St Alban from NPG (2).jpg|thumb|220px|[[Фрэнсис Бэкон|Фрэнсис Бэкон]], әйгілі «Білім — күш» (түпнұсқада: «Білім — бұл күш, күш — бұл білім») деген фразаның авторы]] Адамзат баласы ақиқатқа талпынады, шынайы пайдалы білімге талпынады. Оның шегі қайда апаратын белгісіз. "Білім - күш" деген сөзді [[Фрэнсис Бэкон|Ф.Бэкон]] айтқан, бірақ ол адамзатты бақытқа бөлейтін жақсы күш пе, әлде сорлататын, құртатын жаман күш пе, бұл туралы да талас көп. Қазіргі білімнің беталысы әрі сүйіндірерлік, әрі шошытарлық. Қазір адамзат білімнің кемшілігін түзететін "жасыл білімге" ауысып бара жатқаны байқалады. Ежелгі [[Мәдениет|мәдениетте]] білім адамның әлеммен және қауымдастық ішіндегі қатынастарын реттейтін аңыздар, салт-дәстүрлік жарлықтар мен нормалар, тыйым салулар пішімінде болды. Мұнда Білімді [[Аруақ|аруақтар]], [[Рух|рухтар]], [[Ата-баба|ата-бабалар]], кейініректе, құдайлар сыйға тартқан қасиетті нәрсе деп түсінген. Сондықтан Білім қауіп-қатермен байланысты деп, онымен тек адамдардың ерекше тобы – [[Дінбасы|дінбасылар]], діни қызметкерлер ғана шұғылданған. Ежелгі мәдениетте Білім мен сенімнің, ақиқат пен жалған түсініктің арасында айырмашылық жоқ. Мұнда қасиетті Білім үстемдігі абсолютті деп танылады. Білімнің әлеуметтік мәртебесі мен мәні отырықшы, техника-урбанистік қоғам типіне өтуге байланысты түбегейлі өзгерді. Қала адамы өзін көпшілікпен бірге тұру ережелері мен нормаларының иесі, Білімнің жаратушысы мен билеушісі деп санады. Білімнің айрықша пішімі ретінде рационалды Білім идеалын қалыптастырған философия туындады. Философия ақиқат пен ақиқат емес ілімдер айырмашылығын енгізіп, дәлелдеудің айрықша түрлерін, негіздеу мен дәлелдемелік ұғымдарды қалыптастырды. Философия шеңберінде айрықша пән – ақиқат ойлау ережелері мен заңдарын қалыптастыратын логика туындады. Білім [[логика]]лық ойлаудың объектісіне, мақсаты мен мұратына айналды. Өркениетті қоғамда Білім билікпен тұтасып, қоғамды басқарудың құралына айналуда. Білім алу тұлғаның қалыпты әлеуметтенуінің және билік құрылымына енуінің міндетті шарты болып, оның қажеттілігінен Білім беру институттары туындады. [[Платон]]ның «билеуші-философ» идеалы – (білімді әрі оған сай басқарушы ел басы) қазіргі «ақпараттық қоғамда» өзінің көрінісін тапты, яғни билік Білімнің қазіргі формасы – [[ақпарат]]ты иелену ретінде айқындалуда. == Анықтамалары == Білім – таныс болу, [[аңғару]], [[түсіну]] немесе таныстық түріндегі құбылыс. Ол жиі [[тәжірибе]] арқылы үйренген ақпаратты қамтиды<ref>AHD staff (2022a). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=knowledge "Knowledge"] ''The American Heritage Dictionary''. HarperCollins.</ref> және [[танымдық]] жетістік немесе шындықпен эпистемологиялық байланыс, мысалы, жаңалық ашу ретінде түсіндіріледі.<ref name=":0">Zagzebski, Linda (1999). [https://philpapers.org/rec/ZAGWIK "What Is Knowledge?"] In Greco, John; Sosa, Ernest (eds.). ''The Blackwell Guide to Epistemology''. Blackwell. pp. 92–116.</ref> Көптеген академиялық анықтамалар белгілі бір фактілерді білу түріндегі ұғымдық білімге шоғырланады, мысалы: «Мен Дэйвтің үйде екенін білемін».<ref name=":1">Ichikawa, Jonathan Jenkins; Steup, Matthias (2018). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-analysis/ The Analysis of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің басқа түрлеріне «Ол қалай жүзу керектігін біледі» сияқты практикалық құзіреттілік түріндегі білім және ол бұрынғы тікелей тәжірибеге негізделген белгілі бір объектімен таныстықты білдіретін , мысалы, біреуді жеке тану.<ref name=":6">Stanley, Jason; Willlamson, Timothy (2001). [https://philpapers.org/rec/WILKHV Knowing How] ''Journal of Philosophy''. '''98''' (8): 411–444.</ref> Білім көбінесе жеке адамның күйі ретінде түсіндіріледі, бірақ ол топтық білім, әлеуметтік білім немесе ұжымдық білім ретінде адамдар тобына тән қасиетке де сілтеме жасай алады.<ref>Klausen, Søren Harnow (2015). [https://portal.findresearcher.sdu.dk/da/publications/group-knowledge-a-real-world-approach Group knowledge: A real-world approach] ''Synthese''. '''192''' (3): 813–839.</ref> Кейбір қоғамдық ғылымдар білімді мәдениетке ұқсас кең әлеуметтік құбылыс деп түсінеді.<ref>Allwood, Carl Martin (2013). "Anthropology of Knowledge". [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118339893.wbeccp025 Anthropology of Knowledge] John Wiley & Sons, Inc. pp. 69–72. </ref> Бұл термин сонымен қатар құжаттарда сақталған білімді білдіруі мүмкін, мысалы, «кітапханада сақталған білім»<ref>Magee, Bryan; Popper, Karl R. (1971). [[iarchive:modernbritishphi0000mage/page/66|"Conversation with Karl Popper"]] In Magee, Bryan (ed.). ''Modern British Philosophy''. St. Martin's Press. pp. 74–75. ISBN 978-0-19-283047-0.</ref> немесе [[Сараптау жүйесі|сараптама жүйесінің]] [[Дерекқор|білім қоры]].<ref>Walton, Douglas N. (2005). [https://www.jstor.org/stable/20010182 "Pragmatic and Idealized Models of Knowledge and Ignorance"] ''American Philosophical Quarterly''. '''42''' (1): 59–69 [59, 64].</ref> Білім [[Интеллект|интеллектпен]] тығыз байланысты болса, бірақ интеллект [[Ақпарат|ақпаратты]] алу, өңдеу және қолдану қабілетімен көбірек байланысты, ал білім адамның өзінде бар ақпарат пен дағдыларға қатысты.<ref>Christopher, Jabez; Prasath, Rajendra; Vanga, Odelu (2018). "Expert Intelligence: Theory of the Missing Facet". In Groza, Adrian; Prasath, Rajendra (eds.). ''Mining Intelligence and Knowledge Exploration: 6th International Conference''. Springer. ISBN 978-3-030-05918-7.</ref> Білімнің жалпы сипаттамалары туралы келісімдерге қарамастан, оның нақты анықтамасы даулы. Кейбір анықтамалар іс жүзінде пайдалы сипаттама беру үшін білімнің ең көрнекті белгілеріне ғана назар аударады.<ref name=":2">Hetherington, Stephen (2022a). [https://iep.utm.edu/knowledg/ Knowledge] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ''Білімді талдау'' деп аталатын басқа тәсіл, [[Химик|химиктер]] үлгіні құрайтын барлық химиялық элементтердің тізімін іздеу арқылы үлгіні қалай талдайтынына ұқсас, жеке [[Қажетті және жеткілікті шарттар|қажетті және бірлесіп жеткілікті]]<ref>Hannon, Michael (2021). [https://philpapers.org/rec/HANTCO-45 The Concept of Knowledge] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (2021)</ref> болатын шарттарды тізімдеу арқылы теориялық нақты анықтама беруге тырысады.<ref>Gupta, Anil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/definitions/#ReaNomDef Definitions] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Басқа көзқарас бойынша білім басқа құбылыстар тұрғысынан талдауға келмейтін ерекше күй.<ref name=":1" /> Кейбір ғалымдар өз анықтамаларын дерексіз интуицияларға негіздейді, ал басқалары нақты жағдайларға назар аударады<ref>McCain, Kevin (2022). [https://iep.utm.edu/problem-of-the-criterion/ The Problem of the Criterion] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> немесе терминнің қарапайым тілде қалай қолданылатынына сүйенеді.<ref name=":3">Stroll, Avrum (2023). [https://www.britannica.com/topic/epistemology Еpistemology] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Сонымен қатар, білімге қатысты көзқарастар да әртүрлі: біреулер оны жоғары стандарттарды талап ететін сирек кездесетін құбылыс деп есептесе, басқалары оны күнделікті өмірдің көптеген жағдайларында кездесетін қарапайым құбылыс деп санайды.<ref>Hetherington, Stephen. [https://iep.utm.edu/fallibil/ Fallibilism] Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> == Талдауы == Жиі талқыланатын анықтама бойынша, білім негізделген шынайы сенім ретінде сипатталады. Бұл анықтама үш маңызды ерекшелікті анықтайды: бұл (1) [[сенім]] (2) [[ақиқат]] және (3) [[Негіздеу (эпистемология)|негізделген]].<ref name=":4">Klein, Peter D. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/knowledge-concept-of/v-1 Knowledge, concept of] In Craig, Edward (ed.). ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Осыған ұқсас тәсіл [[Ежелгі грек философиясы|Ежелгі грек]] философиясында [[Платон|Платонның]] «[[Теэтет]]<nowiki/>» диалогында да талқыланған. Мұнда [[Сократ]] білім мен шынайы сенім арасындағы айырмашылық туралы ой толғаған, бірақ бұл анықтаманы қабылдамаған.<ref name=":7">Allen, Barry (2005). [https://web.archive.org/web/20170822095315/https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/knowledge Knowledge] In Horowitz, Maryanne Cline (ed.). ''New Dictionary of the History of Ideas''. Vol. 3. Charles Scribner's Sons. pp. 1199–1204. ISBN 978-0-684-31377-1.</ref> Білімнің жалпы қабылданған ерекшелігі – оның шындыққа сай болуы. Бір нәрсеге жалған сену мүмкін болғанымен, жалған нәрсені білу мүмкін емес деген түсінік бар.<ref name=":3" /> Шындық көбінесе '''[[Объективтілік|объективтілікпен]]''' байланыстырылады. Алайда, бұл көзқарасты шындыққа қатысты релятивизм жоққа шығарады. Релятивизмге сәйкес, шындық адамның көзқарасына байланысты және шынайы нәрсе әртүрлі перспективаларда әртүрлі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>Landau, Iddo (2017). ''Finding Meaning in an Imperfect World''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-065768-0.</ref> Білімнің сенім түрі екені білімсіздік пен сенімсіздіктің үйлеспейтінін білдіреді. Басқаша айтқанда, адам бір нәрсені сенбесе, оны біле алмайды. Күнделікті өмірде бұл қағиданы бұзатын сияқты көрінетін сөз тіркестері бар, мысалы: «Мен бұған сенбеймін, мен оны білемін!». Бірақ мұндай сөз тіркестерінің мақсаты көбінесе адамның өз сенімділігін атап өту болып табылады, сенімнің қатысуын жоққа шығару емес.<ref name=":0" /> [[Сурет:Bilim.jpg|thumb|right|250px|Білім=Ақиқат+Сенім]] Бұл анықтамаға қатысты негізгі пікірталас оның үшінші ерекшелігіне – негіздемеге байланысты.<ref name=":1" /> Бұл компонент көбінесе кейбір шынайы нанымдар [[Ырым|ырымға]] негізделген сенімдер, [[Сәттілік|сәтті]] жорамалдар немесе қате [[Пайым|пайымдаулар]] сияқты білімнің түрі емес деген әсерге байланысты қосылады. Мысалы, адам тиын лақтыру кезінде «бет жағы түседі» деп болжап, дұрыс шықса да, ол мұны білді деп айтуға болмайды. Бұл білім тек дұрыс болуымен шектелмейтінін көрсетеді.<ref>Lehrer, Keith (2015). "1. The Analysis of Knowledge". ''Theory of Knowledge''. Routledge. ISBN 978-1-135-19609-7.</ref> Бұл жағдайлар нанымдардың білім ретінде саналуы үшін негізді болуын талап ету арқылы алынып тасталады.<ref name=":4" /> Кейбір философтар тәжірибе, [[есте сақтау]] және басқа нанымдар сияқты [[Психикалық күй|психикалық күйлер]] түрінде болуы мүмкін [[Дәлел|дәлелдерге]] негізделсе, сенім ақталады деп санайды. Басқалары сенімдер сенсорлық қабылдау немесе логикалық пайымдау сияқты сенімді үрдістер арқылы жасалса, негізделген деп санайды.<ref name=":2" /> "Негізделген шынайы сенім" ретінде білімнің анықтамасы ХХ ғасырда қатаң сынға ұшырады, әсіресе эпистемолог [[Эдмунд Геттиер]] осы анықтаманың кемшіліктерін көрсететін бірқатар қарсы мысалдар ұсынған кезде.<ref>Hetherington, Stephen (2022). [https://iep.utm.edu/gettier/ Gettier Problems] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Бұл мысалдар нақты жағдайларды келтіре отырып, негізделген шынайы сенімдердің білім болып саналмайтын жағдайларын көрсетеді. Мұндай жағдайларда сенімдердің білімге айналмауының себебі көбінесе эпистемологиялық сәттілік деп аталады: сенімдер негізделген, бірақ олардың негіздемесі шындыққа қатысы жоқ.<ref name=":0" /> Белгілі мысалда, біреу сарайдың қасбеттері көп және бір ғана нақты сарайы бар ауылдық жолмен жүреді. Ол кездейсоқ нақты қораның қасына тоқтап, «мен қораның жанында тұрмын» деген негізделген шынайы сенім қалыптастырады. Алайда, бұл мысалдан адамның нақты қораның жанында екенін білгені туралы айта алмаймыз, өйткені ол жалған қораларды нақты қорадан ажырата алмас еді.<ref>Rodríguez, Ángel García (2018). [https://critica.filosoficas.unam.mx/index.php/critica/article/view/81 Fake Barns and Our Epistemological Theorizing] ''Crítica: Revista Hispanoamericana de Filosofía''. '''50''' (148): 29–54.</ref> Бұл оның негізделген сенімі шын болғаны жай ғана сәттілік екендігін көрсетеді.Бұл мысалдар білімнің "негізделген шынайы сенім" анықтамасы жеткіліксіз екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":1" /> Кейбір философтардың пікірінше, бұл қарсы мысалдар білім үшін негіздеу талап етілмейтінін көрсетеді<ref name=":1" /> және оның орнына білім сенімділік немесе танымдық ізгі қасиеттердің көрінісі тұрғысынан сипатталуы керек. Басқа көзқарас танымдық үрдістерде атқаратын қызметіне қатысты білімді ойлауға немесе бірдеңе істеуге себеп болатын нәрсе ретінде анықтайды.<ref name=":13">Steup, Matthias; Neta, Ram (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology/ Epistemology] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Басқаша көзқарас негіздемені білімнің бір бөлігі ретінде қабылдайды, бірақ қосымша критерийлерді де қосады.<ref>Durán, Juan M.; Formanek, Nico (2018). [https://link.springer.com/article/10.1007/s11023-018-9481-6 Grounds for Trust: Essential Epistemic Opacity and Computational Reliabilism] ''Minds and Machines''. '''28''' (4): 645–666.</ref> Ұсынылған талаптардың қатарына негізделген шынайы сенімнің жалған сенімдерге негізделмеуі, сенімді жоққа шығаратын факторлардың болмауы және егер сенім жалған болса, адамның оны қабылдамауы жатады.<ref>Sudduth, Michael (2022). [https://iep.utm.edu/defeaters-in-epistemology/#SH2b "Defeaters in Epistemology: 2b Defeasibility Analyses and Propositional Defeaters"] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Басқа көзқараста наным-сенімдер білімге тең болуы үшін қатесіз болуы керек деп тұжырымдайды.<ref>Kraft, Tim (2012). [https://philpapers.org/rec/KRASIF Scepticism, Infallibilism, Fallibilism] ''Discipline Filosofiche''. '''22''' (2): 49–70. ISSN 2279-7343</ref> [[Прагматизм|Прагматизммен]] байланысты басқа тәсіл зерттеуге баса назар аударады және білімді әрекет ету әдеттерін қалыптастыруға бағытталған тәжірибе ретінде сипаттайды.<ref>Ames, Roger T.; Yajun, Chen; Hershock, Peter D. (2021). ''Confucianism and Deweyan Pragmatism: Resources for a New Geopolitics of Interdependence''. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-8857-2.</ref> Академиялық пікірталастарда ұсынылған өзгерістердің немесе білімді қайта түсіндірулердің қайсысы дұрыс екендігі туралы біржақты келісім жоқ, сондықтан білімнің әртүрлі балама анықтамалары ұсынылады.<ref name=":0" /> == Білімнің формалары == Білім тек ғылым саласымен шектелмейді, білім белгілі бір формада ғылымнан тыс та бар; [[Қоғамдық сана|Қоғамдық сананың]] әрбір формасы: [[ғылым]], [[философия]], [[мифология]], [[саясат]], [[дін]] және т.б.- білімнің нақты формаларына сәйкес келеді. Сонымен қатар ұғымдық, символдық немесе көркем-үлгілік негізі бар білім түрлері де бар.<ref name=":5">Философия для аспирантов : учебное пособие / В. П. Кохановский [и др.]. — 2-е изд. — Ростов н/Д. : Феникс, 2003. — 448 с. — (Высшее образование). — ISBN 5-222-03544-1</ref> Адамзат білімінің тарихи алғашқы формаларының қатарына ойындық танымды жатқызады (шартты түрде қабылданған ережелер мен мақсаттарға негізделеді және күнделікті болмыстан жоғары көтерілуге, пайда туралы уайымдамауға, еркін қабылданған ойын нормаларына сәйкес әрекет етуге мүмкіндік береді). Ойындық танымның ерекшелігі – серіктесті алдау және шындықты жасыру мүмкіндігі. Ол оқыту мен дамытуды мақсат етеді, адамның қасиеттері мен мүмкіндіктерін анықтайды және қарым-қатынастың психологиялық шекараларын кеңейтуге мүмкіндік береді.<ref name=":5" /> Білімнің әртүрлі түрлері бар: ғылыми, ғылымнан тыс, күнделікті-тәжірибелік (күнделікті, жалпы түсінік), интуитивті, діни және т.б. Ғылыми – объективтілік пен әмбебаптықпен сипатталатын және жалпыға бірдей жарамды деп есептейтін рационалдылыққа негізделген білім. Ғылыми таным – объективті, шынайы білім алу үрдісі. Оның міндеті - шынайылықтың үрдісі мен құбылысын сипаттау, түсіндіру және болжау. Ғылыми революциялар, яғни ғылыми танымның даму барысында теориялар мен негіздердің ауысуына алып келетін түбегейлі өзгерістер, ғылымның дамуындағы қалыпты кезеңдермен алмасып отырады. Бұл кезеңдерде білім тереңдетіліп, нақтырақ сипатталады.<ref name=":5" /> Ғылыми білім логикалық негізділігімен, дәлелділігімен, нәтижелердің қайталанушылығымен, тексерілушілікпен, қателерді жоюға және қайшылықтарды еңсеруге ұмтылумен сипатталады. Ғылыми білім формасы ғылымнан тыс білімнің көптеген формаларынан кейінірек пайда болған.<ref name=":5" /> [[Ғылым]] – бұл шынайылық туралы объективті білімді өндіруге және жүйелеуге бағытталған адам қызметінің саласы. Ғылыми білімдер мынандай түрлерге бөлінуі мүмкін: # '''Эмпирикалық білім''' – [[Тәжірибе|тәжірибег]]<nowiki/>е немесе [[Бақылау|бақылауға]] негізделген білім (мысалы, [[термодинамика]] — денелер [[Энергия|энергиясының]] айналуын зерттейтін феноменологиялық ғылым.<ref>М. П. Вулканович, И. И. Новиков — Термодинамика</ref> # '''Теориялық білім''' – абстрактілі модельдерді талдауға негізделген білім.Теориялық білім – бұл денелердің өзгеру үрдістерінің құрылымы мен табиғатын көрсететін абстракциялар, аналогиялар (изоморфизмдер) және схемалар. Бұл білім құбылыстарды түсіндіреді және денелердің мінез-құлқын болжау үшін қолданылуы мүмкін.<ref>В. В. Будко — О пространственно-временной онтологии теоретической физики.</ref> Ғылыми білім кез келген жағдайда дәлелдер арқылы негізделуі керек. Ғылымнан тыс білім ешкімнің ойдан шығарғаны емес, ол белгілі бір интеллектуалды қауымдастықтар тарапынан рационалистік нормалардан өзгеше қағидалар мен үлгілерге сүйеніп өндіріледі. Оның өзіндік таным көздері мен құралдары бар. Мәдениет тарихында ғылымнан тыс білімге жатқызылатын білім формалары эзотеризм деген жалпы ұғыммен біріктіріледі.<ref name=":5" /> Ғылымнан тыс білім келесі түрлерге бөлінеді:<ref name=":5" /> * [[Парағылым|парағылыми]] – қолданыстағы гносеологиялық стандарттарға сәйкес келмейтін білім. Парағылыми (грек тілінен аударғанда παρα – туралы, бар) білімнің кең санатқа ғылыми талаптарға сәйкес сенімді түсіндірме ұсынбайтын феномендер туралы ілімдер немесе ойлар кіреді. * жалғанғылыми – жорамалдар мен нанымдарға негізделген білім. Псевдоғылым көбінесе ғылымды бөгде адамдардың жұмысы ретінде көрсетеді. Псевдоғылымның белгілеріне сауатсыз пафос, қарама-қарсы дәлелдерге төзбеушілік, алғырлық жатады. Псевдоғылыми білім күннің тақырыбына, зұлымдыққа сезімтал. Оның ерекшелігі – оның парадигмаға біріктіріле алмауы, жүйелілік пен әмбебаптылыққа ие болмауы. Псевдоғылыми білім ғылыми біліммен қатар өмір сүреді. Псевдоғылыми білім квазиғылыми білім арқылы өзін танытады және дамытады деп саналады. * квази-ғылыми ([[Латын тілі|латынша]] ''[[Квази|quasi]]-'' «сияқты, секілді») – олар зорлық-зомбылық пен мәжбүрлеу әдістеріне сүйеніп, жақтастары мен жақтастарын іздейді. Квазиғылыми білім, әдетте, қатаң иерархиялық ғылым жағдайында өркендейді, онда билік басындағыларды сынау мүмкін емес, идеологиялық режим қатаң түрде көрінеді. Ресей тарихында «квази ғылымның салтанат құруы» кезеңдері белгілі: лысенкоизм; фикизм 50-ші жылдардағы кеңестік геологиядағы квази ғылым ретінде; кибернетикаға жала жабу және т.б.; * [[Антиғылым|антиғылыми]] – шынайылық туралы түсініктерді бұрмалайтын білім. «Анти» алғы сөзі зерттеу пәні мен әдістерінің ғылымға қарама-қарсы екенін білдіреді. Ғылым білімді жинақтау мен жүйелеуге бағытталған әрекет болғандықтан, хаос ұғымы (атаксия ұғымының синонимі) ғылыми деп есептелмейді, өйткені бұл ұғым сөзбе-сөз білместікті білдіреді (егер білім – ғылымның мазмұны болса, логикалық тұрғыдан білместік – антиғылымның мазмұны). Бір кездері [[Джон фон Нейман]] әзілмен: «[[Энтропия|Энтропияның]] шын мәнінде не екенін ешкім білмейді» деп атап өткен.<ref>[https://www.esalq.usp.br/lepse/imgs/conteudo_thumb/Energy-and-Information.pdf McIrvine, Edward C. and Tribus, Myron (1971). Energy and Information Scientific American 225(3): 179-190]</ref> * [[Псевдоғылым|псевдоғылыми]] - ежелгі астронавтар, қар адамы, Лох-Несс құбыжығы туралы әңгімелер сияқты танымал теориялар жиынтығын болжайтын білім; * күнделікті-тәжірибелік – табиғат және қоршаған шындық туралы негізгі білім. Адамдар, әдетте, күнделікті негізде шығарылатын және барлық білімнің бастапқы қабаты болып табылатын күнделікті білімнің үлкен көлеміне ие. Кейде күнделікті аксиомалар ғылыми қағидаларға қайшы келіп, ғылымның дамуына кедергі келтіреді. Кейде, керісінше, ғылым дәлелдеу мен теріске шығарудың ұзақ және қиын жолы арқылы күнделікті білім ортасында бұрыннан қалыптасқан ережелерді тұжырымдауға келеді. Кәдімгі білімге жалпы түсінік, ырымдар, өсиеттер, рецепттер, жеке тәжірибе, дәстүрлер кіреді. Ол шынайылықты жазғанымен, жүйесіз және дәлелсіз жасайды. Оның ерекшелігі - оны адам дерлік бейсаналық түрде қолданады және оны қолдануда дәлелдемелердің алдын ала жүйелерін қажет етпейді. Оның тағы бір ерекшелігі оның түбегейлі сауатсыздығы; * жеке – нақты тұлға туралы білім. Жеке білімдер белгілі бір тұлғаның қабілеттеріне, ортасына және оның танымдық қызметінің ерекшеліктеріне байланысты. Ал ұжымдық білімдер жалпыға ортақ мәнге ие (тұлғадан тыс), бүкіл жүйеге ортақ ұғымдар, әдістер, тәсілдер және ережелердің болуын болжайды. == Білімнің түрлері == Білімнің түрлеріне қатысты кең таралған айырмашылық – тұжырымдық білім (немесе "бір нәрсе туралы білу") және тұжырымсыз білім, ол практикалық дағдылар немесе таныстық түрінде көрінеді <ref>Barnett, Ronald (1990). ''The Idea Of Higher Education''. Open University Press. p. 40. ISBN 978-0-335-09420-2.</ref> "Бір нәрсе туралы білу" және "қалай білу" арасындағы айырмашылыққа ұқсас ажырату [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекияда]] да талқыланған, ол ''[[Эпистема|epistēmē]]'' (өзгермейтін теориялық білім) мен ''[[Техна|technē]]'' (кәсіби техникалық білім) арасындағы айырмашылық ретінде қарастырылған.<ref name=":7" /> Басқа айырмашылықтар білімнің қалай игерілетініне және мазмұнына бағытталған.<ref>Faber, Niels R.; Maruster, Laura; Jorna, René J. (2017). "Assessing and Determining Social Sustainability". In Jorna, René (ed.). ''Sustainable Innovation: The Organisational, Human and Knowledge Dimension''. Routledge. ISBN 978-1-351-28034-1.</ref> === Тұжырымдық білім === Тұжырымдық білім, кейде декларативті немесе сипаттамалық білім деп те аталады, фактілер туралы теориялық білімнің бір түрі, мысалы, "2 + 2 = 4" екенін білу. Бұл [[Аналитикалық философия|аналитикалық философияда]] білімнің парадигмалық түрі болып саналады.<ref name=":2" /> Тұжырымдық білім "т''ұжырымдық''" деп аталудың себебі - ол тұжырымға қатысты байланысқа ие. Тұжырымдамар көбінесе "'''''knowledge-that'''''"- құрылымдар арқылы беріледі, сондықтан оны "бір нәрсе туралы білу" деп те атайды. Мысалы, "Мен [[Кенгурулар|кенгуру]] секіретіні туралы білемін". Бұл жағдайда, менің "кенгуру секіреді" деген тұжырымға қатысты білу қатынасы бар.<ref name=":3" /> Тұжырымдық білімнің жақын түрлері '''''know-wh''''' (кім екенін, не екенін, неге екенін білу) сияқты формаларды қамтиды, мысалы, кешкі асқа кімнің келетінін білу немесе олардың неге келіп жатқанын білу.<ref name=":2" /> Бұл өрнектер әдетте тұжырымдық білімнің түрлері ретінде түсініледі, өйткені оларды "that"-құрылым арқылы қайта тұжырымдауға болады.<ref name=":3" /> [[File:Latin dictionary.jpg|thumb|alt=Photo of the Totius Latinitatis Lexicon by Egidio Forcellini, a multi-volume Latin dictionary|Тұжырымдық білімді кітаптарда сақтауға болады.]] Тұжырымдық білім [[Ұғым|ұғымдар]], [[Идея|идеялар]], [[Теория|теориялар]] және жалпы ережелерді қамтитын ақыл-ойдағы көріністер түрінде болады. Бұл көріністер білім иесін [[Шынайылық|шынайылықтың]] белгілі бір бөліктерімен байланыстырып, олардың қандай екенін көрсетеді. Олар көбінесе [[Контекст|контекстке]] тәуелсіз, яғни белгілі бір қолдану саласы немесе мақсатпен шектелмейді.<ref>Morrison, Robert (2005). ''The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning''. Cambridge University Press. p. 371. ISBN 978-0-521-82417-0.</ref> Тұжырымдық білім нақты фактілерді білуге (мысалы, [[Алтын|алтынның]] [[Атомдық масса|атомдық массасы]] 196.97 [[Массаның атомдық бірлігі|u]] екенін білу) және жалпы заңдылықтарды білуге (мысалы, кейбір [[Ағаш|ағаштардың]] [[Жапырақтар|жапырақтарының]] түсі [[Күз|күзде]] өзгеретінін білу) қатысты.<ref>Woolfolk, Anita; Margetts, Kay (2012). ''Educational Psychology Australian Edition''. Pearson Higher Education AU. p. 251. ISBN 978-1-4425-5145-9.</ref> Ақыл-ой көріністеріне тәуелді болғандықтан, тұжырымдық білімнің қабілеті тек салыстырмалы түрде дамыған [[Жаратылыс|жаратылыстарға]], мысалы, адамдарға тән деген көзқарас жиі кездеседі. Бұл пікір әлемнің қандай екенін білдіретін ұсынысты сену үшін озық интеллектуалдық қабілеттер қажет деген тұжырымға негізделеді.<ref name=":8">Pritchard, Duncan (2013). ''What Is This Thing Called Knowledge?''. Routledge. ISBN 978-1-134-57367-7.</ref> === Тұжырымсыз білім === Тұжырымсыз білім - бұл тұжырымға ешқандай маңызды байланысы жоқ білім. Оның ең танымал екі формасы – "қалай екенін білу" (''knowledge-how'' немесе [[процедуралық білім]]) және таныстық арқылы білу (''knowledge by acquaintance'')<ref name=":6" />. "Қалай екенін білу" дегеніміз [[велосипед]] тебуді білу немесе жүзуді білу сияқты практикалық қабілеттің, дағдының немесе шеберліктің<ref name=":8" /> қандай да бір түріне ие болу дегенді білдіреді. Кейбір жағдайда "қалай екенін білу" тұжырымдық білімнің элементтерін қамтуы мүмкін, мысалы, математикалық теореманы дәлелдеуді білу кезінде, бірақ бұл барлық жағдайда міндетті емес<ref name=":9">Pavese, Carlotta (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-how/ Knowledge How] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>. Кейбір "қалай екенін білу" түрлері жоғары дамыған ақыл-ойды қажет етпейді, бұл оны тұжырымдық білімнен ажыратады және оны жануарлар әлемінде жиі кездестіруге болады. Мысалы, [[Құмырсқалар|құмырсқа]] жүруді біледі, бірақ ол бұл әрекетке сәйкес келетін тұжырымды тұжырымдауға жеткілікті дәрежеде дамыған ақыл-ойға ие емес деп есептеледі.<ref name=":8" /> Дегенмен, төменгі жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекеттерінің адамның "қалай екенін білу" қабілетімен қаншалықты салыстырмалы екені даулы мәселе болып табылады.<ref name=":9" /> [[File:Bicycle ride.jpg|thumb|alt=Photograph of someone riding a bicycle|Велосипед тебуді білу - бұл тұжырымнан тыс білімнің бір түрі.]] Таныстық арқылы білім (knowledge by acquaintance) – бұл тікелей тәжірибелік байланыс нәтижесінде қалыптасатын танысу.[57] Білімнің объектісі адам, зат немесе орын болуы мүмкін. Мысалы, [[Шоколад|шоколадты]] жеу арқылы шоколадтың адам оның [[Дәм|дәмімен]] танысады, ал [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көліне бару арқылы адам бұл орын туралы білімнің қалыптасуына әкеледі. Бұл жағдайларда адам объект туралы нақты ақпарат алмаса да, бірінші қол тәжірибе негізінде логикалық қорытындыларсыз білім қалыптастырады. Керісінше, шоколад немесе [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көлі туралы [[Кітап|кітаптар]] оқу арқылы көптеген тұжырымдық білім алуға болады, бірақ бұл тікелей тәжірибелік байланысқа негізделмеген, сондықтан оны таныстық арқылы білім деп атауға болмайды.[58] Таныстық арқылы білім ұғымын алғаш рет [[Бертран Рассел]] енгізген. Ол бұл білім түрін тұжырымдық білімнен іргелі деп санаған, өйткені ұсынысты түсіну үшін алдымен оның құрамдас бөліктерімен таныс болу қажет деп есептеген. === ''A priori'' және ''a posteriori'' === Априорлық және апостериорлық білімнің айырмашылығы білімнің қалыптасуы мен негізделуіндегі тәжірибенің рөліне байланысты.<ref name=":10">Russell, Bruce (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/apriori/ ''A Priori'' Justification and Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Апостериорлық білім – бұл тәжірибеге негізделген білім.<ref name=":11">Moser, Paul K. (2016). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/a-posteriori/v-1 A posteriori] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Мысалы, терезеден сыртта жаңбыр жауып тұрғанын көру арқылы немесе баланың жылағанын есту арқылы адам осы фактілер туралы апостериорлық білім алады.[62] Априорлық білім – бұл қандай да бір тұжырымды негіздеу немесе қолдау үшін тәжірибе қажет емес білім.<ref name=":12">Baehr, Jason S. (2022). [https://iep.utm.edu/apriori/ A Priori and A Posteriori] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, "2 + 2 = 4" сияқты математикалық білім дәстүрлі түрде априорлық білім ретінде қарастырылады, өйткені бұл фактіні растау үшін эмпирикалық зерттеу қажет емес. Осылайша, апостериорлық білім – эмпирикалық білім, ал априорлық білім – эмпирикалық емес білім болып табылады.<ref name=":11" /> Тиісті тәжірибе негізінен [[Тәжірибе|сезімдік тәжірибемен]] сәйкестендіріледі. Сондай-ақ, кейбір сезімге жатпайтын тәжірибелер, мысалы, [[есте сақтау]] және [[интроспекция]], жиі осы категорияға енгізіледі. Бірақ кейбір саналы құбылыстар, мысалы, рационалды түсінік, тиісті тәжірибеге кірмейді. Мысалы, екі санды [[Ауызша есеп|ауызша көбейту]] секілді математикалық есептерді шешу бойынша априорлық білімге қол жеткізу үшін, саналы ойлау үрдісі қажет болуы мүмкін.<ref name=":10" /> Дәл солай, мәлімдеме білдірілетін сөздерді үйрену үшін қажет тәжірибеге қатысты. Мысалы, "барлық бойдақтар үйленбеген" екенін білу априорлық білім болып табылады, өйткені бұл фактіні растау үшін сезімдік тәжірибе қажет емес, бірақ "бойдақ" және "үйленбеген" сөздерінің мағынасын үйрену үшін тәжірибе қажет болды.<ref name=":12" /> Априорлық білімнің қалай мүмкін екенін түсіндіру қиын, ал кейбір эмпириктер оның бар екенін жоққа шығарады. Тәжірибе арқылы білім алу мүмкіндігі кеңінен қабылданса да, тәжірибесіз білімнің қалайша мүмкін екені анық емес. Бұл мәселеге алғашқы шешімдердің бірі [[Платон|Платонның]] еңбектерінен табылады. Ол жанның білімге бұрыннан ие екенін және оны қайтадан еске түсіру немесе қайта жаңғырту қажет екенін алға тартады [67]. [[Рене Декарт|Декарт]] осыған ұқсас түсініктеме береді, ол априорлық білім әрбір адамның [[Сана|санасында]] [[Туа біткен идеялар|туа біткен білім]] ретінде бар деп санайды [68]. Тағы бір көзқарас бойынша, бұл білім түріне жауапты ерекше ақыл-ой қабілеті бар деп есептеледі. Бұл қабілет жиі рационалды интуиция немесе рационалды түсінік деп аталады. == Білім көздері == [[File:Бес сезім мүшесі.jpg|thumb|Адамның бес сезім мүшесі]] Білімнің қайнар көздері – адамдардың бір нәрсені білу жолдары. Олар адамның жаңа білім алған кезде пайдаланатын танымдық қабілеттері ретінде қарастырылады.<ref>Kern, Andrea (2017). ''Sources of Knowledge: On the Concept of a Rational Capacity for Knowledge''. Harvard University Press. pp. 8–10, 133. ISBN 978-0-674-41611-6.</ref> Академиялық әдебиеттерде әртүрлі білім көздері талқыланады, көбінесе жауапты ақыл-ой қабілеттері тұрғысынан. Оларға түйсіну, интроспекция, жады, тұжырым және куәлік кіреді. Алайда, олардың бәрі шынайы білімге әкеледі деген пікірмен барлығы келіспейді. Әдетте, [[түйсіну]] немесе бақылау, яғни [[Сезім мүшелері|сезім мүшелерінің]] бірін қолдану, эмпирикалық білімнің ең маңызды көзі ретінде анықталады.<ref>O'Brien, Daniel (2022). [https://iep.utm.edu/epis-per/ The Epistemology of Perception] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, нәрестенің ұйықтап жатқанын оның қорылдауын түйсіну арқылы білген болсақ, онда ол бақылау арқылы алынған білімге жатады. Алайда, бұл фактіні жұбайынан телефон арқылы білген жағдайда бұл бақылау арқылы табылған білімге жатпайды. Түйсіну әртүрлі модальділіктерде жүзеге асады, оның ішінде [[көру]], [[есту]], [[Сипай сезу түйсіктері|сипап сезу]], [[Иіс сезімі|иіс сезу]] және [[Дәм сезу мүшесі|дәм сезу]] бар, олар әртүрлі физикалық [[Стимул|ынталандырғыштарға]] сәйкес келеді.<ref>Bertelson, Paul; Gelder, BéAtrice De (2004). "The Psychology of Multimodal Perception". ''Crossmodal Space and Crossmodal Attention''. Oxford University Press. ISBN 9780191689260.</ref> Бұл – сенсорлық сигналдар таңдалып, ұйымдастырылып, қоршаған ортаның көрінісін қалыптастыру үшін түсіндірілетін белсенді үрдіс. Кейбір жағдайларда бұл шынайылықтың кейбір аспектілерін бұрмалайтын көзбояушылықтарға әкеледі, мысалы, [[Мюллер-Лайер көзбояушылығы]] және [[Понцо көзбояушылығы]]. [[Интроспекция]] жиі [[Түйсіну|түйсінумен]] ұқсастықта қарастырылады, бірақ ол сыртқы физикалық объектілер емес, ішкі [[психикалық ахуал]] туралы білімнің көзі ретінде түсіндіріледі. Дәстүрлі түрде кең таралған пікір бойынша, интроспекцияға ерекше эпистемологиялық мәртебе беріледі, өйткені ол қателеспейтін деп саналады. Бұл көзқарасқа сәйкес, интроспективті фактілерге қатысты, мысалы, адамның ауырсыну сезініп жатқанын немесе сезінбейтінін анықтауда қателесу мүмкін емес, себебі сыртқы көрініс пен [[шынайылық]] арасында айырмашылық жоқ. Алайда, бұл тұжырым қазіргі пікірталастарда сынға ұшыраған, ал сыншылар адамның жағымсыз қышуды ауырсыну деп қателесуі немесе жеңіл эллипсті шеңбер ретінде қабылдауы мүмкін деп мәлімдейді.<ref name=":13" /> Түйсіну және интроспекция арқылы алынған білім көбінесе негізгі немесе іргелі білім түрінде қызмет етеді. Кейбір [[Эмпиризм|эмпириктердің]] пікірінше, олар негізгі білімнің жалғыз көзі болып табылады және барлық басқа білімнің негізін қамтамасыз етеді.<ref name=":3" /> [[Жады]] түйсіну мен интроспекциядан ерекшеленеді, өйткені ол олар сияқты тәуелсіз немесе іргелі емес, себебі ол өткен тәжірибелерге негізделеді.<ref>Audi, Robert (2002). [https://philpapers.org/rec/AUDTSO-3 "The Sources of Knowledge".] ''The Oxford Handbook of Epistemology''. Oxford University Press. pp. 71–94. ISBN 978-0-19-513005-8.</ref> Жадының қабілеті өткенде алынған білімді сақтайды және оны қазіргі уақытта қолжетімді етеді, мысалы, өткен оқиғаны немесе досының телефон нөмірін еске түсіру кезінде.<ref>Gardiner, J. M. (2001). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1088519/ Episodic memory and autonoetic consciousness: a first-person approach.] ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. '''356''' (1413): 1351–1361. </ref> Жады әдетте сенімді білім көзі ретінде қарастырылады. Алайда, кейде ол алдамшы болуы мүмкін. Бұл бастапқы тәжірибенің сенімсіз болғанынан немесе жадының нашарлап, бастапқы тәжірибені нақты бейнелей алмауынан туындауы мүмкін.<ref name=":13" /> Түйсіну, интроспекция және жадыға негізделген білім тұжырымдық білімді тудыруы мүмкін, бұл белгілі фактілерден тұжырымдар жасау үшін [[Пайымдау|пайымдауды]] қолданылған кезде пайда болады.<ref name=":2" /> Мысалы: Чех [[Пошта маркасы|пошта маркасымен]] ашықхат туралы түйсіну арқылы алынған білім адамның досы [[Чехия|Чехияға]] саяхаттап барғаны туралы тұжырымдық білімге әкелуі мүмкін. Бұл білім түрі негізге алынған алғышарттарға жауапты басқа білім көздеріне тәуелді. Кейбір [[Рационализм|рационалистер]] бақылау мен интроспекцияға сүйенбейтін білім көзі ретінде рационалды интуицияны қолдайды. Олар, мысалы, "2 + 2 = 4" деген математикалық сенім тек таза ақыл арқылы негізделеді деп есептейді.<ref>Markie, Peter; Folescu, M. (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ Rationalism vs. Empiricism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 29 February 2024.</ref> [[File:Borochov-testimony.jpg|thumb|alt=Photograph of a person giving testimony|Айғақ арқылы алынған білім басқа адамдардың берген мәлімдемелеріне, мысалы, соттағы куәгердің мәлімдемесіне негізделеді.]] [[Айғақтар]] көбінесе басқа көздерден айырмашылығы, белгілі бір когнитивті қабілетке байланысты емес қосымша білім көзі ретінде қарастырылады. Оның орнына, бұл бір адамның белгілі бір фактіні басқа адамның сол фактіні айтуы арқылы біле алатынына негізделеді. Айғақ әртүрлі тәсілдермен берілуі мүмкін, мысалы, қарапайым сөйлесу, хат, газет немесе блог арқылы. Айғақ мәселесі – айғақтың білімге қалай және қандай жағдайларда алып келетінін анықтауда жатыр. Жиі кездесетін жауап – бұл айғақты жеткізушінің сенімділігіне байланысты. Тек сенімді көздерден алынған айғақтар ғана білімге негіз бола алады.<ref>Leonard, Nick (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/testimony-episprob/ Epistemological Problems of Testimony] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> == Шектеулері == Білімнің шегі мәселесі қандай фактілерді білу мүмкін еместігі туралы сұрақты қарастырады.<ref name=":14">Rescher, Nicholas (2009). ''Unknowability: An Inquiry into the Limits of Knowledge''. Lexington books. ISBN 978-0-7391-3615-7.</ref> Бұл шектеулер сыртқы әлем туралы білетін нәрселерге де, адамның өзін және жақсылық туралы не біле алатынына да әсер ететін сөзсіз [[надандық]] түрін білдіреді.<ref>Stoltz, Jonathan (2021). ''Illuminating the Mind: An Introduction to Buddhist Epistemology''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-090756-3.</ref> Кейбір білім шектері нақты адамдарға немесе белгілі бір жағдайларға қатысты болса, басқалары жалпы адамзатқа тән.<ref name=":14" /> Егер адам тиісті ақпаратқа қол жеткізе алмаса, мысалы, өткендегі ешқандай маңызды із қалдырмаған фактілер сияқты, онда ол факт адам үшін белгісіз болып табылады. Мысалы: Бүгінгі күні адамдарға [[Цезарь]] [[Наурыз идылары|өлтірілген күні]] таңғы асқа не жегенін білу мүмкін емес, бірақ бұл фактіні Цезарьдың өзі немесе оның замандастары білген болуы мүмкін.<ref>Rescher, Nicholas (2009a). ''Ignorance: On the Wider Implications of Deficient Knowledge''. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-6014-0.</ref> Тағы бір шектеу адамның танымдық қабілеттерінің шектеулілігімен байланысты. Кейбір адамдар жоғары дәрежеде абстрактілі математикалық ақиқаттарды түсінуге қабілетсіз болуы мүмкін, ал кейбір фактілер адам санасы үшін тым күрделі болғандықтан, ешбір адам оларды біле алмайды.<ref>Dika, Tarek (2023). ''Descartes's Method: The Formation of the Subject of Science''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-286986-9.</ref> Білімнің тағы бір шектеуі белгілі бір логикалық [[Парадокс|парадокстардан]] туындайды. Мысал: Кейбір идеялар ешқашан ешкімнің санасына келмейді. Оларды білу мүмкін емес, өйткені егер біреу ондай идеяны білсе, ол идея кем дегенде сол адамның санасында пайда болған болар еді.<ref>Weisberg, Jonathan (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/formal-epistemology/ Formal Epistemology] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Белгілі бір салаларда нені білуге болатыны немесе болмайтыны туралы көптеген пікірталастар бар. [[Діни скептицизм]] – бұл [[Құдай]] немесе басқа діни [[Доктрина|доктриналар]] туралы сенімдер білімге жатпайды деген көзқарас.<ref>Kreeft, Peter; Tacelli, Ronald K. (2009). ''Handbook of Christian Apologetics''. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-7544-3.</ref> [[Моральдық скептицизм]] – моральдық білімнің мүмкін емес екенін білдіретін әртүрлі пікірлерді қамтиды, яғни адамның не нәрсе моральдық тұрғыдан жақсы екенін немесе белгілі бір мінез-құлықтың дұрыс немесе бұрыс екенін біле алмайтынын білдіреді.<ref>Sinnott-Armstrong, Walter (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/skepticism-moral/ Moral Skepticism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Метафизика|Метафизикалық]] білімнің шектері туралы ықпалды теорияны [[Иммануил Кант]] ұсынған. Оның көзқарасы бойынша, білім [[Мән және құбылыс|сыртқы көрініс]] өрісімен шектеліп, адамдардан тәуелсіз өмір сүретін және сыртқы көріністің шеңберінен тыс жатқан [[Өз бойындағы нәрсе|өз бойындағы нәрселерге]] жете алмайды. Канттың айтуынша, метафизиканың мақсаты – заттардың өздерін сипаттау болғандықтан, ол метафизикалық білімнің мүмкін еместігіне, мысалы, [[Канттың антиномиялары|әлемнің бастауы бар ма немесе ол шексіз бе]], бұл туралы білу мүмкін еместігіне қорытынды жасайды.<ref>McCormick, Matt. [https://iep.utm.edu/kantmeta/ Immanuel Kant: Metaphysics] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Retrieved 29 February 2024.</ref> Сондай-ақ эмпирикалық ғылымдарда белгілі бір физикалық қасиеттер жұбының нақты шамаларын, мысалы, бөлшектің орны мен [[Дене импульсі|импульсін]] бір уақытта білу мүмкін емес деп есептейтін [[Анықталмағандық қатынасы|анықталмаушылық принципі]] сияқты білімнің шегі бар.<ref>Rutten, Emanuel (2012). ''A Critical Assessment of Contemporary Cosmological Arguments: Towards a Renewed Case for Theism''. Vrije Universiteit. ISBN 978-90-819608-0-9.</ref> Басқа мысалдар [[Хаос теориясы|хаос теориясымен]] зерттелген физикалық жүйелер болып табылады, олар үшін олардың қалай әрекет ететінін болжау іс жүзінде мүмкін емес, өйткені олар бастапқы жағдайларға соншалықты сезімтал, тіпті ең кішкентай өзгерістер мүлдем басқа мінез-құлық тудыруы мүмкін. Бұл құбылыс [[көбелек әсері]] ретінде белгілі.<ref>Yanofsky, Noson S. (2013). ''The Outer Limits of Reason: What Science, Mathematics, and Logic Cannot Tell Us''. The MIT Press. ISBN 978-0-262-01935-4.</ref> [[File:Philosopher,_marble_head,_Roman_copy,_AM_Corfu,_Krfm22.jpg|thumb|upright=.8|alt=Bust of Pyrrho of Elis|[[Пиррон]] алғашқы философиялық скептиктердің бірі болды.]] Білімнің шектері туралы ең қатаң ұстаным - [[радикалды немесе жаһандық скептицизм]], ол адамдарға білімнің кез келген түрі жетіспейді немесе білім мүмкін емес деп есептейді. Мысалы, [[түс дәлелі]] түйсіну тәжірибе білімнің көзі емес екенін айтады, өйткені түс көру сенімсіз ақпарат береді және адам оны білмей түс көріп жатуы мүмкін. Түс пен түйсінуді ажырата алмағандықтан, сыртқы дүние туралы түйсіну білімі жоқ деген пікір айтылады.<ref>Windt, Jennifer M. (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/dreams-dreaming/#CartDreaSkep Dreams and Dreaming] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>[k] Бұл ой тәжірибесі [[жеткіліксіз негіздеме]] мәселесіне (underdetermination problem) негізделген, ол қолда бар дәлелдер бәсекелес теориялардың арасында ақылға қонымды шешім қабылдауға жеткіліксіз болғанда туындайды. Мұндай жағдайларда адам басқа теорияға емес, бір теорияға сенумен ақталмайды. Егер бұл әрдайым солай болса, онда жаһандық скептицизм орын алады.<ref name=":13" /> Тағы бір скептикалық аргумент білімнің абсолютті нақтылықты қажет ететінін болжайды және барлық адам танымының бұл стандартқа сай келмегендіктен, қателіктерге ұрынуы мүмкін екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":4" /> Радикалды скептицизмге қарсы ықпалды аргументтердің бірі радикалды скептицизмнің өзіне қайшы екенін айтады, өйткені білімнің жоқтығын жоққа шығару – бұл өз кезегінде білімге негізделген мәлімдеме.<ref name=":3" /> Басқа негіздемелер [[Қарапайым ақыл|қарапайым ақылға]] сүйенеді<ref>Lycan, William G. (2019). "2. Moore Against the New Skeptics". ''On Evidence in Philosophy''. Oxford University Press. pp. 21–36. ISBN 978-0-19-256526-6.</ref> немесе білімнің қателеспеушілігін талап етудің қажетті емес екенін мойындайды.<ref>McDermid, Douglas (2023). [https://iep.utm.edu/pragmati/#SH2b Pragmatism] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Радикалды скептицизмді тікелей қорғаған философтар аз болғанымен, бұл ұстаным айтарлықтай ықпалды болып қала береді. Көптеген философтар оны эпистемологиялық теорияларға маңызды сынақ ретінде қарастырады және жиі өз теорияларының оны қалай еңсеретінін көрсетуге тырысады.<ref name=":4" /> [[Пирронизм|Философиялық скептицизмнің тағы бір түрі]] [[кішіпейілділік]] пен ашық ойлы қала отырып, [[Сабыр|сабырлыққа]] жетудің бір түрі ретінде тұжырым шығаруды тоқтата тұруды жақтайды.<ref>Attie-Picker, Mario (2020). "Does Skepticism Lead to Tranquility? Exploring a Pyrrhonian Theme". In Lombrozo, Tania; Knobe, Joshua; Nichols, Shaun (eds.). ''Oxford Studies in Experimental Philosophy''. Vol. 3. Oxford University Press. pp. 97–125.</ref> Білімнің аз радикалды шегін қателесу мүмкіндігін ешқашан толығымен жоққа шығаруға болмайтынын дәлелдейтін [[Фалибизм|фалибилистер]] анықтайды. Бұл ең жақсы зерттелген ғылыми теориялар мен қарапайым ақылға негізделген ең негізгі көзқарастар да қателікке ұрынуы мүмкін дегенді білдіреді. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Кейбір фалибилистер бұл байқаудан скептицизмге келіп, білім жоқ деген қорытындыға келеді. Алайда, жиі кездесетін көзқарас бойынша, білім бар, бірақ ол қателіктерден сақтандырылмаған, яғни шектеулі.<ref>Rescher, Nicholas (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/fallibilism/v-1 Fallibilism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. </ref> [[Прагматизм|Прагматистердің]] пікірінше, қателесудің бір салдары – зерттеу шындыққа немесе абсолютті нақтылыққа ұмтылмауы керек, оның орнына негізделген және дәлелденген сенімдерді қалыптастыруға бағытталуы қажет, сонымен қатар, бұл сенімдердің кейіннен қайта қаралуы мүмкін екендігін мойындау керек.<ref>Legg, Catherine; Hookway, Christopher (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ Pragmatism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 24 March 2024.</ref> == Құндылығы == Білім пайдалы болғандықтан немесе өздігінен жақсы болғандықтан құнды болуы мүмкін. Білім адамға өз мақсаттарына жетуге көмектесу арқылы пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, емтихандағы сұрақтардың жауаптарын білетін адам сол емтиханды тапсыра алады немесе қай аттың ең жылдам екенін біліп бәс тігу арқылы ақша табуға болады. Бұл жағдайларда білімнің [[Құралдық құндылық|құралдық құндылығы]] бар.<ref name=":15">Olsson, Erik J (2011). "The Value of Knowledge". ''Philosophy Compass''. '''6''' (12): 874–883. </ref> Білімнің барлық түрлері пайдалы бола бермейді және ұсақ-түйек мәселелерге қатысты көптеген сенімдердің құралдық құндылығы жоқ. Бұл, мысалы, белгілі бір жағажайда қанша құм түйіршіктері бар екенін білуге ​​немесе ешқашан қоңырау шалуға ниет білдірмейтін телефон нөмірлерін есте сақтауға қатысты. Кейбір жағдайларда білім теріс мәнге ие болуы мүмкін. Мысалы, егер адамның өмірі жырадан секіру үшін батылдық жинауға байланысты болса, онда қауіп-қатер туралы шынайы сенімнің болуы оларға әрекет етуіне кедергі келтіруі мүмкін.<ref name=":16">Degenhardt, M. A. B. (2019). ''Education and the Value of Knowledge''. Routledge. pp. 1–6. ISBN 978-1-000-62799-2.</ref> Білім құралдық құндылықтан бөлек, [[Құндылық теориясы|ішкі құндылыққа]] да ие болуы мүмкін. Бұл білімнің кейбір түрлері практикалық пайда әкелмесе де, өздігінен жақсы екенін білдіреді. Философ [[Дункан Притчард|Дункан Притчардтың]] пікірінше, бұл [[Даналық|даналықпен]] байланысты білім түрлеріне қатысты.<ref name=":8" /> Барлық білімнің, соның ішінде маңызы шамалы фактілер туралы білімнің, мысалы, ең үлкен алма ағашында кеше таңертеңгісін жапырақтардың жұп саны болғанын білу, ішкі құндылығы бар ма деген мәселе даулы. Білімнің ішкі құндылығын қолдайтын бір көзқарас бойынша, белгілі бір мәселе туралы ешқандай нанымның болмауы бейтарап күй болып табылады, ал білім бұл бейтарап күйден әрдайым жақсырақ, тіпті құндылық айырмашылығы өте аз болса да.<ref>Lemos, Noah M. (1994). ''Intrinsic Value: Concept and Warrant''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46207-5.</ref> [[File:Early Childhood Education USAID Africa.jpg|thumb|alt=Photo of early childhood education in Ziway, Ethiopia|Білімнің құндылығы білім беру саласында оқушыларға қандай білім беру керектігін шешуде маңызды рөл атқарады..]] Эпистемологиядағы нақтырақ мәселе білімнің неге немесе неліктен қарапайым шынайы сенімнен құндырақ екеніне қатысты сұрақты қамтиды.<ref name=":17">Pritchard, Duncan; Turri, John; Carter, J. Adam (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-value/ The Value of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің әдетте қандай да бір мағынада жақсы екендігі туралы кең келісім бар, бірақ білім шынайы сенімнен гөрі жақсы деген тезис даулы. Бұл мәселенің ертерек талқылануы [[Платон|Платонның]] «[[Менон (Платон)|Менон]]<nowiki/>» еңбегінде білім де, шынайы сенім де әрекетті сәтті бағыттай алады, демек, бірдей құндылыққа ие екендігі туралы пікір қарастырылады. Мысалы, [[Ларисса|Лариссаға]] жол табуға тырысқанда, шынайы сенім білім сияқты тиімді болып көрінеді.<ref>Plato (2002). ''Five Dialogues.'' Hackett Pub. Co. pp. 89–90, 97b–98a. ISBN 978-0-87220-633-5.</ref> Платонның пікірінше, білім неғұрлым тұрақты болғандықтан құндырақ.<ref name=":15" /> Тағы бір ұсыныс бойынша, білім өз қосымша құндылығын негізделуден алады. Бұл көзқарастың бір қиындығы, негіздеу сенімнің шынайы болуы ықтималдығын арттырғанымен, ол негізделмеген, бірақ шынайы сеніммен салыстырғанда қандай қосымша құндылық беретіні анық емес.<ref name=":17" /> Білім құндылығы мәселесі сенімділік теориясы (reliabilism) пен қасиет эпистемологиясы (virtue epistemology) тұрғысынан жиі талқыланады.<ref>Pritchard, Duncan (2007). "Recent Work on Epistemic Value". ''American Philosophical Quarterly''. '''44''' (2): 85–110.</ref> Сенімділікті білімнің шынайы сенімнің сенімді түрде қалыптасқаны туралы тезис ретінде анықтауға болады. Бұл көзқарас білімнің неліктен құнды екенін немесе сенімді сенім қалыптастыру үдерісі қосымша құндылық қосатынын түсіндіруде қиындықтарға тап болады.<ref name=":17" /> Философ [[Линда Загзебски|Линда Загзебскидің]] аналогиясына сәйкес, сенімді кофе машинасымен дайындалған бір шыны кофе сенімсіз кофе машинасы жасаған бірдей жақсы кофемен бірдей құндылыққа ие.<ref>Turri, John; Alfano, Mark; Greco, John (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology-virtue/#EpisValu Virtue Epistemology - 6. Epistemic Value] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Құндылық мәселесін шешудегі бұл қиындық кейде сенімділікке қарсы дәлел ретінде пайдаланылады.<ref name=":17" /> Қасиет эпистемологиясы керісінше, құндылық мәселесінің бірегей шешімін ұсынады. Қасиет эпистемологтары білімді танымдық қасиеттердің көрінісі ретінде қарастырады. Олар білімнің қосымша құндылығы оның қасиетпен байланысына негізделген деп есептейді. Бұл көзқарас танымдық қасиеттердің көрінісіндегі табыстың, нәтижелердің құралдық пайдасы болсын немесе болмасын, өздігінен құнды екендігіне негізделеді.<ref name=":15" /> Білімді алу және беру көбінесе жаңа ақпаратты алу үшін қажетті материалдық ресурстар және оны түсінуге қажет уақыт пен энергия сияқты белгілі бір шығындармен бірге келеді. Осы себепті білімнің құндылығын түсіну белгілі бір мәселе бойынша білім іздеу керек пе деген шешім қабылдауға тура келетін көптеген салалар үшін өте маңызды. Саяси деңгейде бұл қаражат бөлу үшін ең болашағы зор ғылыми-зерттеу бағдарламаларын анықтау мәселесіне қатысты.<ref>Stehr, Nico; Adolf, Marian T. (2016). "The Price of Knowledge". ''Social Epistemology''. '''30''' (5–6): 483–512.</ref> Осыған ұқсас алаңдаушылықтар мүдделі тараптар білім алу құнының осы білім бере алатын экономикалық пайдамен ақталатынын шешуі керек болатын бизнеске және қауіптерді анықтау және алдын алу үшін [[барлау]] деректеріне сүйенетін әскерилерге әсер етеді.<ref>Lengnick-Hall, Mark L.; Lengnick-Hall, Cynthia A. (2003). ''Human Resource Management in the Knowledge Economy: New Challenges, New Roles, New Capabilities''. Berrett-Koehler Publishers. ISBN 978-1-57675-159-6.</ref> Білім беру саласында білім құндылығы қандай білімді оқушыларға жеткізу керектігін таңдауда маңызды рөл атқарады.<ref name=":16" /> == Тарихы == Білім тарихы – әртүрлі салалардағы білімнің тарих бойында қалай дамып, жетілгенін зерттейтін сала. Ол ғылым тарихымен тығыз байланысты, бірақ [[философия]], [[математика]], [[білім беру]], [[әдебиет]], [[өнер]] және [[дін]] сияқты салалардағы білімді де қамтитын кеңірек аумақты қамтиды. Сонымен қатар, бұл сала белгілі бір [[қолөнер]], [[медицина]] және күнделікті тәжірибелерге қатысты іс-әрекетке негізделген білімді де зерттейді. Білім тарихы білімнің қалай жасалып, қолданылатынын ғана емес, сонымен қатар оның қалай таратылып, сақталатынын да зерттейді.<ref>Burke, Peter (2015). ''What Is the History of Knowledge?''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-5095-0306-3.</ref> [[Алғашқы қауым|Ежелгі дәуірге дейін]] әлеуметтік мінез-құлық пен өмір сүру дағдылары туралы білім ауызша түрде және әдет-ғұрыптар арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырды.<ref>Bowen, James; Gelpi, Ettore; Anweiler, Oskar (2023). [https://www.britannica.com/topic/education Еducation] ''Encyclopedia Britannica''. </ref> [[Ежелгі дүние|Ежелгі дәуірде]] шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]], [[Мысыр]], [[Үндістан]] және [[Қытай|Қытайда]] ірі өркениеттер пайда болды. Осы кезеңде [[Жазудың шығуы|жазудың ойлап табылуы]] қоғамдағы тұрақты білімнің көлемін айтарлықтай арттырды, өйткені оны адам [[Жады|жадындағы]] кемшіліктерге тәуелді болмай сақтап, бөлісуге мүмкіндік берді.<ref>Doren, Charles Van (1992). ''A History of Knowledge: Past, Present, and Future''. Random House Publishing Group. ISBN 978-0-345-37316-8.</ref> Осы уақытта [[математика]], [[астрономия]] және [[медицина]] сияқты ғылыми салаларда алғашқы жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл білімдер кейіннен б.з.д. 6 ғасырдан бастап [[Ежелгі Грекия|ежелгі гректермен]] ресми түрде жүйеленіп, айтарлықтай кеңейтілді. Басқа ежелгі жетістіктер [[ауыл шаруашылығы]], [[құқық]] және [[саясат]] салаларындағы білімге қатысты.<ref>Conner, Clifford D. (2009). ''A People's History of Science: Miners, Midwives, and Low Mechanicks''. Bold Type Books. ISBN 978-0-7867-3786-4.</ref> [[File:Printing machine of Johanes Gutenbrg1.jpg|thumb|upright=.8|alt=Photo of a replica of the printing press created by Johannes Gutenberg|15-ші ғасырда баспа станогының ойлап табылуы жазба материалдарға қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтті.]] [[Ортағасыр|Ортағасырлық]] кезеңде діни білім басты назарда болды, ал діни мекемелер, мысалы, Еуропадағы [[Католик шіркеуі]], зияткерлік қызметке айтарлықтай ықпал етті.<ref>Kuhn, Thomas S. (1992). ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-41747-2.</ref> [[Еврейлер|Еврей]] қауымдары діни мәтіндер мен еврей заңдарын зерттеу орталықтары ретінде [[иешива]] оқу орындарын құрды.<ref>Walton, Linda (2015). "Educational Institutions". In Kedar, Benjamin Z.; Wiesner-Hanks, Merry E. (eds.). ''The Cambridge World History: Volume 5, Expanding Webs of Exchange and Conflict, 500CE–1500CE''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-29775-9.</ref> [[Ислам әлемі|Ислам әлемінде]] [[медресе]] мектептері құрылып, олар [[Шариғат|исламдық құқық]] пен [[Ислам философиясы|ислам философиясына]] бағытталды.<ref>Johnson, Mark S.; Stearns, Peter N. (2023). ''Education in World History''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-81337-8.</ref> 8-13 ғасырлардағы [[Исламның Алтын дәуірі|Исламның Алтын дәуірінде]] ежелгі дәуірдің көптеген зияткерлік жетістіктері сақталып, жетілдіріліп, әрі қарай дамытылды.<ref>Trefil, James (2012). "Islamic Science". ''Science in World History''. Routledge. ISBN 978-1-136-49929-6.</ref> Осы кезеңде [[Марокко|Мароккодағы]] [[Әл-Қарауин университеті]],<ref>Aqil, Moulay Driss; Babekri, El Hassane; Nadmi, Mustapha (2020). "Morocco: Contributions to Mathematics Education From Morocco". In Vogeli, Bruce R.; Tom, Mohamed E. A. El (eds.). ''Mathematics And Its Teaching In The Muslim World''. World Scientific. ISBN 978-981-314-679-2.</ref> [[Мысыр|Мысырдағы]] [[Әл-Азһар университеті]],<ref>Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2009). ''Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set''. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0907-7.</ref> [[Ирак|Ирактағы]] [[Даналық үйі]],<ref>Gilliot, Claude (2018). "Libraries". In Meri, Josef (ed.). ''Routledge Revivals: Medieval Islamic Civilization (2006): An Encyclopedia - Volume II''. Routledge. ISBN 978-1-351-66813-2.</ref> [[Еуропа|Еуропадағы]] алғашқы университеттер<ref>Kemmis, Stephen; Edwards-Groves, Christine (2017). ''Understanding Education: History, Politics and Practice''. Springer. ISBN 978-981-10-6433-3.</ref> секілді әртүрлі аймақтарда жоғары білім орталықтары құрылды.Бұл кезеңде техникалық және қолөнер білімін сақтап, оны жетілдірген гильдиялар да қалыптасты.<ref>Power, Edward J. (1970). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b201970&view=1up&seq=273 ''Main Currents in the History of Education''] McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-050581-0.</ref> [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]], 14 ғасырдан бастап, [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманитарлық]] және [[Жаратылыстану ғылымдары|жаратылыстану]] ғылымдарына деген қызығушылық қайта артты.<ref>Black, Charlene Villaseñor; Álvarez, Mari-Tere (2019). ''Renaissance Futurities: Science, Art, Invention''. University of California Press. ISBN 978-0-520-96951-3.</ref>[[Баспа станогы]] 15 ғасырда ойлап табылып, жазбаша ақпарат құралдарының қолжетімділігін және халықтың жалпы [[Сауаттылық|сауаттылығын]] айтарлықтай арттырды.<ref>Steinberg, Sheila (1995). ''Introduction to Communication Course Book 1: The Basics''. Juta and Company Ltd. ISBN 978-0-7021-3649-8.</ref> Бұл оқиғалар 16-17 ғасырлардан бастап [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық дәуіріндегі]] [[Ғылыми-техникалық революция|ғылыми серпілістердің]] негізі болды. Ол физика, химия, биология және әлеуметтік ғылымдар сияқты салалардағы білімнің күрт артуына әкелді. Осы дамумен бірге жүретін технологиялық жетістіктер 18-19 ғасырлардағы [[Өнеркәсіп төңкерісі|өнеркәсіп төңкерісін]] мүмкін етті.<ref>Thornton, Tim; Lanzer, Peter (2018). Lanzer, Peter (ed.). ''Textbook of Catheter-Based Cardiovascular Interventions: A Knowledge-Based Approach''. Springer Nature. ISBN 978-3-319-55994-0.</ref> 20 ғасырда [[Компьютер|компьютерлер]] мен [[Ғаламтор|ғаламтордың]] дамуы білімнің сақталуы, таралуы және жасалуы тәсілдерін түбегейлі өзгертіп, білімнің кеңеюіне алып келді.<ref>Danesi, Marcel (2013). ''Encyclopedia of Media and Communication''. University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-9553-5.</ref> == Білім туралы кейбір айтылымдар == *Quinn (1996): Білім дегеніміз арнаулы мамандар бойындағы қабілет байлығы, ол нақты білім, жоғары қабілет, жүйелі таным, өзін жасампаздыққа жігерлендіру қатарлылардың бірлігі. *Harris (1996): Білім дегеніміз ақпарат, мәдени жүйе және өмір тәжірибесінің жиынтығы. *Qunitas (1997): Білім дегеніміз кәсіпорынның пішінсіз байлығы. *Nonaka (1994): ақпар（message）мағынаға ие болған соң ақпаратқа（information） айналады, ал ақпарат жүйленіп реттелген соң шынайы білімге（knowledge） айналады. Білім адамзаттың тануы мен үйренуінің жемісі. == Білімділік == Білімділік - тәжірибені меңгерген дамыған тұлғаның сапасы, бұл арқылы ол қоршаған ортада бейімделуге, оны қорғау мен байытуға, ол туралы жаңа білім алуға және бұл арқылы өзін жетілдіруге қабілетті болады. Білімділік өлшемі білімдер жүйелілігі мен ойлау жүйелілігі болып табылады, бұл адамның өздігінен логикалық пайымдау арқылы білімдер жүйесіндегі жетіспеген түйіндерді қайта қалпына келтіре алатынында байқалады. "''Білім дегеніміз жатталған нәрсенің ұмытылған кездегі қалғаны''" (ежелгі нақыл сөз).<ref name="name" /> == Қарапайым білім == Қарапайым білім - күнделікті өмірде кәдімгі мінезді шақырып жіберетін білім. Шюцтің айтуынша, ол [[телефон]] қолдану немесе амандасу сияқты жай әрекеттерді орындау рецептіне ұқсастығы бар әлеуметтену арқылы қабылданған бірнеше үлкен үғымдардан тұрады. Этнометодология бұл ілімнің әлеуметтік әрекеттерде қалай қолданылатындығына қатысты тәжірибелік ойлауды қарастырады.<ref name="name">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Глобальды білім == Глобальды білім - оқушылардың түсінігін әлемді біртұтас етіп қалыптастыра қабылдау. Білімнің тұжырымдамасы, оқушылардың уғына білуге бағытталған. яғни жер бүкіл жер шары тұрғындарға ортақ үй болып келеді, барлық адамдар - бір жанұя және әр адам өмірді кұруға белсене қатысуға қабілеті бар, коммуникация ұштасу, түсінісу, эмпатия, мейір, ынтымақтастық, қызметтестік глобальды білімнің ең басты түсінігі болып келеді. == Политехникалық білім == Политехникалық білім - оқушыларды қазіргі заман өндірісін, қалдықсыз және [[экология]] жағынан таза технологияларын ұйымдастырудың негізгі ұстанымдарымен таныстыруға, [[компьютер]] техникасы мен механизацияланған және автоматтандырылған еңбектің қарапайым қазіргі заман жабдығында жұмыс істеуді үйретуге беттелген білім.<ref name="name" /> == Білім моделі == Білім моделі - жалпы мақсаттары мен білім мазмұны, оқу жоспарлары мен бағдарламаларды жобалауы, оқытушылар қызметін басқарудың жеке мақсаттары, оқушыларды топтау моделдері, бақылау әдістері мен есеп беруі, оқыту үрдісін бағалау амалдары енетін білім жүйесі. == Білім жүйесінің сыртқы ортасы == Білім жүйесінің сыртқы ортасы - осы немесе өзге аймақтың білім жүйесінің ішкі сипаттамаларына әсерін тигізген әр түрлі табиғат-райлы, демографиялық, экологиялық, әлеуметтік-экономикалық, саяси факторлардың жиынтығы. == Білім беру бағдарламасы == Білім беру бағдарламасы - белгілі деңгейдегі және бағыттағы білім берудің мазмұны. == Білім үрдісі == Білім үрдісі - мемлекеттік білім [[стандарт]]ына сәйкес тұлғаның білім, тәрбие және даму мәселелерін шешуге бағытталған, оқу-тәрбие және өздігінен білім алу үрдістерінің жиынтығы. == Білім цензі == Білім цензі - тиісті [[құжат]]пен расталатын білімнің белгілі бір деңгейі. == "Білім"баспасы == '''"Білім" баспасы''' — жоғары, орта арнаулы оқу орындарына арналған [[оқулық]]тар, [[әдістеме]]лер, ғылыми-танымдық, анықтамалық [[әдебиет]]тер шығаратын баспа. 1993 жылы 25 қарашада құрылған. “Білім” оқулықтар, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттермен қатар әлеуметтік-саяси маңызы зор, өзекті тақырыпты қамтитын кітаптарды әзірлейді. Баспадан жыл сайын 40-қа жуық басылым жарық көреді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ «Бiлiм туралы заң»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208080032/http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ |date=2008-12-08 }} * [http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html «Білім баспасы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129080300/http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html |date=2012-01-29 }} * [http://www.bookmark.kz/catalog/publisher.asp?id=+++6SF+++ "Білім баспасы"]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Ғылым]] [[Санат:Руханият]] 9zignkzy1r0zf8cysp5p99aew82ji1i 3595053 3595040 2026-04-29T07:10:24Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3589081 wikitext text/x-wiki '''Білім''' ({{lang-la|scientia}}, [[Ағылшын тілі|ағылш.]] ''knowledge'')<ref>Жантану атауларының түсіндірме сөздігі. — Алматы: "Сөздік-Словарь", 2006. - 384 бет. ISBN 9965-409-98-6</ref> – адамдардың белгілі бір жүйедегі ұғымдарының, деректері мен пайымдауларының, т.б. жиынтығы. Білім адамзат мәдениетінің ең ауқымды ұғымдарының бірі болып табылады. Ол [[сана]], [[таным]], объективті [[әлем]], [[Субъект (жантану)|субъект]], [[ойлау]], [[логика]], [[ақиқат]], [[парасат]], ғылыми және т.б. күрделі де терең ұғымдармен тығыз байланыста әрі солар арқылы анықталады. Білім [[философия]] мен рационалды білім пайда болғаннан көп бұрын дүниеге келген.<ref>Биекенов К., Садырова М. Әлеуметтанудың түсіндірме сөздігі. — Алматы: Сөздік-Словарь, 2007. — 344 бет. ISBN 9965-822-10-7</ref> [[File:Tetradrachm Athens 480-420BC MBA Lyon.jpg|thumb|upright=1.1|alt=Coin showing the owl of Athena|[[Афина үкісі]] - Батыс әлемінде білімнің символы ретінде кеңінен танылған бейне]] Мәлім тақырып, немесе сұрақ туралы сенімді таным болса, ал ол таным әлдебір мақсатқа пайдалануға жарамды болса, онда оны білім деп атаймыз. Ол тәжірибе және ойлау арқылы мәлім іс туралы жеттігірек ұғындырады, оның математикалы және жүйелі танылуын ғылым, техника, өнер, философия деп атаймыз. Білім зерттеу, күзету, тексеру, ой тәжірибесінен, ғылыми тәжірибеден өткізу арқылы қалыптасады, реттелу арқылы топтастырылады. Адамның әлденені тануы тегі қандай құбылыс екені философияда ең көп талқыланған көне тақырыптардың бірі, одан білімтану (Theory of Knowledge) келіп шықты. Білімнің қолданылуынан айтқанда, ол мәлім топтың игілігіне жарайды, сонымен ол топ қалғандарына қарағанда сауатты болып шығады. Білімге сүйенген басқару мен орындау істің сапасын көтеретіні анық. Бұрын білім аз санды адамның бәсіресі құсап сезінілген. Қазір жалпыға ортақтастырылды және кез келген адам білім ала алады, оны пайдаланып жоғары мақсаттарға жете алады. Білім сын көзбен қарау арқылы дамиды, бірақ бұл білімге жеккөрінішпен қарау болмауға тиіс. [[File:Francis Bacon, Viscount St Alban from NPG (2).jpg|thumb|220px|[[Фрэнсис Бэкон|Фрэнсис Бэкон]], әйгілі «Білім — күш» (түпнұсқада: «Білім — бұл күш, күш — бұл білім») деген фразаның авторы]] Адамзат баласы ақиқатқа талпынады, шынайы пайдалы білімге талпынады. Оның шегі қайда апаратын белгісіз. "Білім - күш" деген сөзді [[Фрэнсис Бэкон|Ф.Бэкон]] айтқан, бірақ ол адамзатты бақытқа бөлейтін жақсы күш пе, әлде сорлататын, құртатын жаман күш пе, бұл туралы да талас көп. Қазіргі білімнің беталысы әрі сүйіндірерлік, әрі шошытарлық. Қазір адамзат білімнің кемшілігін түзететін "жасыл білімге" ауысып бара жатқаны байқалады. Ежелгі [[Мәдениет|мәдениетте]] білім адамның әлеммен және қауымдастық ішіндегі қатынастарын реттейтін аңыздар, салт-дәстүрлік жарлықтар мен нормалар, тыйым салулар пішімінде болды. Мұнда Білімді [[Аруақ|аруақтар]], [[Рух|рухтар]], [[Ата-баба|ата-бабалар]], кейініректе, құдайлар сыйға тартқан қасиетті нәрсе деп түсінген. Сондықтан Білім қауіп-қатермен байланысты деп, онымен тек адамдардың ерекше тобы – [[Дінбасы|дінбасылар]], діни қызметкерлер ғана шұғылданған. Ежелгі мәдениетте Білім мен сенімнің, ақиқат пен жалған түсініктің арасында айырмашылық жоқ. Мұнда қасиетті Білім үстемдігі абсолютті деп танылады. Білімнің әлеуметтік мәртебесі мен мәні отырықшы, техника-урбанистік қоғам типіне өтуге байланысты түбегейлі өзгерді. Қала адамы өзін көпшілікпен бірге тұру ережелері мен нормаларының иесі, Білімнің жаратушысы мен билеушісі деп санады. Білімнің айрықша пішімі ретінде рационалды Білім идеалын қалыптастырған философия туындады. Философия ақиқат пен ақиқат емес ілімдер айырмашылығын енгізіп, дәлелдеудің айрықша түрлерін, негіздеу мен дәлелдемелік ұғымдарды қалыптастырды. Философия шеңберінде айрықша пән – ақиқат ойлау ережелері мен заңдарын қалыптастыратын логика туындады. Білім [[логика]]лық ойлаудың объектісіне, мақсаты мен мұратына айналды. Өркениетті қоғамда Білім билікпен тұтасып, қоғамды басқарудың құралына айналуда. Білім алу тұлғаның қалыпты әлеуметтенуінің және билік құрылымына енуінің міндетті шарты болып, оның қажеттілігінен Білім беру институттары туындады. [[Платон]]ның «билеуші-философ» идеалы – (білімді әрі оған сай басқарушы ел басы) қазіргі «ақпараттық қоғамда» өзінің көрінісін тапты, яғни билік Білімнің қазіргі формасы – [[ақпарат]]ты иелену ретінде айқындалуда. == Анықтамалары == Білім – таныс болу, [[аңғару]], [[түсіну]] немесе таныстық түріндегі құбылыс. Ол жиі [[тәжірибе]] арқылы үйренген ақпаратты қамтиды<ref>AHD staff (2022a). [https://www.ahdictionary.com/word/search.html?q=knowledge "Knowledge"] ''The American Heritage Dictionary''. HarperCollins.</ref> және [[танымдық]] жетістік немесе шындықпен эпистемологиялық байланыс, мысалы, жаңалық ашу ретінде түсіндіріледі.<ref name=":0">Zagzebski, Linda (1999). [https://philpapers.org/rec/ZAGWIK "What Is Knowledge?"] In Greco, John; Sosa, Ernest (eds.). ''The Blackwell Guide to Epistemology''. Blackwell. pp. 92–116.</ref> Көптеген академиялық анықтамалар белгілі бір фактілерді білу түріндегі ұғымдық білімге шоғырланады, мысалы: «Мен Дэйвтің үйде екенін білемін».<ref name=":1">Ichikawa, Jonathan Jenkins; Steup, Matthias (2018). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-analysis/ The Analysis of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің басқа түрлеріне «Ол қалай жүзу керектігін біледі» сияқты практикалық құзіреттілік түріндегі білім және ол бұрынғы тікелей тәжірибеге негізделген белгілі бір объектімен таныстықты білдіретін , мысалы, біреуді жеке тану.<ref name=":6">Stanley, Jason; Willlamson, Timothy (2001). [https://philpapers.org/rec/WILKHV Knowing How] ''Journal of Philosophy''. '''98''' (8): 411–444.</ref> Білім көбінесе жеке адамның күйі ретінде түсіндіріледі, бірақ ол топтық білім, әлеуметтік білім немесе ұжымдық білім ретінде адамдар тобына тән қасиетке де сілтеме жасай алады.<ref>Klausen, Søren Harnow (2015). [https://portal.findresearcher.sdu.dk/da/publications/group-knowledge-a-real-world-approach Group knowledge: A real-world approach] ''Synthese''. '''192''' (3): 813–839.</ref> Кейбір қоғамдық ғылымдар білімді мәдениетке ұқсас кең әлеуметтік құбылыс деп түсінеді.<ref>Allwood, Carl Martin (2013). "Anthropology of Knowledge". [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781118339893.wbeccp025 Anthropology of Knowledge] John Wiley & Sons, Inc. pp. 69–72. </ref> Бұл термин сонымен қатар құжаттарда сақталған білімді білдіруі мүмкін, мысалы, «кітапханада сақталған білім»<ref>Magee, Bryan; Popper, Karl R. (1971). [[iarchive:modernbritishphi0000mage/page/66|"Conversation with Karl Popper"]] In Magee, Bryan (ed.). ''Modern British Philosophy''. St. Martin's Press. pp. 74–75. ISBN 978-0-19-283047-0.</ref> немесе [[Сараптау жүйесі|сараптама жүйесінің]] [[Дерекқор|білім қоры]].<ref>Walton, Douglas N. (2005). [https://www.jstor.org/stable/20010182 "Pragmatic and Idealized Models of Knowledge and Ignorance"] ''American Philosophical Quarterly''. '''42''' (1): 59–69 [59, 64].</ref> Білім [[Интеллект|интеллектпен]] тығыз байланысты болса, бірақ интеллект [[Ақпарат|ақпаратты]] алу, өңдеу және қолдану қабілетімен көбірек байланысты, ал білім адамның өзінде бар ақпарат пен дағдыларға қатысты.<ref>Christopher, Jabez; Prasath, Rajendra; Vanga, Odelu (2018). "Expert Intelligence: Theory of the Missing Facet". In Groza, Adrian; Prasath, Rajendra (eds.). ''Mining Intelligence and Knowledge Exploration: 6th International Conference''. Springer. ISBN 978-3-030-05918-7.</ref> Білімнің жалпы сипаттамалары туралы келісімдерге қарамастан, оның нақты анықтамасы даулы. Кейбір анықтамалар іс жүзінде пайдалы сипаттама беру үшін білімнің ең көрнекті белгілеріне ғана назар аударады.<ref name=":2">Hetherington, Stephen (2022a). [https://iep.utm.edu/knowledg/ Knowledge] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> ''Білімді талдау'' деп аталатын басқа тәсіл, [[Химик|химиктер]] үлгіні құрайтын барлық химиялық элементтердің тізімін іздеу арқылы үлгіні қалай талдайтынына ұқсас, жеке [[Қажетті және жеткілікті шарттар|қажетті және бірлесіп жеткілікті]]<ref>Hannon, Michael (2021). [https://philpapers.org/rec/HANTCO-45 The Concept of Knowledge] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy'' (2021)</ref> болатын шарттарды тізімдеу арқылы теориялық нақты анықтама беруге тырысады.<ref>Gupta, Anil (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/definitions/#ReaNomDef Definitions] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Басқа көзқарас бойынша білім басқа құбылыстар тұрғысынан талдауға келмейтін ерекше күй.<ref name=":1" /> Кейбір ғалымдар өз анықтамаларын дерексіз интуицияларға негіздейді, ал басқалары нақты жағдайларға назар аударады<ref>McCain, Kevin (2022). [https://iep.utm.edu/problem-of-the-criterion/ The Problem of the Criterion] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> немесе терминнің қарапайым тілде қалай қолданылатынына сүйенеді.<ref name=":3">Stroll, Avrum (2023). [https://www.britannica.com/topic/epistemology Еpistemology] ''Encyclopædia Britannica''.</ref> Сонымен қатар, білімге қатысты көзқарастар да әртүрлі: біреулер оны жоғары стандарттарды талап ететін сирек кездесетін құбылыс деп есептесе, басқалары оны күнделікті өмірдің көптеген жағдайларында кездесетін қарапайым құбылыс деп санайды.<ref>Hetherington, Stephen. [https://iep.utm.edu/fallibil/ Fallibilism] Internet Encyclopedia of Philosophy.</ref> == Талдауы == Жиі талқыланатын анықтама бойынша, білім негізделген шынайы сенім ретінде сипатталады. Бұл анықтама үш маңызды ерекшелікті анықтайды: бұл (1) [[сенім]] (2) [[ақиқат]] және (3) [[Негіздеу (эпистемология)|негізделген]].<ref name=":4">Klein, Peter D. (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/knowledge-concept-of/v-1 Knowledge, concept of] In Craig, Edward (ed.). ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Осыған ұқсас тәсіл [[Ежелгі грек философиясы|Ежелгі грек]] философиясында [[Платон|Платонның]] «[[Теэтет]]<nowiki/>» диалогында да талқыланған. Мұнда [[Сократ]] білім мен шынайы сенім арасындағы айырмашылық туралы ой толғаған, бірақ бұл анықтаманы қабылдамаған.<ref name=":7">Allen, Barry (2005). [https://web.archive.org/web/20170822095315/https://www.encyclopedia.com/science-and-technology/computers-and-electrical-engineering/computers-and-computing/knowledge Knowledge] In Horowitz, Maryanne Cline (ed.). ''New Dictionary of the History of Ideas''. Vol. 3. Charles Scribner's Sons. pp. 1199–1204. ISBN 978-0-684-31377-1.</ref> Білімнің жалпы қабылданған ерекшелігі – оның шындыққа сай болуы. Бір нәрсеге жалған сену мүмкін болғанымен, жалған нәрсені білу мүмкін емес деген түсінік бар.<ref name=":3" /> Шындық көбінесе '''[[Объективтілік|объективтілікпен]]''' байланыстырылады. Алайда, бұл көзқарасты шындыққа қатысты релятивизм жоққа шығарады. Релятивизмге сәйкес, шындық адамның көзқарасына байланысты және шынайы нәрсе әртүрлі перспективаларда әртүрлі болуы мүмкін деп есептейді.<ref>Landau, Iddo (2017). ''Finding Meaning in an Imperfect World''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-065768-0.</ref> Білімнің сенім түрі екені білімсіздік пен сенімсіздіктің үйлеспейтінін білдіреді. Басқаша айтқанда, адам бір нәрсені сенбесе, оны біле алмайды. Күнделікті өмірде бұл қағиданы бұзатын сияқты көрінетін сөз тіркестері бар, мысалы: «Мен бұған сенбеймін, мен оны білемін!». Бірақ мұндай сөз тіркестерінің мақсаты көбінесе адамның өз сенімділігін атап өту болып табылады, сенімнің қатысуын жоққа шығару емес.<ref name=":0" /> [[Сурет:Bilim.jpg|thumb|right|250px|Білім=Ақиқат+Сенім]] Бұл анықтамаға қатысты негізгі пікірталас оның үшінші ерекшелігіне – негіздемеге байланысты.<ref name=":1" /> Бұл компонент көбінесе кейбір шынайы нанымдар [[Ырым|ырымға]] негізделген сенімдер, [[Сәттілік|сәтті]] жорамалдар немесе қате [[Пайым|пайымдаулар]] сияқты білімнің түрі емес деген әсерге байланысты қосылады. Мысалы, адам тиын лақтыру кезінде «бет жағы түседі» деп болжап, дұрыс шықса да, ол мұны білді деп айтуға болмайды. Бұл білім тек дұрыс болуымен шектелмейтінін көрсетеді.<ref>Lehrer, Keith (2015). "1. The Analysis of Knowledge". ''Theory of Knowledge''. Routledge. ISBN 978-1-135-19609-7.</ref> Бұл жағдайлар нанымдардың білім ретінде саналуы үшін негізді болуын талап ету арқылы алынып тасталады.<ref name=":4" /> Кейбір философтар тәжірибе, [[есте сақтау]] және басқа нанымдар сияқты [[Психикалық күй|психикалық күйлер]] түрінде болуы мүмкін [[Дәлел|дәлелдерге]] негізделсе, сенім ақталады деп санайды. Басқалары сенімдер сенсорлық қабылдау немесе логикалық пайымдау сияқты сенімді үрдістер арқылы жасалса, негізделген деп санайды.<ref name=":2" /> "Негізделген шынайы сенім" ретінде білімнің анықтамасы ХХ ғасырда қатаң сынға ұшырады, әсіресе эпистемолог [[Эдмунд Геттиер]] осы анықтаманың кемшіліктерін көрсететін бірқатар қарсы мысалдар ұсынған кезде.<ref>Hetherington, Stephen (2022). [https://iep.utm.edu/gettier/ Gettier Problems] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Бұл мысалдар нақты жағдайларды келтіре отырып, негізделген шынайы сенімдердің білім болып саналмайтын жағдайларын көрсетеді. Мұндай жағдайларда сенімдердің білімге айналмауының себебі көбінесе эпистемологиялық сәттілік деп аталады: сенімдер негізделген, бірақ олардың негіздемесі шындыққа қатысы жоқ.<ref name=":0" /> Белгілі мысалда, біреу сарайдың қасбеттері көп және бір ғана нақты сарайы бар ауылдық жолмен жүреді. Ол кездейсоқ нақты қораның қасына тоқтап, «мен қораның жанында тұрмын» деген негізделген шынайы сенім қалыптастырады. Алайда, бұл мысалдан адамның нақты қораның жанында екенін білгені туралы айта алмаймыз, өйткені ол жалған қораларды нақты қорадан ажырата алмас еді.<ref>Rodríguez, Ángel García (2018). [https://critica.filosoficas.unam.mx/index.php/critica/article/view/81 Fake Barns and Our Epistemological Theorizing] ''Crítica: Revista Hispanoamericana de Filosofía''. '''50''' (148): 29–54.</ref> Бұл оның негізделген сенімі шын болғаны жай ғана сәттілік екендігін көрсетеді.Бұл мысалдар білімнің "негізделген шынайы сенім" анықтамасы жеткіліксіз екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":1" /> Кейбір философтардың пікірінше, бұл қарсы мысалдар білім үшін негіздеу талап етілмейтінін көрсетеді<ref name=":1" /> және оның орнына білім сенімділік немесе танымдық ізгі қасиеттердің көрінісі тұрғысынан сипатталуы керек. Басқа көзқарас танымдық үрдістерде атқаратын қызметіне қатысты білімді ойлауға немесе бірдеңе істеуге себеп болатын нәрсе ретінде анықтайды.<ref name=":13">Steup, Matthias; Neta, Ram (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology/ Epistemology] ''Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Басқаша көзқарас негіздемені білімнің бір бөлігі ретінде қабылдайды, бірақ қосымша критерийлерді де қосады.<ref>Durán, Juan M.; Formanek, Nico (2018). [https://link.springer.com/article/10.1007/s11023-018-9481-6 Grounds for Trust: Essential Epistemic Opacity and Computational Reliabilism] ''Minds and Machines''. '''28''' (4): 645–666.</ref> Ұсынылған талаптардың қатарына негізделген шынайы сенімнің жалған сенімдерге негізделмеуі, сенімді жоққа шығаратын факторлардың болмауы және егер сенім жалған болса, адамның оны қабылдамауы жатады.<ref>Sudduth, Michael (2022). [https://iep.utm.edu/defeaters-in-epistemology/#SH2b "Defeaters in Epistemology: 2b Defeasibility Analyses and Propositional Defeaters"] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. </ref> Басқа көзқараста наным-сенімдер білімге тең болуы үшін қатесіз болуы керек деп тұжырымдайды.<ref>Kraft, Tim (2012). [https://philpapers.org/rec/KRASIF Scepticism, Infallibilism, Fallibilism] ''Discipline Filosofiche''. '''22''' (2): 49–70. ISSN 2279-7343</ref> [[Прагматизм|Прагматизммен]] байланысты басқа тәсіл зерттеуге баса назар аударады және білімді әрекет ету әдеттерін қалыптастыруға бағытталған тәжірибе ретінде сипаттайды.<ref>Ames, Roger T.; Yajun, Chen; Hershock, Peter D. (2021). ''Confucianism and Deweyan Pragmatism: Resources for a New Geopolitics of Interdependence''. University of Hawaii Press. ISBN 978-0-8248-8857-2.</ref> Академиялық пікірталастарда ұсынылған өзгерістердің немесе білімді қайта түсіндірулердің қайсысы дұрыс екендігі туралы біржақты келісім жоқ, сондықтан білімнің әртүрлі балама анықтамалары ұсынылады.<ref name=":0" /> == Білімнің формалары == Білім тек ғылым саласымен шектелмейді, білім белгілі бір формада ғылымнан тыс та бар; [[Қоғамдық сана|Қоғамдық сананың]] әрбір формасы: [[ғылым]], [[философия]], [[мифология]], [[саясат]], [[дін]] және т.б.- білімнің нақты формаларына сәйкес келеді. Сонымен қатар ұғымдық, символдық немесе көркем-үлгілік негізі бар білім түрлері де бар.<ref name=":5">Философия для аспирантов : учебное пособие / В. П. Кохановский [и др.]. — 2-е изд. — Ростов н/Д. : Феникс, 2003. — 448 с. — (Высшее образование). — ISBN 5-222-03544-1</ref> Адамзат білімінің тарихи алғашқы формаларының қатарына ойындық танымды жатқызады (шартты түрде қабылданған ережелер мен мақсаттарға негізделеді және күнделікті болмыстан жоғары көтерілуге, пайда туралы уайымдамауға, еркін қабылданған ойын нормаларына сәйкес әрекет етуге мүмкіндік береді). Ойындық танымның ерекшелігі – серіктесті алдау және шындықты жасыру мүмкіндігі. Ол оқыту мен дамытуды мақсат етеді, адамның қасиеттері мен мүмкіндіктерін анықтайды және қарым-қатынастың психологиялық шекараларын кеңейтуге мүмкіндік береді.<ref name=":5" /> Білімнің әртүрлі түрлері бар: ғылыми, ғылымнан тыс, күнделікті-тәжірибелік (күнделікті, жалпы түсінік), интуитивті, діни және т.б. Ғылыми – объективтілік пен әмбебаптықпен сипатталатын және жалпыға бірдей жарамды деп есептейтін рационалдылыққа негізделген білім. Ғылыми таным – объективті, шынайы білім алу үрдісі. Оның міндеті - шынайылықтың үрдісі мен құбылысын сипаттау, түсіндіру және болжау. Ғылыми революциялар, яғни ғылыми танымның даму барысында теориялар мен негіздердің ауысуына алып келетін түбегейлі өзгерістер, ғылымның дамуындағы қалыпты кезеңдермен алмасып отырады. Бұл кезеңдерде білім тереңдетіліп, нақтырақ сипатталады.<ref name=":5" /> Ғылыми білім логикалық негізділігімен, дәлелділігімен, нәтижелердің қайталанушылығымен, тексерілушілікпен, қателерді жоюға және қайшылықтарды еңсеруге ұмтылумен сипатталады. Ғылыми білім формасы ғылымнан тыс білімнің көптеген формаларынан кейінірек пайда болған.<ref name=":5" /> [[Ғылым]] – бұл шынайылық туралы объективті білімді өндіруге және жүйелеуге бағытталған адам қызметінің саласы. Ғылыми білімдер мынандай түрлерге бөлінуі мүмкін: # '''Эмпирикалық білім''' – [[Тәжірибе|тәжірибег]]<nowiki/>е немесе [[Бақылау|бақылауға]] негізделген білім (мысалы, [[термодинамика]] — денелер [[Энергия|энергиясының]] айналуын зерттейтін феноменологиялық ғылым.<ref>М. П. Вулканович, И. И. Новиков — Термодинамика</ref> # '''Теориялық білім''' – абстрактілі модельдерді талдауға негізделген білім.Теориялық білім – бұл денелердің өзгеру үрдістерінің құрылымы мен табиғатын көрсететін абстракциялар, аналогиялар (изоморфизмдер) және схемалар. Бұл білім құбылыстарды түсіндіреді және денелердің мінез-құлқын болжау үшін қолданылуы мүмкін.<ref>В. В. Будко — О пространственно-временной онтологии теоретической физики.</ref> Ғылыми білім кез келген жағдайда дәлелдер арқылы негізделуі керек. Ғылымнан тыс білім ешкімнің ойдан шығарғаны емес, ол белгілі бір интеллектуалды қауымдастықтар тарапынан рационалистік нормалардан өзгеше қағидалар мен үлгілерге сүйеніп өндіріледі. Оның өзіндік таным көздері мен құралдары бар. Мәдениет тарихында ғылымнан тыс білімге жатқызылатын білім формалары эзотеризм деген жалпы ұғыммен біріктіріледі.<ref name=":5" /> Ғылымнан тыс білім келесі түрлерге бөлінеді:<ref name=":5" /> * [[Парағылым|парағылыми]] – қолданыстағы гносеологиялық стандарттарға сәйкес келмейтін білім. Парағылыми (грек тілінен аударғанда παρα – туралы, бар) білімнің кең санатқа ғылыми талаптарға сәйкес сенімді түсіндірме ұсынбайтын феномендер туралы ілімдер немесе ойлар кіреді. * жалғанғылыми – жорамалдар мен нанымдарға негізделген білім. Псевдоғылым көбінесе ғылымды бөгде адамдардың жұмысы ретінде көрсетеді. Псевдоғылымның белгілеріне сауатсыз пафос, қарама-қарсы дәлелдерге төзбеушілік, алғырлық жатады. Псевдоғылыми білім күннің тақырыбына, зұлымдыққа сезімтал. Оның ерекшелігі – оның парадигмаға біріктіріле алмауы, жүйелілік пен әмбебаптылыққа ие болмауы. Псевдоғылыми білім ғылыми біліммен қатар өмір сүреді. Псевдоғылыми білім квазиғылыми білім арқылы өзін танытады және дамытады деп саналады. * квази-ғылыми ([[Латын тілі|латынша]] ''[[Квази|quasi]]-'' «сияқты, секілді») – олар зорлық-зомбылық пен мәжбүрлеу әдістеріне сүйеніп, жақтастары мен жақтастарын іздейді. Квазиғылыми білім, әдетте, қатаң иерархиялық ғылым жағдайында өркендейді, онда билік басындағыларды сынау мүмкін емес, идеологиялық режим қатаң түрде көрінеді. Ресей тарихында «квази ғылымның салтанат құруы» кезеңдері белгілі: лысенкоизм; фикизм 50-ші жылдардағы кеңестік геологиядағы квази ғылым ретінде; кибернетикаға жала жабу және т.б.; * [[Антиғылым|антиғылыми]] – шынайылық туралы түсініктерді бұрмалайтын білім. «Анти» алғы сөзі зерттеу пәні мен әдістерінің ғылымға қарама-қарсы екенін білдіреді. Ғылым білімді жинақтау мен жүйелеуге бағытталған әрекет болғандықтан, хаос ұғымы (атаксия ұғымының синонимі) ғылыми деп есептелмейді, өйткені бұл ұғым сөзбе-сөз білместікті білдіреді (егер білім – ғылымның мазмұны болса, логикалық тұрғыдан білместік – антиғылымның мазмұны). Бір кездері [[Джон фон Нейман]] әзілмен: «[[Энтропия|Энтропияның]] шын мәнінде не екенін ешкім білмейді» деп атап өткен.<ref>[https://www.esalq.usp.br/lepse/imgs/conteudo_thumb/Energy-and-Information.pdf McIrvine, Edward C. and Tribus, Myron (1971). Energy and Information Scientific American 225(3): 179-190]</ref> * [[Псевдоғылым|псевдоғылыми]] - ежелгі астронавтар, қар адамы, Лох-Несс құбыжығы туралы әңгімелер сияқты танымал теориялар жиынтығын болжайтын білім; * күнделікті-тәжірибелік – табиғат және қоршаған шындық туралы негізгі білім. Адамдар, әдетте, күнделікті негізде шығарылатын және барлық білімнің бастапқы қабаты болып табылатын күнделікті білімнің үлкен көлеміне ие. Кейде күнделікті аксиомалар ғылыми қағидаларға қайшы келіп, ғылымның дамуына кедергі келтіреді. Кейде, керісінше, ғылым дәлелдеу мен теріске шығарудың ұзақ және қиын жолы арқылы күнделікті білім ортасында бұрыннан қалыптасқан ережелерді тұжырымдауға келеді. Кәдімгі білімге жалпы түсінік, ырымдар, өсиеттер, рецепттер, жеке тәжірибе, дәстүрлер кіреді. Ол шынайылықты жазғанымен, жүйесіз және дәлелсіз жасайды. Оның ерекшелігі - оны адам дерлік бейсаналық түрде қолданады және оны қолдануда дәлелдемелердің алдын ала жүйелерін қажет етпейді. Оның тағы бір ерекшелігі оның түбегейлі сауатсыздығы; * жеке – нақты тұлға туралы білім. Жеке білімдер белгілі бір тұлғаның қабілеттеріне, ортасына және оның танымдық қызметінің ерекшеліктеріне байланысты. Ал ұжымдық білімдер жалпыға ортақ мәнге ие (тұлғадан тыс), бүкіл жүйеге ортақ ұғымдар, әдістер, тәсілдер және ережелердің болуын болжайды. == Білімнің түрлері == Білімнің түрлеріне қатысты кең таралған айырмашылық – тұжырымдық білім (немесе "бір нәрсе туралы білу") және тұжырымсыз білім, ол практикалық дағдылар немесе таныстық түрінде көрінеді <ref>Barnett, Ronald (1990). ''The Idea Of Higher Education''. Open University Press. p. 40. ISBN 978-0-335-09420-2.</ref> "Бір нәрсе туралы білу" және "қалай білу" арасындағы айырмашылыққа ұқсас ажырату [[Ежелгі Грекия|Ежелгі Грекияда]] да талқыланған, ол ''[[Эпистема|epistēmē]]'' (өзгермейтін теориялық білім) мен ''[[Техна|technē]]'' (кәсіби техникалық білім) арасындағы айырмашылық ретінде қарастырылған.<ref name=":7" /> Басқа айырмашылықтар білімнің қалай игерілетініне және мазмұнына бағытталған.<ref>Faber, Niels R.; Maruster, Laura; Jorna, René J. (2017). "Assessing and Determining Social Sustainability". In Jorna, René (ed.). ''Sustainable Innovation: The Organisational, Human and Knowledge Dimension''. Routledge. ISBN 978-1-351-28034-1.</ref> === Тұжырымдық білім === Тұжырымдық білім, кейде декларативті немесе сипаттамалық білім деп те аталады, фактілер туралы теориялық білімнің бір түрі, мысалы, "2 + 2 = 4" екенін білу. Бұл [[Аналитикалық философия|аналитикалық философияда]] білімнің парадигмалық түрі болып саналады.<ref name=":2" /> Тұжырымдық білім "т''ұжырымдық''" деп аталудың себебі - ол тұжырымға қатысты байланысқа ие. Тұжырымдамар көбінесе "'''''knowledge-that'''''"- құрылымдар арқылы беріледі, сондықтан оны "бір нәрсе туралы білу" деп те атайды. Мысалы, "Мен [[Кенгурулар|кенгуру]] секіретіні туралы білемін". Бұл жағдайда, менің "кенгуру секіреді" деген тұжырымға қатысты білу қатынасы бар.<ref name=":3" /> Тұжырымдық білімнің жақын түрлері '''''know-wh''''' (кім екенін, не екенін, неге екенін білу) сияқты формаларды қамтиды, мысалы, кешкі асқа кімнің келетінін білу немесе олардың неге келіп жатқанын білу.<ref name=":2" /> Бұл өрнектер әдетте тұжырымдық білімнің түрлері ретінде түсініледі, өйткені оларды "that"-құрылым арқылы қайта тұжырымдауға болады.<ref name=":3" /> [[File:Latin dictionary.jpg|thumb|alt=Photo of the Totius Latinitatis Lexicon by Egidio Forcellini, a multi-volume Latin dictionary|Тұжырымдық білімді кітаптарда сақтауға болады.]] Тұжырымдық білім [[Ұғым|ұғымдар]], [[Идея|идеялар]], [[Теория|теориялар]] және жалпы ережелерді қамтитын ақыл-ойдағы көріністер түрінде болады. Бұл көріністер білім иесін [[Шынайылық|шынайылықтың]] белгілі бір бөліктерімен байланыстырып, олардың қандай екенін көрсетеді. Олар көбінесе [[Контекст|контекстке]] тәуелсіз, яғни белгілі бір қолдану саласы немесе мақсатпен шектелмейді.<ref>Morrison, Robert (2005). ''The Cambridge Handbook of Thinking and Reasoning''. Cambridge University Press. p. 371. ISBN 978-0-521-82417-0.</ref> Тұжырымдық білім нақты фактілерді білуге (мысалы, [[Алтын|алтынның]] [[Атомдық масса|атомдық массасы]] 196.97 [[Массаның атомдық бірлігі|u]] екенін білу) және жалпы заңдылықтарды білуге (мысалы, кейбір [[Ағаш|ағаштардың]] [[Жапырақтар|жапырақтарының]] түсі [[Күз|күзде]] өзгеретінін білу) қатысты.<ref>Woolfolk, Anita; Margetts, Kay (2012). ''Educational Psychology Australian Edition''. Pearson Higher Education AU. p. 251. ISBN 978-1-4425-5145-9.</ref> Ақыл-ой көріністеріне тәуелді болғандықтан, тұжырымдық білімнің қабілеті тек салыстырмалы түрде дамыған [[Жаратылыс|жаратылыстарға]], мысалы, адамдарға тән деген көзқарас жиі кездеседі. Бұл пікір әлемнің қандай екенін білдіретін ұсынысты сену үшін озық интеллектуалдық қабілеттер қажет деген тұжырымға негізделеді.<ref name=":8">Pritchard, Duncan (2013). ''What Is This Thing Called Knowledge?''. Routledge. ISBN 978-1-134-57367-7.</ref> === Тұжырымсыз білім === Тұжырымсыз білім - бұл тұжырымға ешқандай маңызды байланысы жоқ білім. Оның ең танымал екі формасы – "қалай екенін білу" (''knowledge-how'' немесе [[процедуралық білім]]) және таныстық арқылы білу (''knowledge by acquaintance'')<ref name=":6" />. "Қалай екенін білу" дегеніміз [[велосипед]] тебуді білу немесе жүзуді білу сияқты практикалық қабілеттің, дағдының немесе шеберліктің<ref name=":8" /> қандай да бір түріне ие болу дегенді білдіреді. Кейбір жағдайда "қалай екенін білу" тұжырымдық білімнің элементтерін қамтуы мүмкін, мысалы, математикалық теореманы дәлелдеуді білу кезінде, бірақ бұл барлық жағдайда міндетті емес<ref name=":9">Pavese, Carlotta (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-how/ Knowledge How] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>. Кейбір "қалай екенін білу" түрлері жоғары дамыған ақыл-ойды қажет етпейді, бұл оны тұжырымдық білімнен ажыратады және оны жануарлар әлемінде жиі кездестіруге болады. Мысалы, [[Құмырсқалар|құмырсқа]] жүруді біледі, бірақ ол бұл әрекетке сәйкес келетін тұжырымды тұжырымдауға жеткілікті дәрежеде дамыған ақыл-ойға ие емес деп есептеледі.<ref name=":8" /> Дегенмен, төменгі жануарлардың мақсатқа бағытталған әрекеттерінің адамның "қалай екенін білу" қабілетімен қаншалықты салыстырмалы екені даулы мәселе болып табылады.<ref name=":9" /> [[File:Bicycle ride.jpg|thumb|alt=Photograph of someone riding a bicycle|Велосипед тебуді білу - бұл тұжырымнан тыс білімнің бір түрі.]] Таныстық арқылы білім (knowledge by acquaintance) – бұл тікелей тәжірибелік байланыс нәтижесінде қалыптасатын танысу.[57] Білімнің объектісі адам, зат немесе орын болуы мүмкін. Мысалы, [[Шоколад|шоколадты]] жеу арқылы шоколадтың адам оның [[Дәм|дәмімен]] танысады, ал [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көліне бару арқылы адам бұл орын туралы білімнің қалыптасуына әкеледі. Бұл жағдайларда адам объект туралы нақты ақпарат алмаса да, бірінші қол тәжірибе негізінде логикалық қорытындыларсыз білім қалыптастырады. Керісінше, шоколад немесе [[Қайыңды (көл)|Қайыңды]] көлі туралы [[Кітап|кітаптар]] оқу арқылы көптеген тұжырымдық білім алуға болады, бірақ бұл тікелей тәжірибелік байланысқа негізделмеген, сондықтан оны таныстық арқылы білім деп атауға болмайды.[58] Таныстық арқылы білім ұғымын алғаш рет [[Бертран Рассел]] енгізген. Ол бұл білім түрін тұжырымдық білімнен іргелі деп санаған, өйткені ұсынысты түсіну үшін алдымен оның құрамдас бөліктерімен таныс болу қажет деп есептеген. === ''A priori'' және ''a posteriori'' === Априорлық және апостериорлық білімнің айырмашылығы білімнің қалыптасуы мен негізделуіндегі тәжірибенің рөліне байланысты.<ref name=":10">Russell, Bruce (2020). [https://plato.stanford.edu/entries/apriori/ ''A Priori'' Justification and Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Апостериорлық білім – бұл тәжірибеге негізделген білім.<ref name=":11">Moser, Paul K. (2016). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/a-posteriori/v-1 A posteriori] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge.</ref> Мысалы, терезеден сыртта жаңбыр жауып тұрғанын көру арқылы немесе баланың жылағанын есту арқылы адам осы фактілер туралы апостериорлық білім алады.[62] Априорлық білім – бұл қандай да бір тұжырымды негіздеу немесе қолдау үшін тәжірибе қажет емес білім.<ref name=":12">Baehr, Jason S. (2022). [https://iep.utm.edu/apriori/ A Priori and A Posteriori] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, "2 + 2 = 4" сияқты математикалық білім дәстүрлі түрде априорлық білім ретінде қарастырылады, өйткені бұл фактіні растау үшін эмпирикалық зерттеу қажет емес. Осылайша, апостериорлық білім – эмпирикалық білім, ал априорлық білім – эмпирикалық емес білім болып табылады.<ref name=":11" /> Тиісті тәжірибе негізінен [[Тәжірибе|сезімдік тәжірибемен]] сәйкестендіріледі. Сондай-ақ, кейбір сезімге жатпайтын тәжірибелер, мысалы, [[есте сақтау]] және [[интроспекция]], жиі осы категорияға енгізіледі. Бірақ кейбір саналы құбылыстар, мысалы, рационалды түсінік, тиісті тәжірибеге кірмейді. Мысалы, екі санды [[Ауызша есеп|ауызша көбейту]] секілді математикалық есептерді шешу бойынша априорлық білімге қол жеткізу үшін, саналы ойлау үрдісі қажет болуы мүмкін.<ref name=":10" /> Дәл солай, мәлімдеме білдірілетін сөздерді үйрену үшін қажет тәжірибеге қатысты. Мысалы, "барлық бойдақтар үйленбеген" екенін білу априорлық білім болып табылады, өйткені бұл фактіні растау үшін сезімдік тәжірибе қажет емес, бірақ "бойдақ" және "үйленбеген" сөздерінің мағынасын үйрену үшін тәжірибе қажет болды.<ref name=":12" /> Априорлық білімнің қалай мүмкін екенін түсіндіру қиын, ал кейбір эмпириктер оның бар екенін жоққа шығарады. Тәжірибе арқылы білім алу мүмкіндігі кеңінен қабылданса да, тәжірибесіз білімнің қалайша мүмкін екені анық емес. Бұл мәселеге алғашқы шешімдердің бірі [[Платон|Платонның]] еңбектерінен табылады. Ол жанның білімге бұрыннан ие екенін және оны қайтадан еске түсіру немесе қайта жаңғырту қажет екенін алға тартады [67]. [[Рене Декарт|Декарт]] осыған ұқсас түсініктеме береді, ол априорлық білім әрбір адамның [[Сана|санасында]] [[Туа біткен идеялар|туа біткен білім]] ретінде бар деп санайды [68]. Тағы бір көзқарас бойынша, бұл білім түріне жауапты ерекше ақыл-ой қабілеті бар деп есептеледі. Бұл қабілет жиі рационалды интуиция немесе рационалды түсінік деп аталады. == Білім көздері == [[File:Бес сезім мүшесі.jpg|thumb|Адамның бес сезім мүшесі]] Білімнің қайнар көздері – адамдардың бір нәрсені білу жолдары. Олар адамның жаңа білім алған кезде пайдаланатын танымдық қабілеттері ретінде қарастырылады.<ref>Kern, Andrea (2017). ''Sources of Knowledge: On the Concept of a Rational Capacity for Knowledge''. Harvard University Press. pp. 8–10, 133. ISBN 978-0-674-41611-6.</ref> Академиялық әдебиеттерде әртүрлі білім көздері талқыланады, көбінесе жауапты ақыл-ой қабілеттері тұрғысынан. Оларға түйсіну, интроспекция, жады, тұжырым және куәлік кіреді. Алайда, олардың бәрі шынайы білімге әкеледі деген пікірмен барлығы келіспейді. Әдетте, [[түйсіну]] немесе бақылау, яғни [[Сезім мүшелері|сезім мүшелерінің]] бірін қолдану, эмпирикалық білімнің ең маңызды көзі ретінде анықталады.<ref>O'Brien, Daniel (2022). [https://iep.utm.edu/epis-per/ The Epistemology of Perception] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Мысалы, нәрестенің ұйықтап жатқанын оның қорылдауын түйсіну арқылы білген болсақ, онда ол бақылау арқылы алынған білімге жатады. Алайда, бұл фактіні жұбайынан телефон арқылы білген жағдайда бұл бақылау арқылы табылған білімге жатпайды. Түйсіну әртүрлі модальділіктерде жүзеге асады, оның ішінде [[көру]], [[есту]], [[Сипай сезу түйсіктері|сипап сезу]], [[Иіс сезімі|иіс сезу]] және [[Дәм сезу мүшесі|дәм сезу]] бар, олар әртүрлі физикалық [[Стимул|ынталандырғыштарға]] сәйкес келеді.<ref>Bertelson, Paul; Gelder, BéAtrice De (2004). "The Psychology of Multimodal Perception". ''Crossmodal Space and Crossmodal Attention''. Oxford University Press. ISBN 9780191689260.</ref> Бұл – сенсорлық сигналдар таңдалып, ұйымдастырылып, қоршаған ортаның көрінісін қалыптастыру үшін түсіндірілетін белсенді үрдіс. Кейбір жағдайларда бұл шынайылықтың кейбір аспектілерін бұрмалайтын көзбояушылықтарға әкеледі, мысалы, [[Мюллер-Лайер көзбояушылығы]] және [[Понцо көзбояушылығы]]. [[Интроспекция]] жиі [[Түйсіну|түйсінумен]] ұқсастықта қарастырылады, бірақ ол сыртқы физикалық объектілер емес, ішкі [[психикалық ахуал]] туралы білімнің көзі ретінде түсіндіріледі. Дәстүрлі түрде кең таралған пікір бойынша, интроспекцияға ерекше эпистемологиялық мәртебе беріледі, өйткені ол қателеспейтін деп саналады. Бұл көзқарасқа сәйкес, интроспективті фактілерге қатысты, мысалы, адамның ауырсыну сезініп жатқанын немесе сезінбейтінін анықтауда қателесу мүмкін емес, себебі сыртқы көрініс пен [[шынайылық]] арасында айырмашылық жоқ. Алайда, бұл тұжырым қазіргі пікірталастарда сынға ұшыраған, ал сыншылар адамның жағымсыз қышуды ауырсыну деп қателесуі немесе жеңіл эллипсті шеңбер ретінде қабылдауы мүмкін деп мәлімдейді.<ref name=":13" /> Түйсіну және интроспекция арқылы алынған білім көбінесе негізгі немесе іргелі білім түрінде қызмет етеді. Кейбір [[Эмпиризм|эмпириктердің]] пікірінше, олар негізгі білімнің жалғыз көзі болып табылады және барлық басқа білімнің негізін қамтамасыз етеді.<ref name=":3" /> [[Жады]] түйсіну мен интроспекциядан ерекшеленеді, өйткені ол олар сияқты тәуелсіз немесе іргелі емес, себебі ол өткен тәжірибелерге негізделеді.<ref>Audi, Robert (2002). [https://philpapers.org/rec/AUDTSO-3 "The Sources of Knowledge".] ''The Oxford Handbook of Epistemology''. Oxford University Press. pp. 71–94. ISBN 978-0-19-513005-8.</ref> Жадының қабілеті өткенде алынған білімді сақтайды және оны қазіргі уақытта қолжетімді етеді, мысалы, өткен оқиғаны немесе досының телефон нөмірін еске түсіру кезінде.<ref>Gardiner, J. M. (2001). [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1088519/ Episodic memory and autonoetic consciousness: a first-person approach.] ''Philosophical Transactions of the Royal Society of London. Series B, Biological Sciences''. '''356''' (1413): 1351–1361. </ref> Жады әдетте сенімді білім көзі ретінде қарастырылады. Алайда, кейде ол алдамшы болуы мүмкін. Бұл бастапқы тәжірибенің сенімсіз болғанынан немесе жадының нашарлап, бастапқы тәжірибені нақты бейнелей алмауынан туындауы мүмкін.<ref name=":13" /> Түйсіну, интроспекция және жадыға негізделген білім тұжырымдық білімді тудыруы мүмкін, бұл белгілі фактілерден тұжырымдар жасау үшін [[Пайымдау|пайымдауды]] қолданылған кезде пайда болады.<ref name=":2" /> Мысалы: Чех [[Пошта маркасы|пошта маркасымен]] ашықхат туралы түйсіну арқылы алынған білім адамның досы [[Чехия|Чехияға]] саяхаттап барғаны туралы тұжырымдық білімге әкелуі мүмкін. Бұл білім түрі негізге алынған алғышарттарға жауапты басқа білім көздеріне тәуелді. Кейбір [[Рационализм|рационалистер]] бақылау мен интроспекцияға сүйенбейтін білім көзі ретінде рационалды интуицияны қолдайды. Олар, мысалы, "2 + 2 = 4" деген математикалық сенім тек таза ақыл арқылы негізделеді деп есептейді.<ref>Markie, Peter; Folescu, M. (2023). [https://plato.stanford.edu/entries/rationalism-empiricism/ Rationalism vs. Empiricism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 29 February 2024.</ref> [[File:Borochov-testimony.jpg|thumb|alt=Photograph of a person giving testimony|Айғақ арқылы алынған білім басқа адамдардың берген мәлімдемелеріне, мысалы, соттағы куәгердің мәлімдемесіне негізделеді.]] [[Айғақтар]] көбінесе басқа көздерден айырмашылығы, белгілі бір когнитивті қабілетке байланысты емес қосымша білім көзі ретінде қарастырылады. Оның орнына, бұл бір адамның белгілі бір фактіні басқа адамның сол фактіні айтуы арқылы біле алатынына негізделеді. Айғақ әртүрлі тәсілдермен берілуі мүмкін, мысалы, қарапайым сөйлесу, хат, газет немесе блог арқылы. Айғақ мәселесі – айғақтың білімге қалай және қандай жағдайларда алып келетінін анықтауда жатыр. Жиі кездесетін жауап – бұл айғақты жеткізушінің сенімділігіне байланысты. Тек сенімді көздерден алынған айғақтар ғана білімге негіз бола алады.<ref>Leonard, Nick (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/testimony-episprob/ Epistemological Problems of Testimony] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> == Шектеулері == Білімнің шегі мәселесі қандай фактілерді білу мүмкін еместігі туралы сұрақты қарастырады.<ref name=":14">Rescher, Nicholas (2009). ''Unknowability: An Inquiry into the Limits of Knowledge''. Lexington books. ISBN 978-0-7391-3615-7.</ref> Бұл шектеулер сыртқы әлем туралы білетін нәрселерге де, адамның өзін және жақсылық туралы не біле алатынына да әсер ететін сөзсіз [[надандық]] түрін білдіреді.<ref>Stoltz, Jonathan (2021). ''Illuminating the Mind: An Introduction to Buddhist Epistemology''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-090756-3.</ref> Кейбір білім шектері нақты адамдарға немесе белгілі бір жағдайларға қатысты болса, басқалары жалпы адамзатқа тән.<ref name=":14" /> Егер адам тиісті ақпаратқа қол жеткізе алмаса, мысалы, өткендегі ешқандай маңызды із қалдырмаған фактілер сияқты, онда ол факт адам үшін белгісіз болып табылады. Мысалы: Бүгінгі күні адамдарға [[Цезарь]] [[Наурыз идылары|өлтірілген күні]] таңғы асқа не жегенін білу мүмкін емес, бірақ бұл фактіні Цезарьдың өзі немесе оның замандастары білген болуы мүмкін.<ref>Rescher, Nicholas (2009a). ''Ignorance: On the Wider Implications of Deficient Knowledge''. University of Pittsburgh Press. ISBN 978-0-8229-6014-0.</ref> Тағы бір шектеу адамның танымдық қабілеттерінің шектеулілігімен байланысты. Кейбір адамдар жоғары дәрежеде абстрактілі математикалық ақиқаттарды түсінуге қабілетсіз болуы мүмкін, ал кейбір фактілер адам санасы үшін тым күрделі болғандықтан, ешбір адам оларды біле алмайды.<ref>Dika, Tarek (2023). ''Descartes's Method: The Formation of the Subject of Science''. Oxford University Press. ISBN 978-0-19-286986-9.</ref> Білімнің тағы бір шектеуі белгілі бір логикалық [[Парадокс|парадокстардан]] туындайды. Мысал: Кейбір идеялар ешқашан ешкімнің санасына келмейді. Оларды білу мүмкін емес, өйткені егер біреу ондай идеяны білсе, ол идея кем дегенде сол адамның санасында пайда болған болар еді.<ref>Weisberg, Jonathan (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/formal-epistemology/ Formal Epistemology] Stanford Encyclopedia of Philosophy. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> Белгілі бір салаларда нені білуге болатыны немесе болмайтыны туралы көптеген пікірталастар бар. [[Діни скептицизм]] – бұл [[Құдай]] немесе басқа діни [[Доктрина|доктриналар]] туралы сенімдер білімге жатпайды деген көзқарас.<ref>Kreeft, Peter; Tacelli, Ronald K. (2009). ''Handbook of Christian Apologetics''. InterVarsity Press. ISBN 978-0-8308-7544-3.</ref> [[Моральдық скептицизм]] – моральдық білімнің мүмкін емес екенін білдіретін әртүрлі пікірлерді қамтиды, яғни адамның не нәрсе моральдық тұрғыдан жақсы екенін немесе белгілі бір мінез-құлықтың дұрыс немесе бұрыс екенін біле алмайтынын білдіреді.<ref>Sinnott-Armstrong, Walter (2019). [https://plato.stanford.edu/entries/skepticism-moral/ Moral Skepticism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. </ref> [[Метафизика|Метафизикалық]] білімнің шектері туралы ықпалды теорияны [[Иммануил Кант]] ұсынған. Оның көзқарасы бойынша, білім [[Мән және құбылыс|сыртқы көрініс]] өрісімен шектеліп, адамдардан тәуелсіз өмір сүретін және сыртқы көріністің шеңберінен тыс жатқан [[Өз бойындағы нәрсе|өз бойындағы нәрселерге]] жете алмайды. Канттың айтуынша, метафизиканың мақсаты – заттардың өздерін сипаттау болғандықтан, ол метафизикалық білімнің мүмкін еместігіне, мысалы, [[Канттың антиномиялары|әлемнің бастауы бар ма немесе ол шексіз бе]], бұл туралы білу мүмкін еместігіне қорытынды жасайды.<ref>McCormick, Matt. [https://iep.utm.edu/kantmeta/ Immanuel Kant: Metaphysics] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''. Retrieved 29 February 2024.</ref> Сондай-ақ эмпирикалық ғылымдарда белгілі бір физикалық қасиеттер жұбының нақты шамаларын, мысалы, бөлшектің орны мен [[Дене импульсі|импульсін]] бір уақытта білу мүмкін емес деп есептейтін [[Анықталмағандық қатынасы|анықталмаушылық принципі]] сияқты білімнің шегі бар.<ref>Rutten, Emanuel (2012). ''A Critical Assessment of Contemporary Cosmological Arguments: Towards a Renewed Case for Theism''. Vrije Universiteit. ISBN 978-90-819608-0-9.</ref> Басқа мысалдар [[Хаос теориясы|хаос теориясымен]] зерттелген физикалық жүйелер болып табылады, олар үшін олардың қалай әрекет ететінін болжау іс жүзінде мүмкін емес, өйткені олар бастапқы жағдайларға соншалықты сезімтал, тіпті ең кішкентай өзгерістер мүлдем басқа мінез-құлық тудыруы мүмкін. Бұл құбылыс [[көбелек әсері]] ретінде белгілі.<ref>Yanofsky, Noson S. (2013). ''The Outer Limits of Reason: What Science, Mathematics, and Logic Cannot Tell Us''. The MIT Press. ISBN 978-0-262-01935-4.</ref> [[File:Philosopher,_marble_head,_Roman_copy,_AM_Corfu,_Krfm22.jpg|thumb|upright=.8|alt=Bust of Pyrrho of Elis|[[Пиррон]] алғашқы философиялық скептиктердің бірі болды.]] Білімнің шектері туралы ең қатаң ұстаным - [[радикалды немесе жаһандық скептицизм]], ол адамдарға білімнің кез келген түрі жетіспейді немесе білім мүмкін емес деп есептейді. Мысалы, [[түс дәлелі]] түйсіну тәжірибе білімнің көзі емес екенін айтады, өйткені түс көру сенімсіз ақпарат береді және адам оны білмей түс көріп жатуы мүмкін. Түс пен түйсінуді ажырата алмағандықтан, сыртқы дүние туралы түйсіну білімі жоқ деген пікір айтылады.<ref>Windt, Jennifer M. (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/dreams-dreaming/#CartDreaSkep Dreams and Dreaming] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref>[k] Бұл ой тәжірибесі [[жеткіліксіз негіздеме]] мәселесіне (underdetermination problem) негізделген, ол қолда бар дәлелдер бәсекелес теориялардың арасында ақылға қонымды шешім қабылдауға жеткіліксіз болғанда туындайды. Мұндай жағдайларда адам басқа теорияға емес, бір теорияға сенумен ақталмайды. Егер бұл әрдайым солай болса, онда жаһандық скептицизм орын алады.<ref name=":13" /> Тағы бір скептикалық аргумент білімнің абсолютті нақтылықты қажет ететінін болжайды және барлық адам танымының бұл стандартқа сай келмегендіктен, қателіктерге ұрынуы мүмкін екенін көрсетуге бағытталған.<ref name=":4" /> Радикалды скептицизмге қарсы ықпалды аргументтердің бірі радикалды скептицизмнің өзіне қайшы екенін айтады, өйткені білімнің жоқтығын жоққа шығару – бұл өз кезегінде білімге негізделген мәлімдеме.<ref name=":3" /> Басқа негіздемелер [[Қарапайым ақыл|қарапайым ақылға]] сүйенеді<ref>Lycan, William G. (2019). "2. Moore Against the New Skeptics". ''On Evidence in Philosophy''. Oxford University Press. pp. 21–36. ISBN 978-0-19-256526-6.</ref> немесе білімнің қателеспеушілігін талап етудің қажетті емес екенін мойындайды.<ref>McDermid, Douglas (2023). [https://iep.utm.edu/pragmati/#SH2b Pragmatism] ''Internet Encyclopedia of Philosophy''.</ref> Радикалды скептицизмді тікелей қорғаған философтар аз болғанымен, бұл ұстаным айтарлықтай ықпалды болып қала береді. Көптеген философтар оны эпистемологиялық теорияларға маңызды сынақ ретінде қарастырады және жиі өз теорияларының оны қалай еңсеретінін көрсетуге тырысады.<ref name=":4" /> [[Пирронизм|Философиялық скептицизмнің тағы бір түрі]] [[кішіпейілділік]] пен ашық ойлы қала отырып, [[Сабыр|сабырлыққа]] жетудің бір түрі ретінде тұжырым шығаруды тоқтата тұруды жақтайды.<ref>Attie-Picker, Mario (2020). "Does Skepticism Lead to Tranquility? Exploring a Pyrrhonian Theme". In Lombrozo, Tania; Knobe, Joshua; Nichols, Shaun (eds.). ''Oxford Studies in Experimental Philosophy''. Vol. 3. Oxford University Press. pp. 97–125.</ref> Білімнің аз радикалды шегін қателесу мүмкіндігін ешқашан толығымен жоққа шығаруға болмайтынын дәлелдейтін [[Фалибизм|фалибилистер]] анықтайды. Бұл ең жақсы зерттелген ғылыми теориялар мен қарапайым ақылға негізделген ең негізгі көзқарастар да қателікке ұрынуы мүмкін дегенді білдіреді. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Қосымша зерттеулер қателесу ықтималдығын азайтуы мүмкін, бірақ оны толықтай жоя алмайды. Кейбір фалибилистер бұл байқаудан скептицизмге келіп, білім жоқ деген қорытындыға келеді. Алайда, жиі кездесетін көзқарас бойынша, білім бар, бірақ ол қателіктерден сақтандырылмаған, яғни шектеулі.<ref>Rescher, Nicholas (1998). [https://www.rep.routledge.com/articles/thematic/fallibilism/v-1 Fallibilism] ''Routledge Encyclopedia of Philosophy''. Routledge. </ref> [[Прагматизм|Прагматистердің]] пікірінше, қателесудің бір салдары – зерттеу шындыққа немесе абсолютті нақтылыққа ұмтылмауы керек, оның орнына негізделген және дәлелденген сенімдерді қалыптастыруға бағытталуы қажет, сонымен қатар, бұл сенімдердің кейіннен қайта қаралуы мүмкін екендігін мойындау керек.<ref>Legg, Catherine; Hookway, Christopher (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/pragmatism/ Pragmatism] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University. Retrieved 24 March 2024.</ref> == Құндылығы == Білім пайдалы болғандықтан немесе өздігінен жақсы болғандықтан құнды болуы мүмкін. Білім адамға өз мақсаттарына жетуге көмектесу арқылы пайдалы болуы мүмкін. Мысалы, емтихандағы сұрақтардың жауаптарын білетін адам сол емтиханды тапсыра алады немесе қай аттың ең жылдам екенін біліп бәс тігу арқылы ақша табуға болады. Бұл жағдайларда білімнің [[Құралдық құндылық|құралдық құндылығы]] бар.<ref name=":15">Olsson, Erik J (2011). "The Value of Knowledge". ''Philosophy Compass''. '''6''' (12): 874–883. </ref> Білімнің барлық түрлері пайдалы бола бермейді және ұсақ-түйек мәселелерге қатысты көптеген сенімдердің құралдық құндылығы жоқ. Бұл, мысалы, белгілі бір жағажайда қанша құм түйіршіктері бар екенін білуге ​​немесе ешқашан қоңырау шалуға ниет білдірмейтін телефон нөмірлерін есте сақтауға қатысты. Кейбір жағдайларда білім теріс мәнге ие болуы мүмкін. Мысалы, егер адамның өмірі жырадан секіру үшін батылдық жинауға байланысты болса, онда қауіп-қатер туралы шынайы сенімнің болуы оларға әрекет етуіне кедергі келтіруі мүмкін.<ref name=":16">Degenhardt, M. A. B. (2019). ''Education and the Value of Knowledge''. Routledge. pp. 1–6. ISBN 978-1-000-62799-2.</ref> Білім құралдық құндылықтан бөлек, [[Құндылық теориясы|ішкі құндылыққа]] да ие болуы мүмкін. Бұл білімнің кейбір түрлері практикалық пайда әкелмесе де, өздігінен жақсы екенін білдіреді. Философ [[Дункан Притчард|Дункан Притчардтың]] пікірінше, бұл [[Даналық|даналықпен]] байланысты білім түрлеріне қатысты.<ref name=":8" /> Барлық білімнің, соның ішінде маңызы шамалы фактілер туралы білімнің, мысалы, ең үлкен алма ағашында кеше таңертеңгісін жапырақтардың жұп саны болғанын білу, ішкі құндылығы бар ма деген мәселе даулы. Білімнің ішкі құндылығын қолдайтын бір көзқарас бойынша, белгілі бір мәселе туралы ешқандай нанымның болмауы бейтарап күй болып табылады, ал білім бұл бейтарап күйден әрдайым жақсырақ, тіпті құндылық айырмашылығы өте аз болса да.<ref>Lemos, Noah M. (1994). ''Intrinsic Value: Concept and Warrant''. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-46207-5.</ref> [[File:Early Childhood Education USAID Africa.jpg|thumb|alt=Photo of early childhood education in Ziway, Ethiopia|Білімнің құндылығы білім беру саласында оқушыларға қандай білім беру керектігін шешуде маңызды рөл атқарады..]] Эпистемологиядағы нақтырақ мәселе білімнің неге немесе неліктен қарапайым шынайы сенімнен құндырақ екеніне қатысты сұрақты қамтиды.<ref name=":17">Pritchard, Duncan; Turri, John; Carter, J. Adam (2022). [https://plato.stanford.edu/entries/knowledge-value/ The Value of Knowledge] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Білімнің әдетте қандай да бір мағынада жақсы екендігі туралы кең келісім бар, бірақ білім шынайы сенімнен гөрі жақсы деген тезис даулы. Бұл мәселенің ертерек талқылануы [[Платон|Платонның]] «[[Менон (Платон)|Менон]]<nowiki/>» еңбегінде білім де, шынайы сенім де әрекетті сәтті бағыттай алады, демек, бірдей құндылыққа ие екендігі туралы пікір қарастырылады. Мысалы, [[Ларисса|Лариссаға]] жол табуға тырысқанда, шынайы сенім білім сияқты тиімді болып көрінеді.<ref>Plato (2002). ''Five Dialogues.'' Hackett Pub. Co. pp. 89–90, 97b–98a. ISBN 978-0-87220-633-5.</ref> Платонның пікірінше, білім неғұрлым тұрақты болғандықтан құндырақ.<ref name=":15" /> Тағы бір ұсыныс бойынша, білім өз қосымша құндылығын негізделуден алады. Бұл көзқарастың бір қиындығы, негіздеу сенімнің шынайы болуы ықтималдығын арттырғанымен, ол негізделмеген, бірақ шынайы сеніммен салыстырғанда қандай қосымша құндылық беретіні анық емес.<ref name=":17" /> Білім құндылығы мәселесі сенімділік теориясы (reliabilism) пен қасиет эпистемологиясы (virtue epistemology) тұрғысынан жиі талқыланады.<ref>Pritchard, Duncan (2007). "Recent Work on Epistemic Value". ''American Philosophical Quarterly''. '''44''' (2): 85–110.</ref> Сенімділікті білімнің шынайы сенімнің сенімді түрде қалыптасқаны туралы тезис ретінде анықтауға болады. Бұл көзқарас білімнің неліктен құнды екенін немесе сенімді сенім қалыптастыру үдерісі қосымша құндылық қосатынын түсіндіруде қиындықтарға тап болады.<ref name=":17" /> Философ [[Линда Загзебски|Линда Загзебскидің]] аналогиясына сәйкес, сенімді кофе машинасымен дайындалған бір шыны кофе сенімсіз кофе машинасы жасаған бірдей жақсы кофемен бірдей құндылыққа ие.<ref>Turri, John; Alfano, Mark; Greco, John (2021). [https://plato.stanford.edu/entries/epistemology-virtue/#EpisValu Virtue Epistemology - 6. Epistemic Value] ''The Stanford Encyclopedia of Philosophy''. Metaphysics Research Lab, Stanford University.</ref> Құндылық мәселесін шешудегі бұл қиындық кейде сенімділікке қарсы дәлел ретінде пайдаланылады.<ref name=":17" /> Қасиет эпистемологиясы керісінше, құндылық мәселесінің бірегей шешімін ұсынады. Қасиет эпистемологтары білімді танымдық қасиеттердің көрінісі ретінде қарастырады. Олар білімнің қосымша құндылығы оның қасиетпен байланысына негізделген деп есептейді. Бұл көзқарас танымдық қасиеттердің көрінісіндегі табыстың, нәтижелердің құралдық пайдасы болсын немесе болмасын, өздігінен құнды екендігіне негізделеді.<ref name=":15" /> Білімді алу және беру көбінесе жаңа ақпаратты алу үшін қажетті материалдық ресурстар және оны түсінуге қажет уақыт пен энергия сияқты белгілі бір шығындармен бірге келеді. Осы себепті білімнің құндылығын түсіну белгілі бір мәселе бойынша білім іздеу керек пе деген шешім қабылдауға тура келетін көптеген салалар үшін өте маңызды. Саяси деңгейде бұл қаражат бөлу үшін ең болашағы зор ғылыми-зерттеу бағдарламаларын анықтау мәселесіне қатысты.<ref>Stehr, Nico; Adolf, Marian T. (2016). "The Price of Knowledge". ''Social Epistemology''. '''30''' (5–6): 483–512.</ref> Осыған ұқсас алаңдаушылықтар мүдделі тараптар білім алу құнының осы білім бере алатын экономикалық пайдамен ақталатынын шешуі керек болатын бизнеске және қауіптерді анықтау және алдын алу үшін [[барлау]] деректеріне сүйенетін әскерилерге әсер етеді.<ref>Lengnick-Hall, Mark L.; Lengnick-Hall, Cynthia A. (2003). ''Human Resource Management in the Knowledge Economy: New Challenges, New Roles, New Capabilities''. Berrett-Koehler Publishers. ISBN 978-1-57675-159-6.</ref> Білім беру саласында білім құндылығы қандай білімді оқушыларға жеткізу керектігін таңдауда маңызды рөл атқарады.<ref name=":16" /> == Тарихы == Білім тарихы – әртүрлі салалардағы білімнің тарих бойында қалай дамып, жетілгенін зерттейтін сала. Ол ғылым тарихымен тығыз байланысты, бірақ [[философия]], [[математика]], [[білім беру]], [[әдебиет]], [[өнер]] және [[дін]] сияқты салалардағы білімді де қамтитын кеңірек аумақты қамтиды. Сонымен қатар, бұл сала белгілі бір [[қолөнер]], [[медицина]] және күнделікті тәжірибелерге қатысты іс-әрекетке негізделген білімді де зерттейді. Білім тарихы білімнің қалай жасалып, қолданылатынын ғана емес, сонымен қатар оның қалай таратылып, сақталатынын да зерттейді.<ref>Burke, Peter (2015). ''What Is the History of Knowledge?''. John Wiley & Sons. ISBN 978-1-5095-0306-3.</ref> [[Алғашқы қауым|Ежелгі дәуірге дейін]] әлеуметтік мінез-құлық пен өмір сүру дағдылары туралы білім ауызша түрде және әдет-ғұрыптар арқылы ұрпақтан ұрпаққа беріліп отырды.<ref>Bowen, James; Gelpi, Ettore; Anweiler, Oskar (2023). [https://www.britannica.com/topic/education Еducation] ''Encyclopedia Britannica''. </ref> [[Ежелгі дүние|Ежелгі дәуірде]] шамамен б.з.д. 3000 жылдан бастап [[Қосөзен (өркениет)|Месопотамия]], [[Мысыр]], [[Үндістан]] және [[Қытай|Қытайда]] ірі өркениеттер пайда болды. Осы кезеңде [[Жазудың шығуы|жазудың ойлап табылуы]] қоғамдағы тұрақты білімнің көлемін айтарлықтай арттырды, өйткені оны адам [[Жады|жадындағы]] кемшіліктерге тәуелді болмай сақтап, бөлісуге мүмкіндік берді.<ref>Doren, Charles Van (1992). ''A History of Knowledge: Past, Present, and Future''. Random House Publishing Group. ISBN 978-0-345-37316-8.</ref> Осы уақытта [[математика]], [[астрономия]] және [[медицина]] сияқты ғылыми салаларда алғашқы жетістіктерге қол жеткізілді. Бұл білімдер кейіннен б.з.д. 6 ғасырдан бастап [[Ежелгі Грекия|ежелгі гректермен]] ресми түрде жүйеленіп, айтарлықтай кеңейтілді. Басқа ежелгі жетістіктер [[ауыл шаруашылығы]], [[құқық]] және [[саясат]] салаларындағы білімге қатысты.<ref>Conner, Clifford D. (2009). ''A People's History of Science: Miners, Midwives, and Low Mechanicks''. Bold Type Books. ISBN 978-0-7867-3786-4.</ref> [[File:Printing machine of Johanes Gutenbrg1.jpg|thumb|upright=.8|alt=Photo of a replica of the printing press created by Johannes Gutenberg|15-ші ғасырда баспа станогының ойлап табылуы жазба материалдарға қолжетімділікті айтарлықтай кеңейтті.]] [[Ортағасыр|Ортағасырлық]] кезеңде діни білім басты назарда болды, ал діни мекемелер, мысалы, Еуропадағы [[Католик шіркеуі]], зияткерлік қызметке айтарлықтай ықпал етті.<ref>Kuhn, Thomas S. (1992). ''The Copernican Revolution: Planetary Astronomy in the Development of Western Thought''. Harvard University Press. ISBN 978-0-674-41747-2.</ref> [[Еврейлер|Еврей]] қауымдары діни мәтіндер мен еврей заңдарын зерттеу орталықтары ретінде [[иешива]] оқу орындарын құрды.<ref>Walton, Linda (2015). "Educational Institutions". In Kedar, Benjamin Z.; Wiesner-Hanks, Merry E. (eds.). ''The Cambridge World History: Volume 5, Expanding Webs of Exchange and Conflict, 500CE–1500CE''. Cambridge University Press. ISBN 978-1-316-29775-9.</ref> [[Ислам әлемі|Ислам әлемінде]] [[медресе]] мектептері құрылып, олар [[Шариғат|исламдық құқық]] пен [[Ислам философиясы|ислам философиясына]] бағытталды.<ref>Johnson, Mark S.; Stearns, Peter N. (2023). ''Education in World History''. Taylor & Francis. ISBN 978-1-317-81337-8.</ref> 8-13 ғасырлардағы [[Исламның Алтын дәуірі|Исламның Алтын дәуірінде]] ежелгі дәуірдің көптеген зияткерлік жетістіктері сақталып, жетілдіріліп, әрі қарай дамытылды.<ref>Trefil, James (2012). "Islamic Science". ''Science in World History''. Routledge. ISBN 978-1-136-49929-6.</ref> Осы кезеңде [[Марокко|Мароккодағы]] [[Әл-Қарауин университеті]],<ref>Aqil, Moulay Driss; Babekri, El Hassane; Nadmi, Mustapha (2020). "Morocco: Contributions to Mathematics Education From Morocco". In Vogeli, Bruce R.; Tom, Mohamed E. A. El (eds.). ''Mathematics And Its Teaching In The Muslim World''. World Scientific. ISBN 978-981-314-679-2.</ref> [[Мысыр|Мысырдағы]] [[Әл-Азһар университеті]],<ref>Cosman, Madeleine Pelner; Jones, Linda Gale (2009). ''Handbook to Life in the Medieval World, 3-Volume Set''. Infobase Publishing. ISBN 978-1-4381-0907-7.</ref> [[Ирак|Ирактағы]] [[Даналық үйі]],<ref>Gilliot, Claude (2018). "Libraries". In Meri, Josef (ed.). ''Routledge Revivals: Medieval Islamic Civilization (2006): An Encyclopedia - Volume II''. Routledge. ISBN 978-1-351-66813-2.</ref> [[Еуропа|Еуропадағы]] алғашқы университеттер<ref>Kemmis, Stephen; Edwards-Groves, Christine (2017). ''Understanding Education: History, Politics and Practice''. Springer. ISBN 978-981-10-6433-3.</ref> секілді әртүрлі аймақтарда жоғары білім орталықтары құрылды.Бұл кезеңде техникалық және қолөнер білімін сақтап, оны жетілдірген гильдиялар да қалыптасты.<ref>Power, Edward J. (1970). [https://babel.hathitrust.org/cgi/pt?id=uc1.$b201970&view=1up&seq=273 ''Main Currents in the History of Education''] McGraw-Hill. ISBN 978-0-07-050581-0.</ref> [[Ренессанс|Қайта өрлеу дәуірінде]], 14 ғасырдан бастап, [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманитарлық]] және [[Жаратылыстану ғылымдары|жаратылыстану]] ғылымдарына деген қызығушылық қайта артты.<ref>Black, Charlene Villaseñor; Álvarez, Mari-Tere (2019). ''Renaissance Futurities: Science, Art, Invention''. University of California Press. ISBN 978-0-520-96951-3.</ref>[[Баспа станогы]] 15 ғасырда ойлап табылып, жазбаша ақпарат құралдарының қолжетімділігін және халықтың жалпы [[Сауаттылық|сауаттылығын]] айтарлықтай арттырды.<ref>Steinberg, Sheila (1995). ''Introduction to Communication Course Book 1: The Basics''. Juta and Company Ltd. ISBN 978-0-7021-3649-8.</ref> Бұл оқиғалар 16-17 ғасырлардан бастап [[Ағартушылық дәуірі|Ағартушылық дәуіріндегі]] [[Ғылыми-техникалық революция|ғылыми серпілістердің]] негізі болды. Ол физика, химия, биология және әлеуметтік ғылымдар сияқты салалардағы білімнің күрт артуына әкелді. Осы дамумен бірге жүретін технологиялық жетістіктер 18-19 ғасырлардағы [[Өнеркәсіп төңкерісі|өнеркәсіп төңкерісін]] мүмкін етті.<ref>Thornton, Tim; Lanzer, Peter (2018). Lanzer, Peter (ed.). ''Textbook of Catheter-Based Cardiovascular Interventions: A Knowledge-Based Approach''. Springer Nature. ISBN 978-3-319-55994-0.</ref> 20 ғасырда [[Компьютер|компьютерлер]] мен [[Ғаламтор|ғаламтордың]] дамуы білімнің сақталуы, таралуы және жасалуы тәсілдерін түбегейлі өзгертіп, білімнің кеңеюіне алып келді.<ref>Danesi, Marcel (2013). ''Encyclopedia of Media and Communication''. University of Toronto Press. ISBN 978-1-4426-9553-5.</ref> == Білім туралы кейбір айтылымдар == *Quinn (1996): Білім дегеніміз арнаулы мамандар бойындағы қабілет байлығы, ол нақты білім, жоғары қабілет, жүйелі таным, өзін жасампаздыққа жігерлендіру қатарлылардың бірлігі. *Harris (1996): Білім дегеніміз ақпарат, мәдени жүйе және өмір тәжірибесінің жиынтығы. *Qunitas (1997): Білім дегеніміз кәсіпорынның пішінсіз байлығы. *Nonaka (1994): ақпар（message）мағынаға ие болған соң ақпаратқа（information） айналады, ал ақпарат жүйленіп реттелген соң шынайы білімге（knowledge） айналады. Білім адамзаттың тануы мен үйренуінің жемісі. == Білімділік == Білімділік - тәжірибені меңгерген дамыған тұлғаның сапасы, бұл арқылы ол қоршаған ортада бейімделуге, оны қорғау мен байытуға, ол туралы жаңа білім алуға және бұл арқылы өзін жетілдіруге қабілетті болады. Білімділік өлшемі білімдер жүйелілігі мен ойлау жүйелілігі болып табылады, бұл адамның өздігінен логикалық пайымдау арқылы білімдер жүйесіндегі жетіспеген түйіндерді қайта қалпына келтіре алатынында байқалады. "''Білім дегеніміз жатталған нәрсенің ұмытылған кездегі қалғаны''" (ежелгі нақыл сөз).<ref name="name" /> == Қарапайым білім == Қарапайым білім - күнделікті өмірде кәдімгі мінезді шақырып жіберетін білім. Шюцтің айтуынша, ол [[телефон]] қолдану немесе амандасу сияқты жай әрекеттерді орындау рецептіне ұқсастығы бар әлеуметтену арқылы қабылданған бірнеше үлкен үғымдардан тұрады. Этнометодология бұл ілімнің әлеуметтік әрекеттерде қалай қолданылатындығына қатысты тәжірибелік ойлауды қарастырады.<ref name="name">Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Әлеуметтану және саясаттану бойынша / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын - Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2006. - 569 б. ISBN 9965-808-89-9</ref> == Глобальды білім == Глобальды білім - оқушылардың түсінігін әлемді біртұтас етіп қалыптастыра қабылдау. Білімнің тұжырымдамасы, оқушылардың уғына білуге бағытталған. яғни жер бүкіл жер шары тұрғындарға ортақ үй болып келеді, барлық адамдар - бір жанұя және әр адам өмірді кұруға белсене қатысуға қабілеті бар, коммуникация ұштасу, түсінісу, эмпатия, мейір, ынтымақтастық, қызметтестік глобальды білімнің ең басты түсінігі болып келеді. == Политехникалық білім == Политехникалық білім - оқушыларды қазіргі заман өндірісін, қалдықсыз және [[экология]] жағынан таза технологияларын ұйымдастырудың негізгі ұстанымдарымен таныстыруға, [[компьютер]] техникасы мен механизацияланған және автоматтандырылған еңбектің қарапайым қазіргі заман жабдығында жұмыс істеуді үйретуге беттелген білім.<ref name="name" /> == Білім моделі == Білім моделі - жалпы мақсаттары мен білім мазмұны, оқу жоспарлары мен бағдарламаларды жобалауы, оқытушылар қызметін басқарудың жеке мақсаттары, оқушыларды топтау моделдері, бақылау әдістері мен есеп беруі, оқыту үрдісін бағалау амалдары енетін білім жүйесі. == Білім жүйесінің сыртқы ортасы == Білім жүйесінің сыртқы ортасы - осы немесе өзге аймақтың білім жүйесінің ішкі сипаттамаларына әсерін тигізген әр түрлі табиғат-райлы, демографиялық, экологиялық, әлеуметтік-экономикалық, саяси факторлардың жиынтығы. == Білім беру бағдарламасы == Білім беру бағдарламасы - белгілі деңгейдегі және бағыттағы білім берудің мазмұны. == Білім үрдісі == Білім үрдісі - мемлекеттік білім [[стандарт]]ына сәйкес тұлғаның білім, тәрбие және даму мәселелерін шешуге бағытталған, оқу-тәрбие және өздігінен білім алу үрдістерінің жиынтығы. == Білім цензі == Білім цензі - тиісті [[құжат]]пен расталатын білімнің белгілі бір деңгейі. == "Білім"баспасы == '''"Білім" баспасы''' — жоғары, орта арнаулы оқу орындарына арналған [[оқулық]]тар, [[әдістеме]]лер, ғылыми-танымдық, анықтамалық [[әдебиет]]тер шығаратын баспа. 1993 жылы 25 қарашада құрылған. “Білім” оқулықтар, ғылыми-танымдық, анықтамалық әдебиеттермен қатар әлеуметтік-саяси маңызы зор, өзекті тақырыпты қамтитын кітаптарды әзірлейді. Баспадан жыл сайын 40-қа жуық басылым жарық көреді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ «Бiлiм туралы заң»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081208080032/http://www.bala-kkk.kz/normativnye_pravovye_akty/zakon_ob_obrazovanii/ |date=2008-12-08 }} * [http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html «Білім баспасы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120129080300/http://pmp.kz/kazizd/287-blm-baspasy.html |date=2012-01-29 }} * [http://www.bookmark.kz/catalog/publisher.asp?id=+++6SF+++ "Білім баспасы"]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{wikify}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Ғылым]] faq24el2d9dabiaq8ql33fjju1rm0qt Мағына (лингвистика) 0 58907 3595073 3432114 2026-04-29T07:46:31Z Төлеген Мереке 179229 3595073 wikitext text/x-wiki '''Мағына''' ({{lang-en|Meaning}}) — сөздердің ұғымымен байланысты мәні, мазмұны. Сөз мағынасының қалыптасуына ұғымнан басқа да жәйттер себеп болады, ол адамның дүниеге көзқарасын, көңіл-күйін білдіреді. Сөз ұғымы тұтас, дербес болғанымен, мағынасы әлдеқайда кең әрі бірнешеу болуы мүмкін. Кез келген сөзде белгілі бір мағына болғанымен, сөздердің барлығы бірдей ұғымды білдірмейді. Мысалы, "Мына сиыр сүтті-ақ екен" деген сөйлемдегі “ақ” шылауында күшейту мағынасы бар да, "Сен ауылға бардың ба?" сөйлеміндегі “ба” деген [[шылау]]да сұраулық мағына бар. Бірақ бұлардың ешқайсысы да ұғымды білдірмейді. Сөз мағынасының әр түрлі [[эмоция]]лық реңкі болады. Мысалы, "қаз-қаз" (жүру), "түу, ойбай-ай" деген сөздер заттық логикалық ұғымды білдірмейді, бірақ оларда сүйіну, күйіну, өкінуді білдіретін эмоционалдық мағына бар. Ал ұғымда мұндай эмоциялық [[реңк]] болмайды. Сөз мағынасының [[лексика]]лық және [[грамматика]]лық түрлері бар. Тілдегі сөздердің мағынасы сол тілдің [[семантика]]лық жүйесінің бөлшегі болып табылады да, оның сөздік құрамымен, сөздердің мәтінде қолданылу ерекшелігімен, тілдің грамматикасы табиғатымен байланыста айқындалады. ==Түрлері== #Абсолюттік мағына - ең жоғары сапаны көрсететін немесе сипаттайтын, [[күшейтпелі шырай]]ды қажет етпейтін лексика. #Абстракты мағына - реляциалық мағынаға барабар; [[дерексіз зат есім]]ге тән. #Агентивті мағына - қатынасушы кісілердің мағынасы (қаз. аудармашы, әнші, куйші). Агентивті мағына -шы, -ші жұрнақтары аркылы жасалады). #Алфавиттік мағына - әдетте, сөз кұрамында айтылатын тіл дыбыстарының жазба тілде қағаз бетіне жазылуы және соған орай оқылуы үшін олардың белгілі бір таңбалармен белгіленуі шарт. Тіл дыбыстары жазуда белгілі бір графикалық [[таңба]]-әріптермен таңбаланады. Бірінен кейін бірі рет-ретімен орналасқан әріптердің жиынтыгы алфавит деп аталады. #Атрибутивтік мағына - [[сын есім]]дер тобына тән мағына, яғни сапалық, сындық мағынаны білдіреді. #Заттық мағына - сөздің негізгі бөлігінің немесе грамматикалық бөлігінің мағынасы. #Қосымша мағына - негізгі емес сөз мағынасы немесе формасы. #Бөліну мағына - сөйлем мүшесінің нашар синтаксистік қалыптан жоғары позицияға ауысуы яғни [[синтаксистік күшейтілу]]і. #Грамматикалық мағына - өзіне тән жалпы тіл мағынасы және кейбір [[синтаксистік кұрылымы]] бар сөздер мен сөз формалары. Тілде әрбір грамматикалық форма өзінше емес баска формалармен байланыста болады. Тілде грамматикалык магынаны көрсету үшін кем дегенде мағыналары бір-біріне карама-карсы екі форма қажет, - олар одан да көп болуы мұмкін. [[Грамматикалық мағына]] қарама-қарсы койылған баска формалардың магыналарына тәуелді болады. Грамматикалык мағынаның міндетті белгілері болады. Ол сөз колданыста міндетті тұрде қолданылуы керек. Дерексіздік, сөз қолданыста жиі қайталану, міндетілік- грамматикалық функцияның белгілері. Және осы магынаның міндетті тұрде өзіне тэн ерекше жұрнағы, қосымшасы, сөз тэртібі т.б. болуы керек. #Денотативтік мағына - мәннің ұғымдық ядросы, яғни стилистикалық, грагматикалық, модальдық, эмоциональдық, субъективті, коммуникативті т.с.с. нышандардан ада мағынаның «объективті» («номинативті», «жағдайдан тыс», «когнитивті», «репрезентативті», «фактілі», «диктапъды», «пәндік-реляциялық») компоненті. #Дескрипциялық мағына - ұқсату немесе теңестіру референциясы болған жағдайда сөз қолданыстанаты объектілерге қосылған атаулар, атау топтарын сөйлеуші объектінің жеке дара пішініне келістіріп, топтан бөліп алу қабілеттілігін [[анықтауыш дискрипция]] деп атау кабылданған (Б. Рассел термины) К. Даннелан анықтауыш дискрипциясын қол- даныс бойынша референттік және атрибутивтік деп екі типке (түрге) бөледі. Референттік қолданыста дискрипциялық мағына объектіні көрсету қызметін атқарады да, негізгі мағынасына ыкпал жасамайды. #Тіл бірлігінің мағынасы - сөз біткеннің бәрінде белгілі бір дыбыстық кұрылымның бірлігі болады. Бұл бірлік кездейсок түрде емес, тілдің фонетикалық заңдарына орайласып жасалады. Тілдің дыбыстық жағы оның материалдық жамылышын, оның физикалық формасын кұрайды. Белгілі бір дыбыстык кұрлымның бірлігіне ие болған сөздердің бэрі де белгілі бір мағынаны білдіреді. [[Фонема]] мен сөздің айырмашылығы сөзде белгілі мағына болады, ал фонемада еш мағына жоқ, тек сөз құрамында мағына ажаратушылык ролі бар. #Белгінің референциялық мәні - белгі мен сол белгімен белгіленген заттың арасындағы қатынас. #Интенсионалды мағына - экстенционалды мағынаға қарама-карсы тіл бірлігі ретінде қолданылатын сөз мағынасы. #Бастапқы мағына - тілдегі сөздердің төркіні, түбірі. #Категориялық мағына -сөздің белгілі лексикалық мағынасына әсер ететін магына. #Сапалық мағына - сапалык сын есім мен үстеуді біріктіретін магына. #Сапалық бағалау мағынасы - предикативтік мұше ретінде кызмет атқаратын үстеу мен зат есімнің магынасы. #Сандық бөлу мағынасы- форманың немесе сөздің толығымен өзгеріске берілмегенін көрсететін мағына. #Комбинативтік мағына-синтакстік тәсілдер құратын тіркестер мағынасы. #Комулятивтік мағына -дәлелденбеген сөздердің күрделі мағынасы. #Деректі мағына - физикалық заттарды белгілейтін сөздер магынасы. #Сөздің лексикалық мағынасы - сөздің мазмұны, былайша айтканда көріністің акиқаттығы немесе заттың және дыбыстың комплексі арасындагы сәйкестікті біздің ойымызбен бекіту лексикалық мәнді тасушы болып сөздің негізі болып табылады. #Морфемдік мағына - морфема - сөздің өзіне тэн магынасы бар ең кіші бөлшегі. Түбір морфема лексикалық немесе заттық мағынаны, [[аффикстік морфема]] [[грамматикалық мағына]]ны білдіреді. Түбір морфемада дербестік бар, ал [[аффикстік морфема]]да мұндай дербестік болмайды, олар сөзден тыс тұрып ешқандай мағынаны бере алмайды. #Номинативті (ТУРА) мағына - сездің заттар мен құбылыстардың және олардың белгілерінің бейнесімен тікелей байланысты лексикалық мағынасы тура магына немесе номинативті мағына деп аталады. #Нольдік мағына - ашық лингвистік мағынаның жоқтығы. #Жалпылыма - өздік мағына - жақты әрекеттің мазмұнын білдіретін етістік формасының мағынасы. #Образдық мағына - [[троп]] ретінде қоданылатын сөз. #Окказионалды мағына - сөздің белгілі жалпы магынадан ауытқып қолданылуы. #Негізгі мағына - 1. әртүрлі тэсілде колданылатын тіл бірлігінің инвариантты мағынасы; 2. заттың; 3. визуальды; 4. сөз мәнісінің түсінігі. #Қатыстық мағына - жеке немесе дара колданылмайтын, өрістетіп кеңейтуді және аныктауды; қажет ететін мағына. Абсолюттік мағынаға қарама-карсы мағына. #Ауыспалы немесе келтірінді мағына - сөздің ауыс мағынасы затқа тікелей бағытталмайды, басқадай заттар арқылы соган салыстырма ретінде колданылады. Бір адамның надандығын айтқымыз келсе мал, есек дейміз. Адам баласы жан- жануарлардың әрқайсысының өзіне тән жағымды-жағымсыз қылыктарын бір-біріне ауыстырып айту арқылы сан қилы экспресивті- [[эмоция]]лы мән тудырған. Бара-бара сол мағыналар әбден калыптасып, сөздің контекстік мағыналарына айналған. #Қосымша мағына - негізгі мағынаға қосылатын жанама мағына. #Құру мағынасы - синтаксистік конструкцияның мазмұндық бөлігі. #Предикативтік мағына -деп сөйлемдегі бастауыш пен баяндауыштың арасындағы байланысты атайды. #Жалғаулық мағына - бір- қыдыру сөздердің өзіне тән дербес логикалық мағынасы мен белгілі логикалык ұғымы болмайды да, сөз бен сөздің, сөйлем мен сөйлемнің арасындағы катынасты білдіру үшін немесе сәзге қосымша мағына істеу үшін жүмсалып, грамматикалық амал ретінде қызмет аткарады. Сөздердің бұл тобы дербестігін сақтай алмайды, тек сөйлем ішінде [[абстрактылы грамматикалық мағына]]ға ие болады. Мұндай сөздерге септеуліктер, жалғаулыктар, демеуліктер (шылаулар) жатады. Осындай мағыналық ерекшеліктері ескеріліп, тілдегі негізгі сөздерден бөлініп шылаулар көмекші сөздер деп аталады. #Сөйлемдік мағына - сөйлем - коммуникативті қызметімен, яғни шындық болымыстың бір бөлшегі жайында хабар беретін кызметімен, сипатталатын синтаксистік бірлік. Сөйлемнің құрылымдық үлгісі- бастауыш-баяндауыштық үлгі. Белгілердің бірі- интонация. Әрбір сөйлемге тән белгі - предикативтілік. Предикативтік сөйлемнің грамматикалық мағынасы ретінде танылады. Сонымен қатар сейлемде объективті-модальдық мағына (әр-түрлі грамматикалық амал-тәсілдер арқылы бірдеменіц осы шақта, өткен шақта немесе келер шақта іске асуы білдіретін немесе оның ықтимал, қалаулы яки қажетті екенін білдіретін мағына) мен субъективті-модальдык мағына (кушейту, әсерлеу, құптау, жақтырмау, сену, күдіктену және т.б.) да бар. #Туынды мағына - сөздің бойындағы әр-тұрлі мағыналардың табиғаты бірдей емес. Тіл білімінде сөздің мағыналарын әр тұрғыдан карастыру және осыған сәйкес, сөз мағыналарын түрліше топтастырып саралау дағдысы бар. Тарихи тұрғыдан алып қарағанда, сөз мағыналары негізгі мағына және туынды мағына деп аталатын екі түрге бөлінеді. Мысалы, ер деген сөздің 1. «еркек» деген мағанасы- бастапқы, негізгі мағына да; 2. «күйеу, бай»; 3. «батыл, батыр» деген мағыналары сөздің семантикалық жақтан дамуы барысында кейіннен пайда болған туынды мағыналар. #Аралық мағына - семантикалық дамуда кездесетін бастапкы мағына мен туынды мағынадан жасалған сөз. #Сөздің тура мағынасы -сөздің зат пен кұбылысқа жанама түрде емес, тура бағытталуын тура мағына деп атайды. Бұл лексикалык мағына дегенмен дәлме-дәл келеді. Тура мағынада сөздердің жан-жақты, емін-еркін қызметіне карай бұларды кейде еркін магына деп те атайды. #Реляциялық мағына -сөзбен сөзді байланыстырып, олардың бір-біріне қатынасын білдіретін аффикстер сөз түрлендіруші аффикстер, ал олардың сөз түрлендіруші аффикстердің, грамматикалық мағыналары реляциялық мағына деп аталады. Реляциялық мағына пайда болу жагынан тіл даму үрдісімен болып отыратын жағдай. Ол тілдің ішкі даму күбылысы аркылы туындайды. Реляциялық бірлік мәдени семантикадан да бөлінбейді. #Cинтаксистік мағына -сөздің сөйлемде белгілі бір синтаксистік қызмет атқаруына байланысты туған лексикалық мағынасы. #Сөздік мағына- сөздің сөйлемдегі емес жеке дара тұрғандағы бастапкы мағынасы. #Орташа мағына - орыс тілінде ырықты етіспен байланысты кездесетін етістіктің түрлері. #Ұлғайту мағынасы - сөзді үлкейтіп негізгі лексикалық мағынасына косымша қолданылатын мағына. #Визуалды мағына- белгілі тілге сіңіп, қабылданған мағына. Бұл мағына негізінен табиғи қолданыста болады. Окказиалдық мағына карама-қарсы. #Кішірейтілген мағына -сөзді кішірейтіп негізгі лексикалық мағынасына қосымша қолданылатын мағына. #Фразеологиялық байлаулы мағына - сөздің қалыптасқан тұрақты сөз тіркесінде көрінетін лексикалық мағынасы фразеологиялық байлаулы мағына деп аталады. Фразеологиялық байлаулы мағынада кез келген сөзбен емес, санамалы арнаулы сөздермен ғана тіркесіп қолданады. #Экстенсионалды мағына- сөйлеу контексінде табылатын сөз магынасы. Интенсионалды мағынаға қарама-қарсы.<ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Лингвистика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д., профессор Е. Арын – Павлодар: «ЭКО» ҒӨФ. 2007. ISBN 9965-08-235-9</ref> == Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub}} 234alxu89iranc178q3mbjtb5tyji03 Нарухито 0 61064 3594592 3487775 2026-04-28T13:16:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594592 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = монарх | Қазақша есімі = Нарухито | Шынайы есімі = {{lang-jp|徳仁}} | Суреті = Emperor Naruhito at TICAD7 (cropped).jpg | Атауы = Нарухито 8 қыркүйек 2019 жыл | Сурет ені = 200 | Елтаңба = Flag of the Japanese Emperor.svg | Елтаңба атауы = Жапон Императорының байрағы | Елтаңба ені = | Титулы = [[Жапония]]-ның [[Жапония императорларының тізімі|126-шы]] [[Жапония Императоры|Императоры]] | Лақап аты = Нарухито | Ту = Flag of the Japanese Emperor.svg | Ту2 = Imperial Seal of Japan.svg | Басқара бастады = [[1 мамыр]] [[2019 жыл]] | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = [[Акихито]] | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = [[22 қазан]] [[2019 жыл]] | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = [[Фумихито]] | Бірігіп басқарушы1 = | Бірігіп басқарушы1Басқара бастады = | Бірігіп басқарушы1Басқаруын аяқтады = | регент1 = | регент1Басқара бастады = | регент1Басқаруын аяқтады = | регент2 = | регент2Басқара бастады = | регент2Басқаруын аяқтады = | Премьер = [[Синдо Абэ]]<br />[[Йошихиде Сыга]]<br />[[Фумио Кисида]] | Вице-президент = | Президент = | Монарх = | Губернатор = | Вице-губернатор = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Түсініктемелер = | Діні = [[Синтоизм]] | Азаматтығы = {{JPN}} | Туған күні = 23.02.1960 | Туған жері = {{JPN}} [[Токио]] Тогу сарайы | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Жапон императорлық үйі|Ямато]] | Туған кездегі есімі = Нару | Әкесі = [[Акихито]] | Анасы = [[Митико]] | Жұбайы = [[Масако]] | Балалары = [[Айко ханшайым]] | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі =[[Гакусюин Университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = [[File:JPN Daikun'i kikkasho BAR.svg|50px|Хризантеманың жоғарғы ордені]] [[File:St. Olavs Orden stripe.svg|50px|Әулие Олафтың ордені]] [[File:QAT Order of Merit of the State of Qatar ribbon.svg|50px|Құрмет белгісі ордені (Катар)]] [[File:HUN Order of Merit of the Hungarian Rep (civil) 5class BAR.svg|50px|Құрмет белгісі ордені (Мажарстан)]] [[File:AUT Honour for Services to the Republic of Austria - 1st Class BAR.png|50px|«Австрия Республикасындағы қызметі үшін» Құрмет белгісі]] [[File:BEL - Order of Leopold - Knight bar.svg|50px|Леопольд I ордені]] [[File:Order of the Elephant Ribbon bar.svg|50px|Пілдің ордені]] [[File:Order of the Redeemer Ribbon bar.svg|50px|Құтқарушы ордені]] [[File:Cavaliere OMRI BAR.svg|50px|Италия Республикасы үшін құрмет белгісі]] [[File:Order of the Crown (Netherlands).svg|50px|Тәждің ордені (Нидерланды)]] [[File:PRT Order of Christ - Knight BAR.png|50px|Христа Ордені]] [[File:ESP Charles III Order CROSS.svg|50px|Карлос III ордені]] [[File:PHL Order of Sikatuna - Grand Cross BAR.png|50px|Сикатуна ордені]] [[File:Seraphimerorden ribbon.svg|50px|Серафимнің ордені]] [[File:Ribbon bar of the Order of Zayed.svg|50px|Заида Ордені]] [[File:Ord.Lion.Nassau.jpg|50px|Нассаудың Алтын Арыстаны ордені]] | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = Naruhito }} '''Нарухито''' ([[Жапон тілі|жапон.]] 徳仁 ; 23 ақпан [[1960 жыл]]) — [[Жапония]]ның 126-шы [[император]]ы ([[2019 жыл]]дың 1 мамырынан бастап). Ол таққа 2019 жылдың 1 мамырында әкесі [[Акихито]]ның биліктен кеткенінен кейін келді. Таққа отыру 2019 жылдың 22 қазанында өтті. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін дүниеге келген Жапонияның алғашқы императоры. Нарухитоның билігінің ұраны — [[Рэйва]] (令和), оның иероглифтері сәттілік, бейбітшілік пен келісім дегенді білдіреді<ref>[https://qazaqstan.tv/index.php/news/73413/ Жапонияда жаңа императормен Рэйва дәуірі басталады]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Балалық шақ және тәрбие == <gallery widths="250px"> Naruhito19610204.jpg|Нарухито-ның бала кезі 1961 жылдың ақпанында Catalpa ovata.jpg|Азуса мөр ретінде пайдаланылды. [[Катальпа]] деп аталатын ағаш түрі, сиыр еті көрсетілген. Rittaishi of Prince Naruhito.jpg|Ханзада [[Акихито]]ның ескертпелері (содан кейін: 31 жаста) 23 ақпан 1991 ж. Prince Naruhito wearing Sokutai.jpg|Мұрагер ханзада Нарухито (сол кезде) жолақталған сары шамды киіп, император Акихитоның тәжі рәсімінде, 1990 жылғы 12 қарашада ([[Хэйсэй]] 2) </gallery> Нарухито [[1960 жыл]]ы [[23 ақпан]]да [[Токио]]да күндізгі сағат төрттен кешкі уақытта (JST) дүниеге келді. Мұрагер болып жарияланбас бұрын ол Хиро-но-мия (浩宮) атағын иемденді. [[1989 жыл]]ы 7 қаңтарда атасы [[Хирохито]]ның қайтыс болуымен ол [[Тақ мұрагері (Жапония)|тақтың мұрагері]] болды. Қайырымдылықпен айналысады. 1982 жылы [[Гакусюин Университеті|Гакусюин университетін]] бітірген. 1983-1986 жылдары [[Англия]]да [[Оксфорд университетінің колледждері|Оксфорд Мертон колледжінде]] оқыды. 1989 жылы Гакусюин университетінің тарих магистрі дәрежесіне ие. Бос уақытында Нарухито виолада ойнайды, [[Альпинизм|жүгіруді]] және [[Жаяу туризм|серуендеуді]] жақсы көреді, сонымен қатар тауға өрмелеумен айналысады. Ол Оксфорд күндері туралы бірнеше мақалалар мен естеліктер жазды: Темза және мен: Оксфордтағы екі жылдық сипаттама. [[1974 жыл]]ы тамызда, ханзада 14 жаста болғанда<ref>{{harvnb|Hills|2006|p=56}}</ref>, ол үйге қонаққа [[Аустралия]], [[Мельбурн]]ге жіберілді. Нарухитоның әкесі, сол кезде мұрагер ханзада Акихито бір жыл бұрын сапарында оң тәжірибе жинап, ұлын да баруға шақырды. Ол кәсіпкер Колин Харпердің отбасында қалды -Жалпы сэр [[Джон Керр (генерал-губернатор)|Джон Керр]] ==Білімі== Нарухито төрт жаста болғанда, ол беделді [[Гакусюин]] мектебіне қабылданды, онда көптеген жапондық элиталық отбасылар мен нарикин (нувориши) балаларын жібереді. Жоғарғы сыныптарда Нарухито географиялық үйірмеге кірді. Нарухито [[Гакусюин Университеті]]н 1982 жылы наурызда тарих бакалавры дәрежесімен бітірді. [[1983 жыл]]дың шілдесінде ол [[Англия]]дағы [[Мертон-колледж (Оксфорд)|Мертон]] колледжіне, Оксфорд университетіне түсер алдында үш айлық қарқынды [[Ағылшын тілі|ағылшын]] курсына түсіп, онда 1986 жылға дейін оқыды. 18-ші ғасырдан 1989 жылға дейін. Ол кейінірек өзінің кітабында «Темза және мен - Оксфордта екі жыл туралы естелік» деп аталады. Ол шамамен 21 тарихи пабқа, оның ішінде ''Trout Inn-де болды''. Нарухито Жапония қоғамы мен драма қоғамына қосылып, [[Каратэ]] және [[Дзюдо]] клубтарының құрметті президенті болды. Ол колледж аралық теннис ойнады, Merton командасының алтыдан үшеуін таңдап, гольфтан сабақ алды. Мертондағы үш жылында ол сонымен қатар Біріккен Корольдіктің үш құрылтай еліндегі ең биік шыңдарды бағындырды: [[Шотландия]] [[Бен-Невис]], Уэльс Сноуден және [[Англия]]дағы [[Скофелл-Пайк]]. Оксфордта жүргенде, Нарухито сонымен бірге Еуропаның көрікті жерлерін аралап, оның көптеген патшалықтарын, оның ішінде [[британдық корольдік отбасы]]н кездестіре алды. Біріккен Корольдіктің роялдарының салыстырмалы түрдегі әдет-ғұрпы оны таң қалдырды: «[[II Елизавета|Елизавета]] патшайымы, ол таңқаларлық түрде өз шәйін құйып, бутербродтарға қызмет етті». Ол сонымен бірге [[Лихтенштейн]] ханзадасы [[II Ханс-Адам|Ханс-Адам II]]-мен шаңғы теуіп, [[Жерорта теңізі]]ндегі Мальоркада король [[I Хуан Карлос|Хуан Карлос I]]-мен бірге демалып, [[Норвегия]] мұрагер ханзадасы [[V Харальд|Харальд]] және мұрагер ханзада Соня және Нидерланды патшайымы Беатриспен бірге жүзді. Жапонияға оралғаннан кейін Нарухито [[Гакусюин Университеті]]не тарих ғылымдарының магистрі дәрежесін алу үшін тағы бір рет оқуға түсіп, 1988 ж. ===Зерттеуші ретінде=== * Тарихтың мамандануының себебі (жол тарихы, тарату тарихы): «мен бала кезімде мен анам Мичиконымен (сол кездегі ханшайыммен) сайтты аралап жүргенде тас [[Стела|ескерткіш]] таптым». Кейін «Мен бала кезімнен тасымалдау ортасы болып табылатын« жолға »әрқашан қызығушылық таныттым. Атап айтқанда, менің жолымнан кетпеу тұрғысынан, егер мен Акасака империялық жерін аралап жүрсем де, мен бұрын жолды білмей саяхатқа шығуға мүмкіндік алдым. Мен үшін жол белгісіз әлемді маған қосуда маңызды рөл атқарды. Есімде.<ref>『[[テムズとともに]]』徳仁親王、1993年、学習院総務部広報課、p150。</ref> * [[Түркия]]дағы 5-ші Бүкіләлемдік су форумының ашылу салтанатында түрік тілінде соңғы қоңырау соғылды және жиналған жер ду қол шапалақпен толды. Екінші жағынан, баяндамада су проблемалары Яайой кезеңінде «Карако-Каги қирандылары» сақиналық торының және Иеясу Токугаваның су тасқынына қарсы қауіпсіздікті түбегейлі жақсарту үшін жүзеге асырған «Тонегва Тохоку» жағдайын салу арқылы туындады. Тарих тұрғысынан. «Менің мәртебелім қабылдаушы елдің тарихы мен Жапонияның дәстүріне сүйене отырып, су мен адамдар арасындағы қарым-қатынастың нақты мысалын келтіреді. Эйда Ода дейді.<ref>『皇太子殿下〜皇位継承者としてのご覚悟』明成社、p46 - 54</ref> === Шетелде болу — бару=== * 1984 жылы (59-шоу) [[Оксфорд университеті]]нде оқып жүргенде Лондон саммитіне қатысу үшін [[Англия]]ға барған премьер-министр [[Ясухиро Накасонэ]] (сол кезде) патшайым [[II Елизавета|Елизавета II]]-нің күйеуі ханзада Эдинбург былай деді: Мен мүше».<ref>「プリンス浩宮」 薗部英一 日本映像出版 1987年</ref> * [[Моңғолия]]ға 2007 жылы барған кезімде (Хэйсэй 19) мен келгенімнен кейінгі күні жапондық ұсталғандарға ескерткішке гүл шоқтарын ұсындым. «[[Сібір]]дегі тұтқындардың 14 мыңы ([[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] бойынша) Моңғолияға ауыстырылып, 2000-ға жуығы қайтыс болды», — деді ол. Бұл үшін оған алғыс білдірген Жапон Моңғолия қауымдастығы «ол үлкен Хиномарудың туы ханзада пойызымен сәлемдесу үшін желбіреп, оны шығарып салғанын» айтты.<ref>『皇太子殿下〜皇位継承者としてのご覚悟』明成社、p94 - 97</ref> * Мен 2017 жылы [[Дания]]ға барған кезде (Хэйсэй 29) мен [[Копенгаген]] азаматтарының автопортреттеріне жауап бердім.<ref>[https://www.sankei.com/life/news/170618/lif1706180012-n1.html 皇太子さま、市民とご交流 ビール勧められ「次の機会に」 デンマークで運河沿いご散策] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210223071824/https://www.sankei.com/life/news/170618/lif1706180012-n1.html |date=2021-02-23 }} 産経新聞2017年6月17日（2018年5月21日閲覧）</ref> ===Хоббиі мен қызығушылығы=== Нарухито су саясаты мен суды үнемдеуге мүдделі. 2003 жылдың наурызында Үшінші Дүниежүзілік су форумының құрметті президенті ретінде ол форумның ашылу салтанатында «[[Киото]] мен жергілікті аймақтарды байланыстыратын су жолдары» атты баяндамасын жасады. 2006 жылдың наурызында Мексикаға барған ол төртінші дүниежүзілік су форумының ашылу салтанатында «Эдо және су көлігі» атты негізгі баяндаманы жасады. Ал 2007 жылдың желтоқсанында ол Азия мен Тынық мұхиты суының бірінші саммитінің ашылу салтанатында «Адамдар мен су: Жапониядан Азия-Тынық мұхиты аймағына дейін» атты еске алу сөз сөйледі. Нарухито скрипкадан ауып, виолонада ойнайды, себебі ол өзінің музыкалық және жеке талғамына сәйкес «тым көшбасшы, тым көрнекті» деп ойлады. Ол бос уақытында жүгіруді, серуендеуді және альпинизмді ұнатады. ==Неке және балалар== Нарухито 29 жасар [[Масако]] Овадаға екі рет ұсыныс жасады, ол өзінің әкесі [[Хисаси Овады]]ның жетекшілігімен Жапонияның Сыртқы істер министрлігінде дипломат болып жұмыс істеді, ол 2002 жылдан бастап [[БҰҰ-ның халықаралық соты|БҰҰ Халықаралық сотының]] судьясы болды, бұған дейін сыртқы істер вице-министрі және Жапонияның [[Біріккен Ұлттар Ұйымы|БҰҰ]]-дағы елшісі болды. 1993 жылдың 19 қаңтарында келісім жарияланды. [[1993 жыл]]ы 9 маусымда Жапонияның мұрагер ханзадасы және Масако Овада Токиодағы Императорлық [[Синтоизм|Синтои]]зм Шіркеуінде 800 шақырылған қонақ пен әлем бойынша 500 миллион адамның алдында бұқаралық ақпарат құралдары арқылы үйленді. Тойға көптеген тәждер мен Еуропа мемлекет басшылары да қатысты. Ерлі-зайыптылар [[Токио]]дағы Тогу сарайын өз үйлеріне айналдырды. Ерлі-зайыптылардың жалғыз баласы [[Айко ханшайым|Айко]], ханшайым Тоши [[2001 жыл]]ы 1 желтоқсанда дүниеге келді. ==Масако Овадамен үйленудің негізі== {{main|Тақуа ханзада Нарухито мен Масако Оваданың неке қию рәсімі}} [[File:Japanese 500-yen commemorative coin 1993 Imperial Wedding.jpg|thumb|200px|Императорлық үйлену тойына арналған 500 иендік монета]] [[File:Emperor Naruhito and Empress Masako in formal wedding robes.jpg|thumb|300px|Тақуа ханзада Нарухито мен [[Масако]] Оваданың неке қию рәсімі]] [[1986 жыл]]ы 18 қазанда (Showa 61) үлкен қызы Хигашимия Императорлық сарайында [[Испания Королі]] [[I Хуан Карлос|Хуан Карлос I]]-нің қызы [[Елена, герцогиня де Луго|Елена]] ханшайымға арналған шай рәсіміне Сыртқы істер министрлігі келісім бюросының директоры болған Сатоши Овада қарсы алды. Жақында шетелдік шенеуніктер үшін I типті емтихан тапсырған Масако Овадамен алғашқы кездесуде. 1987 жылы 25 сәуірде (Showa 62) Нарухито Такаенномияның патша сарайы Хисаши Кономия достарының тереңдеуіне мүмкіндік туғызу үшін өзінің ұлы мен Масако Оваданы шақырды.<ref>[[サンデー毎日]] 1993年1月24日号</ref> Осындай жолмен патшайымға үміткерлердің бірі болған Масаконың атасы [[Ютака Эгашира]] банк қызметкері болды, бірақ Nippon Nitrogen Co., Ltd. компаниясының негізгі банкінен, ол ластанудың төрт негізгі ауруы болған Минамата ауруын тудырды. Кепілдік бөлімі ретінде жаңадан құрылған Чиссоға жіберілгеннен кейін, ол президент болып тағайындалғаны, Media Scrum-дің бүлінуі және дипломаттың өзі жұмысына деген құлшынысы себебінен патшайымға үміткер болудан шеттетілді. Алайда, осы уақытта, сондай-ақ Нарухитоның ойында [[Масако]] болды және Токухито мен басқа патшайымдар медиа-парақтардың ұқсас зақымдалуына байланысты бірінен соң бірі бас тартты деген үміттер болды және Токунитоның үмітімен, Талқылау қатар жүрді. Бұл бұрынғы Жоғарғы Соттың судьясы, содан кейін Императорлық үй шаруашылықтары агенттігінің кеңесшісі болған, Шигемицу Данто «Эсаши қайта құру үшін Жапонияның Индустриалды банкінен Киссоға кірді. «Минаматата ауруының өршуіне заңды жауапкершілік жоқ». Асахико Томита мырза, бұрынғы Императорлық Үй Агенттігінің хатшысы кейінірек былай деді: «Сот шешімін ұсыну сияқты жағдайлар бар, бұл оң форма деп айтылады, бастамалар сияқты мәселелер бар, сондықтан біз бүгін [[Сёити Фудзимори]] мырзамен түрлі жағдайлар туралы сөйлестік, Мен осы уақытқа дейін біз оны қадағалай алмаймын деп ойлаймын. Бұл уақыт өткен кезде, қалай болатынын жалпы тарих »<ref>毎日新聞 1993年6月10日</ref>. Сонымен қатар, император [[Акихито]] мен патшайым [[Митико]] (сол уақытта) Императорлық үй басқармасына «ханзада таңдаған әңгімені жалғастырғаныңызды қалаймын» деді. Масако Овада Ұлыбританияда шетелден оқудан оралғаннан кейін, сыртқы істер жөніндегі бұрынғы хатшы Кенсуке Янагия Ішкі істер бюросының хатшысы Шойчи Фужиморидің өтініші бойынша және Императорлық Үй Агенттігі мен Овада отбасы арасында делдал болды және 1992 жылғы 16 тамызда (4-ші жыл) Янагия резиденциясы Сол кезде Токужин мен Масако тағы да кездесіп, қарым-қатынастарын қалпына келтірді. Сол жылдың 3 қазанында Токужин Императорлық үй басқармасында Шиннаихама Камоба күнінде үйленді. Овада отбасы бас тартты, бірақ Токужин [[Масако]]ға: «Мажаристтері Император мен Император да:» Біз сіздерді жылы қарсы аламыз «деді. Содан кейін, 12 желтоқсанда Масако Хигашимия императорлық сарайында келісімді қабылдағанын хабарлады. 25 желтоқсанда Хигашимия императорлық сарайында Токужин Масаконы императормен және императормен таныстырып, әңгімелесті.<ref>毎日新聞 1993年1月18日</ref> Келесі жылы, [[1993 жыл]]дың 6 қаңтарында (Хейсей 5), сағат 18: 45-те жаңалықтар келісімі алынып тасталды, сондықтан әр теледидар тұрақты бағдарламаны үзіп, [[Масако]]ның ханшайым болуға шешім қабылдағанын хабарлады. Сол жылдың 19 қаңтарында империялық кеңесте (Төрағасы: [[Премьер-Министр]] [[Киити Миядзава]] / Миязаваны жөндейтін кабинет) «Ханзада Нарухито ханзадасы мен Масако Овада арасындағы неке» бірауыздан қабылданды және сол күні екі адам баспасөз конференциясын өткізді. .. Келесі күннен бастап көптеген компаниялар газеттерге мерекелік жарнама жариялап, адамдар мерекелік көңіл-күйге оранды. 12 сәуірдегі салтанатты рәсімнен (тарту) кейін, үйлену рәсімі сол жылы 9 маусымда өтті. Басқа перспективалы үміткер - 1988 жылы күзде Акишиномия Фумихитомен қосарласқан император түлектерінің үлкен қызы және бұрынғы барон Барон Акаши Мотошо (Showa 63). Ол жоғалып кетті. Осыдан кейін ханшайымға ең ықтимал кандидат бұрынғы корольдік отбасының үлкен қызы Куниаки Куниаки (Импресс Казумидің жиені) болды, ол бірнеше байланыс жасап, телефон мен факс алмасты. Үй мен адам келісіп, оқиға шешілуге жақын қалды, бірақ тәж ханзадасының өзі Масако Овада туралы ойларын тастай алмады және бұл үлкен жетістік болды.<ref>『[[FLASH (写真週刊誌)|FLASH]]』1993年1月26日</ref> ===Мұрагерлікке байланысты келіспеушіліктер=== Айконың дүниеге келуі әйелдердің тағына мұрагерлік ету мүмкіндігі туралы мәселені көтеру қажеттілігін туғызды. Үкімет тағайындаған сарапшылар тобы 2005 жылғы 25 қазанда Кризантема тағының мұрагері туралы Императорлық заңға тек ер адамдар ғана өзгертіліп, әйелдердің мұрагерлік құқығына ие болуға кеңес берді. [[Салик ақиқаты|Тұздық жүйенің]] (агнатикалық немесе патриинеальды примогентация, мұрагерлік тек ерлер қатарында жүреді) когнитивтік примогенетура (Кастилия немесе Австриялық жүйелер, белгілі бір жағдайларда әйелдер таққа ие бола алатын кезде) немесе абсолютті [[Примогенитура]] (Швед жүйесімен) қағидатынан ауысу ұсынылды. ерлер мен әйелдердің мұрагерлік құқығы толық тең, ал мұрагер қарапайым премогенез арқылы анықталады). [[20 қаңтар]]да 2006 жылы [[Жапония Премьер-министрі|премьер-министр]] [[Джуничиро Коидзуми]] жыл сайынғы негізгі баяндамасының бір бөлігін осы мәселеге арнады және болашақта әйелдерге империялық таққа ие болуға рұқсат беретін заң жобасын [[Жапония Парламенті|парламентке]] жіберуге уәде берді. Коидзуми заң жобасын жасау уақыты мен егжей-тегжейін ашпады, бірақ әзірлеу 2005 жылы үкіметтік топтың қорытындысына сәйкес жүзеге асырылады деп атап өтті. Егер заң қабылданса, Айко алғашқы жапон тәжі ханшайымына айналуы мүмкін. Алайда, 2006 жылы князь Нарухитоның інісі князь [[Фумихито)|Акисино]] (Фумихито) үшінші рет әке атанды. Айко ханшайымнан гөрі [[Хисахито|туылған баланың]] жапон тағына көтерілу мүмкіндігі жақсы. 2007 жылдың қаңтарында премьер-министр [[Синдзо Абэ]] «Үй шаруашылығы туралы» заңға өзгерістер енгізу туралы ұсынысты қабылдамайтынын мәлімдеді. ===Масакомен жағдайды талқылау=== [[File:Naruhito-2008-1.jpg|thumb|200px|Нарухито, [[Бразилия]], 18 маусым 2008 ж]] [[2008 жыл]]дың 11 шілдесінде ханзада Нарухито «бейімделудің бұзылуы» деп диагноз қойылған және көпшілік алдында сирек кездесетін, [[Негізгі депрессиялық бұзылыс|депрессияның ауыр түрімен]] ауыратын, өзінің ауыр әйелі Ханшайым Масаконың ауыр жағдайын түсінуге және жанашыр болуға шақырды. Ханзада онсыз Испанияға 8 күндік сапармен болды: {{дәйексөз|Сізден Масако қазір айналасындағылардың көмегімен сауығып, жомарт шыдамдылық таныту үшін барлығын жасайтындығын түсінулеріңізді сұраймын.|date=2008-27-02}} Ерлі-зайыптылар үйлену тойының 15 жылдығын 2008 жылы 9 маусымда атап өтті. Ежелгі дәстүрлерге және 1947 жылғы Императорлық Отбасы туралы заңға сәйкес ер мұрагерін тууға қысым жасалды және ханшайымның ауруын жеңуге көмектесу үшін ескерілді. ==Жеке мүдделер== Нарухито Жердің су ресурстары мен оларды сақтау проблемаларына қызығушылық танытады. Осы мәселелерге қатысты, 2003 жылғы наурызда, 3-ші Бүкіләлемдік су форумының құрметті президенті ретінде ол «[[Киото]] мен жергілікті аймақтарды қосатын су жолдары» атты ашылу рәсімінде сөз сөйледі. Нарухито 2006 жылғы наурызда [[Мексика]]ға сапары кезінде 4-ші Дүниежүзілік су форумының ашылу салтанатында негізгі сөз сөйледі: «Эдо және су көлігі». Сонымен қатар, 2007 жылдың желтоқсанында ол 1-ші Азия-Тынық мұхиты су саммитінің ашылу салтанатында «Адамдар және су: Жапониядан Азия-Тынық мұхиты аймағына дейін» атты естелік дәріс оқыды. ==Қоғамдастық міндеттері== [[File:Crown Prince Naruhito and Crown Princess Masako 20160801 2.jpg|thumb|250px|Тақ мұрагері Нарухитоның сөзі Токио ғылыми мұражайында «Су шағылыстыру конвенциясының» алдында 2016 ж.]] [[File:Japan Koutaisi(son) Flag.svg|thumb|Жапонияның мұрагер ханзадасының байрағы]] [[File:Emperor Naruhito1.jpg|thumb|Нарухито топта отырады және коронация залы рәсімімен бетпе-бет келеді. Сары және сары түсті бояғыш шүберекке киіп, тұрақты тәжді киіңіз 22 қазан 2019 жыл]] Нарухито - ХХІ ғасырдың Дүниежүзілік су комиссиясының құрметті мүшесі және [[Дүниежүзілік банк]], [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] және Швецияның Даму агенттігі құрған ғаламдық су қоғамдастығының қамқоршысы.{{Citation needed|date=April 2019}} Ол [[1998 жыл]]ға дейін [[1998 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Жапония Олимпиадалық комитетінің қамқоршысы]] болды, содан кейін ол [[Халықаралық Олимпиада комитеті|Халықаралық Олимпиада Комитетінің]] мүшесі болды. Тәжінің атынан ол Жапонияда да, одан тыс жерлерде де түрлі өкілдік міндеттерді орындайды. Нарухито сонымен бірге Бой скауттар қозғалысының Дүниежүзілік ұйымының жақтаушысы болып табылады және 2006 жылы Жапондық балалар скауттары қауымдастығымен ұйымдастырылған жапон ұлттық фестивалі болып табылатын 14-ші Жапон бой скаут раллиіне (Ниппон Джамборье) қатысты. Нарухито сонымен қатар 1994 жылдан бастап Жапон Қызыл Крест қоғамының құрметті вице-президенті. [[2013 жыл]]ғы 30 сәуірде Нарухито мен Масако [[Виллем-Александр]] патшаның ұлықтау рәсіміне қатысты. 2015 жылдың 4 шілдесінде Нарухито мен Масако Тонга мемлекетінің королі [[VI Тупоу|Тупоу VI]]-нің тәжіне қатысты. Сол 14 қарашада 15 қарашада Император сарайының өмірлік дәстүрі - [[Дайдзёсай]]дың орталық рәсімі - «Дайжокюноги» өтті. Сол жылдың [[4 желтоқсан]]ында император мен императрица Миянака Санден Император сарайының сахнасында [[Таққа мұрагерлік|тақтың мұрагер]] болуына және бір кездері маңызды болып табылатын «Отсу фестиваліне» байланысты «жедел алғыс» бірқатар ұлттық актілерді аяқтады. Біз Окамиға ризашылықпен [[Аматэрасу|Кагураны]] ойнау үшін -[[Жапон императорларының Регалиясы]]ға бардық. Ол сол жылдың мамыр айынан бері жалғасып жатқан коронацияға байланысты рәсімдердің жабылуында өтті, патша отбасы, оның ішінде [[Фумихито]] Акисино және ханзада [[Кико (ханшайым)|Кико]] ханшайымы да қатысты. Мерекелік рәсімде, Кагураның өнерінен бұрын, император Хуангжин-өлім киген, шамамен 16:30 шамасында ақылды жерде қылыш пен 璽 (Магаматама) қасиетті құралдың үш түрін құрбандыққа шалатын самурай қызметшісі бар. Мен дәлізден өтіп, табындым. Содан кейін Он екі [[Дзюни-хитоэ|бөліктің костюмін]] киген императрица да тағзым етті. Қатысқан патша отбасы да дана адамның алдында ғибадат етті. Бұған дейін император мен императрион Миянакадағы үш храмға сол күні таңертең коронация мен «халық рәсімі» құрметіне фестивальдің аяқталатынын жариялау құрметіне тағзым еткен. Сол жылдың 1 мамырында «Кенрокудың мұрагерлік рәсімі» басталған коронацияға байланысты рәсімдер аяқталды, онда император таққа мұрагерліктің дәлелі ретінде үш қасиетті қазынаның бір бөлігін иемденді. <gallery widths="180" heights="120"> Emperor Naruhito and Empress Masako.jpg|Император Нарухито мен Император Масако (коронациядан бұрын патша ханзадалық дәуірінде 2018 жылы түсірілген) Toyota_Century_Royal_2.jpg|Император мен Император Акасака Императорлық Сарайы мен Император сарайы арасында [[Көлік|автокөлік]]пен тәждік күні 2019 жылдың 1 мамырында жүреді Emperor Naruhito 20190504b.jpg|Императордың жаңа тәжін, император [[сарай]]ын және [[Човаденнің қабылдау залы]] сарайын атап өтуге жалпы келуші (4 мамыр 2019 ж.) President Trump and First Lady Melania Trump Attend a State Banquet at the Imperial Palace (47958911508).jpg|[[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]] және оның әйелі [[Меланья Трамп]] Император сарайындағы кешкі асқа шақырылды (27 мамыр 2019 жыл) Ceremony of the Enthronement of His Majesty the Emperor at the Seiden7.jpg|Сөздерді шығаратын император Нарухито Ceremony of the Enthronement of His Majesty the Emperor at the Seiden8.jpg|Премьер-министр [[Синдзо Абэ]] үш рет ән айтты Court Banquets after the Ceremony of the Enthronement2019(1).png|Мерекелік рәсім (31 қазан 2019 жыл) Court Banquets after the Ceremony of the Enthronement2019(5).png|Нарухито [[Бруней]]дегі [[Бруней королі]] [[Хассанал Болкиах]] мен бірге дастарқан басында дастархан жайып жатыр Imperial Procession by motorcar after the Ceremony of the Enthronement2019(4).png|Мерекелік рәсім (10 қараша, 2019) Imperial Procession by motorcar after the Ceremony of the Enthronement2019(3).png|Мерекелік салтанатқа көрермендер жиналды Crown Prince Naruhito and Prince William 20150227.jpg|Тақ мұрагері Нарухито және ханзада [[Уильям, Уэльс ханзадасы|Уильям]] 2015 жыл </gallery> Короннан кейінгі бір жыл ішінде ол қоғамдық істерді ата-анасының әйелі мен әйелінен алды және Юкиюкиді (рәсімдерді және т.б. қоса) Жапонияның әртүрлі жерлеріне императрицамен өткізді. 2019 жылы (Рэйва 1), «70-жылдық ағаш отырғызу ұлттық фестивалі» (2 маусым: Айман префектурасы, Орман саябағы), «Халықаралық геосфера және қашықтықтан зондтау бойынша халықаралық симпозиумның ашылу рәсімі 2019» (29 шілде: Pacifico Yokohama) ), «Ұлттық соғысты еске алу рәсімі» (15 тамыз: Ниппон Будокан), «39-ші теңізге бай ұлттық турнир» (8 қыркүйек: Акита префектурасы Будокан), «34-ші ұлттық мәдени фестиваль «Мүгедектерге арналған 19-шы ұлттық өнер және мәдени фестиваль» (16 қыркүйек: Токи Мессе), «74-ші ұлттық атлетикалық кездесу» (28 қыркүйек: [[Касамацу стадион|Касамацу атлетикалық]] паркі атлетикалық алаңы), «Никкейдің 60-шы шет елдік турнирі» Еске алу күні (1 қазан: Конституция мемориалды залы), «Оңалтуды қорғаудың 70-жылдық мерейтойлық ұлттық конвенциясы» (7 қазан: [[Токио халықаралық форумы]]), 2020 (Рейваның 2-ші жылы) Оңалту орталығы мен Ұлттық кәсіптік оңалту орталығының 40 жылдық мерейтойына қатысу рәсімі (22 қаңтар: Мүгедектерді ұлттық оңалту орталығы) «Тек ағылшын тілінде)<ref name="okotoba_r02">{{cite web|author=|date=2020-01-22|url=https://www.kunaicho.go.jp/page/okotoba/detail/61|title=主な式典におけるおことば（令和2年）：天皇陛下のおことば – 宮内庁|publisher=[[宮内庁]]|accessdate=2020-05-04}}</ref>. 2019 жылғы 26 желтоқсанда (Рэйва) мен Мияги мен Фукусима префектураларына сол жылдың қазан айында болған № [[Хагибис (тайфун)|19 тайфун]] сияқты қиын аудандарды аралау үшін мен императрицамен бірге бір күндік сапарымда болдым. Жергілікті жүктемені ескере отырып, өзін-өзі қорғау күштерінің тікұшағы екі префектураның арасында жылжу үшін қолданылады. Бұл сол жылдың мамыр айында Нарухито таққа отырғаннан кейін, император мен императордың апатқа ұшыраған аймақтарға баруының алғашқы мүмкіндігі болды. Сол күні Император мен оның әйелі Сендай әуежайына арнайы ұшақпен келіп, тікұшаққа отырды және 10 адам қаза тапқан Миаги префектурасы, Игу-мыль, Марумори-Чоға көшті. Біз Абукума өзенінің саласы су басқан және шөгінді ағаш пен шөгінді қалған жерге бардық. Уақытша тұрғын үйдің мәжіліс залында біз зардап шеккендерге қоңырау шалып, апат салдарын жоюға қатысы бар адамдарды сұрадық. [[Фукусима (префектура)|Фукусима]] префектурасының [[Мотомия]] қаласында құлаған Адатара өзенінің жағалауының қалпына келу жағдайын бақылап, біз №19 тайфуннан кейін баспана ретінде пайдаланылған емдеу-сауықтыру нысандарын араладық, Мен алаңдаушылық білдіретін сөздер айттым.<ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/life/news/191226/lif1912260020-n1.html|title=両陛下、宮城・福島の台風被災地お見舞い|publisher=[[産経ニュース]]|date=2019-12-26|accessdate=2020-04-27}}</ref> 2020 жылдың 1 қаңтарында (Рейваның 2-ші жылы) біз коронациядан кейінгі бірінші Жаңа жылды тойлаймыз және біз Жаңа жылдық салтанатты рәсім болып табылатын төрт күндік ғибадат пен жыл соңындағы мерекеге қатысамыз. Осыдан кейін ол [[Масако]] Импрессімен бірге Жаңа жылды қарсы алу рәсіміне барды<ref name="schedule2020JANMAR">{{cite news|url=https://www.kunaicho.go.jp/page/gonittei/show/2?quarter=202001|title=天皇皇后両陛下のご日程：令和2年（1月～3月）- 宮内庁|publisher=[[宮内庁]]|date=2020-03-31|accessdate=2020-04-06}}</ref>. 2 қаңтарда біз ата-анамыздың императорларымен және императорларымен жалпы Жаңа жылдық қонаққа барамыз, олар елден шыққаннан кейін алғаш рет көпшілік алдында шығады. 3 қаңтарда түпнұсқа фестивальдің салтанатты рәсімі өтеді. 14 қаңтарда дәріс басында және 16 қаңтарда ән басында басқа [[Корольдік отбасы|патша отбасыларымен]] бірге. Сол жылдың 25 қаңтарында ол [[Рёгоку Кокугикан]]ға ([[Сумида]] Вард, Токио) императрица Масако және үлкен қызы Айко екеуімен бірге барып, алғашқы сумо оқиғасының 14-ші күні күш-жігерін бақылап көрді. 2017 жылдың мамыр айынан бастап Токужин мен Масако сумен күрес матчының куәсі болды, ол Императордың тәжінен кейінгі алғашқы Тенрё Сумо болады. Айконың ата-анасы 2007 жылдың қыркүйегінен бері қарап келеді (Хэйсэй 19)<ref name="両陛下と愛子さま、大相撲ご観戦　令和初の天覧相撲">{{cite news|url=https://www.sankei.com/life/news/200125/lif2001250040-n1.html|title=両陛下と愛子さま、大相撲ご観戦　令和初の天覧相撲|publisher=[[産経ニュース]]|date=2020-01-25|accessdate=2020-04-27}}</ref>. Сол жылы 10 ақпанда Санкомару Шозокан қаласында [[Масако]] императриалымен «[[Императорлық коллекциялар мұражайы (Токио)|Рэйва дәуіріне қош келдіңіздер]]» атты арнайы көрме өтті.<ref name="両陛下と愛子さま、大相撲ご観戦　令和初の天覧相撲"/> Сол жылдың 23 ақпанында коронациядан кейін бірінші [[императордың туған күні]]не 60 жасқа толады (60 жас). Сол күні Император сарайында императордың туған күніне арналған жалпы сапар жаңа [[COVID-19 пандемиясы|коронавирустық инфекцияның]] таралуына байланысты тоқтатылады. Осыдан екі күн бұрын, 21 ақпанда, біз Акасака император сарайында баспасөз мәслихатын өткіздік.<ref name="birthday_interview2020">{{cite news|url=https://www.kunaicho.go.jp/page/kaiken/show/30|title=天皇陛下お誕生日に際し（令和2年） 天皇陛下の記者会見（会見年月日：令和2年2月21日、会見場所：赤坂御所） - 宮内庁|publisher=[[宮内庁]]|date=2020-02-21|accessdate=2020-04-06}}</ref> Сол жылдың 6 сәуірінде «Императорлық үй шаруашылығы» агенттігі императордың [[Әл-ауқаттылық|тәжімен байланысты]] әлеуметтік қамсыздандыру бизнесіне, «Балалардың болашақты қолдау қоры» мен NPO корпорациясына (белгілі бір коммерциялық емес ұйым) қайырымдылық көмек көрсетуге шешім қабылдады (Белсенді корпорация) «[[Абсолютті кедейшілік|Жалпыұлттық апаттарға арналған еріктілерді қолдау тобының желісі]]» әрқайсысы 50 миллион иен болатынын мәлімдеді. Садақа Императордың жеке «ақшалай қаражаты» есебінен жасалады және балалар арасындағы [[Жапониядағы кедейлік|кедейлікпен]] байланысты жобаларға және құрбан болушыларға қолдау көрсету жобаларына жұмсалады деп айтылады. Сол күні империалистік үй басқармасы бас менеджерінің орынбасары Кенджи Икеда: «Мажеститтер Император мен Императорлар халықтың кедейлік мәселесі туралы түсінігін және Гейсей дәуірінде болған апаттар салдарынан рөлі артып келе жатқан еріктілердің құрбандарға қолдауын түсінуді тереңдетеді. Мен бұған сенемін ». Жапония Конституциясының 8-бабында егер империялық отбасы қайырымдылық жасаса, Диета дауыс беруі керек, ал қайырымдылық мөлшері жылына 18 миллион иеннен асады. Сол жылы наурызда [[Жапония кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасының]] (Ассамблеяның өзгеруі) 201-ші сессиясында император 30 сәуірге дейін әлеуметтік қамсыздандыру қызметтеріне 100 миллион иенге дейін көмек беруге рұқсат беретін қарар қабылдады. Әкесі Акихитоның көтерілу кезінде, екі топқа, балаларды қорғау және мүгедектерді қолдау үшін жалпы сомасы 100 миллион иен 50 миллион иен сыйға тартылды.<ref>{{cite news|url=https://www.kunaicho.go.jp/page/okotoba/show/49|title=天皇陛下御即位に際しての賜金について（令和2年4月28日） - 宮内庁|publisher=[[宮内庁]]|date=2020-04-28|accessdate=2020-05-04}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/life/news/200406/lif2004060052-n1.html|title=陛下ご即位に伴う1億円、寄付先が決定|publisher=[[産経ニュース]]|date=2020-04-06|accessdate=2020-04-28}}</ref> 10 сәуірде Императорлар мен олардың әйелі Акасака Императорлық Сарайында резиденцияға коронавирустық жұқпалы аурулардың жаңа түрлеріне қарсы күрес шаралары жөніндегі үкімет сарапшыларының отырысына Төрағаның орынбасары [[Шигеру Оми]]ді шақырды және ол өзінің дәрісі ретінде Жапония мен шетелдердегі [[Денсаулық сақтау|инфекциялық жағдай]] туралы бір жарым сағатқа жуық түсіндірді. Алынған (барлық [[Респиратор|үш маска]]). Бастапқыда 6 сәуірге жоспарланған, ол [[төтенше жағдай]] туралы декларация шығарылған кезде кейінге қалдырылды. Басында Император медициналық қызметкерлерге алғысын білдіріп: «Біз барлығымыз бірге осы жұқпалы ауруды бақылау және қазіргі қиын жағдайдан шығу үшін бірге жұмыс істейміз. Мен шын жүректен үміттенемін ». Жазбаларды жазып жатқанда, Император мен ханым «Медициналық көмектің құлдырауын қалай болдырмауға болады?» Сияқты белсенді сұрақтар қойды.<ref>[https://www.ktk.kz/kz/newsfeed/article/2020/01/28/138524/ Жапония тұрғыны қытай туристерінен коронавирус жұқтырған ktk.kz сайтының материалдарын пайдалану Материалды мәтіннің бірінші немесе екінші сөйлемінде негізгі мәтін ретінде бір шрифтпен орналастырылуы тиіс материалға тікелей гиперсілтеме болған кезде рұқсат етіледі.28.01.2020]</ref> Жаңа коронавирустың ([[Жапониядағы 2020 жылғы коронавирус пандемиясы|COVID-19]]) инфекциясының таралуына қатысты Император мен ханым сол жылдың наурыз айында Гакушуин әйелдер орта мектебінің үлкен қызы Айко Наиконы бітірген кезде шыққан құжатта айтты. Мен жасап жатқан түрлі қиындықтар мен қиыншылықтарға қатты алаңдаймын».<ref>{{cite news|url=https://www.sankei.com/life/news/200410/lif2004100126-n1.html|title=両陛下、感染拡大ご憂慮　専門家から進講|publisher=[[産経ニュース]]|date=2020-04-10|accessdate=2020-04-28}}</ref> 14 сәуірде түстен кейін император сарайға маска киіп кірді және жабысқақ күріш пен [[жабысқақ күріш]]тің екі түрінен [[күріш]] егетін күріш егуді бастады. Император [[Хирохито]] Император сарайында фермерлерге қиындықты сезіну үшін күріш өсіруді бастады. Императорға балама болып табылатын 2019 жылдың сәуірінде (Хейсей 31) әкесі Император (сол кездегі император) тұқым отырғызды, ал император күріш егіп, оны жинады. Бұл күріш Император сарайында және басқа жерлерде пайдалану үшін қарастырылып жатыр, император күріш егіп, оны жинағаннан кейін. * 1960 жылы 23 ақпанда сағат 16: 15-те (Showa 35) Токио, [[Тиёда]]-ку, Чиодадағы [[Токио Император сарайы|Императорлық үй]] шаруашылығы агенттігінің ауруханасында дүниеге келді. Әкесі тақ мұрагері Акихито мен анасы Мичико (сол кездегі екеуі) арасындағы екі ұл мен бір әйелдің бірінші императордың баласы (бірінші бала). * 1964 (39-шоу) * [[Гакусюин балабақшасы]]на 13 сәуірде кірді. * 29 қазан, Хакама рәсімі. * Гакусюин бастауыш мектебіне 1966 жылы 8 сәуірде қабылданды. * Гакусюин орта мектебіне 1972 жылы 8 сәуірде қабылданды. * Гакусюин орта мектебіне 1975 жылы 7 сәуірде қабылданды. * 1980 (Showa 55) * 23 ақпан (ересек адам: 20 жаста), Қару рәсімі (Император сарайы, көктем мен күзде) * 30 қарашада ол Хризантема гүлі орденінің Ұлы орденін алды. * Гакусюин университетінің хат факультеті, тарих факультетін 1982 жылы 8 сәуірде бітірді (Showa 57). * 1983 жылдың 15 қазанында (Showa 58) Мертон колледжіне оқуға түсті, Оксфорд университеті, Англия. * 1988 жылы (1988) Гакушуин университетінің гуманитарлық ғылымдар мектебінің магистратурасын аяқтады (өнер магистрі). * 1989 жылы 7 қаңтарда (Showa 64), 28 жасында Шоу императоры Киого, оның әкесі Акихито (сол кезде) Жапонияның Конституциясы мен Императорлық үй кодексіне негізделген 125-ші император ретінде бекітілді және тақ мұрагері. (Таққа мұрагерлік құқығының 1-ші орны, заңды мұрагерлер). * 1991 жылы 23 ақпанда (31 жаста), 31 жасында ханзада Тайишидің салтанат рәсімінде (Тадаши, Мацума сарайы). Оған құмыраны кесетін қылыш беріледі (Омотесоба сарайы, Финикс). * 1993 ж. (Хейсей 5) * 19 қаңтарда (32 жаста) сол кездегі [[Жапония Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі Солтүстік Америка бюросының 2 Солтүстік Америка бөлімінің қызметкері болған Масако Овада ханшайымға бейресми түрде ұсынылды. * 12 сәуір, Хананоги (Овада үйі, Минами, Токио) * 9 маусым, үйлену рәсімі (Миянака Санден, Кеншо) * 2001 жылғы 1 желтоқсанда (41 жаста) 1-ші императордың қызы / үлкен қызы Айко Кеймия дүниеге келді. * 2019 (Рэйваның бірінші жылы) * 1 мамырда (59 жаста) [[Жапония Конституциясы|Жапон конституциясы]] мен Императорды ұрлауға қатысты «Үй шаруасындағы империялық заңның» ерекше заңы негізінде (59 жас), 126-шы императорға дейін көтерілді (Акихитодан Наухитоға дейін Таққа отырды). Сол күні Жапония үкіметі Нарухитоға Ұлы хризантема, ожерель, [[Павловнии Гүлдер ордені|үлкен вольф гүлі]] мен [[мәдениет ордені]]н берді 6 ескерту. Кенрокудың мұрагерлік рәсімі және тәжден кейін Асами рәсімі.</ref><ref name=":0">{{Cite web|title=令和元年5月1日（水）午前 {{!}} 令和元年 {{!}} 官房長官記者会見|url=https://www.kantei.go.jp/jp/tyoukanpress/201905/01_a.html|website=首相官邸ホームページ|accessdate=2019-06-07|language=ja|publisher=[[内閣官房]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190607073452/http://www.kantei.go.jp/jp/tyoukanpress/201905/01_a.html|archivedate=2019-6-7}}</ref> * Сол жылы 22 қазанда (59 жаста) коронация залының салтанатты рәсімі өтті. * Сол жылдың 9 қарашасында (59 жаста) «Мәртебелі император таққа арналған ұлттық фестиваль». * Сол жылы 10 қарашада (59 жаста) мерекелік салтанат өтті. * Сол жылы 14 және 15 қараша (59 жаста), Дайишо фестивалі (Дайишогу рәсімі) ===Вьетнамға алғашқы сапары=== 9 ақпанда дүйсенбіде мұрагер ханзада Нарухито [[Вьетнам]]ға сапармен Жапониядан кетті. Бұл [[Хризантема тағысы|Хризантема тағының]] мұрагері [[Коммунизм|коммунистік]] елге алғашқы сапары. Бір аптаға созылған сапар барысында ол [[Ханой]]да [[Вьетнам президенті|президент]] [[Нгуен Минь Чьет]]пен кездесті және Вьетнамның орталық аймағындағы ежелгі [[Хюэ]] қаласына, сондай-ақ оңтүстігінде [[Хошимин]] қаласына барды. Сапар екі ел арасындағы дипломатиялық қатынастардың 35 жылдығын атап өтті. Жапония - Вьетнамның ең ірі шетелдік импорттаушысы. ==Ескеррту== * «Әдемі заттарды көргенде бағалай алатын адамдар» * «Бұдан былай сіз қандай да бір шет тілінде сөйлей білуіңіз керек». * «Егер сіз [[Нью-Йорк]]тегі [[Tiffany & Co.|Тиффаниға]] барып, мынаны немесе біреуін сатып алсаңыз, бұл мәселе». * «Кез-келген адаммен оңай сөйлесе алатын адам. Табиғи жағдайда адамдармен кездескенде де сөйлесе алатындай жағдай жасай алатын әйел. Сөйлескенде қарапайым, бірақ қажет кезде өз пікірін айта алатын әйел». * Жоғарыда айтылғандай, 1985 жылы (Showa 60) шетелде оқудан оралғаннан кейінгі баспасөз конференциясында Англияға «Сіз ханшайым ретінде қандай адамды қалайсыз?» Деген сұраққа жауап берді.<ref>3 ұпайдан жоғары «Ханзада Комия» Eiichi Sonobe Japan Video Publishing</ref> * «Адамдардың сезімдерін, уайымдары мен азаптарын түсінетін біреудің болғаны жақсы». * Жоғарыда айтылғандай, 1986 жылы (Showa 61) туған күніме арналған баспасөз конференциясында менен ханшайымның идеалды бейнесі туралы сұрадым. * «Ортағасырлықтарға қол жетімді» * Мен 1983 жылы шетелде оқыған [[Оксфорд университеті]]нің Мертон колледжі туралы 1264 (1983). * «Мен өзімнің пікірімді нақты білдіргеніме және киімнің қарапайым екендігіне (жапон әйелдеріне қарағанда) әсерлендім». * Шетелде оқығаннан кейін алты ай өткен соң, [[1983 жыл]]дың желтоқсанында өткен баспасөз конференциясында Ұлыбританиядағы студент қыздар туралы. * «Мен жатақхананың барлық бөлмелерін ескерткіш ретінде алғым келеді». * 1985 жылы қазан айында Оксфорд университетінде шетелде оқығаннан кейінгі әсер. * «Мен сізді шын жүректен құттықтағым келеді. Норико Кавашима бізде көптен бері болып келеді және оған өзінен кіші қарындасындай қарады ... Менің ойымша, оның ағасы мен Норико өте жарасымды болды». * «Кейде маған Кавашима отбасыларынан көптеген сұрақтар келіп түсті, ал олар үшін тұрақсыз болғаны жақсы болмады. Мен оларға үйленуге кеңес бердім. Мен оны өз қарқыныммен жасаймын. Менің барғым келеді. » * Жоғарыда айтылғандай, 1989 жылғы 21 қыркүйектегі баспасөз конференциясында (1989), король Бунжинді тарту туралы сұраққа жауап ретінде. «Мен князьді жариялау рәсіміне шын жүректен ынтамын және ханзада ретіндегі міндеттерімнің маңыздылығын ескере отырып, өз міндеттерімді орындау үшін барымды саламын». * 1991 жылы 23 ақпанда, Тацуатиконың ілтипатымен. * «Императорлық отбасында болуға байланысты әр түрлі мазасыздықтар мен уайымдар болуы мүмкін, бірақ мен Масако-санды қорғауға бар күшімді саламын». * 1992 жылдың қараша айының екінші жартысында ханшайым Масако өзінің үйленуі үшін баспасөз конференциясында сол кезде кездесіп жүрген Масако Овадаға (сол кезде) өзінің сөзін жариялады.<ref>Иомиури Шимбун 1993 жылғы 20 қаңтар</ref> «Сонымен қатар Масаконың дипломат ретіндегі мансабын және жеке басынан бас тартуға көшудің болғаны рас».<ref>{{cite web|url=http://www.kunaicho.go.jp/okotoba/02/gaikoku/gaikoku-h16az-europe.html|title=皇太子殿下の記者会見 デンマーク・ポルトガル・スペインご訪問に際し（平成16年）|author=宮内庁|accessdate=2009-11-14}}</ref> * 2004 жылы (2004), Еуропаға бармас бұрын өткен баспасөз конференциясында. Жеке тұлғаны жоққа шығару ескертулері деп аталады. «Мен Императорлық кодекс бойынша сарапшылар кеңесінің қорытынды есеп бергенін және оның мазмұнын білемін. Ата-ана ретінде мен көп ойлануым мүмкін, бірақ одан әрі мәлімдеме жасаудан аулақ болғым келеді». * 2006 жылы 21 ақпанда өзінің туған күніне арналған баспасөз конференциясында ол Императорлық кодексті қайта қарау мәселесі туралы сұраққа жауап берді. * «Мен өткен жылдың қыркүйегінде Юхито патшаның дүниеге келгеніне қуаныштымын. Мен кейде Император сарайында, Акишиномия резиденциясында кездесемін, және тағы да менің ағам мен оның әйелі осы Акасака алаңына серуенге шыққан кезде. Оның сау болып өсіп келе жатқанына қуаныштымын ». * 2007 жылы 21 ақпанда өзінің туған күніне арналған баспасөз мәслихатында ол Юхито патшаның дүниеге келуіне байланысты сұрақ қойды. * «Мен олардың осы уақытқа дейінгі ілгерілеуін әрдайым қатты құрметтедім және олардың Мәртебелілерінің әр ісінен көп нәрсе білдім». * 2009 жылы 20 ақпанда өзінің туған күніне арналған баспасөз конференциясында ол 125-ші император Акихито мен оның императрицасы Мичиконың тарихы туралы сұрақ қойды. * «Император Ханазононың« оқуы »- бұл тек стипендия болу үшін ғана емес, сонымен қатар адам ретінде үйрену керек адамгершілік пен сыпайылықты қолдану үшін қолданылатын сөз. Мен қайтадан оқытудың маңыздылығын түсінемін ». * 2010 жылы ақпанда ол өзінің туған күніндегі баспасөз конференциясында «Тайкошоны» еске түсірді . * «Өскелең ұрпақтың ел ішінде де, оның сыртында да белсенді рөл ойнауы және барлық адамдар, оның ішінде әйелдер, қарттар мен мүгедектер қоғамға белсенді қатыса алатын жарқын қоғам құруы үшін (... ) Мен биыл көптеген адамдармен, олардың ішінде жастармен және еріктілермен, елдің ішінде де, сыртында да кездескім келеді ». * 2013 жылы 21 ақпанда өзінің туған күніне арналған баспасөз конференциясында ол өткен жылдың маусым айында өткен 20 жылда алғаш рет өткізілген «БҰҰ-ның тұрақты даму конференциясын» еске алды. * «Бұрынғы императорлар басып өткен жол туралы, сондай-ақ Жапон конституциясының император Жапония мен ұлттық бірліктің белгісі екендігі туралы ережелері туралы ойлану керек, ал халықпен, халқымен қиын болған кезде Менің ойымша, халықтың бақытын тілей отырып, символ қандай болуы керек екендігінің идеалды жолын іздеуді жалғастыру маңызды. Біз бұған жауап ретінде қоғамның қоғамдық істерге деген сұранысына жауап беру маңызды деп санаймыз.Мен де әрдайым * әлемдегі басқаларға деген жанашырлықты үйренуді және бағалауды ұмытпаймын. Мен осы мақсатта не істей алатынымды есте ұстағым келеді ». * Сол баспасөз мәслихатында ол болашақта император болу тұрғысынан қоғамдық істер туралы не ойлайды деген сұраққа жауап берді. * «Менің ойымша, мен үшін және Акишиномияның мәртебелі мырзаның ара-тұра пікірін сұрауы немесе әр түрлі пікір алмасуы өте маңызды. Мен өзім өте мағыналы уақыт өткізіп жатырмын.Сіздің сұрағыңыздың символдық императоры туралы не айтып тұрғаныңызды айта алмаймын, бірақ сіз не айтып отырғаныңызды айта алмайсыз. Мен әртүрлі ойлар мен тәжірибелер туралы сөйлесетін боламын, сондықтан мен оған әр түрлі сілтеме жасай алғаныма өте ризамын ». * Сол баспасөз конференциясында 125-ші император Акихито, ханзада Токухито және Акишиномия Фумихитоның Император сарайында болған келіссөздері туралы сұраққа жауап ретінде * «Мәртебелі Императордың 2016 жылғы 8 тамызда айтқан сөздерінен бастап, мен көтеретін ауыр жауапкершіліктерді қайта қараудың мүмкіндіктері көп болды, бірақ әр уақытта олардың Мажаристерінің қиындықтары. Мен сіздің күш-жігеріңіз * үшін ризамын және құрметтеймін, сонымен қатар олардың Мәртебелі адамдар әр түрлі жағдайларда көптеген әңгімелер естігендігі болашақта қоғамдық істермен жұмыс істеу үшін керемет нұсқаулық болады. Мен бұл үшін өте ризамын. * Болашақ туралы ойлаған кезде мен өзімді өте салтанатты сезінемін, бірақ өзін-өзі жетілдіруге ұмтыла отырып, мен императордың өткен уақыттағы істерін есіме түсіремін, адамдар туралы ойлаймын, адамдар үшін және олардың Мәсіхтері * үшін дұға етемін Көріп отырғаныңыздай, мен әрдайым адамдарға жақын болып, рәміз ретіндегі өз рөлімді халықпен бірге қуанып немесе ренжісіп атқарғым келеді. Сондай-ақ, бұрын да айтып өткенімдей, мен байлық пен апаттардың алдын-алу сияқты адамдардың өмірінің тұрақтылығы мен дамуы туралы көптеген жылдар бойы айналысқан «су» проблемасы тұрғысынан ойлана аламын деп ойлаймын. Сонымен қатар, Жапонияның бай және алуан түрлі жерлері тайфундар, нөсерлі жаңбырлар, цунами сияқты табиғи апаттарға ұшырайды, сондықтан «су» проблемасын шешуден алған білім болашақ міндеттерімізге қосылады. Мен адамдардың өмірінің тұрақтылығы мен дамуын тілеймін және апаттардың алдын алу мен олардың салдарын жоюдың маңыздылығын қарастырған кезде мен оған мұқият болғым келеді. * Патша отбасының болашақ имиджі туралы сұрақтарға қатысты еркектердің корольдік отбасыларының үлесі азайып, қартаюдың өсіп келе жатқандығы және әйел корольдік отбасылардың некеге байланысты императорлық отбасынан кетуі керек екендігі - бұл корольдік отбасының болашағы. Бұл сондай-ақ байланысты мәселе. Алайда, мен бұл жерде жүйеге қатысты мәселелерді айтудан аулақ болғым келеді. Императорлық отбасының идеалды күйіне келетін болсақ, бұл негізінен адамдармен жүрек пен азапты бөлісетін империялық отбасы, және менің ойымша, бұл ғасырлар бойы жалғасып келеді. Бұрынғы императорлар басып өткен жол туралы және * Жапон конституциясының император Жапония мен жапон халқының бірігуінің символы екендігі туралы ережелері туралы ойлана отырып, адамдармен қиыншылыққа тап болған кезде халықтың бақытын тілеймін. Символ қандай болуы керек және ол қалай болуы керек, оны іздеуді жалғастыру маңызды деген идея әлі күнге дейін өзгеріссіз. * Сонымен қатар, сол дәуірде жаңа жел соққандай, менің ойымша, империя отбасының жағдайы дәуірге байланысты өзгереді. Мен өткеннен алуан түрлі нәрселер үйреніп, ескі дәстүрлерді берік мұра етіп алғым келеді және әр дәуірге сәйкес талап етілетін империялық отбасының идеалды күйін ұстанғым келеді. « * 2019 жылдың 21 ақпанында (2019 ж.) Князь ретінде қарсы алынатын соңғы туған күніне арналған баспасөз конференциясында (59 жаста) (орын: Томия Императорлық сарайы) «(өзі) жаңа император болғанға дейін қалады Екі айдан астам уақыт * өтті және ханзада мансабына көз жүгірте отырып, оның таққа отырғалы жатқанын, жаңа дәуірге тап болуға бел буғанын және патша отбасының бүкіл империялық отбасында құлдырап, қартайып бара жатқанын ескерді. Сіз болашақ император отбасының бейнесін осылай салуға тырысасыз ба? « * «Мен бұл жерде Жапонияның Конституциясы мен Императорлық кодекс туралы арнайы заңда көрсетілген таққа отырдым. Мен өзіме жүктелген ауыр жауапкершілік туралы ойлаған кезде өзімді жеңіл сезінемін. Артқа қарай, Ұлы мәртебелі Император 30 жылдан астам уақыттан бері мен әлемде бейбітшілік пен адамдардың бақытты болуын тіледім және адамдармен әрдайым қиыншылыққа тап болып, олардың ерік-жігерін өз жолдарымен бір-бірлеп көрсетемін. Мен осы міндеттермен шын жүректен жұмыс істедім, Ұлы мәртебелі Император көрсеткен символдық көрінісі үшін шын жүректен құрмет пен ризашылығымды білдіргім келеді, міне, осы таққа дейін, Ұлы мәртебелі Император Ұлттың өркендеуі туралы терең ой жүгіртумен қатар, дәйекті императорлардың әрекеттерін есте сақтай отырып, өзін жетілдіру үшін аянбай еңбек етіп, әрдайым халық туралы ойланып, халыққа жақын болыңыз, Конституцияға сәйкес Жапония және жапон халқының интеграциясы Мен өз міндеттерімді халықтың бақытына, елдің одан әрі дамуына және әлем тыныштығына деген сенім мен үміт ретінде орындауға уәде беремін ». * 1 мамыр 2019 ж. (Рейваның бірінші жылы), «Патшалықтан кейінгі Асами салтанатының Ұлы мәртебелі Императорының сөздері» «Бұрын мен Жапония Конституциясы мен Императорлық кодекстегі арнайы заңға сәйкес таққа отырдым. Мұнда мен» Діни Діндер залының салтанатын «орындаймын және тақты іші мен сыртында жариялаймын. Ұлы мәртебелі Императордың 30 жылдан астам уақыты бар. Ол өзінің билігі кезінде әрдайым адамдардың бақыты мен әлемнің тыныштығын тілеп, әр уақытта адамдармен қиналғанда, өз еркімен өзінше көрсетті. Мен терең ойға шомамын және мұнда мен әрдайым адамдардың бақыты мен әлемнің тыныштығын тілеймін және адамдармен жақын бола отырып, мен Жапонияның символы ретіндегі рөлімді және Конституцияға сәйкес жапон халқының бірігуін жүзеге асыруға уәде беремін. Біз Жапония біздің қажымас күш-жігерімізбен әрі қарай дамып, халықаралық қоғамдастықтың достығы мен бейбітшілігіне, адамзаттың әл-ауқаты мен гүлденуіне үлес қосады деп шын жүректен тілейміз ». * 22 қазан 2019 ж. (Рэйваның бірінші жылы), «Ұлы Мәртебелі Императордың өлмес Рей Шоден салтанатының сөздері» «Өткен жылдың мамыр айында Ұлы мәртебелі Императордың отставкасын алып, таққа отырған сәттен бастап мен халықтың бақытынан үміттеніп күнделікті міндеттерімді орындадым және уақытымды осы күнге дейін өткіздім. Таққа байланысты түрлі іс-шараларды сәтті аяқтай алдым. Мен жеңілдеп, үйден және шетелден көптеген адамдармен кездестім, мезгіл-мезгіл жылы бата алудың көптеген мүмкіндіктері болды.Биылғы жыл мен үшін және императрица үшін қатты эмоционалды болды, екінші жағынан өткен жыл да тайфун мен қатты жаңбыр болды. Мен көптеген қымбат өмірлердің жоғалуына қатты қайғырамын.Мен баспанасынан айырылған және суық ауа райында қиын өмір сүріп жатқан көптеген адамдарға алаңдаймын.Биыл. Мен апатсыз жыл болсын деп дұға етемін.Жаңа жыл Жапония халқы мен әлем үшін бақытты жыл болады деп шын жүректен тілеймін және мен өз міндеттерімді орындағым келеді ».<ref>[http://www.kunaicho.go.jp/page/okotoba/detail/47#156 即位後朝見の儀の天皇陛下のおことば（令和元年5月1日）- 宮内庁] – 2019年9月14日閲覧。</ref> Мәртебелі Императордың 2020 жылғы 1 қаңтардағы әсерлері (Рэйваның 2-жылы)<ref>[https://www.kunaicho.go.jp/page/okotoba/detail/60 即位礼正殿の儀の天皇陛下のおことば（令和元年10月22日）- 宮内庁] – 2019年11月12日閲覧。</ref> «Сіз атап өткендей, бұл соңғы жылдары ерекше әсерлі кезең болды. Мысал ретінде келтірілген жасанды интеллект (жасанды интеллект) бірнеше жыл бұрын қазіргідей айтылмады, ал қазір үйреншікті жағдайға айналды. Біз, өмірімізді едәуір өзгертетін смартфондардың таралуы, ал екінші жағынан, әр түрлі жерлерде үлкен зиян келтіретін климаттың өзгеруіне байланысты табиғи апаттардың қаупі тіпті Хейзей кезеңімен салыстырғанда едәуір күшейіп келеді. Менің ойымша, адамдардың өмір сүру ортасы өзгеріп отырады.Мұндай тез өзгеретін дәуірде әлеуметтік өзгерістер мен заманауи өзгерістерге байланысты ойланып, әрекет ету маңызды. Менің ойымша, бұл сол кездегі империялық отбасының рөлі.Ол үшін мен көптеген адамдармен қарым-қатынас жасау және оларды жеке тыңдау мүмкіндігін бағалағым келеді.Сонымен бірге, мен жоғарыда айтқан болатынмын. Көріп отырғаныңыздай, мен әрдайым адамдар туралы ойлағым келеді, оларға жақын болғым келеді, олар символ ретінде болу керек нәрсені іздеу кезінде өз міндеттерімді орындап, болашақтағы іс-әрекеттің бағытын ойлағым келеді ». * «Тақтың жасына келетін болсақ, кейбір императорлар үлкенірек жасында билік құрған, бірақ күнтізбеге келетін болсақ, бұл енді күнтізбе емес, күнтізбе деп ойлаймын». Акасака Императорлар сарайында 2020 жылдың 21 ақпанында (Рейваның 2-жылы) өзінің бірінші күнтізбесіне (Императордың туған күні: 23 ақпан) өзінің күнтізбесінде (60 жаста) өткен баспасөз мәслихатынан үзінді. * «Инфекциялық аурулардың таралуы адамзат үшін үлкен сынақ болып табылады және біз Жапонияда да көптеген адамдардың өміріне қауіп төніп, көптеген адамдар түрлі қиындықтарға тап болып жатқанына қатты алаңдаймыз. Біз барлығымыз бірлесіп осы жұқпалы ауруды бақылауға алып, қазіргі қиын жағдайдан шығамыз деп сенемін ». * 10 сәуір 2020 ж. (Рэйва 2 курс), Шигеру Оми, жаңа коронавирустық инфекциялық ауруларға қарсы іс-қимыл жөніндегі сарапшылар кеңесінің төрағасының орынбасары == Император == [[Сурет:Shinzō Abe at the Enthronement Ceremony of Emperor Naruhito.jpg|нобай|солға|Император Нарухитоның интронизация рәсімі. 22 қазан 2019]] [[Сурет:President Trump at the Palace Hotel Tokyo (47951122293).jpg|thumb|right|200px|Президент [[Дональд Трамп|Трамп]] және Нарухито [[Токио]]дағы Палас қонақ үйінде]] [[Сурет:Michel Temer and Naruhito.jpg|thumb|right|200px|Мишель Темер мен Ханзада Нарухито, 2018 жыл]] 2016 жылдың тамызында император Акихито тақтан түсіп, тақты ұлы Нарухитоға тапсыруды жоспарлағанын хабарлады.<ref>[http://www.nippon.com/ru/nipponblog/l00165/ Император Японии в обращении к народу выразил желание отказаться от титула при жизни] nippon.com.</ref> Жапонияда 200 жылдай мұндай жағдай болған жоқ: 1817 жылдан бастап [[Кокаку Император|Кокаку император]] (1771-1840) тақтан кетіп, оның билігін өз ұлына табыстауға шешім қабылдады. 2018 жылғы 6 наурызда Жапония үкіметі 2019 жылғы 30 сәуірде Жапония Императорының қызметінен бас тарту рәсімін өткізу туралы арнайы қаулы қабылдады.<ref>[http://tass.ru/mezhdunarodnaya-panorama/5011477 В Японии принят указ о проведении 30 апреля 2019 года церемонии отречения императора — Международная панорама — ТАСС]</ref> Таққа отырудың ресми рәсімі тиёдтегі император сарайының қарағай залында өтті. Онда Акихито Ұлының және биліктің үш тармағының басшыларының — [[Синдзо Абэ]] бастаған Үкіметтің, Парламенттің және Жоғарғы Соттың қатысуымен қоштасу сөзін сөйледі. [[Сурет:President Trump Attends a State Banquet at the Imperial Palace (47945532937) (cropped).jpg|thumb|upright|Нарухито мен [[Масако]] 2019 жылдың мамыр айында]] Жапонияда Нарухито тағына кіруге байланысты 1 жылдың 2019 мамырында Рэйваның жаңа империялық дәуірі басталды — шамамен аударма «гармония» немесе «гүлденген әлем» дегенді білдіреді. Дәуір атауы болашақ онжылдықтарға үн қосады. Бұл атау алғаш рет жапон поэзиясының антологиясының «Маньесю» өлеңінен таңдалды; бұрын иероглифтер Қытай философиясынан немесе әдебиетінен таңдалды. Жұмыста көктемнің басында өрік ағаштарының гүлденуі сипатталған. [[Акихито]]ның билік дәуірі [[Хэйсэй]] деп аталды, бұл «бейбітшілікке жету» дегенді білдіреді. Оған дейін егін [[Сёва]] кезеңі — «ағартылған әлем» болды. Нарухитоның таққа отыруының ресми рәсімі 1 мамырда өтті, ал дәстүрлі іс-шаралар 22 жылдың 2019 қазанында өтті.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=ROmM1B87e2o Ханзада Нарухитоны брондау рәсімі]</ref> Нарухито оған билік беру қарсаңында қазіргі уақытқа сәйкес келетін жаңа рөлді қабылдауға дайын екенін айтты. Оның пікірінше, идеалды император — «адамдардың қуаныштары мен қайғы-қасіреттерін бөлісе алатын» адам; жаңа императордан олар монархиялық отбасының әкесіне қарағанда халыққа одан да жақындауын күтеді: Еуропада оқу кезінде Нарухито патша адамдарының ашықтығын атап өтті, бұл оның көзқарастарына нақты әсер етті. Император табиғи апаттардың алдын алу және су ресурстарын сақтауды қоса алғанда, жаһандық проблемаларға назар аударуы мүмкін. Сонымен бірге, оның әйелі Масако бұрынғы дипломат ретінде, егер оның денсаулығы мүмкіндік берсе, оған шетелдік сапарларда қолдау көрсете алады. 2019 жыл 20 қыркүйегінде император Нарухито [[Регби бойынша әлем чемпионаты 2019|Жапонияда регби бойынша әлем чемпионатын]], Азия мен Жапония тарихындағы осындай деңгейдегі алғашқы регби турнирін салтанатты түрде ашты<ref>[https://mainichi.jp/english/articles/20190920/p2g/00m/0sp/104000c Rugby: Japanese culture-inspired ceremony kicks off World Cup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190920195110/https://mainichi.jp/english/articles/20190920/p2g/00m/0sp/104000c |date=2019-09-20 }}{{ref-en}}</ref>. ==Жапония императоры== {{main|2019 Жапон империялық көшуі|Рэйва}} 2017 жылғы 1 желтоқсанда үкімет Нарухитоның әкесі Император Акихитоның 2019 жылғы 30 сәуірде қызметінен кететінін және Нарухитоның 2019 жылдың 1 мамырынан бастап император болатынын мәлімдеді.<ref>[https://qamshy.kz/article/47325-zhaponiya-imperatory-akikhito-oz-erkimen-taqtan-ketti Жапония императоры Акихито өз еркімен тақтан кетті 30.04.2019]</ref> 30 сәуірде түстен кейін биліктен бас тарту рәсімінен кейін [[Акихито]]ның билігі және Гейсей дәуірі күннің соңына дейін жалғасты. Содан кейін Нарухито оны мамырдың 1-і күні Рейва дәуіріне еніп император ретінде тағайындады. Ауысу түн ортасында болды. Нарухитоның император ретіндегі орны 1 мамырда таңертең рәсімде рәсімделді. Ол император ретіндегі алғашқы мәлімдемесінде ол әкесінің жолымен терең ой жүгіртуге және «мемлекет пен Жапония халқының бірлігінің нышаны ретінде» өзінің конституциялық жауапкершілігін орындауға уәде берді.<ref>[https://qazaqtimes.com/article/61341 Нарухито Жапонияның жаңа императоры болып таққа отырды | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/61341 Нарухито Жапонияның жаңа императоры болып таққа отырды | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/61341 Сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз. Сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз.02.05.2019]</ref> Нарухитоның [[Жапон императорының тағайындауы|таққа отыру рәсімі]] 2019 жылдың 22 қазанында өтті, онда ол ежелгі түрдегі жариялау рәсімінде лайықты түрде таққа отырды<ref>[https://qazaqtimes.com/article/70781 Императорды ұлықтау: 170 мемлекет делегациясын жинаған рәсім | Материалды көшіріп бассаңыз https://qazaqtimes.com/article/70781 сайтының гиперсілтемесін міндетті түрде қойыңыз. Авторлық құқықты сақтаңыз. 22.10.2019]</ref>. Көптеген конституциялық монархтардан айырмашылығы, Нарухито тіпті атақты атқарушы емес. [[Конституциялық монархия|Конституция императордың]] рөлін үкіметке қатысты тіпті атаулы өкілеттіктерсіз де толығымен салтанатты және өкілді ретінде нақты анықтайды. Оның бірнеше өкілеттіктері - оны орындау үшін қажет салтанатты міндеттер. Тіпті бұл мәселелерде ол [[Жапония Конституциясы|Конституцияның]] талаптары мен Министрлер кабинетінің міндетті кеңестеріне бағынады. Мысалы, ол [[Жапония Премьер-министрі|премьер-министрді]] ресми түрде тағайындайтын кезде, ол тағайындаудан бас тартуға мүмкіндік берместен, Ұлттық диета тағайындаған адамды тағайындауы керек. == Таққа отыруы == [[2019 жыл]]ғы 1 мамырда [[Жапония]]да Нарухито таққа отыруына байланысты жаңа империялық дәуір «Рэйва» басталды. Аудармасы «үйлесімділік» немесе «гүлденген әлем» дегенді білдіреді. Заманның атауы ондаған жылдарға арналған үнді белгілейді. ==Хобби және қызығушылық== Нарухито [[Суды ұтымды пайдалану|су саясаты]] мен суды үнемдеуге мүдделі. 2003 жылғы наурызда Үшінші [[Дүниежүзілік су форумы]]ның құрметті президенті ретінде ол форумның ашылу салтанатында «[[Киото]] мен жергілікті аймақтарды қосатын су жолдары» сөз сөйледі. 2006 жылдың наурызында Мексикада болған ол төртінші Дүниежүзілік су форумының ашылу салтанатында «[[Эдо (қала)|Эдо]] және су көлігі» тақырыбында баяндама жасады. Ал 2007 жылдың желтоқсанында ол «Адамдар мен су: Жапониядан Азия-Тынық мұхиты аймағына дейін» Бірінші Азия-Тынық мұхиты су саммитінің ашылу салтанатында естелік сөз сөйледі. Нарухито [[скрипка]]дан ауысып, [[альт]] ойнайды, өйткені ол өзінің музыкалық және жеке талғамына сай «көшбасшы тым көп, көрнекті» деп ойлады. Бос уақытында ол [[жүгіру]]ді, [[Жаяу туризм|серуендеуді]] және [[альпинизм]]ді ұнатады. ==Марапаттары== ;Жапония марапаттары {| class="wikitable wide" |- ! Ел ! Марапаттау уақыты ! colspan="2" | Марапат ! Хаттар |- | rowspan="2" | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || width="15%" | Егемен || rowspan="2" | [[Хризантеманың жоғарғы ордені]] || |- | 23 ақпан 1980 — 1 мамыр 2019 ||Тізбектің кавалері || |- | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || colspan="2" | [[Павловнии гүлдеріне тапсырыс беру]] || |- | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || colspan="2" | [[Шығыстағы күн тәртібі]] || |- | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || colspan="2" | [[Қасиетті қазынаға тапсырыс беру]] || |- | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || colspan="2" | [[Мәдениет ордені]] || |- | {{JPN}} || 1 мамыр 2019 || colspan="2" | [[Бағалы тәждің бұйрығы]] || |} ;Шет елдердің марапаттары {| class="wikitable wide" |- ! Ел ! Марапаттау уақыты ! colspan="2" | Марапат ! Хаттар |- | {{BHR}} || || colspan="2" | [[Әл-халифа тәртібі]] || |- | {{BEL}} || || colspan="2" | [[Леопольд I ордені]] || |- | {{GRC}} || || colspan="2" | [[Құтқарушының бұйрығы]] || |- | {{QAT}} || || colspan="2" | [[Құрмет белгісі ордені (Катар)|Құрмет белгісі ордені]] || |- | {{ITA}} || 9 наурыз 1982 || colspan="2" | [[Италия Республикасы үшін құрмет белгісі]]|| |- | {{NED}} || 1991 || colspan="2" | [[Тәждің ордені (Нидерланды)|Тәждің ордені]] || |- | {{PRT}} || 2 желтоқсан 1993 || colspan="2" | [[Христа Ордені]] ||GCC |- | {{UAE}} || 23 қаңтар 1995 || colspan="2" | [[Заида Ордені]] || |- | {{GER}} || 7 сәуір 1997 || colspan="2" | [[Германия Федеративтік Республикасы үшін құрмет белгісі]] || |- | {{AUT}} || 1999 || colspan="2" | [[«Австрия Республикасындағы қызметі үшін» Құрмет белгісі]] || |- | {{HUN}} || 10 сәуір 2000 || colspan="2" | [[Құрмет белгісі ордені (Мажарстан)|Құрмет белгісі ордені]] || |- | {{NOR}} || 26 наурыз 2001 || colspan="2" | [[Әулие Олафтың ордені]] || |- | {{PHI}} || 3 желтоқсан 2002 || colspan="2" | [[Сикатуна ордені]] || |- | {{DNK}} || 16 қараша 2004 || colspan="2" | [[Пілдің ордені]] || RE |- | {{SWE}} || 26 наурыз 2007 || colspan="2" | [[Серафимнің ордені]] ||RSerifO |- | {{TON}} || 1 тамыз 2008 || colspan="2" | [[Тәждің ордені (Тонга)|Тәждің ордені]] ||K.G.C.C.C.T. |- | {{TON}} || 1 тамыз 2008 || colspan="2" | [[Король Джордж Тупу V Коронация медалі]] || |- | {{ESP}} || 8 қараша 2008 || colspan="2" | [[Карлос III ордені]] || |- | {{MYS}} || 2012 || colspan="2" | [[Патшалықтың қорғаушысы ордені]] ||SMN |- | {{NED}} || 30 сәуір 2013 || colspan="2" | [[Король Виллем-Александр Коронациясы медалі]] || |- | {{TON}} || 4 шілде 2015 || colspan="2" | [[Король Джордж Тупоу V Коронация медалі]] || |- | {{LUX}} || 27 қараша 2017 || colspan="2" | [[Нассаудың Алтын Арыстаны ордені]] || |} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.kunaicho.go.jp/e-about/activity/activity02.html Their Imperial Highnesses Crown Prince Naruhito and Crown Princess Masako] at the Imperial Household Agency website{{ref-en}} * [http://www.kunaicho.go.jp/page/kaiken/showEn/9 Press Conference by His Imperial Highness The Crown Prince on the Occasion of His Birthday (2017)]{{ref-en}} {{start box}} {{succession box |before=[[Акихито]] |title=[[Жапония Императоры]] |after= <small>''лауазымда'' <br>(мұрагер: [[Фумихито]])</small> |years=[[2019 жыл|2019]] — қ.у.}} {{end box}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазіргі мемлекет басшылары]] [[Санат:Токиода туғандар]] [[Санат:Жапония императорлары]] cuajqgoaeh0mevlfp5vbrh3muy56rj4 Абай дәуірі 0 66765 3594570 3579010 2026-04-28T12:43:39Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594570 wikitext text/x-wiki '''Абай дәуірі''' - Абай өмір сүріп, шығармашылық қызметпен айналысқан кезең - 19 ғасырдың 2 жартысы қазақ қауымының әлеуметтік-экономикалық, саяси және мәдени өміріндегі түбегейлі өзгерістермен сипатталады. Бұл өзгерістер белгілі деңгейде бір жарым ғасырға созылып, 19 ғасырдың 60 жылдарында аяқталған қазақ жерінің Ресейге қосылуына байланысты туындады. ==XIX ғасырдың 2-ші жартысындағы Қазақ жеріндегі жағдай== ===Сібір қазақтарының Ресейге қосылуы=== Патша әкімшілігіне өлкені отаршылдық тұрғыда игеру үшін қазақ даласына басқарудың бірыңғай жүйесін енгізу және басқа да шараларды жүзеге асыру арқылы Қазақстанды түгел дерлік бағындыру қажет болды. Хандық өкіметті жойғаннан кейін енгізілген жаңа әкімшілік құрылыс Батыс Сібір губернаторы [[Михаил Михайлович Сперанский|М. М. Сперанскийдің]] Сібір (қазақтары) қырғыздары аймақтары үшін 1822 ж. әзірлеген «[[Сібір қырғыздары туралы жарғы]]сында» негізделгенерал Сібір қырғыздары аймағына [[Орта жүз]] жайлаулары, [[Ұлы жүз]]дің Батыс Сібір губернаторлығының қарамағындағы бөлігі қарайтын. «Жарғыға» сәйкес бұл жерлер [[округ]]терге, [[болыс]]тар мен [[ауыл]]дарға бөлінді. Округтер қауымның рулық бөліністерін ескере отырып, қысқа қоныстар негізінде ұйымдастырылды. XIX ғасырдың бас кезінде патшалық құрылыстың ең басты тірегі болған [[сұлтан]]дардың экономикалық және саяси жағдайы үлкен өзгерістерге ұшырады; олардың феодал, билеуші ретіндегі праволары мен ықпалы барған сайын шектеле түсті. Бірте-бірте батырлар да қоғамдағы өз мәнінен айрыла бастады. Сұлтандар өкіметінің құлдырауына байланысты алым-салық жинайтын [[төлеңгіттер]]дің де қажеті болмай қалды. Жаңа әкімшілік құрылыс бойынша Орта жүз жері [[аға сұлтан]]дар басқаратын округтарға бөлінді, аға сұлтандар бұрынғыдай мұрагерлік жолымен емес, сайланып қойылатын болды. Сайлау барысына жергілікті патша әкімшілігі бақылау жасады. Бұдан былай билеуші сұлтандыққа бұрынғыдай «ақ сүйек» атанған Шыңғыс әулетінің өкілдері ғана емес, ру феодалдарынан көтерілген дәулетті адамдар да сайланатын болды.<br /> Ру феодалдарының ішінде руларды басқарған билердің ықпалы күшті болды. Экономикалық билікті қолдарына жинақтап, сот ісін жүргізген [[би]]лер өздері басқарған рулар ішінде көптеген артықшылықтар алды, жерді бөлу билігі солардың қолына көшті, ру аралық қақтығыстар мен соғыстарда саяси белсенділігі артты. «Жарғыда» билер сотына шектеу қойылып, оны бірте-бірте жалпы мемлекеттік сотпен алмастыру көзделді. Ірі [[байлар]]дың, сондай-ақ, болыстардың, сайланып қойылатын соттардың, ауыл ақсақалдарының ықпалы күшейді. Халықтың басым көпшілігін әр түрлі патриархалдық-феодалдық қанауға ұшыраған қазақ шаруалары құрады. ===Право нормалары=== XIX ғасырдың 2-жартысында өзара кереғар келетін әр түрлі право нормалары: ''әдет'' (қазақтардың әдет-ғұрыптық правосы), ''шариғат'' (мұсылмандық право нормалары) және ''жалпыорыстық право нормалары'' қатар қолданылды. Әдеттегі право деген түсінікке қазақ халқының тарихында ұзақ уақыт бойы қалыптасқан және заң әдебиетінде әдет деген атаумен белгілі заң нормаларының жиынтығы, сондай-ақ сотты жүргізу ісіне өзінің өзгерістерін енгізіп отырған [[Билер Соты|билер соты]] жатады. Сонымен қатар әдеттегі право нормаларының жекелеген тармақтары билердің тайпалар аралық съездерінде қабылданған ережелер мен толықтырылып немесе өзгертіліп отырды. Тарихи деректерге қарағанда Абай Павлодар, Қарқаралы, Семей, Өскемен уездері мен Семей облысы Зайсан приставтығы билерінің 1885 ж. руаралық Шар съезінде қабылданған ережені әзірлеуге қатысқан. Ол ұсынған жоба 93 баптан тұрады. Онда қазақтардың дәстүрлі праволық заң жүйелері көрініс тапқан, сонымен қатар азаматтық және отбасылықаласынекелік қатынастарға байланысты жаңа дәуір талабы да ескерілгенерал Отарлық саясаттың күшеюіне сәйкес қазақтың әдет-ғұрып заңдарының бірқатар негізгі ережелері бірте-бірте патша өкіметінің қылмысты істер заңдары нормаларымен алмастырыла бастады. 19 ғасырдың ортасында Қазақстанның саяси өмірі ру аралық күреске толы болды. Бұл күресте феод, билеуші топ әдеттегісінше тек қана ездеріне пайдалы экономикалық және саяси мақсаттарды көздеп, ол алауыздық қақтығыстарды бұқара халыққа ру мүддесін қорғау жолындағы күрес етіп көрсетуге тырысты. Мыс., Омбы облыстық мемлекеттік архивінің деректемелерінде (ООМА, 3-қор, 3-тізім, 3649- 3650-іс) негізгі басшыларының бірі [[Қарқаралы Округі|Қарқаралы округінің]] 1849-54 ж. аға сұлтаны болған Абайдың әкесі [[Құнанбай Өскенбайұлы|Құнанбай Өскенбаев]] ұйымдастырып отырған тобықты тайпасының қоғамдық өміріндегі ірі-ірі феодалдық алауыздықтар тарихы сақталған. Құнанбайдың заңға қайшы әрекеттері туралы істерді қарау ұзақ жылдарға, 1862 жылға дейін созылып, ақыры нәтижесіз қалады. Бұл тергеудің мұнша ұзаққа созылуы - ру аралық күресті бәсеңдету үшін ерекше жағдайларда ғана болмаса батыл шаралар қолдана қоймайтын патша үкіметінің отаршылдық саясатын айқын дәлелдейді. Патша өкіметі әдетте оларды отаршылдыққа қарсы күрестен бұрып әкету үшін жергілікті жерлерде қазақ руларын іштей өзара қақтығыстар жағдайында ұстауға тырысты. Туған жеріне оралып, Көкше-тобықты болыстығының ел билігін қолына алып, болыстық қызметке қайта отырумен аяқталған Құнанбай ісінің ақыры - патша өкіметінің осы саясатының айқын көрінісі. ===Шаруашылығы=== Қазақ қауымының ыдырауы ұзаққа созылды, оның бойына әбден сіңген патриархалдық рулық сарқыншақтар қазақтардың санасы мен тұрмысына мықтап бекіп алған еді. Қазақ қоғамының рулық-тайпалық құрылымы жер иелену мәселелерінде айқын көрініс тапты: әр [[ру]]дың жеке дара белгілі маусымдық жайылымдары мен қатаң белгіленген көші-қоныс жолдарының шекарасы болды. Бұл жер тұтастығы - қандас туыстық (бір атаның ұрпақтары) туралы түсінікпен қатар идеологиялық мәселеде көбіне патриархалдық-рулық сарқыншақтарды мүдде тұтып, руды экономикалық және саяси жағынан біріктіруге негіз болды. Халықтың санасындағы патриархалдық-рулық сарқыншақтар еңбекшілердің таптық сана-сезімінің қалыптасуын кешеуілдетті, таптық күрестің дамуына тежеу болып, феодалдардың оны өз мүдделерін қорғау үшін пайдалануына көмектесті. [[Көшпелі шаруашылық|Көшпелі мал шаруашылығы]] жағдайында жайылымдықтарды жылдың әр мезгіліне сай тиімді пайдаланудың маусымдық сипатына байланысты қазақтар ауыл-ауыл болып көшіп-қонып жүрді. Көшпелі ауыл белгілі бір жайылымдық жерлерді сөз жүзінде бірлесіп пайдалануды негізге алған жайылымдық-көшпелі қауым болды. Іс жүзінде жерге қауым жерін қалауынша пайдалана алатын феодалдар ғана иелік етті. Мүліктік бұл айқын жіктелу, қыруар малдың феодалдар қолына топтасуы - олардың шұрайлы да неғұрлым ыңғайлы жайылымдықтарды иемденіп, жеке меншіктеріне айналдырып қана қоймай, сонымен қатар бүкіл қауым жеріне [[монополия]]лық иелік орнатуларына қажетті жағдай жасады. Қатардағы қауымдастар өздеріне феодалдар бөлген шағын жайылымдықтарды ғана пайдаланумен шектелді. Қазақтардың әдет-ғұрыптық заң нормаларына сәйкес жерді пайдалану тәртібін зерттеу оның күрделі тарихи даму жолдан өткендігін аңғартады, бұрын бүкіл ру иелігі болған жерлерді іс жүзінде үстем тап өкілдерінің мүддесі үшін жекелеген отбасылар меншігі ретінде тану правосын қолдайтыны байқалады.<br /> Қазақ қоғамының әлеуметтік-экономикалық қатынастарындағы бұл ерекшеліктер оның негізгі өндіріс саласы - жайылымдық-көшпелі мал шаруашылығымен тығыз байланысты болды. Қазақтардың бүкіл экономикалық өмірі - жайылымдықтарды маусым сайын үнемі ауыстырып тұруды қажет ететін көшпелі мал шаруашылығының талаптарына сай қыста тебіндеп жайылатын малдың жаңа жайылымдықтары үшін көшіп-қонуға негізделе құрылды. Көшпелі мал шаруашылығы кездейсоқ қырылудан, табиғи апаттардан көп шығынға ұшырап отырды. Әсіресе, ауық-ауық қайталанып тұрған жұттардың зияны елеулі болды.<br /> Патриархалдық-феодалдық өндірістік қатынастарда патриархалдық-рулық идеология сарқыншақтары шешуші қызмет атқарды, бұл идеология феодал-шонжарларға ғана қызмет етіп, рулық көмек деген желеумен феодалдық-тәуелділіктегі шаруаларды қанаудың қатаң түрлерін бүркемелеуге көмектесті. Халық бұқарасы екіжақты, феодалдық-отарлық қанаудың ауыр зардаптарын тартты. 1822 ж. жарғы бойынша қазақ халқы патша үкіметіне жасақ төлеуге (әрбір жүз бас малдан бір мал) міндетті болды. [[Жасақ]] пен басқа да қазыналық алымдар көлемін ауылдар үшін отарлық басқару аппаратының жергілікті өкілдерімен бірге [[елубасы]]лар белгіледі. Қазақ халқы қазынаға төленетін ресми салықтардан басқа болыстардың қарамағына түсетін «қара шығын» деп аталатын алым төлеп отырды. Қазақтың феодалдық билеуші тобы патша үкіметі өкілдерімен бірге жергілікті жерлерде отарлық саясатты жүзеге асырудың негізгі тірегіне айналды. ===«Уақытша ереже»=== 1868 ж. қабылданған «[[Орынбор және Батыс Сібір генерал-губернаторлықтарының дала аймақтарын басқарудағы уақытша ережесі]]» Қазақстанды отарлық игеруді жеңілдетіп, орыс помещиктері мен өнеркәсіп буржуазиясының экономик, мүддесін көздеді. Оны жүзеге асыру нәтижесінде әкімшілік басқару, жер мәселесі, сот ісі мен алым-салық жүйесі саласында айтарлықтай өзгерістер қалыптасты. Жаңа әкімшілік құрылыс жергілікті ерекшеліктерді жойып, байырғы рулық байланыстарды күйретуге тиісті болды. «Уақытша ережеде» қазақ қоғамын руына қарай бөлу мүлде ескерілмей, оған территориялық принцип негізге алынды. Соның салдарынан Қазақстанның барлық жері үш: '''''Түркістан''''', '''''Орынбор''''' және '''''Батыс-Сібір''''' генерал-губернаторлықтарына бөлінді де, оларды генерал-губернаторлар басқарып, барлық әскердің және азаматтық өкіметтің билігін өз қолына жинақтады. Әр [[генерал-губернаторлық]] бірнеше облыстан құралды. Өз кезегінде әр облыс уездерге бөлінді. Мыс., Батыс- Сібір генерал-губернаторлығына қарайтын Семей облысы Семей, Көкпекті, Зайсан, Баянауыл, Қарқаралы және Өскемен уездерінен құрылды. Уездер жеке-жеке әкімшілік бірлік болып табылатын болыстар мен ауылдарға бөлінді. Бұларға облыс және уездік орыс әкімшілік ([[Генерал-Губернатор|генерал-губернатор]], облыс және уездік бастықтар) басшылық жасады. Тек болыстар басшылығына ғана қазақ халқының өкілдерінен болыстық басшылар сайланып, әкімшілік ауылдарды сол болыстың басшылары тағайындайтын [[ауыл старшыны|Ауыл старшындары]] басқарды. Ауылнайлар ел ішінде тәртіп сақтау және саяси өкімет билігін жүзеге асырып, алым-салық жинаумен айналысты, билер сотының шешімдерін іске асырды. Сөйтіп, болыс басшылары реформаны жүзеге асыру кезеңінде отарлық басқару аппаратының басты тірегіне айналды, әскери күш те солардың қарамағында болды. Реформадан кейін бұрынғы ұлан-ғайыр басқару аудандары (округтер мен ірі болыстар) неғұрлым ұсақ әкімшілік бірліктерге бөлшектеніп, жергілікті жерлерде патша әкімшілігінің билігі күшейе түсті. Патша үкіметі ірі руларды әр түрлі болыстарға ыдырату арқылы бұрын кең-байтақ аудандарда бірегей қожалық еткен ру ақсақалдары билеген қазақ қоғамының рулық негіздеріне қатты соққы берді. == XIX ғасырдың соңындағы Қазақ жеріндегі жағдай == === Отарлық саясат === [[Реформа]] отарлық қанауды бұрынғыдан да күшейте түсті, алым-салықтың көлемі едәуір ұлғайды: әр үйден жиналатын түтін салығы жер төлемімен. бірге жылына ''1,5 сомнан 3,5 сомға'' дейін өсті. Бұл салықтардың негізгі ауыртпалығы - олардың мөлшері салық төлеушілердің материалдық әл-ауқатына байланысты болмағандықтан, қазақ шаруаларының иығына түсті. Реформа отарлық езгімен қатар феодалдық қанауды да күшейтті, өйткені ауылдар арасында салықтарды бөлу болыс басшыларының қолдарында болды да, олар бар ауыртпалықты қарамағындағы кедей де тәуелді ауылдарға артты. Әсіресе негізінен болыс әкімшілігін ұстауға жұмсалатын, ''«[[қара шығын]]»'' деп аталған салықты жинау барысында жөнсіз қиянатқа жол берілді, ресми салықтарға ешқандай бақылау жасалмай, олардың көлемі жиі-жиі өсіп кетіп отырды. Патша үкіметі қазақ еңбекшілерін отарлық талау мен қанауға барынша мүмкіндік тудырып, Қазақстан өндіргіш күштерінің дамуына тұсау салып отырған патриархалдық-феодалдық қатынастарды сақтауға мүдделі болды. Отарлық саясат Қазақстанды империяның аграрлы шикізат көзіне айналдыруға бағытталды, оның қоғамдық-экономикалық жағынан жан-жақты дамуына тежеу салды. Соған қарамастан, Қазақстанның жалпыресейліқ экономика жүйесіне қосылуы Ресей капитализмінің артта қалған Қазақстан экономикасына игі ықпал етуіне мүмкіндік тудырып, қазақтардың қарапайым шаруашылығының негіздерін өзгертуге мәжбүр етті, ол бірте-бірте өзінің томаға-тұйықтығынан шығып, тауарлы-ақша қатынастары өрісіне тартылды. Қоғамның патриархалдық-феодалдық негіздерімен қарама-қайшылық барысында Қазақстанда капиталистік қатынастардың ену жолы тым баяу болып, XIX ғасырдың соңында бұл құбылыс аяқтала қоймаса да, шаруашылықты жүргізудің жаңа түрлері қазақ экономикасын жан-жақты қамти бастады. Феодалдық-рулық билеуші топтың қауымдық жерлерді тартып алуы кең қанат жайған XIX ғасырдың соңғы ширегінде патриархалдық-феодалдық қатынастардың ыдырау құбылысының жеделдей түсуі нәтижесінде және сахараға ене бастаған капиталистік қатынастардың ықпалымен қазақ ауылдарында таптық жіктелу одан әрі айқындала түсті. Мал мен жайылымдықтар негізінен байлардың қолында болды. Малмен күнелткен қазақ кедейлерін жерден айырып, қайыршылыққа ұшырату, орта ғасыр кезіндегіден де жедел жүргізілді; олардың көпшілігі мал шаруашылығын тастап егіншілікке ауысты, бірқатары жұмыс іздеп кәсіпшіліктерге шұбырды, батырақтыққа көшті. Міне, осындай отаршылдық қанау кедей шаруалардың еңсесін басып, тұрмыстарының одан ары ауырлап, кедейлене түсуіне әкеліп соқтырды. Патша отаршылдарының халықты қанау саясаты мен ел өкімдерінің шектен тыс зорлық-зомбылықтарын, әділетсіздіктерін ''Шортанбай'', ''Дулат'' пен ''Бұқар жырау'' өз өлең-жырларында аяусыз сынады. === Шаруашылығы === XIX ғасырдың соңғы ширегінде Қазақстанда [[жалдамалы кәсіпшілік]] етек алды, бұл капиталистік қатынастардың енуімен, қарапайым көшпелі шаруашылықтың ыдырауымен, мыңдаған отбасыларын үйреншікті [[мал шаруашылығы]]н тастап, тіршілік қамымен басқа кәсіп іздеуге мәжбүр еткен қазақ қауымында таптық жіктелудің шиеленісіп, тереңдей түсуімен тікелей байланысты болды. Кедейлердің басым көпшілігі байларға, орыс кулактары мен казактарға батырақтыққа жалданып, ауыл шаруашылығындағы жалдамалы жұмысты кәсіп етті. Ерікті жұмыс күші тауарға айналды. Жері мен басқа да өндіргіш құралдарынан айырылған қазақ кедейлерінің басым көпшілігі өздерінің жұмыс күшін сататын жалдамалы батырақтарға айналып, патриархалдық-феодалдық тәуелділіктің қандай түрінен болса да ерікті қазақ ауыл шаруашылық пролетариатының қалыптасуына жағдай туды. Сонымен қатар қанаудың патриархалдық-феодалдық түрлерін сақтай отырып, жалдамалы еңбекті пайдалануға көшкен байлардың да жағдайы нығая түсті. Сөйтіп, кедейлердің батыраққа айналуы қазақ ауылдарында әдеттегі құбылыс болып, барған сайын кең қанат жайды. Мүліктік жіктелу, әсіресе, айтулы жұттардан кейін барынша айқындалып, өндіргіш құралдарынан жұрдай болған мыңдаған шаруалар бұқарасын жалдамалы еңбекке ауысуға мәжбүр етті. XIX ғасырдың соңғы ширегінде Ресей мен Қазақстанның өнеркәсіпті аудандарының арасында товар айырбасы кең қанат жайып, товар өндірісінің өсуіне жағдай тудырды және қарапайым шаруашылықтың томаға-түйықтығын жоюға жол ашты. Қазақтар [[жәрмеңке]]лерге мал және мал өнімдерін апарып, олардан Ресейден әкелінген мата, киім-кешек, қант, ұсақ-түйек заттар т. б. алатын болды. Семей облысында ''Ботов (Қоянды)'' және ''Шар'' жәрмеңкелерінің маңызы зор болды. Бұл аймақта [[сауда]] ісінің дамуына Семей облысы арқылы Батыс Қытаймен және Орта Азиямен кең келемде сауда қатынасын қалыптастыруға мүмкіндік берген өте қолайлы географиялық жағдай көп көмегін тигізді. Сауда ісінің мұнша кең қанат жаюы қазақ жерінде сауда капиталының туғандығын дәлелдейді. Товарлы өндіріс жолына түскен мал шаруашылығымен айналысатын ірі байлар дәулетінің артуы, би-феодалдар қолындағы капиталдың өсуі ауылдарға товарлы-ақша қатынастарының одан әрі кең көлемде енуіне қажетті жағдай жасады. Қарызға (үлестіріліп) берілген өнеркәсіп товарлары құнын өтейтін алым-салықтар мен басқа да мал шаруашылық өнімдерін жинау үшін жалдамалы адамдар мен товар сатып алушы-алыпсатарлар бүкіл қазақ даласын аралап қаптап жүрді. Ресей базарының тез ұлғая түскен мал мен мал шаруашылығы шикізатына деген сұранысына тікелей байланысты алыпсатарлар қызметі де кең қанат жайды. Осының барлығы қазақтардың томаға-тұйық көшпелі қарапайым шаруашылығына товарлы-ақша қатынастарының кеңінен енуіне, Қазақстанның Ресеймен сауда-экономиалық байланыстарының нығаюына игі әсер етті. Патриархалдық-феодалдық қатынастардың ыдырап, Қазақстан экономикасына капиталистік қатынастардың енуіне мүмкіндік берген Қазақстан мен Ресейдің шаруашылық жағынан жақындасуы XIX ғасырдың 2-жартысында шаруашылықтың түрлі салаларында елеулі өзгерістер мен алға басушылыққа апарып соқты. Мұндай өзгерістер ең алдымен мал шаруашылығы мен [[егіншілік]]ті қатар дамытып, көп жағдайда жартылай отырықшылық сипат алған Қазақстанның солтүстік және солтүстік-шығыс аудандарында айқынырақ көріне бастады.<br /> Қазақ халқының отырықшылыққа көшуі және егіншілік кәсіппен айналысуы 19 ғасырдың соңғы ширегінде одан әрі өрістеді. Бұл жолда жердің байлар қолына топтастырылуының ұлғая түсуі мен өлкені отарлаудың күшеюіне байланысты патша үкіметінің едәуір жерді тартып алуы себепті белгі бере бастаған жер тапшылығы шешуші қызмет атқарды. Байлар ең шұрайлы шабындықтар мен жайылымдықтарды өздері иеленіп, кедейлерді кіріптар тәуелділікке түсірді, қатардағы көшпенділердің жағдайын әлсіретіп, олардың қолдарындағы малын айтарлықтай шығынға ұшыратты. Міне, осының барлығы да кедейлердің бұрынғыша өмір сүрулеріне мүмкіндік бермей, отырықшылыққа көшіп, ендігі күнкөріс көзін егіншіліктен іздеуге мәжбүр етті. Егер бұған дейін егіншілік мал шаруашылығының қосалқы демеушісі қызметін ғана атқарса, енді XIX ғасырдың соңғы ширегі мен XX ғасырдың басынан ол қазақ шаруаларының тіршілік етуінің негізгі көзіне айналды. Шаруалардың едәуір бөлігі бірте-бірте жартылай отырықшылыққа көшіп, оны егіншілікпен, кәсіпкерлікпен және отырықшы егін шаруашылығымен ұштастыра түсті. Түрлі рулардың өкілдерінен құралған ауылдардың пайда болуы осы кездің өзіне тән құбылысқа айналды. Малынан айырылып, жұтап қалған көшпенділер егіншілікпен шұғылдануды күнкөріс етудің бірден-бір көзі деп біліп, жатақ ауылдарына барып қоныстана бастады. Олармен қатар орта шаруалар мен тіпті жекеленген байлар да жер өңдеумен айналысып, егіншілік пен отырықшылыққа бой ұрды, соның нәтижесінде егіншілік товарлық сипат алды. XIX ғасырдың 80 ж. қазақ шаруаларының жаңа әлеуметтік тобы - қала жатақтары пайда болды, олар рулық байланыстардан қол үзіп, [[кулак]]тар мен егін шаруашылығымен айналысатын қала халқына өздерінің жұмыс күштерін сату үшін қала мен қала төңіректеріндегі селоларға кіре бастаған қазақ қоғамының мейлінше кедейленген қайыршы бөлігі еді.<br /> Қазақтардың отырықшылыққа ауысып, егіншілікпен айналысуы тап күресін бұрын болмаған деңгейде шиеленістіріп жіберді. Көшпелі кедейлердің отырықшылық пен егіншілікке ауысуы барысында жер үшін қақтығыстар күшейді. Көшіп-қону еркіндігін шектегісі келмеген, сонымен қатар көшпелі кедейлердің бір бөлігінің басқа топқа қосылып, феодалдар өктемдігінен ішінара болса да азат болуын қаламаған ауқатты адамдар мен ауылдардың ықпалды шонжарлары қатты қарсылық жасады. Орталық Ресейде жер тапшылығының зардабын шеккен орыс және украин шаруаларын Қазақстанға әкеліп қоныстандырудың патша үкіметі үшін маңызы зор болды. Басыбайлылық правоны жоюдың Ресейде аграрлық мәселені шеше алмағаны белгілі. Сондықтан да қайта қоныстандыру патша үкіметінің аграрлық саясатының аса маңызды бір бөлігіне айналды, ол Сібірді, Қазақстанның солтүстік, батыс, орталық және оңтүстік-шығыс аудандарын отарлау арқылы шаруалардың революциялық қозғалысын әлсіретуді мақсат етті. Егер XIX ғасырдың ортасында Қазақстанда не бары жүздеген қоныс аударушы орыс шаруалары ғана болса, 1897 жылғы санақ мәліметтері бойынша қазақ жеріне көшіріп әкелінген, негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын орыстар мен украиндар саны жарты миллионнан асып кетті. Қазақ және орыс еңбекшілерінің ортақ тіл табысуы нәтижесінде бұл қайта қоныстандыру қазақ шаруаларының отырықшылыққа көшіп, егіншілікпен айналысуын тездетті, қазақ диқандарының шаруашылықты жүргізудің неғұрлым озық әдістерін (тәлімді егіншілік, жаңа дақылдар: бидай, арпа, сұлы т. б. өсіру) игеруге ықпал етті. Қазақ шаруалары мен қоныстанушылар арасындағы шаруашылық байланыстар орыс шаруалары үшін де маңызды болды, олар қазақтардан мал бағуды, суармалы егістікке тән байырғы еңбек машықтарын үйренді. Қазақстанда егіншілік кәсібі бұрыннан бар болатын, бірқатар аудандарда орыс шаруалары келуден көп бұрын басталған егін шаруашылығына көшу қазақ қоғамының өз ішінде белгілі бір қажеттіліктер өмірге әкелген өзгерістер еді.Қазақтардың егіншілікпен айналысуға бет бұруы жекелеген аудандарда тікелей орыс шаруаларының ықпалымен жүзеге асырыла бастағанына қарамастан, егін шаруашылығын Қазақстанға сырттан, орыс шаруалары әкелді деуге әсте болмайды, олар бұл саланың дамуын жеделдетіп, бірқатар сапалық өзгерістер ғана енгізді. Сөйтіп, Ресейде капитализмнің дамуына байланысты Қазақстан экономикасында белгілі дәрежеде алға басу байқалған бұл кезеңге көшпелі тұрмыс-салтынан жартылай көшпелі, жартылай егіншілікті немесе толық отырықшылықты егін шаруашылығына ауысу сипаты тән. Тұтас алғанда патриархалдық-феодалдық құрылысқа негізделген көшпелі мал шаруашылығы өте күрделі дағдарыс жағдайын бастан кешкеніне қарамастан, XIX ғасырдың ақырында Қазақстанда өндірістің басым саласы болып қалды. XIX ғасырдың 2-жартысында Ресей өнеркәсіп капиталының Қазақстанға экономика, ықпалы күшейе түсті. ===Өнеркәсібі=== Отарлық қанау жағдайындағы Қазақстанның өнеркәсібі: ауыл шаруашылық өнімдерін алғашқы өңдеу және ''Жезқазған'', ''Қарсақбай'' т. б. пайдалы кен қазбаларын игеру бағытында дами бастады. Ресей капитализмінің Қазақстанды шикізат базасы және империяның өнеркәсіп товарларын өткізу көзіне айналдыруға ұмтылуының нәтижесінде өлкеде ауыл шаруашылық шикізатын өңдейтін ұсақ өнеркәсіп орындарының маңызы артты. Мыс., Семейде тері илеу, сабын қайнату заводтары, қасапхана, қой терісін өңдеу, сыра ашыту т. б. кәсіпорындар болды. Қазақстанда қалыптаса бастаған ұлттық буржуазия өз капиталын негізінен сауда-өсімқорлық операцияларға, ауыл шаруашылық шикізаттарын өңдейтін фабрика-завод кәсіпорындарына жұмсады. Капиталистік кәсіпорындардың пайда болуы қазақ ауылдарындағы таптық жіктелуді одан әрі тереңдетіп, ұлттық жүмысшы табын қалыптастыра бастады. Қазақстан қалаларының одан әрі өркендеуі маңызды қызмет атқарды. Егер бұрын қалалар сауда-әкімшілік пункттері ғана болып есептелсе, XIX ғасырдың соңғы ширегінде ауыл шаруашылық өнімдерін өңдейтін өнеркәсіп орындарының дамуына байланысты олардың көпшілігі өлкенің аса маңызды сауда және мәдени орталықтарына айналды. Мыс., 1860 ж. Семей қаласының тұрғындары 9420 адам болса, ол 1903 ж. үш еседен астам өсіп, 31 мың адамға жетті. XIX ғасырдың соңғы ширегінде басқа да қалаларда қазақ халқының саны едәуір ұлғайды. ==Мәдениет және ағарту ісі== Қазақстанның Ресейге қосылуы елге озық ойлы демократиялық орыс мәдениетін енгізуге қолайлы жағдай жасады. Бұған бірқатар уездік қалалар мен селоларда орыс-қазақ мектептерінің ашылуы белгілі дәрежеде ықпал етті, XIX ғасырдың соңғы онжылдығында ғана бірнеше мыңдаған қазақ балалары бастауыш білім алды. Үкіметке сенімді қызметкерлер мен тілмаштар әзірлеуді көздеген патша әкімдерінің отаршылдық мақсаттарына қара¬мастан, халық бұқарасының көзін ашып, білім тарату жолында күрескен орыстың озық ойлы зиялыларының табанды қызметінің арқасында орыс мектептері қазақтың демокр. интеллигенциясын қалыптастыруға жағдай туғызды. 1887 ж. Семей облысындағы 88 оқу орнының 8-і орыс-қазақ мектеп-интернаты, 15-і татар мектептері болып, оларда 854 шәкірт оқып білім алды. Абайдың балалары: Әбіш, Мағауия, қызы Гүлбадан орыс мектебінде оқыған. Далалық өлке мәдениетін өркендетуде ғылыми қоғамдар мен мәдениет-ағарту мекемелері маңызды қызмет атқарды, олар Қазақстан экономикасының дамуын сипаттайтын әр түрлі мәселелер жөнінде ғылыми деректер жинап, қорытып жариялаумен айналысты, өлкенің табиғи байлықтарын, тарихын, этнографиясын, ауыз әдебиеті үлгілерін зерттеді. Орыс мәдениетін, ғылым мен білімді насихаттауды, қазақтардың рухани және материалдық мәдениетін зерттеуді мақсат еткен бұл ұйымдардың қызметі терең прогрессивті сипатта болды. Қазақстанның бірқатар облыстық қалаларында ашылған Орыс географиялық қоғамының жергілікті бөлімдері мен бөлімшелері өлкеде айтарлықтай зерттеу жұмыстарын жүргізді. Мыс., 1877 ж. Омбы қаласында ұйымдастырылған Орыс географиялық қоғамының Батыс-Сібір бөліміне ілесе Семей қаласында оның бөлімшесі ашылды (қ. Орыс географиялық қоғамының Семей бөлімшесі). 1868 ж. облыс басқармалар жанынан ашылған статистикалық комитеттер өлке экономикасын зерттеумен айналысты. XIX ғасырдың ақырында барлық облыстар мен уездік қалаларда халық ісімен айналысатын қоғамдар құрылып, 70-80 ж. қоғамдық кітапханалар, оқу залдары, музейлер ұйымдастырыла бастады. 2 класты орыс-қазақ училищелерінің жанынан кітапханалар ашқан қазақтың аса көрнекті ағартушысы және демократы [[Ыбырай Алтынсарин|Ы.Алтынсариннің]] белсенді қызметі де осы кезеңге сай келеді.<br />XIX ғасырдың 2 жартысы - 20 ғасырдың басында Семейдің мәдени өмірінде жер аударылып келген саяси орыс [[интеллигенция]]сы - халықшылдар, социал-демократтар маңызды қызмет атқарды. Олардың бірқатары жергілікті халық арасында ағартушылық жұмыстарын жандандыруға белсене араласты (кітапханалар, оқу залдарын, халық үйлерін, музейлер т. б. ашу), бұл Ресейдің артта қалған отар аймақтарына, сөз жоқ, игі ықпалын тигізді. Мыс., Абай үзбей кітап алып, оқып тұрған Семей қоғамдық кітапханасында осы саяси жер аударылған кісілердің табанды еңбегінің нәтижесінде тарихтан, экономикадан, философиядан сол кезең үшін аса құнды саналатын еңбектер, орыс және батыс еуропа әдебиеті мен күнделікті баспасөздің озық үлгілері жинақталды. 1878 ж. Статистикалық комитеттің құрылуы қаланың мәдени өміріндегі үлкен жаңалық болды. Ол негізінен Семей облыс бойынша статистик, мәліметтерді жинап, қорытындылаумен айналысты. Статистик, комитет саяси жер аударылғандардың көмегімен өлке географиясын, тарихын, экономикасын, рухани мәдениетін зерттеу жұмыстарына басшылық жасады. 1886 ж. Е. П. Михаэлистің ұсынуымен Абай Семей облыстық. статистикалық комитетіне мүше болды. Абайдың саяси жер аударылған орыс интеллигенциясымен тығыз байланысы ақынның орыстың революциялық-демократиялық ағартушылық талантының ашыла түсуіне игі әсерін тигізді. Бұл жақындасу Абайдың орыс әдебиетімен, сол арқылы бүкіл әлем мәдениетімен танысуына мумкіндік туғызып, озық ойлы орыс мәдениетін игеруге бағыт сілтеді.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref><ref>Сулейменов Б. Аграрный вопрос в Казахстане в последней трети ХІХ - начале XX в. - А.-А., 1963</ref><ref>Бекмаханов Е. Очерки истории Казахстана XIX в. - А.-А., 1966</ref><ref>Ауэзова Л. М. Исторические основы эпопеи «Путь Абая». - А.-А., 1969</ref><ref>Қазақ ССР Тарихы. 3 т. - А., 1979.</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Абай энциклопедиясы]] ler71l5uvhunf8r6andg5vy1p9kukwd Ұйқас 0 68446 3594823 2342236 2026-04-28T18:33:52Z Төлеген Мереке 179229 3594823 wikitext text/x-wiki Ұйқас — өлең тармақтарындағы аяққы сөздердің дыбыстас естілуі, [[Үндестік заңы|үндестіг]]і. Жалпы '''ұйқас''' ырғақты күшейтеді, тармақ жіктерін ажыратады. Ұйқас [[өлең]] жолдарын бір-біріне келген дейді, өлеңнің шумақ, тирада сияқты бөліктерінің әрқайсысын бір бүтін етіп тұтастырады, соңдықтан әр шумақтың немесе әр тираданың ұйқасы, суреті өз алдына бөлек-бөлек болып келеді. Қазақ өлеңі, оның ішінде Абай өлеңдері де аяққы ұйқасқа құрылған. [[Абай Құнанбайұлы|Абай]] өлеңдерінде ұйқастың қазақ әдебиеті теориясың айтылатын түрлерінің (қара өлең ұйқасы, шұбыртпалы, ерікті, кезекті, шалыс, егіз, аралас ұйқастар) бәрі бар. Абайдың ерен ақындық шеберлігі мен жаңашылдығының көрінісі — өлеңнің шумақты-шумақсыз құрылымына, сондай-ақ, шумақты өлеңдерінің неше тармақтан тұратындығына қарай ұйқас суретін құбылту - Ақынның 4 тармақты, 7-8 аралас буынды өлеңдерінің көпшілігі -а, -б, -а, -б суретті шалыс ұйқасқа құрылған. Мысалы: :[[Желсіз түнде жарық ай...|Желсіз түнде жарық ай]], - а :Сәулесі суда дірілдеп. – б :Ауылдың жаны терең сай, - а :Тасыған өзен күрілдеп. - б Абайдың 4 тармақты бірөңкей 7 буынды немесе бірөңкей 8 буынды өлеңдері -а, -б, -а, -б және -а, - а, -б, -а суретті ұйқаспен жазылған. 6 тармақты, шумақты кейбір ұйқас өлеңдері -а, -б, -а, -б, -в, -в түрінде келеді, бұл да Абай шығармаларынан басталатын ұйқастың түрі: <poem>Ғашықтық іздеп тантыма - а Аз күн әуре несі іс? - б Өзіңнің қара артыңа, - а Өткен өмір бейне түс. - б.</poem> Синтаксистік құрылымы мен композициялық құрылысы, ырғағы мен ұйқас суреті жағынан қазақ поэзиясына Абай әкелген соны дүниелер, оның сегіз аяқтары, яғни, 8 тармақты, шумақты 3 өлеңі. Бұлардың ұйқас суреті -а, -а, -б, -в, -в, -б, -г, -г. Мұндағы -а, -а, -в, -в, -г, -г ұйқасымен берілген тармақтар өзара бір-бірімен синтаксистік әрі мағыналық жұптар түзеді, Абай поэзиясындағы ұйқасқа қатыстырылған сөздер өлеңнің мазмұнына, ойына, стиліне тікелей қатысты болып келеді. Оның Абайдың 1923 ж. Қазан қаласында жарық көрген өлеңдер жинағының алғашқы ішкі екі беті сатиралық өлеңдерінде адамның мінез-құлығын жағымсыз жақтан көрсететін сөздердің бір тобы еліктеуіш, бейнелеуіш сөздер. Сондықтан ақын «Қалың елім, қазағым, қайран жұртым» деген өлеңін бастан-аяқ қыртың, бұртың, тырқың, жырқың сияқты жағымсыз бейнелі сезердің ұйқасына құрады, жұртым, ұртың, құлқын деген мәнді, «бояусыз» сөздерді соларға ұйқастырады. Далпылдап, жалпылдап, бартылдап, барқылдап, шаңқылдап, тарқылдап «Болыс болдым, мінеки» деген өлеңінде, бос салақтап, бұтып-шатып, қудай атып деген сияқты бейнелі сөздер жағымсыз бейне жасау үшін ұйқасқа алынады. Тек жағымсыз бейнелерді жасауға ұйқасатын сөздерді таңдап алу - Абай шеберлігінің бір қыры. Мысалы: <poem>«Единица - жақсысы, Ерген елі - бейне нөл.., Единица кеткенде, Не болады өңкей нөл»</poem> деген ойды бір өлеңінің өзегі еткен Абай орыстың «ноль» сөзін бейне етіп қазақ поэзиясына енгізеді де, оған ой екпінін түсіру үшін өлеңді бастан-аяқ осы сөздің ұйқасына құрады. Абай портрет жасауда да, пейзаж беруде де ұйқасты шебер пайдаланады. -ып (-іп, -п) жұрнақты өткен шақ көсемше тұлғасымен келген етістік ұйқастардың барлығы дерлік бейнелі қолданыстар, олар жазды күнгі ауыл суретін беруге (Ат, айғырлар, биелер Бүйірі шығып ыңқылдап, Суда тұрып шыбындап...), көбінесе, адамдардың қимыл-әрекеті арқылы олардың портретін жасауға қолданылады. Абайдың жалпы етістік тұлғаларын өлең ұйқасына алып бейне жасауға қатыстыруы бұрыннан келе жатқан поэтикалық амалды нығайтып, одан әрі дамытуы болса, екінші жағынан, оның өзіне тән қолтаңбасы. Өйткені, Абай пайдаланған етістік ұйқастар байырғы қазақ поэзиясындағы ашық райдағы тиянақты баяндауыштар емес (барады, алады, қалады сияқты), -ып жұрнақты тиянақты да, тиянақсыз да болып қызмет атқаратын көсемшелер, да шылауымен келген шартты рай тұлғасы (Жарқ етпес қара көңлім не қылса да, Аспанда ай менен күн шағылса да...), барыс септіктегі -у жұрнақты тұлғасы («Интернатта оқып жүр» деп басталатын өлеңінің ұйқастарын қараңыз), -мақ жұрнақты тұлғасы («Тотықұс түсті көбелек», «Қартайдық, қайғы ойладық, ұйқы сергек» сияқты өлеңдерінің ұйқасына назар аударыңыз) болып келеді. Өлеңнің көптеген шумақтары мен жеке бөліктерінің 1 ұйқасты (моно рифмалық) немесе әр түрлі ұйқасты болып келуінің оның композициясы мен ойдың берілу сипатына тікелей қатысы бар. Бір ұйқас тәсілі қазақ поэзиясында бұрын да қолданылып келген, бірақ, ол көбінесе, 7-8 буынды шумақсыз жыр өлшемінде қолданылған, ал, Абай бұл тәсілді 11 буынды 4 тармақты өлеңдеріне де енгізген және етістік бір айқаспен қатар, өзге сөз тұлғаларын да пайдаланған. Бір ұйқасты Абай әдейі қалайды, өйткені, ол ең алдымен ой тұтастығын жасауға көмектеседі. Өлеңді шумақтарға топтастыруда ұйқас сурет - ең негізгі белгі. Абай өлеңдерінде тек 4 тармақты емес, 6 тармақты (алты аяқ), 8 тармақты (сегіз аяқ), 14 тармақты, кейде аралас тармақты болып құрылған өлеңдерінде ұйқас негізгі роль атқарады. Сонымен қатар, Абайда ұйқас - тирада деп аталатын өлең құрылымын жасауға қатысады. Тирада - бір өлеңнің тармақ саны әркелкі болып келген бөліктері. Бұндай бөліктердің ара жігін айыратын ұйқас болады. Мыс., ұйқасқан сөздеріне қарай «Қайғы шығар ілімнен» деп басталатын өлеңі 7 бөліктен тұрады: 1-бөлік 8 тармақты ұйқасатын сөздер: ілімнен, білімнен... мінімнен, 2-белік4тармақтықайда жоқ, пайда жоқ, 3-бөлік 10 тармақты дәулетке, келбетке... әлбетте, 4-бөлік 12 тармақты ұлықтап, қызықтап... құрықтап, 5- бөлік те 12 тармақты қансаңыз, салсаңыз... ол қарыз, 6-бөлік 10 тармақты бурыл шаш, топтан қаш... өлсең де аш, соңғы 7-бөлік 4 тармақты қайда жоқ, пайда жоқ тирадалар. Бұл өлеңнің әр бөлігінде тармақ сандары ғана әркелкі емес, ұйқас суреттері де әр түрлі: 8, 10, 12тармақты бөліктер -а, -а, -б, -а, -в, -а, -г, -а, -д, -а болып ұйқасса, 4 тармақты 2 бөлік -а, -б, -в, -б ұйқасымен келеді. Соңғы ұйқас суреті өте сирек, ол өз алдына жеке шумақ не тирада құрастырудан гөрі, тұтастың сынығы іспетті. Абайдың бірқатар өлеңі тирада құрылымымен келген. Ұйқасына қарай топтасқанда «Ғылым таппай мақтанба...» деп басталатын өлеңі 2-ақ бөліктен тұрады: біріншісі 43 тармақты 1 тирада болса, 2-бөлігі 34 тармақтан құрылған 1 тирада. Сол сияқты Абайдың «Бәтен елде бар болса...» деп басталатын өлеңі 17 бөлікке бөлінген, 17 тирададағы құрылған шығарма деп тануға болады. Мұндағы әр бөліктің жігін айырып тұрған - ұйқастырылған сөздер. Әр бөлік тирада болғандықтан, тармақ сандары әр түрлі: бірінде көп, бірінде өте аз. Тирадаға құрылған өлеңдердің қатарына «Сап, сап, көңлім, сап, көңлім», «Болыс болдым, мінекей» т. б. өлеңдері жатады.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Абай энциклопедиясы]] {{stub}} f91ghvqycpyiusv9xghhgbxlx1ra4z4 Абай елінде өткізілген мереке 0 69794 3595198 2779186 2026-04-29T10:38:42Z Таттибаева Гулжас 179345 3595198 wikitext text/x-wiki '''«Абай елінде өткізілген мереке»''' — [[Мұхтар Әуезов]]тың очеркі. Ұлы [[Абай Құнанбайұлы|Абайдың]] 100-жылдық мерейтойында көрген-сезген жайлардан туған ойларын жазған. Очерк «Қазақ елі» журналының 1945 жылғы 3-нші және 4-нші санында, кейін жазушының 20 томдық шығармалар жинағында (18-кітап, 1985) жарияланды. Мұхтар Әуезов очерк-мақаласында Абайдың ел жұртының қадірлі қонақтарды желілеп бие байлап, кегендеп матап мал сойып, үй-жайларды безендіріп күтіп алғандарын сипаттап өтеді де, оның салтанатты аталып, бақытты ұрпақтардың алғысқа бөленгеніне тоқталады. Мұның арты ақындар айтысы, ат жарысы, [[қыз қуу]], [[теңге алу]], [[жамбы ату]], жаяу жарыс, балуан күресі секілді ұлттық ойын-сауыққа ұласқанын айтады. Үш күнге созылған мерей тойы халық тойы, мәдениет пен салтанат тойы болып өтті деп тұжырымдайды ойын автор.<ref>Мұхтар Әуезов энциклопедиясы Алматы, «Атамұра» баспасы, 2011 жыл. ISBN 987-601-282-175-8</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Мұхтар Әуезов шығармалары}} [[Санат:Мұхтар Әуезов мақалалары]] [[Санат:Абай Құнанбайұлы]] [[Санат:Очерктер]] {{Stub}} kxrvd7gk0b8y7ewy7mu8v0ka1syn6y7 Генераторлық шам 0 71993 3594529 3594464 2026-04-28T12:00:57Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2121290 wikitext text/x-wiki '''Генераторлық шам'''. *Ток көзі энергиясын электромагниттік тербеліс энергиясына өзгертетін электрондық [[шам]]. Радиотаратқыштарда, өлшеу құралдарында, индукциялық қыздыру құралдарында қолданылады. [[Анод]]тан алынатын қуаттарына қарай төмен қуатты (50 Вт-қа дейін), орташа қуатты (5 кВт-қа дейін), жоғары қуатты (5 кВт-тан жоғары) [[генератор]]лық шамдар болып бөлінеді. Қазіргі кезде шығатын қуатты [[генератор]]ларда қолданылатын шамдар жартылай өткізгіштік құралдармен алмастырылуда. *Тұрақты немесе айнымалы ток көзі энергиясын жоғары жиілікті (ЖЖ, 10 ГГц-ке дейін) электромагниттік тербелістер энергиясына түрлендіруге арналған электрондық [[шам]]. [[Генератор]]лық шамды қолданылуы әр түрлі радиотаратқыштарда (мысалы, [[радиохабар]]да, [[теледидар]]да, [[радиолокация]]да), өлшеу аспаптарында, медициналық электроника құрылғыларында, зарядталған бөлшектер үдеткіштерінде және т.с.с. генератордың немесе күшейткіштің басқарушы элементі ретінде қолданылады. Генераторлық шамды электрондар санына қарай [[триод]]тар, [[тетрод]]тар, [[пентод]]тар; жұмыс түріне қарай үздіксіз әрекетті және импульсті; [[анод]]тың ыдырату қуаты деңгейіне байланысты төмен қуатты (25 Вт-қа дейін), орташа қуатты (1 кВт-қа дейін), қуатты (250 кВт-қа дейін), аса қуатты (200 кВт-тан астам); жұмыс жиіліктерінің диапазоны бойынша қысқа толқындар (30 МГц-ке жиілікке дейін), ультрақысқа толқындар (300 МГц-ке дейін), дециметрлік және сантиметрлік ауқым немесе аса жоғары жиіліктер (АЖЖ — 300 МГц-тен жоғары); баллонның материалы бойынша шыны, металшынылы, металкерамикалы; катодты қыздыру әдісіне байланысты тура және жанама қыздырылатын; [[анод]]ты суыту түріне қарай табиғи және еріксіз суыту деп жіктейді.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 ISBN 9965-36-448-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Электроника]] {{Elec-stub}} o2vd3tj96um23f1swzjixfsvryub1od Ерін 0 72901 3595097 3442125 2026-04-29T08:52:51Z Mirishkorlik 126458 Qozoqcha Vikipediyada ruscha izoh kerak emas. 3595097 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Mouth.jpg|thumb|Әйел адамның ерні]]'''Ерін''' (лат. labia) — ауыз саңылауын шектейтін терілі-етті мүше. Ол үш қабықтан: ішкі — кілегейлі, ортаңғы — етті (ауыздың дөңгелек бұлшықеті) қабықтардан және сыртқы — теріден тұрады. Кілегейлі қабық екі қабаттан тұрады: ішкісі көпқабатты жалпақ эпителийден және оның астындағысы өзіндік тақташадан. Жоғарғы және төменгі ерін (labium superius et inferius) кілегейлі қабықтарында еріннің майда қабырғалық сілекей бездері (glandulae labiales) орналасады. Олардың өзектері ауыз қуысына ашылады. Жоғарғы және төменгі еріннің ауыздың екі бүйіріндегі түйіскен бұрышын ''езу'' (angulus oris) деп атайды. Ерін терісінде жекеленген сезім түктері (pili tactilis) орналасады.<ref>Биоморфология терминдерінің түсіндірме сөздігі / — Алматы: «Сөздік-Словарь», 2009 жыл. ISBN 9965-822-54-9</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Биоморфология]] [[Санат:Биология]] [[Санат:Морфология]] {{stub}} 1wbrly9rpe9t8j1ygkxiaapzl5g684n Егіншілік мәдениеті 0 73072 3595009 3120273 2026-04-29T05:56:40Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595009 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Ripening Crops - geograph.org.uk - 210791.jpg|200px|thumb|right]]Егіншілік мәдениеті - [[Отырар]] аймағындағы ежелден қалыптасқан егіншілік-шаруа-шылық саласы. Ақышев басқарған археологиялық экспедициялар жүргізген зерттеулер жерді қолдан суару әдісі [[Сырдария]]ның жағасында ерте темір дәуірінде-ақ қолданғанын аңғартады. К.Байпақов, В.Грошев сияқты ғалымдардың зерттеулеріне қарағанда, суармалы егіншілік Отырар алқабында ерте кезден-ақ (I—VI ғ-лар) дамыған. Ғалымдардың айтуынша, Отырар қаласына таяу жердегі Арыс өзенінің Сырдарияға құяр түсында егіншіліктің тарихын бейнелейтін су жүйелері бар. Бұлар кейіннен магистральды каналдар жүргізуге негіз болған. VII—IX ғ-ларда қала мәдениетінің өрістеуіне байланысты және Қазақстанның оңтүстігінде қалыптаса бастаған алғашкы феодалдық мемлекеттердің мүддесіне сай, егінді ызаға егу өдісі бірте-бірте тоғандап байлап, керегінде ағызып ала беруге болатын тасқын суды пайдалану өдісіне ауыса бастайды. Арыс өзені тарамдарының негізінде алғашқы магистральды каналдар қазыла бастаған. Мұнын өзі Отырар алқабындағы елдің кәсібінде егіншілік рөлінің артуьша ықпал еткен ( [[Ежелгі суармалы жер]]; Ежелгі суару орындары; Екінші реттегі жер суландыру каналы). Бұрынғы кішігірім арықтар бір-бірімен жалғасып, енді су тікелей Арыс ө-нен ұзындығы 30—40 км магистральды каналдар арқылы алынып, оның өң бойына шығырлар орнатылатын болған. Оның өгіз немесе түйе шығыр және су шығыры деген екі түрі болған. Алдыңғы түрі ағысы жай өзендер мен каналдарда, көлдерде пайдаланылған. Су шығыры тікелей ағын судың өзіне орнатылған. [[Түйе шығыр]] диам. 1,5 м келетін жетекші тісті дөңгелектен — үстіңгі тоғыннан, диам. 1 м келетін жетекші тісті дөңгелектен — астыңғы тоғыннан жоне диаметірі 5 м келетін су көтеру немесе су төгу дөңгелектерінен — тоғыннан тұрады. Тоғын жоне астыңғы тоғын ұзындығы 4,5—5 м келетін бөрененің екі басына бекітіліп қойылады. Бұл айналыс қызметін атқарды. Тоғынға кемінде 10—12 шығыр орнатылған. Мұндай шығырлар [[Балтакөл]], [[Ақтөбе]], [[Шөуілдір]] ауылдарының территорияларынан, ескі кал тоғындарының жиегі мен канал-арықтардың бойынан табылған. Олар қазір Отырар мемлекеттік археологиялық қорық-музейінің қорында сақгаулы. Қазіргі Шәуілдір ауылының оңтүстік-шығыс жағындағы ұзындығы 40 км, сек. 5—V су жіберетін Темірарық осы кезенде қазылса керек. Қазақ хандығының қалыптасу тарихында аса маңызды рөл атқарған Отырардағы суландыру жүйелері 18 ғ-дың басында жойьша бастаған. мұның себебі, біріншіден, Жоңғар шапқыншылығы мен Орта Азия билеп-төстеушілерінің Сыр бойы үшін толастамаған шабуылдарының зардабы, екіншіден, өзара [[феодаддық қырғи-кабақ соғыс]] өсері. Сайып келгенде, Отырар алқабындағы Егіншілік мәдениеті көнеден келе жатқан Саңғыл-арық, Темірарық, т.б. магистральды каналдарға негізделген. Мұндагы қала мәдениеті дала өркениетімен ұштасқан.<ref>Отырар. Энциклопедия. – Алматы. «Арыс» баспасы, 2005 ISBN 9965-17-272-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} [[Санат:Мәдениет]] {{Stub}} lqe6e1bcmzu4gwlse6k986ztah82pqx Стабилитрон 0 75681 3594531 2489859 2026-04-28T12:02:06Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594531 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Zener diode symbol ru.svg|thumb]] [[Сурет:Zener diode symbol ru 2a.svg|thumb]] '''Стабилитрон''' ({{lang-la|stabilis}} - орнықты, тұрақты) — өзі арқылы өтетін [[электр тогы]] өзгергенде (белгілі шектерде) оған түсетін [[кернеу]] іс жүзінде тұрақты болып қалатын екі [[Электрод|электродты]] газоразрядты немесе шалаөткізгіш аспап. Газоразрядты стабилитронның іс-әрекеті қалыпты солғын немесе [[тәж]]ді разрядты пайдалануға негізделген. Газдық разрядтың осы түрлерінің ерекшелігі олардың [[вольт]]-[[ампер]]лік сипаттамаларында разрядтар арасындағы кернеудің тіптен өзгермейтін бөлігінің болуында. Газоразрядты стабилитрон тұрақтандыратын кернеулердің мәндері 70—160 В; токтардың жұмыс ауқымы бірнеше мА-дан ондаған мА-ға жетеді. Шалаөткізгіш стабилитрон да вольт-амперлік сипаттаманың жұмыстық ауқымы электронды-кемтіктік өткелдің электрлік ойып-тесілуіне сәйкес келетін енсіз кері [[кернеу]]лер облысында жатыр. Қазіргі кезде [[кремний]]лік стабилитрондар 3-тен 180 В-қа дейінгі [[номинал]] кернеуге арналып жасалған. Рұқсатты ыдырау қуаты 0,25—50 Вт.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 ISBN 9965-36-448-6</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Электроника]] {{stub}} {{Elec-stub}} p117b1paq8k0iuwl7xrf3a619j7zha2 3594544 3594531 2026-04-28T12:14:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:EmausBot|EmausBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2489859 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Zener diode symbol ru.svg|thumb]] [[Сурет:Zener diode symbol ru 2a.svg|thumb]] '''Стабилитрон''' ({{lang-la|stabilis}} - орнықты, тұрақты) — өзі арқылы өтетін [[электр тогы]] өзгергенде (белгілі шектерде) оған түсетін [[кернеу]] іс жүзінде тұрақты болып қалатын екі электродты газоразрядты немесе шалаөткізгіш аспап. Газоразрядты стабилитронның іс-әрекеті қалыпты солғын немесе [[тәж]]ді разрядты пайдалануға негізделген. Газдық разрядтың осы түрлерінің ерекшелігі олардың [[вольт]]-[[ампер]]лік сипаттамаларында разрядтар арасындағы кернеудің тіптен өзгермейтін бөлігінің болуында. Газоразрядты стабилитрон тұрақтандыратын кернеулердің мәндері 70—160 В; токтардың жұмыс ауқымы бірнеше мА-дан ондаған мА-ға жетеді. Шалаөткізгіш стабилитрон да вольт-амперлік сипаттаманың жұмыстық ауқымы электронды-кемтіктік өткелдің электрлік ойып-тесілуіне сәйкес келетін енсіз кері [[кернеу]]лер облысында жатыр. Қазіргі кезде [[кремний]]лік стабилитрондар 3-тен 180 В-қа дейінгі [[номинал]] кернеуге арналып жасалған. Рұқсатты ыдырау қуаты 0,25—50 Вт.<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Электроника, радиотехника және байланыс. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007 ISBN 9965-36-448-6</ref><ref>Орысша-қазақша түсіндірме сөздік: Физика / Жалпы редакциясын басқарған э.ғ.д,, профессор Е. Арын – Павлодар: С. Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік университеті, 2006. ISBN 9965-808-88-0</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Электроника]] {{stub}} {{Elec-stub}} 3c07uai6e2gyc5vbum9th9uwaw2qewp Тауарлардың еркін айналысы үшін кедендік қайта өңдеу режимі 0 89688 3594559 2144905 2026-04-28T12:35:54Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594559 wikitext text/x-wiki '''Тауарлардың еркін айналысы үшін кедендік қайта өңдеу режимі''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''customs treatment (regime) of goods processing for free circulation''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Zollverfahren (regime) der Warenverarheitung furfreien Umlaufn'') - Қайта өңдеу өнімдерін [[тауар]]ларды еркін айналыс үшін шығарудын кедендік [[режим]]іне кейіннен орналастыра отырып, кедендік [[баж]]дар, салықтар алынбастан және [[тариф]]тік емес реттеу шаралары қолданылмай, кедендік бақылаумен кедендік аумақта шетел тауарлары қайта өңдеу жөніндегі операцияларға ұшырайтын [[Кеден|кедендік]] режим. Шетел тауарларын еркін айналыс үшін қайта өңдеу фактісін белгілеу мақсатында [[Кедендік кодекс]]тің 154-бабына сәйкес бір немесе бірнеше тәсілді пайдалана отырып, қайта өңдеу өнімдеріндегі шетел тауарлары бірдейлендіру жүргізіледі.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub:Заң}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] nqypbq7rj2os8jjlgrc0gz3mmxcen3q Бесмойнақ 0 89882 3594530 3594461 2026-04-28T12:01:27Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3327201 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Ауыл |атауы = Бесмойнақ |сурет = |әкімшілік күйі = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =43 |lat_min = 07|lat_sec = 05 |lon_deg =75|lon_min = 40|lon_sec =51 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Алматы облысы |кестедегі облыс = Алматы облысы{{!}}Алматы |ауданы = Жамбыл ауданы (Алматы облысы) |кестедегі аудан = Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Дегерес ауылдық округі{{!}}Дегерес |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = ''Сергеевка'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}1207 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Бесмойнақ''' ([[1993 жыл]]ға дейін — ''Сергеевка'')<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P930004000_ Об упоpядочении тpанскрибиpования на pусском языке казахских топонимов, наименовании и пеpеименовании отдельных администpативно-теppитоpиальных единиц Республики Казахстан]</ref> — [[Алматы облысы]] [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Дегерес ауылдық округі]] құрамындағы ауыл. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Ұзынағаш (Алматы облысы)|Ұзынағаш]] ауылынан батысқа қарай 70 км жерде, [[Жетіжол]] жотасының солтүстік баурайында орналасқан. Құрғақ агроклиматтық белдемде жатыр. Бетеге, жусан, селеу, көде, т.б. шөптер өседі. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||1091||{{өсім}}1204 ||{{өсім}}1207 ||100,2 ||613 ||{{өсім}}644 ||105,1 ||591 ||{{құлдырау}}563 ||95,3 |} == Инфрақұрылымы == Өндірістік кооперативтер мен шаруа (фермер) қожалықтары жұмыс істейді. Мектеп, аурухана бар. Тұрғындары басқа елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>«Қазақстан»: Ұлттық энциклопедия / Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы «[[Қазақ энциклопедиясы]]» Бас редакциясы, 1998 жыл, ISBN 5-89800-123-9, II том.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жамбыл ауданы елді мекендері (Алматы облысы)}} [[Санат:Жамбыл ауданы (Алматы облысы) елді мекендері]] p5j9cyug0m8nqxarqf5r6sl65ezwfmk Милан 0 94083 3594886 3593882 2026-04-28T20:21:18Z 1nter pares 146705 3594886 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Милан |шынайы атауы = Milano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = CoA Città di Milano.svg |ту = Flag of Milan.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=28 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=10 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Милан (провинция){{!}}Милан |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = [[Джузеппе Сала]] |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 182 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 120 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{profit}}1 301 394<ref name="Istat">{{cite web|title= The population of the provinces of Lombardy according to census results and latest official estimates. |url=https://www.citypopulation.de/Italy-Lombardia.html|accesdate=2017-12-08}}</ref> |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 7,437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[Италиялықтар]] |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = миланиялықтар |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 2 |пошта индексі = 20100 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 15146 |ортаққордағы санаты = Milano |сайты = http://www.comune.milano.it |сайт тілі = it }} '''Милан''' ({{lang-it|Milano}}) — [[Италия]]дағы қала, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Милан (провинция)|Милан]] провинциясының астанасы. Дегенмен әкімшілік провинция мен шекаралас Монза мен Брианза провиниясы(Милан провинциясының солтүстік бөлігінен бөлініп, 2004 жылы құрылған) жерлерін қамтитын қала аумағы Еуропадағы ең үлкен аумақтардың бірі: 1980км² аумақта шамамен 4 млн-нан астам тұрғын тұрады, халық тығыздығы 7,437 тұрғын/км²-нан астам. 1950-1960 жылдардағы Ұлы Экономикалық бум мен жұмысшылардың жаппай ағынының нәтижесінде қала төңірегіндегі аудандардың ұлғаюы әлеуметтік-экономикалық байланыстардың қала шегі мен агломерацияларынан әлдеқайда кеңи түскенін көрсетеді. Бұл Ломбардия өңірінің барлық орталық аймағына таралған 7,4 млн тұрғыны бар метрополиялық ауданның құрылуына әкелді. Милан метрополиялық ауданы "Көк банан" аталатын Еуропаның халық ең көп қоныстанған және өнеркәсіптік тығыздығы жоғары ауданының бөлігі болсын деген ұсыныстар айтылған. Милан қаласының негізін көне кельт халқы инсубрлер қалады. Кейінірек б.з.б. 222 жылы қаланы Римдіктер жаулап алды да, қала б.з. 286 - 402 жж. Батыс Рим империясының астанасы болды. Милан кейінгі Орта ғасырларда Италияның гүлденген қалаларының біріне айналды және Ломбард Лигасында маңызды рөл ойнады. Уақыт өте, қала Милан герцогтігінің астанасы болды. Осы уақыт аралығында қаланы Висконти, Сфорза, Испан Корольдігі және Австрия империясы биледі. 1796 жылы Наполеон І-нің француз әскері Миланды басып алды. 1805 жылы ол оны Италия Корольдігі "қуыршақ" мемлекетінің астанасы етті. Кейінірек Милан Австрия Империясының бөлігі Ломбардия-Венеция корольдігінің астанасы болды. 1859 жылы қала Сардиния Корольдігімен бірікті, нәтижесінде Италия Корольдігіне айналды. Романтизм дәуірінде, Милан Еуропадағы ірі мәдени орталық болды. Бұл жекелеген суретші, композитор, әдебиет қайраткерлерінің қалаға ағылуына ықпал етті. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде, Одақтастардың бомбылауы қалаға үлкен зардабын тигізді. 1943 жылғы Неміс оккупациясынан кейін, Милан италиян қарсылықтарының басты ошағына айналды. Жылдар бойы, Миланға шет елдерден келген тұрғындардың саны артып отырды. Қазір Милан халқының 15.2%-ын өзге елде туғандар құрайды. Қала әлі де Еуропаның негізгі транспорт және өнеркәсіп орталықтарының бірі болып отыр. Сонымен қатар, Милан бүгінде Еуропалық Одақтағы ең маңызды бизнес пен қаржы орталықтары арасында 10-орынға (2009), сатып алуға жарамдылық көрсеткіші бойынша әлемдік ең бай экономикалар арасында 26 орынға ие. Милан метрополиялық ауданы Еуропада ЖІӨ көрсеткіші бойынша 7 орын алады. Милан провинциясының(шектеулі коммуна жерін алмастыратын жалғыз әкімшілік урбандық бірлік болып келе жатқан) 2007 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші €40,000(Еуроодақ 27 орташа мәнінің 161%-ы) болып, Италияның барлық провинциялары ішнде алғашқы орынға шықты. Бүгінде қала жұмысшыларының орташа табыс деңгейі Италияда ең жоғарғы, ал әлемде 26 орын иеленеді. Бұған қоса, Милан шетелдік жұмысшылар үшін әлемдегі ең қымбат бағалы 11-інші қала, және 2010 жылғы "Economist Intelligence Unit" жүргізген зерттеуге сәйкес, әлемдегі өмір сүруге ең қымбат 12-нші қала. Кейбір зерттеулерге қарағанда, қала брэндингі тұрғысынан өте табысты болған Милан қаласының экономикалық ортасы оны әлемнің 20-шы, Еуропаның 10-басты бизнес және қаржы орталығы етті. Милан сауда, өнеркәсіп, музыка, спорт, әдебиет, өнер және БАҚ-та үлкен ықпалы бар әлемнің сән және дизайн астанасы ретінде көпшілікке танымал. Осылайша оған 2008 жылы "GaWC" "әлемнің Alpha+ қаласы" деген баға берді. Ломбард метрополиясы, әсіресе, өзінің сәнді үйлері мен дүкендерімен әйгілі(мысалы, әлемнің ең көне сауда орталығы ретінде белгілі ''Piazza Duomo''-дағы ''"Via Monte Napoleone"'' және ''"Galleria Vittorio Emanuele"''-ны бойлай орналасқандары). Қаланың көне мәдени мұрасы, тынымсыз түнгі өмірі бар. Милан Рождетво торты ''Panettone'' және ''risotto alla Milanese'' сияқты көптеген әйгілі тағамдардың Отаны. Әйгілі музыкалық, опералық дәстүрі бар қала Ла-Скаладай театр мен Джузеппе Вердидей композитордың алтын бесігі. Сонымен қатар, Милан бірнеше музей, университет, академия, сарай, шіркеу және кітапханаларымен де танымал(мысалы, Academy of Brera және Castello Sforzesco), әлемге әйгілі "Милан" мен "Интернационал" футбол командаларының орны бөлек. Милан, "Euromonitor International" бағалауы бойынша, 2009 жылы сырттан халық ең көп келетін әлемдегі 63-ші қала болды, келушілердің саны 1.894 млн-ға жетті. Қала 1906 жылғы Дүниежүзілік Көрмені өткізді, енді 2015 жылғы Ғаламдық Көрмені қабылдайды. Миланның тұрғындарын "миландықтар" деп атайды(италиянша: {{lang|it|''Milanesi''}}, не бейресми {{lang|it|''Meneghini''}}, не {{lang|it|''Ambrosiani''}}). Милан өзінің ұлттық үрдістерді белгілейтін экономикадағы негізгі рөлі мен қызу саяси және мәдени өмірі құрметіне ''"Италияның рухани астанасы"'' деген лақап атты иемденді. [[File:Milano - Teatro alla Scala 3924.jpg|right|300px|thumb|Италиядағы атақты опера театры "Ла Скала", Милан]] == Тарихы == === Этимология === Ағылшынша ''Milan'' атауы Ломбардтан бастау алады, ал италиянша ''Milano'' атауы Латын Медиоланумымен байланысты. Медиоланум - кельт тайпасы - инсубрлер құрған қала, Рим империясы жаулап алған б.з.б. 2 ғасырға дейін қала иелігінде болды. Медиоланум аты Франциядағы бірнеше Галло-Римдік жерлерде кездеседі(мысалы,Медиоланум Сантонум( Сайнтс) және Медиоланум Аулеркорум(Эвре)). Сөз құрамында "-lan" деген кельт тілінің элементі бар сияқты. Ол "шарбақ" немесе "қоршалған аймақ" дегенді білдіреді(валиялық 'llan' сөзінің түбірі, мағынасы ғибадатхана немесе шіркеу).Демек, ''Медиоланум'' ''орталық қала'' немесе ''кельт тайпасының ғибадатханасы'' деген мағынаны білдіруі мүмкін. Бұл атаудың пайда болу тарихы мен жабайы қабанның қала символына айналуы өзінше бір қызық оқиға. Алғаш рет ол Андреа Альчиатоның ''Emblemata'' деген еңбегінде көрініс тапты. Алғаш бой көтерген көше қабырғаларының ағаш оймасының астында табылған. Бұл жерде қабан жерден қазып алынған түрде салынған. Ал ''Медиоланум'' этимологиясы латын және француз тіліндегі "жартылай жүнді" деген мағынаға саяды. Қаланың құрылуы екі кельт халқы - Битуриги және Эдуи халықтарымен тікелей байланысты. Олардың эмблемалары қой және қабан болды. Сондықтан, "Қаланың символы жүні бар қабан, және ол екі түрлі кейіпте: бірі өткір қылды болса, екіншісінің жүні тегіс". Альчиато Амвро́сий Медиола́нскийдің пікіріне жүгінеді. Жергілікті Батыс Ломбард диалектінде қала атауы Милан болғанымен, неміс тіліндегі нұсқасы ''Майланд''. === Кельт және Рим дәуірі === {{Main|Медиаланум}} [[Сурет:4193 - Milano - Ruderi dell'Arena romana - Foto Giovanni Dall'Orto 14-July.2007.jpg|thumb|left|Ежелгі Рим аренасының бүгінге жеткен қалдықтары.]] Б.з.б. 400 жыл шамасында кельт инсубрлері Милан және оның төңірегін мекен етті. Б.з.б.222 жылы Римдіктер бұл елді мекенді жаулап алды. Содан бері бұл жер Медиоланум аталатын болды. Рим қарамағындағы бірнеше ғасырдан кейін, б.з. 293 жылы Император Диоклетиан Миланды Батыс Рим Империясының астанасы деп жариялады. Диоклетианның өзі Шығыс Рим Империясында(астанасы Никомедия) қалуды жөн көрді. Имерияның батыс билігін оның жолдасы Максимианус өз қолына алды. Ол бірден өлшемі 470 × 85 м үлкен цирк, the Thermae Herculeae, империялық сарайлардың үлкен кешені және бірнеше өзге де ғимараттар сияқты алып монументтер салуға көшті. 313 жылғы Милан жарлығына сәйкес, Император Константин I Христиандарға дін бостандығына кепілдік берді. 402 жылы Визиготтар қаланы қоршауға алды. Империя резиденциясы Равеннаға көшірілді. 50 жылдан кейін(452 жылы), Ғұндар қаланы жаулап алды. 539 жылы Остроготтар Готтық соғыс(535–554) деп аталатын Византия Императоры Джустиниан I-ге қарсы соғыс барысында Миланды басып алып, қиратты. 569 жылдың жазында, Лонгобардтар(Италиядағы Ломбард өңірінің атауы осыған байланысты пайда болған)қаланы қорғауға қалған саны жағынан аз Византия әскерін жеңіп, Миланды бағындырды. Ломбард билігі кезінде де Рим Империясындағы құрылымдары қолданыста болды. 774 жылы Милан Франктерге берілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons|Milano}} * [http://www.comune.milano.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] * [http://www.atm-mi.it/en/ ATM – Milan's Transportation Company] * [http://milan.arounder.com/ City of Milan – official Virtual Tour website] * [http://www.comune.milano.it/ City of Milan – official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} * [http://www.sottomilano.it/ Rete Metropolitana di Milano] {{It icon}} * {{Wikitravel}} * [http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php The Milan Garden of the Righteous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010749/http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php |date=2009-08-18 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=Esfu3Ei9UJ8 Миланда бейне тур] {{Милан провинциясы}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] [[Санат:Италия қалалары]] 4qff8mmtie6031g42mj4boxyy52lg54 3594887 3594886 2026-04-28T20:21:37Z 1nter pares 146705 /* Сыртқы сілтемелер */ 3594887 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Милан |шынайы атауы = Milano |сурет = |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = CoA Città di Milano.svg |ту = Flag of Milan.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=28 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=10 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Милан (провинция){{!}}Милан |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = [[Джузеппе Сала]] |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 182 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 120 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = {{profit}}1 301 394<ref name="Istat">{{cite web|title= The population of the provinces of Lombardy according to census results and latest official estimates. |url=https://www.citypopulation.de/Italy-Lombardia.html|accesdate=2017-12-08}}</ref> |санақ жылы = 2016 |тығыздығы = 7,437 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[Италиялықтар]] |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = миланиялықтар |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 2 |пошта индексі = 20100 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 15146 |ортаққордағы санаты = Milano |сайты = http://www.comune.milano.it |сайт тілі = it }} '''Милан''' ({{lang-it|Milano}}) — [[Италия]]дағы қала, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Милан (провинция)|Милан]] провинциясының астанасы. Дегенмен әкімшілік провинция мен шекаралас Монза мен Брианза провиниясы(Милан провинциясының солтүстік бөлігінен бөлініп, 2004 жылы құрылған) жерлерін қамтитын қала аумағы Еуропадағы ең үлкен аумақтардың бірі: 1980км² аумақта шамамен 4 млн-нан астам тұрғын тұрады, халық тығыздығы 7,437 тұрғын/км²-нан астам. 1950-1960 жылдардағы Ұлы Экономикалық бум мен жұмысшылардың жаппай ағынының нәтижесінде қала төңірегіндегі аудандардың ұлғаюы әлеуметтік-экономикалық байланыстардың қала шегі мен агломерацияларынан әлдеқайда кеңи түскенін көрсетеді. Бұл Ломбардия өңірінің барлық орталық аймағына таралған 7,4 млн тұрғыны бар метрополиялық ауданның құрылуына әкелді. Милан метрополиялық ауданы "Көк банан" аталатын Еуропаның халық ең көп қоныстанған және өнеркәсіптік тығыздығы жоғары ауданының бөлігі болсын деген ұсыныстар айтылған. Милан қаласының негізін көне кельт халқы инсубрлер қалады. Кейінірек б.з.б. 222 жылы қаланы Римдіктер жаулап алды да, қала б.з. 286 - 402 жж. Батыс Рим империясының астанасы болды. Милан кейінгі Орта ғасырларда Италияның гүлденген қалаларының біріне айналды және Ломбард Лигасында маңызды рөл ойнады. Уақыт өте, қала Милан герцогтігінің астанасы болды. Осы уақыт аралығында қаланы Висконти, Сфорза, Испан Корольдігі және Австрия империясы биледі. 1796 жылы Наполеон І-нің француз әскері Миланды басып алды. 1805 жылы ол оны Италия Корольдігі "қуыршақ" мемлекетінің астанасы етті. Кейінірек Милан Австрия Империясының бөлігі Ломбардия-Венеция корольдігінің астанасы болды. 1859 жылы қала Сардиния Корольдігімен бірікті, нәтижесінде Италия Корольдігіне айналды. Романтизм дәуірінде, Милан Еуропадағы ірі мәдени орталық болды. Бұл жекелеген суретші, композитор, әдебиет қайраткерлерінің қалаға ағылуына ықпал етті. 2-дүниежүзілік соғыс кезінде, Одақтастардың бомбылауы қалаға үлкен зардабын тигізді. 1943 жылғы Неміс оккупациясынан кейін, Милан италиян қарсылықтарының басты ошағына айналды. Жылдар бойы, Миланға шет елдерден келген тұрғындардың саны артып отырды. Қазір Милан халқының 15.2%-ын өзге елде туғандар құрайды. Қала әлі де Еуропаның негізгі транспорт және өнеркәсіп орталықтарының бірі болып отыр. Сонымен қатар, Милан бүгінде Еуропалық Одақтағы ең маңызды бизнес пен қаржы орталықтары арасында 10-орынға (2009), сатып алуға жарамдылық көрсеткіші бойынша әлемдік ең бай экономикалар арасында 26 орынға ие. Милан метрополиялық ауданы Еуропада ЖІӨ көрсеткіші бойынша 7 орын алады. Милан провинциясының(шектеулі коммуна жерін алмастыратын жалғыз әкімшілік урбандық бірлік болып келе жатқан) 2007 жылы жан басына шаққандағы ЖІӨ көрсеткіші €40,000(Еуроодақ 27 орташа мәнінің 161%-ы) болып, Италияның барлық провинциялары ішнде алғашқы орынға шықты. Бүгінде қала жұмысшыларының орташа табыс деңгейі Италияда ең жоғарғы, ал әлемде 26 орын иеленеді. Бұған қоса, Милан шетелдік жұмысшылар үшін әлемдегі ең қымбат бағалы 11-інші қала, және 2010 жылғы "Economist Intelligence Unit" жүргізген зерттеуге сәйкес, әлемдегі өмір сүруге ең қымбат 12-нші қала. Кейбір зерттеулерге қарағанда, қала брэндингі тұрғысынан өте табысты болған Милан қаласының экономикалық ортасы оны әлемнің 20-шы, Еуропаның 10-басты бизнес және қаржы орталығы етті. Милан сауда, өнеркәсіп, музыка, спорт, әдебиет, өнер және БАҚ-та үлкен ықпалы бар әлемнің сән және дизайн астанасы ретінде көпшілікке танымал. Осылайша оған 2008 жылы "GaWC" "әлемнің Alpha+ қаласы" деген баға берді. Ломбард метрополиясы, әсіресе, өзінің сәнді үйлері мен дүкендерімен әйгілі(мысалы, әлемнің ең көне сауда орталығы ретінде белгілі ''Piazza Duomo''-дағы ''"Via Monte Napoleone"'' және ''"Galleria Vittorio Emanuele"''-ны бойлай орналасқандары). Қаланың көне мәдени мұрасы, тынымсыз түнгі өмірі бар. Милан Рождетво торты ''Panettone'' және ''risotto alla Milanese'' сияқты көптеген әйгілі тағамдардың Отаны. Әйгілі музыкалық, опералық дәстүрі бар қала Ла-Скаладай театр мен Джузеппе Вердидей композитордың алтын бесігі. Сонымен қатар, Милан бірнеше музей, университет, академия, сарай, шіркеу және кітапханаларымен де танымал(мысалы, Academy of Brera және Castello Sforzesco), әлемге әйгілі "Милан" мен "Интернационал" футбол командаларының орны бөлек. Милан, "Euromonitor International" бағалауы бойынша, 2009 жылы сырттан халық ең көп келетін әлемдегі 63-ші қала болды, келушілердің саны 1.894 млн-ға жетті. Қала 1906 жылғы Дүниежүзілік Көрмені өткізді, енді 2015 жылғы Ғаламдық Көрмені қабылдайды. Миланның тұрғындарын "миландықтар" деп атайды(италиянша: {{lang|it|''Milanesi''}}, не бейресми {{lang|it|''Meneghini''}}, не {{lang|it|''Ambrosiani''}}). Милан өзінің ұлттық үрдістерді белгілейтін экономикадағы негізгі рөлі мен қызу саяси және мәдени өмірі құрметіне ''"Италияның рухани астанасы"'' деген лақап атты иемденді. [[File:Milano - Teatro alla Scala 3924.jpg|right|300px|thumb|Италиядағы атақты опера театры "Ла Скала", Милан]] == Тарихы == === Этимология === Ағылшынша ''Milan'' атауы Ломбардтан бастау алады, ал италиянша ''Milano'' атауы Латын Медиоланумымен байланысты. Медиоланум - кельт тайпасы - инсубрлер құрған қала, Рим империясы жаулап алған б.з.б. 2 ғасырға дейін қала иелігінде болды. Медиоланум аты Франциядағы бірнеше Галло-Римдік жерлерде кездеседі(мысалы,Медиоланум Сантонум( Сайнтс) және Медиоланум Аулеркорум(Эвре)). Сөз құрамында "-lan" деген кельт тілінің элементі бар сияқты. Ол "шарбақ" немесе "қоршалған аймақ" дегенді білдіреді(валиялық 'llan' сөзінің түбірі, мағынасы ғибадатхана немесе шіркеу).Демек, ''Медиоланум'' ''орталық қала'' немесе ''кельт тайпасының ғибадатханасы'' деген мағынаны білдіруі мүмкін. Бұл атаудың пайда болу тарихы мен жабайы қабанның қала символына айналуы өзінше бір қызық оқиға. Алғаш рет ол Андреа Альчиатоның ''Emblemata'' деген еңбегінде көрініс тапты. Алғаш бой көтерген көше қабырғаларының ағаш оймасының астында табылған. Бұл жерде қабан жерден қазып алынған түрде салынған. Ал ''Медиоланум'' этимологиясы латын және француз тіліндегі "жартылай жүнді" деген мағынаға саяды. Қаланың құрылуы екі кельт халқы - Битуриги және Эдуи халықтарымен тікелей байланысты. Олардың эмблемалары қой және қабан болды. Сондықтан, "Қаланың символы жүні бар қабан, және ол екі түрлі кейіпте: бірі өткір қылды болса, екіншісінің жүні тегіс". Альчиато Амвро́сий Медиола́нскийдің пікіріне жүгінеді. Жергілікті Батыс Ломбард диалектінде қала атауы Милан болғанымен, неміс тіліндегі нұсқасы ''Майланд''. === Кельт және Рим дәуірі === {{Main|Медиаланум}} [[Сурет:4193 - Milano - Ruderi dell'Arena romana - Foto Giovanni Dall'Orto 14-July.2007.jpg|thumb|left|Ежелгі Рим аренасының бүгінге жеткен қалдықтары.]] Б.з.б. 400 жыл шамасында кельт инсубрлері Милан және оның төңірегін мекен етті. Б.з.б.222 жылы Римдіктер бұл елді мекенді жаулап алды. Содан бері бұл жер Медиоланум аталатын болды. Рим қарамағындағы бірнеше ғасырдан кейін, б.з. 293 жылы Император Диоклетиан Миланды Батыс Рим Империясының астанасы деп жариялады. Диоклетианның өзі Шығыс Рим Империясында(астанасы Никомедия) қалуды жөн көрді. Имерияның батыс билігін оның жолдасы Максимианус өз қолына алды. Ол бірден өлшемі 470 × 85 м үлкен цирк, the Thermae Herculeae, империялық сарайлардың үлкен кешені және бірнеше өзге де ғимараттар сияқты алып монументтер салуға көшті. 313 жылғы Милан жарлығына сәйкес, Император Константин I Христиандарға дін бостандығына кепілдік берді. 402 жылы Визиготтар қаланы қоршауға алды. Империя резиденциясы Равеннаға көшірілді. 50 жылдан кейін(452 жылы), Ғұндар қаланы жаулап алды. 539 жылы Остроготтар Готтық соғыс(535–554) деп аталатын Византия Императоры Джустиниан I-ге қарсы соғыс барысында Миланды басып алып, қиратты. 569 жылдың жазында, Лонгобардтар(Италиядағы Ломбард өңірінің атауы осыған байланысты пайда болған)қаланы қорғауға қалған саны жағынан аз Византия әскерін жеңіп, Миланды бағындырды. Ломбард билігі кезінде де Рим Империясындағы құрылымдары қолданыста болды. 774 жылы Милан Франктерге берілді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commons|Milano}} * [http://www.comune.milano.it Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] * [http://www.atm-mi.it/en/ ATM – Milan's Transportation Company] * [http://milan.arounder.com/ City of Milan – official Virtual Tour website] * [http://www.comune.milano.it/ City of Milan – official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20010615132608/http://www.comune.milano.it/ |date=2001-06-15 }} * [http://www.sottomilano.it/ Rete Metropolitana di Milano] * [http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php The Milan Garden of the Righteous] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090818010749/http://www.gariwo.net/eng_new/foreste/milano.php |date=2009-08-18 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=Esfu3Ei9UJ8 Миланда бейне тур] {{Милан провинциясы}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] [[Санат:Италия қалалары]] 8at7ojy0fwgmpmbx688p4xv0mi4ff37 Түменбай Қуандық 0 97136 3595266 2953222 2026-04-29T11:26:44Z ~2026-26074-11 180580 Отбасылық жағдайын қостым. 3595266 wikitext text/x-wiki {{Infobox Biography |subject_name = Түменбай Қуандық | image_name = | image_size = | image_caption = | date_of_birth = [[1955]] | place_of_birth = [[Қызылорда облысы]] Шиелі ауданы Ы.Жақаев атындағы ауылы | date_of_death = | place_of_death = | occupation = [[жазушы]] | spouse = }} '''Түменбай Қуандық''' (22.8.1955 ж.т., [[Қызылорда облысы]] Шиелі ауданы Ы.Жақаев атындағы ауылы) - [[жазушы]]. [[Арғын]] тайпасының [[Тарақты]] руынан шыққан. <ref>{{кітап |авторы = Яһуда Амандықов |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = |шынайы атауы = Орта жүздің Ноқта ағасы Тарақты шежіресі |сілтеме = |уикитека = |жауапты = |басылым = |орны = Алматы |баспасы = Комплекс |жыл = 2009 |томы = |беттері = |барлық беті = 1120 |сериясы = |isbn = 965-611-88-2 |тиражы = 2000 }}</ref> ҚазҮУ-ды (1977), [[Мәскеу]]дегі Әдебиет инcтитуттын бітірген (1990). 1990 - 98 ж. "Лениншіл жас" (қазіргі "Жас алаш"), "Жетісу", "Алматы ақшамы" газеттерінде тілші, бөлім меңгерушісі, бас редакторының орынбасары болып жұмыс істеген. "Жалын", "Жұлдыз" журналында бөлім меңгерушісі, "Қазақстан" баспасының бас редакторы қызметтерін атқарған. Қазір [[Алматы]] Халыкар. мамандыктар инcnbnenтында окытушы. Түменбай "Қайың сапты кетпен", "Жүфдек поезд", "Каникулды күткен қыз", "Жігіттің Көктөбесі", "Қанаты күйген қызғыш құс", "Сотталған домбыра", "Біздің үйдің солдаттары", "Тұңғиық", "Тіршілік планетасының тентектері", "Қой мен қойшы" (2004), "Ар мен дар" (2005), т.б. прозалық кітаптардың авторы. Шығармалары араб, орыс, неміс тілдеріне аударылған. Халықар. "Алаш" әдеби сыйл. иегері (1999).<ref>“ Қазақ әдебиеті. Энциклопедиялық анықтамалық. - Алматы: «Аруна Ltd.» ЖШС, 2010.ISBN 9965-26-096-6</ref> Қазіргі таңда, ұлы мобилограф боламын деп әйелін 1 млн теңге қарызға кіргізіп, онымен қоса алимент төлемей, келіні мен 3 немересінен бас тартып отыр. Түрі жиіркенішті, ішіне жын кіріп, ит үргендей үлкен немересін үйіне кіргізбей, полиция шақырып қуып салған. (2026). [https://www.threads.com/@_zhazirash_/post/DXqb6KaCFSr?xmt=AQF0yyN-TQg5kmDGEmULJnhU1KQnjr3Wu_Sv9a4mLQ1wOMsmxIEE3brUSqEhOy138nK7PGD1&slof=1 <nowiki>[3]</nowiki>] ==Дереккөздер== <references/> {{Stub: Қазақ әдебиеті}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:1955 жылы туғандар]] tcc788q63x5rb41my8iht42rii9lcul Төлебаев көшесі (Алматы) 0 106955 3595080 3310979 2026-04-29T08:13:34Z Almatrkh 172335 3595080 wikitext text/x-wiki Көшеге қазақтың көрнекті [[композитор]]ы, КСРО халық әртісі, КСРО Мемлекеттік сыйлығының иегері [[Мұқан Төлебаев]]тың есімі (1961 жылы) берілген. Телебаев Мұқан Төлебайұлы (1913-1960) [[Алматы облысы]]ның Қарашаған ауылында дүниеге келген. Ол - «[[Біржан - Сара]]», «[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]]» операларын жазды. Көше Жетісу, Медеу аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылынан басталып, [[Абай даңғылы]]на дейін созылып жатыр. Бұл - қаланың байырғы көшелерінің бірі. Бұрынғы атаулары: *а) Сергиополь; *ә) Фонтанная көшелері. Көшенің ұзындығы - '''3100 метр'''. Көше бойында «Жетісу» аяқ киім өндірістік бірлестігі, [[Қазақстан композиторлар одағы]], [[Сәбит Мұқанов]]тың, [[Ғабит Мүсірепов мұражайы|Ғабит Мүсіреповтің]], [[Әуезов музейі|М.Әуезовтің]], [[Қонаев Дінмұхамед Ахметұлы|Д.Қонаевтың]] мемориалдық мұражайлары орналасқан. Көшенін Абай даңғылымен түйіскен жерінде «Жетісу» қайнары (фонтан) жасалған.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Төлебаев көшесі Алматы.jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] dm6q32omykibrit8cz8pck81l57b37e Чайковский көшесі (Алматы) 0 107703 3595138 3555194 2026-04-29T09:59:28Z Almatrkh 172335 3595138 wikitext text/x-wiki Көшеге атақты орыс [[Сазгер|композиторы]], [[профессор]] [[Пётр Ильич Чайковский|Петр Ильич Чайковскийдің]] есімі (1941 жылы) берілген. Чайковский Петр Ильич (1840-1893) [[Ресей]]дің Вятск губерниясында дүниеге келген. Көше [[Алмалы ауданы|Алмалы]], [[Жетісу ауданы|Жетісу]] аудандарында орналасқан. Райымбек даңғылы, [[Мәметова көшесі (Алматы)|Мәметова]], [[Мақатаев атындағы көше (Алматы)|Мақатаев]] көшелерімен қиылысады. Бұрынғы атауы - Қаскелең көшесі. Көшенің ұзындығы - 2750 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Чайковский көшесі Алматы.jpg|нобай]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Almaty-geo-stub}} [[Санат:Алматы көшелері]] q74aldsvf4b9d23rymxlopjcqh13y76 Пушкин атындағы көше (Алматы) 0 107760 3595132 3117158 2026-04-29T09:55:19Z Almatrkh 172335 3595132 wikitext text/x-wiki ''Пушкин атындағы көше (Алматы)'' Көшеге қазақ оқырмандарына етене таныс орыстың ұлы ақыны, қазіргі заманғы орыс әдеби тілінің негізін салушы Александр Сергеевич Пушкиннің есімі 1956 жылы берілген. [[Пушкин Александр Сергеевич]] (1799-1837) Мәскеуде дүниеге келген. Пушкиннің реалистік сипаттағы сюжеттері мен әуендері жан-жақты зерттеліп келеді, бүгінде орыс әдебиеті ғылымының тұтастай бір саласы - пушкинтану қалыптасты. Көшенің бойында Алматы қаласының бас мешіті, Қазақ-неміс университеті, ҚР Ұлттық Ғылым академиясының ғимараты, т.б. мекемелер орналасқан. Және А.С.Пушкиннің бюсті орнатылған Көше Медеу ауданында орналасқан. Қаланың солтүстік бөлігінен [[Әліби Жангелдин көшесі (Алматы)|Жангелдин көшесінің]] оңтүстігіне ұласады. [[Райымбек атындағы даңғыл (Алматы)|Райымбек даңғылынан]] басталып, 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағын қиып өтіп, [[Абай даңғылы]]на дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атауы: Бульвар көшесі. Көшенің ұзындығы - 3050метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Пушкин көшесі Алматы.jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] rh7alct8a3pvnvxhvfj5235lc27uy9v Қазақ тілі кафедралары 0 109221 3594971 2706573 2026-04-29T04:36:31Z 1nter pares 146705 3594971 wikitext text/x-wiki '''Қазақ тілі кафедралары''', [[жоғарғы оқу орындары]]нда қазақ тілін оқытатын [[кафедра]]лар. Aбай атындағы Алматы мемлекеттік университетінің қазақ тілі кафедрасы. 1928 жылы ашылған. Содан бері [[кафедра]]да 100-ге жуық адам қызмет істеді. Олардың ішінде XX ғасырдың басында қазақ ұлттық тіл білімінің негізін қалаған [[Ахмет Байтұрсынұлы]]. Қазақ тіл білімінің қайраткерлері Қ.Қ.[[Жұбанов]], С.Аманжолов, Т.Шонанов, I.Кеңесбаев, Н.Т.Сауранбаев, М.Балақаев, Ы.Ысқақов, Ғ.Ғ.Мұсабаев, көрнекті әдіскер ғалымдар Қ.А.Басымов, С.С.Жиенбаев, Ш.X.Сарыбаев, Ғ.Бегалиев бар. Әр жылдары кафедраны басқарған ғалымдар: А.Байтұрсынов (1928-1929), Қ.Қ.Жұбанов (1932-1937), С.Аманжолов (1937-1941, 1949-1958), I.Кеңесбаев (1942-1945), Ғ.Қалиев (1958-1961, 1972-1977), Д.Әлімжанов (1961-1971), Ж.[[Жамалбек Болатов|Болатов]] (1977-1978), Ф.М.Мұсабекова (1979-1988) С.И.Исаев ҮІІ, 1988-III. 1989), Н.Оралбаева (1989-1997 жылдары), Ф.Оразбаева (ҮІІ 1997 жылдан). Кафедра құрамынан [[1993]] жылы жалпы тіл білімі және [[қазақ тілі]] тарихи кафедрасы (меңгеруші [[профессор]] Ғ.Қалиұлы) бөлініп шықты. Кафедра [[республика]] мектептері үшін қазақ тілінің жоғарғы білімді мұғалім [[кадр]]ларын даярлауда айырықша еңбек сіңірді. [[Ресей]], [[Өзбекстан]], [[Моңғолия]] елдері үшін де қазақ тілі мамандарын көптеп дайындады. Қазақстан жоғарғы оқу орнының қара шаңырағы атанған ҚазПИ-дің ұлттық [[интеллигенция]]ны тәрбиелеуде қосқан үлесі ұланғайыр. Көптеген [[мәдениет]], [[әдебиет]], ғылым қайраткерлері осы [[институт]]тың қазақ тілі мен әдебиеті кафедраларында тәрбие алған. Олардың ішінде белгілі ақын— жазушылар Т.Жароков, X.Есенжанов, А.Жұмағалиев, Ә.Тәжібаев, Қ.Бекқожин, Қ.Жармағанбетов, Ә.Шәріпов, С.Мәуленов, С.Сейітов, Ы.Ыдырысов, Ғ.Қайырбеков т.б.; әдебиет зерттеушілері Қ.Жұмалиев, М.Қаратаев, Е.Ысмайылов, М.Ғабдуллин, С.Қирабаев, Ә.Дербісалин, Ш.Сәтбаева, Н.Ғабдуллин, А.Нұрқатов, Т.Әбдірахманов т.б.; [[тілші]] ғалымдар М.Бапақаев, А.Ысқақов, Ғ.Мұсабаев, Т.Қордабаев, Р.Сыздықова, Ғ.Садуақасов, А.Қалыбаева, Ф.Мұсабекова, Н.Оралбаева, Ә.Хасенов, Ж.Шәкенов, А.Әбдірахманов, Ж.Болатов, Т.Жанұзақов, Ә.Нұрмағанбетов, О.Нақысбеков, Ғ.Айдаров, И.Ұйықбаев, Ә.Аблақов, Т.Талипов, Т.Қоңыров т. б. атауға болады. ҚазПИ-ді (АлМУ-ды) бітіріп қазақ тілінен 20-дан арта адам ғылыми доктор, 100-ден арта адам ғылыми кандидат дәрежесіне ие болды. ҚазПИ-дің қазақ тілі кафедрасы 1940 жылға дейін қазақ тіл білімінің проблемаларын зерттеуде және оның ғылыми-педагогикалық кадрларын даярлауда республикадағы бірден-бір ғылыми орталық болды. Қазақ тілінің жоғарғы оқу орындарына арналған бірқатар пәндердің негізгі осы кафедрада салынды. Бұл салада әсіресе кеңес дәуірінде қазақ тілі білімінің негізін салушылар Қ.Жұбанов пен С.Аманжоловтың ғылыми-педагогикалық қызметі өте нәтижелі болды. Ұлт кадрлары арасынан шыққан тұңғыш [[филология]] профоссеры Қ.Жұбанов халқымыздың тіл мәдениетін өркендетуде игілікті еңбек етті. Профоссер Қ.Жұбановтың [[фонетика]] ([[буын]], [[үндестік заңы]], дыбыс құрлысы), [[морфология]] (көмекші және күрделі етістіктердің жасалуын, сөз құрылымы, өлі түбір және өлі қосымша), [[синтаксис]] (қазақ сөйлеміндегі орын тәртібі, сөйлем түрлері, [[сөйлем мүшелері]]) [[емле]], [[термин]] мәселелері, [[қазақ әдебиеті]]нің классигі Абай жөніндегі ғылыми еңбектері аталған салапардың дамуына зор ықпал етті. Қ.Жұбановтың 1936 жылы қазақ орта мектебінің 5-класына арналған "Қазақ тілінің грамматикалық, 1-бөлім, жалпы [[морфология]]" оқулығы кейінгі көптеген авторларға үлгі болды. Онда автор сөздерінің құрылымын, дыбыстық құрлыстарды білгірлікпен баяндаған. ҚР [[ҰҒА]] [[корреспондент]]-мүшесі, филология ғылымының докторы С.Аманжолов қазақ тілінің грамматикалық құрлысын зерттеуде, [[мектеп]] пен [[Жоғары оқу орындары|жоғарғы оқу орны]] үшін бағдарлама, [[оқулық]]тар жазуда, ғылыми кадрлар даярлауда көп еңбек сіңірді. Ол қазақ тілінің тарихы мен диалектологиясы, орысша-қазақша [[сөздік]]тер, [[терминология]], грамматика, морфология мәселелерінің ғылыми жүйеге келуіне тікелей ат салысты. Әсіресе, синтаксис теориясына ерекше көңіл бөлді. [[Сөз таптары]]ның [[сөйлем мүшесі]] болу шарттары, [[сөйлем]]нің құрамы мен дәнекерлері, [[интонация]], [[оқшау сөздер]], [[шақ]] және жаққа қатысты синтаксистік категориялар, [[құрмалас сөйлем]], үйірлі мүше жайында кезінде тың қортындылар жасады. Оның 1940 жылы шыққан "Қазақ тілі ғылыми синтаксисінің қысқа курсы" атты еңбегі 1950 жылдыңдың басына дейін [[студент]]тердің бірден-бірі оқу құралы болумен бірге ғылыми қызметкерлердің [[лингвистика]]лық ой-пікірін кеңейтті. Аманжолов 1937-1938 жылдары тілдегі [[диалект]]ілік ерекшеліктерді жинап зерттеуді ұйымдастырып, диалектілердің сипаты, айырым белгілері, [[тайпа]]лық тілдермен байланысы, ұлттық әдеби тілге қатысы сияқты күрделі мәселелерге ғылыми [[тұжырым]]дар жасады. Диалектілерге халық, тіл тарихы тұрғысынан қарап, олардың әлеуметтік сипатын ашты. Оның "Вопросы диалектологии и истории казакского языка" (1959) [[монография]] тек қазақ тіл білімінде емес, түркология қоғамдық ғылымдар саласында елеулі табыс ретінде бағаланады. Негізі А.Байтұрсынов еңбектерінен басталатын мектеп оқулықтарын жасауды осы кафедрада алдымен С.Аманжолов қолға алды. Ол 1931 жылы [[бастауыш мектеп]]тің 3 класына арналған оқу кітабын, 1932 жылы 4 класс үшін "Қазақ тілі грамматикасын", 1933 жылы 6-7 кластар үшін "Қазақ тілі грамматикасы", 1938 жылы "Қазақ тілі грамматикасы, I бөлім, фонетика, морфология" оқулығын. 1939 жылы осы оқулықтың синтаксис бөлімін шығарды. Соңғы оқулық 6-8 кластардың оқулығы ретінде А.Әбілқаев, И.Ұйықбаевтың қосымша авторлығымен күні бүгінге дейін пайдаланып келеді. 1930 жылдарда, қазақ, орыс мектептеріне арнап сол кезде істеген Т.Шонанов, I.Кеңесбаев, Н.Сауранбаев, Ғ.Бегалиев, М.Балақаев қазақ тілінің бірнеше оқулығын шығарды. Қ.Жұбанов пен С.Аманжолов дәстүрін кейін ҚазПИ-дің қазақ тілі мен әдебиеті бөлімінің бір кездегі түлектері әрі қарай жалғастырды. Олар өздері зерттеген қазақ тіл білімі салаларын [[теория]]лық жағынан тереңдеп, үлкен ғылыми дәрежеге кетерді. Мәселен, ҚР ҰҒА корреспондент- мүшесі, филология ғылымының докторы, профессор А.Ысқақов қазақ тілі морфологиясының теориялық негіздерін жасауда, түркологияда бірінші рет қазақ тілі түсіндірме сөздігінің 10 томын. "Абай тілі сездігін" шығаруға айырықша еңбек сіңірді. ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, филология ғылымының докторы, профессоры М.Балақаев [[сөз тіркесі]] синтаксисін жеке сапа етіп қалыптастыруда, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, филология ғылымының докторы, профессор Ғ.Ғ.Мұсабаев қазақ тілі лексологиясын зерттеп бір жүйеге келтіруде, филология ғылымының докторы, профессор Т.Қордабаев құрмалас сөйлемнің зерттелуін жетілдіруде, ҚР ҰҒА корреспондент-мүшесі, филология ғылымының докторы, профессор Р.Ғ.Сыздықова қазақ әдеби тілінің ғылыми мәртебесін анықтап, тарихи кезеңдерін саралап зерттеуде нәтижелі еңбек етті. Қазақ тілін оқыту әдістемесінің негізіне жатқан алғашқы еңбектер осы кафедрада пайда болды. Олардың қатарына С.Жиенбаевтың "Қазақ тілінің методикасы" (1941), Ш.X.Сарыбаевтың "Орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту методикасы" (1944), "Қазақ тілін оқыту методикасының кейбір мәселелері" (1955), "III класс мұғалімдері үшін методикалық жетекші құрал" (1955), Ғ.Бегалиевтың "Бастауыш мектепте қазақ тілінің методикасы" (1940), "Бастауыш мектепте қазақ тілі методикасы мәселелері" (1950), Д.Әлімжановтың "Қазақ тілін оқыту методикасы" (М.Мамановпен бірге, 1965), "Қазақ тілі [[морфология]]сын оқыту әдістемесінің мәселелері" (1972), А.Әбілқаевтың "Қазақ тілін оқыту әдістемесі" (лекциялар жинағы, 1994), сияқты еңбектер жарық көрді. АлМУ-дың қазіргі кездегі қазақ тілі мұғалім кадрларын даярлаумен бірге, орныққан дәстүр бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарымен және мектепке, жоғары оқу орындарына арнап, оқулық, оқу құралдарын шығарумен үздіксіз шұғылданады. Кафедраның ғылыми-зерттеу жұмысының негізгі бағыттары — қазіргі қазақ тілінің сапалары, қазақ әдеби тілінің тарихы мен [[стилистика]]сы, [[диалектология]], қазақ және орыс мектептерінде қазақ тілін оқыту әдістемесі мәселелеріне байланысты. Кафедралардағы зерттеу жұмыстары да, шығып жатқан оқулық, [[оқу құралдары]] да осы мәселелердің айналасында. Мысалы, филология ғылыми докторы, профессор Ф.М.Мұсабекова қазақ тілінің [[стилистика]]сы мәселелерін зерттеп, "[[Зат есім]]дердің стилистикасы" (1976), "Қазақ тілі стилистикасының мәселелері" (1979), "Қазақ тілінің практикалық стилистикасы" (1982) т.б. еңбектер жазды. Филология ғылыми докторы, профессор Н.Оралбаева қазақ жазуының тарихын және етістіктің аналитикалық тұлғаларын зерттеп, "Қазақ графикасы мен [[орфография]]сының негіздері" (1968), "Қазіргі қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалы форманттары" (1975), "Қазақ тіліндегі етістіктің аналитикалық форманттарының құрылысы мен мағынасы" (1979) сияқты еңбектер жазды. Филология ғылыми докторы, профессор Ғ.Қалиұлы қазақ говорларының құрылымын зерттеп, "Қазақ говорларының жүйесін зерттеу мәселелері" (1977), Қазақ говорларындағы диалектілік сөз тудыру" (1985) деп аталатын монографиялық еңбектерін жазды. Сонымен бірге ол ҚР ҰҒА Тіл [[институт]]ы шығарған "Қазақ диалектологиялық сөздігін" (1969, 1996) жасаушылардың бірі. Доцент А.Әбілқаев қазақ тіліндегі жай сөйлем түрлері, [[төл сөз]] мәселелерін зерттеп, "Қазақ тіліндегі төл сөз" (1956), "Де" [[Етістік|етістігінің]] мағынасы мен қызметі" (1958), Қазақ тіліндегі [[жай сөйлем түрлері]]" (1963) деп аталатын еңбектерін жазды. Доцент К.Ә.Бейсенбаева "Орыс және қазақ тілдерінің грамматикасы" (бірлескен авторлықпен, 1967), "Қазақ тілінің фонетикасы" (1973), "Қазақ тіліндегі [[қосымша]]сыз есім тіркестері" (1974); доцент Ш.К.Бәйтікова "Қазақ тіліндегі [[неологизм]]дер" (1971) Ф.Оразбаева "Қазақ тілі [[сын есім]]дер [[синоним]]і" (1988), сияқты еңбектер жазды. Соңғы 6-7 жыл ішінде жүргізілген ғылыми жұмыстардың нәтижесінде бірнеше дисскусия қорғалды. Қазіргі қазақ тілі мен әдістеме кафедрасының — Ф.Оразбаева әдістеме бойынша докторлық, Т.Әбдіғалиева, Б.Қасымова, Қ.Қасабекова, Т.Әбдікәрімов, А.Күзембаева, Қ.Мамаділов, Б.Тамаева; жалпы тіл білімі және қазақ тілі тарихы кафедрасынан — Г.Қосымова, Ғ.Жексембаева, Г.Боранбаева, Қ.Қалыбаева кандидат [[диссертация]]сын қорғады. Соңғы жылдары АлМУ-дың қазақ тілі кафедралары жоғарғы оқу орындарына арнап бірқатар бағдарлама және оқулықтар шығарды. Қазіргі қазақ тілі және әдістеме кафедрасынан қазақ мектебінің қазақ тілі мұғалімдеріне арналған Н.Оралбаева, Ғ.Мәдина, А.Әбілқаевтың "[[Қазақ тілі]]" (1965, 1982), Ғ.Қалиев, Н.Оралбаева, О.Төлегеновтің "Қазіргі қазақ тілінің жаттығулар жинағы" (1972,1983), Ғ.Қалиев, Н.Оралбаева т.б. "Қазіргі қазақ тілі (лабараториялық жұмыстар)" (1992), орыс тілді мектептің қазақ тілі мұғалімін дайындайтын мамандығына арнап Н.Оралбаева, Т.Әбдіғалиева, Б.Шалабаевтың "Практикалық қазақ тілі" (1993), Н.Оралбаева, К. Жақсылықованың "Орыс тіліндегі мектептерде қазақ тілін оқыту әдістемесі" (1996) сияқты оқулықтар мен оқу құралдары жарық көрді. Жалпы [[тіл білімі]] және қазақ тілі тарихи кафедрасы бойынша Ғ.Қалиұлы "Қазақ диалектологиясы" курсының қазақ тіліндегі алғашқы оқу құралын (1960), кейін бірлескен авторлықпен (1967, 1979,1991), практикалық курсын (1967), "Қазіргі қазақ тілінің лексикологиясы мен фразеологиясы" пәнінің оқулығын (бірлескен авторлықпен 1997) және түркологиялық кіріспе, қазақ тілінің диалектологиясы, тарихи [[грамматика]], қазақ тілінің лексологиясы пәндерінің бағдарламаларын шығарды, доцент С.Ш.Хасанова көне жазбалар бойынша оқу құралын (1994) және ситилистика курсының бағдарламасын, "Кестелі грамматика" (бірлескен авторлықпен, 1996) оқу құралын жазды. Аталған кафедралар жыл сайын [[аспирант]]тар, ізденушілер қабылдайды. Олардың ішінде АлМУ-ды бітіргендермен бірге республикадағы басқа жоғарғы оқу орындарын бітіргендер де бар. Қазіргі қазақ тілі және әдістеме кафедрасына тіл теориясы мен тілді оқыту бойынша докторантура, [[магистратура]] ашылды. Осы кафедраның негізінде АлМУ-да филология докторы (кандидат) дәрежесіне алу үшін диссертациялық кеңес және [[Гуманитарлық ғылымдар|гуманиттарлық]] пәндерді оқыту әдістемесі бойынша [[педагогика]] ғылымдарының докторы (кандидат) дәрежесіне aлy үшін ашылған диссертациялық кеңестің қазақ тілін оқыту әдістемесіне байланысты саласы жұмыс істейді.<ref>Қазақ тілі. Энциклопедия. Алматы: Қазақстан Республикасы Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі, Қазақстан даму институты, 1998 жыл, 509 бет. ISBN 5-7667-2616-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Қазақ тілі]] lnzov6lp67o4dupznumfi87nngzfqmv Қонаев атындағы көше (Алматы) 0 109943 3595116 3443543 2026-04-29T09:41:39Z Almatrkh 172335 3595116 wikitext text/x-wiki Көшеге қазақтың арда ұлы, көрнекті мемлекет және саяси қайраткер, белгілі ғалым, тау-кен инженері, Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым академиясының академигі, Қазақстан КП ОК-нің бірінші басшысы, КОКП ОК Саяси Бюросыныңмүшесі, екі мәрте Социалистік Еңбек Ері [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]]тың есімі (ҚР.М.К.П.24.02.[[1994]] № 1577. 21.04.[[1994]] № 331 қалалық шешімі) берілген. Қонаев Дінмұхамед Ахметұлы ([[1912]]-[[1993]]) Алматы облысы Балқаш ауданында дүниеге келген. Д.А.Қонаев Ұлы Отан соғысы жылдары «Алтайполиметалл» комбинаты бас инженерінің орынбасары және техникалық бөлімнің бастығы, сондай-ақ, Лениногорск (Риддер) кен басқармасының Риддер кенінің директоры, [[1942]] жылдан ірі қоғам, мемлекет, ғылым қайраткері болды. Әсіресе, Д.А.Қонаевтың ірі өнеркәсіп комбинаттарын салудағы сіңірген еңбегі белгілі. Оның көмегімен химия, металлургия институттары пайда болды. Ядролық физика саласында қызу жұмыстар басталды. Ол мемлекет басшысы ретінде шынайы өнер мен мәдениетті қорғап, қолдап отырды, лайықты бағалады. [[1992]] жылы оның «Менің заманым жайында» атты естеліктер кітабы шықты, ол 1994 жылдан «Сталиннен Горбачевке дейін» деген атпен қайта басылып шығарылды Көше Медеу ауданында орналасқан. Солтүстіктен оңтүстікке қарай Райымбек даңғылынан басталып, Абай даңғылына дейін жалғасып жатыр. Гоголь, Төле би, Қазыбек би, Қарасай батыр, Құрманғазы көшелерін қиып өтеді. Бұрынғы атаулары: а) Қапан; ә) Карл Маркс көшелері. Көшенін узындығы - 3050 метр. Көшенін Әйтеке би көшесімен қиылысқан жерінде Т.Бокиннің ескерткіші орнатылған. Гоголь көшесі мен Қазыбек би көшелерінің аралығында 28 гвардияшы-панфиловшылар саябағын жанап өтеді. Қарасай батыр мен Қабанбай батыр көшелерінің аралығында Қонаев сквері орналасқан. Скверде Д.А.Қонаевтың ескеркіш-бюсті (мүсіншісі: Т.Досмағамбетов, А.Татаринов, сәулетшісі: А.[[Адамбек Кәдірбекұлы Қапанов|Қапанов]]) қойылған. ҚР Ғылым академиясының Органикалық катализ және электр химия институты, Қалайы өрттей қорғау басқармасы, Республикалық Модалар үйі, Бас киім және «Алмагүл» фабрикалары, Тұтынушылар Одағының қонақ үйі, «Сымбат» сән үйі, «Қызылтаң» маталар үйі орналасқан.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Қонаев көшесі Алматы.jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] hv62maejewv5c93qhqgfuhrahqvm4dm Қуанышбаев атындағы көше (Алматы) 0 110111 3594538 2234372 2026-04-28T12:06:17Z Almatrkh 172335 3594538 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Қуанышбаев.jpg|right|thumb]]Көшеге қазақтың белгілі актері, [[КСРО халық әртісі]], қазақ драма театрының іргетасын қалаушылардың бірі, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] Мемлекеттік сыйлығының иегері [[Қалыбек Қуанышбаев|Қалибек Қуанышбаевтың]] есімі (Алматы қаласы атқару комитетінің 10.03.[[1969 жыл|1969]] № 81 шешімі) берілді. Қуанышбаев Қалибек ([[1893 жыл|1893]]-[[1968 жыл|1968]]) Қарағанды облысының Қарқаралы ауданында дүниеге келген. Ол - [[Мұхтар Әуезов атындағы Қазақ ұлттық драма театры|М. Әуезов атындағы Қазақ драма театрының]] актері, КСРО Жоғарғы Кеңесінің 1 депутаты. Көше [[Әуезов ауданы|Әуезов ауданында]] орналасқан. [[Өтеген батыр көшесі (Алматы)|Өтеген батыр]] көшесінен басталып, [[Алтынсарин даңғылы (Алматы)|Алтынсарин даңғылына]] дейін созылып жатыр. Көшенің ұзындығы - 650 метр.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] lml16naepeuy2e6yr83u2bjmomfx2g6 Кәсіпкерліктің қалыптасуы 0 113618 3594987 2175864 2026-04-29T05:26:03Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594987 wikitext text/x-wiki '''[[Капитал]]''' ([[Ағылшын тілі|ағылшынша]] — бас мүлік, бас сома, [[Латын тілі|латынша]] — ең басты) — экономикалық ғылымның ең манызды категорияларының бірі, [[нарық]]тық шаруашылықтың қажетті элементі. [[Тауар өндірісі]] пайда болып қалыптасқаннан бері, капитал мынадай тарихи формалар алған: сауда капиталы (көпес капиталы түрінде), — тарихи [[капитал]]дың ең көне еркін формасы, өсімқорлық, осыдан кейін — өнеркәсіптік. Капиталдың формалары толығырақ [[Адам Смит|А.Смит]] пен Д.Рикардоның еңбектеріңце зерттелген. [[Капитал]]дың формаларымен экономикалық [[мектеп]]тердің қосарласып дамуы бұл категорияны тұңғыш зерттеушілердің — [[Меркантилизм|меркантилистер]] және [[физиократтар]] оған сыңаржақты қарауының себебі болды.<br /> [[Капитал]]дың алғашқы қорлануы (<small>'''previos accumulation'''</small>) өзіндік [[еңбек]]ке негізделген индивидуалдық жеке меншікті жою процесі, жұмысшыларды өз [[Еңбек|еңбегінің]] [[шарт]]тарына меншікген шеттету процесі. Ол бір жактан, тікелей [[өндірушілер|өндірушілердің]] тек ғана жұмыскерге —идеалдық жұмыскерге, екіншіден, қоғамдық құрал-жабдықтар мен өмір сүруге кажет [[құрал]]дардың [[капитал]]ға алмасуы болып табылады.<br /> Бұл жағдай [[Еуропа]]да [[16 ғ.|XVI]] - [[18 ғ.|XVIII ғғ]]. орын алды. Сол замандағы кәсіпкерліктің барлық нысанының жандана дамуы, белгілі экономикалық және әлеуметтік [[шарт]]тарды, жағдайларды талап етті. Міне, [[капитал]]дын алғашкы корлануы кәсіпкерліктің әлеуметтік-экономикалық базасының қалыптасу шарттарын өмірге өкелді. Бұл пайда бола бастаған буржуазия табының барлық кәсіпкерлік қабілеттеріне жол ашты.<br /> '''Біріншіден''', [[еңбек]] «бостандық алып», жалдама [[жұмыскер]]лер табы қалыптаса бастады. Ал [[Еңбек шарты|еңбек шарттары]] мен өмір сүруге қажет [[игілік]]терден шеттелген, тек өздерінің жұмыс күшін сатып ғана күнін көретін адамдардың көбеюі — бұл [[Капитализм|капиталистік]] [[өндіріс]]тің дамуының өте маңызды шарты болады.<br /> '''Екіншіден''', елдің ішкі жағында [[экономикалық бостандық]]қа ие болған жерлер пайда болды және шетелдерден территорияларды басып алып, оларды отарға айналдыру кең өріс алды. Бұған [[Англия]]ның тарихы классикалық мысал бола алады — бұнда [[лендлорд]]тар шаруалардың жерін тартып алып, «қоршап тастау» [[әдіс]]ін жүргізді, осымен қатар отарлардан жерді тікелей тартып алу кең өріс алды.<br /> '''Үшіншіден''', [[капитал]]дың барлық нысандары — сауда, [[өсімқор]]лық, [[өнеркәсіп]]тік — екпінді дамыды. Осымен бірге ақша түрінде, өндірістік құрал-жабдықтар түрінде қорлану жүріп отырды.<br /> [[Капитал]]дың алғашқы қорлануының маңызды құралы болып протекционизм жүйесі қызмет етті. Сыртқы сауда саясаты импорттық баж салығьшың жоғары болуын талап етті. Бұл басқа елдерден келетін тауарларға шек қоюға және өнеркәсіп тауарларын осы елден сыртқа шығарғаны үшін сыйлық төлеуге жол ашты. Бірнеше елдерде [[өнеркәсіп]] шикізаттарын сыртқа шығаруға тікелей тыйым салынды; жаңа өндіріс ашқан кәсіпкерлерге алғашқы капитал тікелей қазынадан ірі ақшалық субсидия нысанында құйыла бастады.<br /> Бүгінгі біздің елдің басындағы етпелі кезенді кейбіреулер [[капитал]]дың алғашқы қорлану процесімен тендестіреді. Бірақ бұл процестер бір-бірімен толық үйлеспейді. Бүгінгі [[Қазақстан]] директивтік баға белгіленуіне және ресурстардың орталықтан бөлінуіне негізделген әміршіл-әкімшіл жүйеден, реттеудің нарықтық әдістеріне көшу кезеңінде отыр. Міне осы жағдай, [[капитал]]дың алғашқы қорлану процесінен, дәстүрлі ұғым бойынша, негізгі [[айырмашылық]]ты белгілейді.<br /> Ішкіге алдымен жекешелеңдіру жатады. Ол мемлекеттік меніпікті келесі [[әдіс]]тер арқылы бөлуге мүмкіндік береді: *[[өнеркәсіп]]тің ауыр (бұның ішінде [[әскери-өнеркәсіп кешені]]) және жеңіл салаларындағы қаражаттарды екіншінің пайдасына сәйкес кайта бөлу; *[[капитал]]ды қызметтер мен сауда сферасында шоғырландыру; *жерді және табиғи [[ресурстар]]ды отын-қуат [[кешен]]дерінің және басқа да қуат сактаушылардың «өз еркімен» өзіне қаратып алуы; *таңдаулы (элиталық) [[кәсіпорын]]дарға және оның иелеріне бартерлік айырбас жүргізулері үшін олар өндірген [[өнім]]нің бір бөлігіне жарлық ету құқын беру; *[[сыртқы сауда]]ны [[Ырықтандыру|ырықтандыру (либерализация)]] нәтижесінде түскен пайданы шетелдермен сауда жасайтын [[фирма]]лардың алуы; *«челнок» [[импорт]]ынан түскен табысты алу; *мемлекеттің кейбір мекемелерге елімізге шеттен келген [[спирт]], [[арақ]], [[Темекі|темекі өнімдері]] үшін тағайындалған салықтық жеңілдіктерді беруі; *[[коррупция]], [[рэкет]], [[Көлеңкелі экономика|көлеңке экономика]] және т.б. [[Капитал]]дың алғашқы қорлануының манызы мынада: осы процесс барысында [[кәсіпкер]]лер үшін барлық [[өндіріс факторлары]]на еркін жол ашылады. Бұлар тауар формасын алады және өздерінің кәсіпкерлік қабілеттерін жүзеге асыруға мүмкіндік береді. <ref>С. Әкімбеков, А.С. Баймұхаметова, У.А Жанандаров Экономикалық теория. Оку құралы. Жалпы редакция С. Әкімбековтікі. — Астана: 2002. ISBN 9965-408-99-8</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экономика]] [[Санат:Өндіріс]] 44xmmvwb3ti97im704kraay56mbgjpb Панфилов көшесі (Алматы) 0 116267 3595042 3594414 2026-04-29T06:47:24Z Almatrkh 172335 3595042 wikitext text/x-wiki Көшеге аты [[аңыз]]ға айналған [[тұлға]], генерал-майор, [[Кеңес Одағының Батыры]] [[Иван Васильевич Панфилов]]тың есімі [[1956 жыл|1956]] жылы берілген. [[Иван Васильевич Панфилов|Панфилов Иван Васильевич]] ([[1893 жыл|1893]]-[[1941 жыл|1941]]) [[Ресей империясы|Ресейдің]] Саратов облысындағы Петровск қаласында дүниеге келген. [[1941 жыл|1941]] жылдың шілдесінен өзі құрған 316-шы (қарашадан - 28-ші гвардия) атқыштар дивизиясына қолбасшылық еткен. 1941 жылдың қазан-қарашасында [[Мәскеу]] түбінде Волоколам бағытында болған ауыр шайқаста жеке құрама үлкен ерлік танытқан. [[Жетісу ауданы|Көше Жетісу]], [[Алмалы ауданы|Алмалы]], [[Бостандық ауданы (Алматы)|Бостандық]], [[Медеу ауданы|Медеу]] аудандарында орналасқан. [[Алматы-2]] темір жолынан басталып, [[Қабанбай батыр көшесі (Алматы)|Қабанбай батыр]] көшесіндегі [[Абай атындағы Қазақ ұлттық опера және балет театры|Абай атындағы опера және балет театрынан]] ары қарай жалғаса отырып, [[Әл-Фараби атындағы даңғыл (Алматы)|әл-Фараби]] даңғылын қиып өтіп, [[Қажымұқан көшесі (Алматы)|Қажымұқан]] көшесіне дейінгі аралықта созылып жатыр. Бұрынғы атаулары: а) Казарменная; ә) Красноармейская көшелері. Көшенін ұзындығы -3800 метр. Көше бойында «Есік» қонақ үйі, Театр және өнер институты, Төле би көшесімен қиылысқан жерде сквер, [[Қазақстан-Британ техникалық университеті]], «Қазақтелеком» ғимараты, «Дастарқан» жөн «Заңғар» сауда орталықтары, «Аққу» кафесі, «Алмас», «Туризм және экскурсия кеңесі, т.б. орналасқан. Скверде қазақтың батыр қыздары-Шығыстың қос жұлдызы - [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова|Мәншүк Мәметова]] мен [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова|Әлия Молдағұловаға]] ескерткіш орнатылған.<ref>Алматы көшелері. Анықтамалық энциклопедия. – Алматы: “ИП Волошин” баспасы, 2009. ISBN 978-601-7157-18-0</ref> [[Сурет:Панфилов көшесі Алматы.jpg|нобай]] ==Дереккөздер== <references/> [[Санат:Алматы көшелері]] 1joh29tu8j5zmxht2v1yx2acmsynpd7 Ли Бён Хон 0 120505 3594626 3594226 2026-04-28T14:10:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594626 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = атыс-шабыс |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] 1970 жылы туған) — оңтүстіккореялық актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мырза Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] ks90agvr43wur0q2h1saobpccdc2ja6 3594627 3594626 2026-04-28T14:10:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594627 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = атыс-шабыс |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — оңтүстіккореялық актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мырза Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 0ykfdjo07e3tbgkss0cqec4wcvwbgig 3594628 3594627 2026-04-28T14:10:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594628 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = атыс-шабыс |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мырза Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 82qh3idl168n6qjnx9zjg8154sx5m4l 3594629 3594628 2026-04-28T14:11:20Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594629 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мырза Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] gfjggznrai7drux27xutnkt2p6bk83k 3594630 3594629 2026-04-28T14:11:57Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594630 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мырза Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 58aiwpvwvceeg7wyvh5tpkmig1hnuia 3594631 3594630 2026-04-28T14:12:39Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594631 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. АҚШ-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] iblh44zs1ynr3yqtuqy8qpxe8beujzt 3594632 3594631 2026-04-28T14:13:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594632 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал Netflix тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 8wwrqtwwgmbijxl47vkxfwiqz4h1ez7 3594633 3594632 2026-04-28T14:13:47Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594633 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Squid Game (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 4qhyetk3b5at1f0igmjc2s7jxg0g023 3594634 3594633 2026-04-28T14:14:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594634 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол Кальмар ойыны (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] gi8w4gfgqed86de931bbydv2viv76s4 3594635 3594634 2026-04-28T14:14:30Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594635 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың теледидар актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] dzpf6widcc8bmin1dgrxcgcq51ms4nt 3594636 3594635 2026-04-28T14:14:56Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594636 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] jy66uw2drtju5o4tf1c81m2r8wqoqin 3594637 3594636 2026-04-28T14:15:58Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594637 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] go86fopm2jcrnln3f3wl8jreru6mbfc 3594638 3594637 2026-04-28T14:16:23Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594638 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «Алтын глобус» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 8taebf8k3hly79c1dlvy1m5hp0ikcsw 3594639 3594638 2026-04-28T14:17:10Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594639 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күлқұлау» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] 3p27cgont0otbwfwtfnz41unhzmr9lt 3594640 3594639 2026-04-28T14:18:03Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594640 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, оғаш» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күл» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] id0kaiomw9tb0p6g8x7kd1bdxad2cml 3594641 3594640 2026-04-28T14:18:35Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594641 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, біртүрлі» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күл» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қайталанатын рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] fqla70w83bmdsx3hsivu7f0nm9bkm9r 3594644 3594641 2026-04-28T14:22:26Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594644 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, біртүрлі» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күл» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қосалқы рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ahn Sung-ki Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] qxn2o5h94o5vt9531vt0dsewiya8j3u 3594645 3594644 2026-04-28T14:23:18Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594645 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, біртүрлі» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күл» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қосалқы рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ан Сунг Ки Голливудтағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] dsn9md9dpzyo3o8ivm57txaein54xcu 3594647 3594645 2026-04-28T14:23:43Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594647 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Ли Бён Хон |шынайы есімі = {{lang-ko|이병헌}} |сурет = Lee Byung-hun 2025 Toronto (cropped).jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 12.07.1970 |туған жері = [[Сеул]], Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = Ханяң университеті |мамандығы = {{актер}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1991-қазіргі уақыт |бағыты = [[атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] |киностудия = |жұбайы = Ли Мин Джун |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = [[File:ROK Order of Cultural Merit Bo-gwan (3rd Class) ribbon.PNG |border|23px]] Мәдениет саласындағы еңбегі үшін Бо гван сыйлығы (2025) |imdb_id = 0496932 |қолтаңбасы = Lee Byung-hun signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Ли Бён Хон''' ({{lang-ko|이병헌}}; [[12 шілде]] [[1970 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] актер. Ол әртүрлі жанрдағы жұмыстарымен танылып, жоғары бағалауға ие болды. Оның ең танымал туындыларына «Біріккен қауіпсіздік аймағы» (2000), «Ащы-тәтті өмір» (2005), «Жақсы, жаман, біртүрлі» (2008), «Мен ібілісті көрдім» (2010), «Маскарад» (2012) фильмдері, сондай-ақ «Барлығы ішінде» (2003), «Айрис» (2009), «Мистер Саншайн» (2018) және «Біздің блюз» (2022) телехикаялары жатады. Оның басқа да белгілі оңтүстіккореялық фильмдеріне «Ішкі адамдар» (2015), «Шебер» (2016), «Күл» (2019), «Келесі тұрған адам» (2020) және «Басқа таңдау жоқ» (2025) жатады, бұл соңғы фильм үшін ол «[[Алтын глобус]]» сыйлығына ұсынылды. [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та Ли Бён Хон «Джи Ай Джо: Кобраның көтерілуі» (2009) фильмінде және оның жалғасы «Джи Ай Джо: Кек алу» (2013) фильмінде Сторм Шэдоу рөлімен танымал, сондай-ақ Брюс Уиллиспен бірге «РЭД 2» (2013) фильмінде ойнады. Ол «Терминатор: Генезис» (2015) фильмінде T-1000 кейіпкерін, «Керемет жетілік» (2016) фильмінде Билли Рокс рөлін сомдады және «KPop жын аңшылары» (2025) анимациялық жобасында Гви-Ма кейіпкерін дыбыстады. Сонымен қатар, ол [[Кальмар ойыны]] (2021–2025) танымал [[Netflix]] тірі қалу сериалының 1-маусымында Фронтменнің қосалқы рөлінде, ал 2 және 3-маусымдарында негізгі құрамда көрінді. Ли 2012 жылы Gallup Korea нұсқасы бойынша «Жылдың кино актері» және 2018 жылы «Жылдың телевизия актері» атанды. Ол Лос-Анджелесте өтетін «Оскар» марапаттау рәсімінде жүлде тапсырған алғашқы оңтүстіккореялық актер болды және Киноөнер және ғылым академиясының мүшесі. Ли мен Ан Сунг Ки [[Голливуд]]тағы Грауманның Қытай театры алдында қол және аяқ іздерін қалдырған алғашқы оңтүстіккореялық актерлер болды. == Өмірбаяны == Алғаш рет [[кино]]дағы дебюті 1991 жылы «Asphalt My Hometown» фильмінде болған. Кейінірек Ли түскен «Joint Security Area» фильмі хитке айналып, сол кездегі Корея тарихында үздік кассалық фильмдер қатарына енген. 2000 жылы «Pusan Film Critics Awards» марапаттау салтанатында Ли Бен Хон «Ең үздік актер» [[номинация]]сында жеңіп шығады. Одан кейін Лидің актерлік қабілетіне бәрі бас иіп, үлкен рольдерді ұсына бастайды. Жалпы бұл оның жалғыз марапаты емес, ол көптеген фильмдегі және дорамалардағы рөлдері үздік деп танылған. Ли Бен Хон жағымсыз кейіпкердің де рөлін сомдаған. 2008 жылы «The Good, the Bad, the Weird» фильмі Канн кинофестивалінде көрсетіліп, критиктермен жылы қабылданған. Сол премьераға Ли өзі де қатысып, қонақ болған. 2007 жылы Ли Бен Хон Стивен Соммерстің «Бросок кобры» («G.I. Joe: The Rise of Cobra») фильмінде Сторм Шэдоудің рөлін сомдаған. Фильм 2009 жылы жарыққа шығып, Лидің Голливудтағы дебюті болып саналды. 2009 жылы қазан мен желтоқсан аралығында [[телеэкран]]ға «Iris» драмасы жарыққа шығады. Бұл Лидің 6 жылдан кейін дорамада қайта ойнауы. Сериал үлкен рейтингпен өтеді. 40 пайыздан 30 пайыздық көрсеткіш – бұл үлкен жетістік болып саналады. Осы дорамадағы рөлі үшін Ли Бен Хон тағы да «үздік актер» номинациясын жеңіп алады. 2010 жылдан бері ол Kim Ji-woon-нің «I Saw the Devil with Choi Min-sik» фильмінде түсірілімде жүр. Премьерасы осы 2011 жылға жоспарланып отыр. Одан кейін «Бросок кобры 2» фильміндегі Сторм Шэдоудің рөліне қайта оралмақ. Түсірілім осы жылдың маусымында басталып, келесі жылы тамыз айларында киноэкранға шығады. Лидің BH Entertainment деп аталатын өзінің жеке продюсерлік орталығы бар. Оның қарамағында Han Hyo-joo, Jin Goo, Han Chae-young және Hyun Jyu-ni сияқты актерлер жұмыс жасайды. Сонымен қатар Ли «BHNC» деген түрлі акссесуарлар сататын дүкен ашқан. Ол жердегі сатылатын шляпа, шарф, әмиян және т.б. дизайнын көбіне өзі құрастырады. 2008 жылы Жапонияға «Itsuka» («Әйтеуір бір күні») деп аталатын альбомын ұсынады. Альбом толығымен жапон тілінде, альбомдағы әндермен Жапонияда беделді композитор Ясуши Акимото айналысқан екен. Сөйтіп актерлік дарыны ғана емес әншілік дарынын да сынап көреді. Корея музыка біріншілігінде үшінші орынға дейін көтерілген. Лидің өзінен 8 жас кіші Lee Eun-hee деген қарындасы бар. Ол 1996 жылы Lee Eun Hee «Мисс Корея» жүлдегері. 1997 жылы «The Harmonium in My Memory» фильміне түсіп жүргенде, әкесі Lee In-chul өмірден озады. Ұстанатын діні – будда, батыста оны көбіне Брайн деп атайды екен. Ол Daewang бастауыш мектебін, Youngdong орта мектебін, Joongdong жоғары мектебін, Hanyang Университетін (Француз әдебиетімен қосалқы) және Graduate School of Chung-Ang University (Театр және киноөнері факультеті) тәмамдаған. ==Қосымша ақпарат== * Есімі: Ли Бён Хон / Lee Byung Hun / 이병헌 (Lee Byeong Heon) * туған жылы: 12 шілде 1970 жыл * туған жері: Сеул, Оңтүстік Корея * Мамандығы: актер және әнші * Бойы: 178 см * Салмағы: 68 кг * Отбасы: анасы және қарындасы * Хобби: Саяхаттау, шляпалар коллекциясы ==Фильмография== *2010 – I Saw the Devil *2010 – The Influence / Влияние *2009 – Joe / Бросок кобры *2008 – I Come with the Rain / Я прихожу с дождем *2008 – The Good, the Bad, the Weird / Хороший, плохой и долбанутый *2007 – Hero / Герой *2006 – Once in a Summer / Summer Story / Однажды летом *2005 – A Bittersweet Life / Сладко-горькая жизнь *2004 – Three… Extremes (segment “Cut”) *2004 – Everybody Has Secrets / У каждого есть секреты *2002 – Addicted / The Poisoning / Одержимость *2002 – My Beautiful Girl, Mari (аниме, озвучка) *2001 – Bungee Jumping of Their Own / Прыжок с тарзанки *2000 – Joint Security Area *1998 – Organ of My Heart / Орган моего сердца *1998 – Ji sang man ga *1996 – Kill the Love *1995 – Run Away *1995 – Who Drives Me Mad? ==Драмалар== *2011 – Diplomat Kuroda Kousaku / Дипломат Курода Косаку (Япония) *2009 – IRIS / Айрис *2003 – All In / Ва банк/ Нартәуекел *2001 – Beautiful Days / Чудесные дни *2001 – Road *1999 – Sally is Back *1999 – Sunflower *1999 – Happy Together / Счастливы вместе *1998 – White Nights 3.98 *1997 – White Sand *1997 – I Do *1997 – Beautiful Lady *1995 – Son of Wind *1995 – Asphalt Man *1994 – Fragrance of Love *1993 – Police *1992 – The Sorrow of the Survivor *1992 – Tomorrow Love *1992 – Dawn *1992 – Days of Sunshine *1992 – Wild Sunflower *1991 – Flower That Never Wilt *1991 – Family *1991 – Asphalt My Hometown, Asphalt ==Марапаттаулары== *2010 Style Icon Awards: Style Icon of the Year *2010 Tokyo Drama Awards – Best Actor in Asia for IRIS *2010 5th Asian-Pacific Producers Networks Awards – APN Award *2010 46th Paeksang Arts Awards: Best Actor (TV category) for IRIS *2010 Green Planet Movie Awards – 10 Best International Actors of the Decade (Asia) *2010 5th Asia Model Festival Awards: Asia Star Award *2009 KBS Drama Acting Awards: Grand Prize (Dae Sang) for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Netizen Popularity Award for IRIS *2009 KBS Drama Acting Awards: Best Couple with Kim Tae-hee for IRIS *2009 30th Blue Dragon Film Awards: Popularity Award 2006 42nd Baek-sang Arts Award: Best Leading Actor for “Once in a Summer” *2005 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *2003 39th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor for “All In” *2002 38th Baek-sang Arts Award: Best Performing Actor *2001 SBS Drama Awards: Best Performing Actor *2001 Blue Dragon Awards: Most Popular Actor *2000 Busan Cinema Critics Award: Best Leading Actor *1996 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1995 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1993 KBS Drama Awards: Best Performing Actor *1992 KBS Drama Awards: Best Performing Actor ==Дискография== *Альбом: *:''leebyunghun – To Me (1999, South Korea)'' *Сингл: *:''“Someday” (Japanese: “いつか”, Korean: “언젠가”) (2008, Japan)'' == Дереккөздер == <references/> [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:Жапония әншілері]] [[Санат:Оңтүстік Корея әншілері]] fk7sikjcdpauzvx1yksx7uy986ulk9v Қатысушы талқылауы:Kasymov 3 122375 3594873 3586590 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594873 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|қыркүйек 2011 — қаңтар 2015|қаңтар 2015 — 2016 қаңтар|қаңтар 2016 — қаңтар 2017|қаңтар 2017 — сәуір 2019|маусым 2019 — желтоқсан 2020|ақпан 2021 — қаңтар 2022|ақпан 2022 — қаңтар 2023|қаңтар 2023 — сәуір 2024}} {{астынан}} == Жою №1 == Қайырлы күн. Мына қажетсіз айрық бетті <s>Мұқыр ауылдық округі</s> жою керек болып тұр. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 05:29, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) :Алматы облысындағысының атауы шынымен Мұқыры ма? [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:34, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) ::Иә, шынымен Мұқыры. Орысшасы ''Мукры''. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:51, 2024 ж. сәуірдің 29 (+05) :Жетісу облысында мұндай ауыл бар ғой [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:51, 2024 ж. сәуірдің 28 (+05) == Павел Архипович Загребельный‎ == Павел Архипович Загребельный‎ мақаласынан не үшін «КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері» деген санатты алып тастадың? Себебін айта кетсең, келесіде қоймас үшін. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) --[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:38, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) : Түсіндім, кешірерсің, автоматты шығатын болып тұр ғой.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) ::Кеш жарық {{@|Мағыпар}}! Сонымен қатар {{tl|туғанжері}}, {{tl|қайтысболғанжері}} деген үлгілерді қолдансаңыз, автоматты түрде туған/қайтыс болған жерлердің санаты пайда болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:58, 2024 ж. мамырдың 1 (+05) == Үлгі:Азаматтық қақтығыс == Қайырлы күн, ''[[Үлгі:Азаматтық қақтығыс|Азаматтық қақтығыс]]'' үлгісін дұрыстап жібересіз ба? ''Себеп'' деген істемей тұр. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:30, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Сосын, ''Нәтиже'' дегенде алғашқы сөйлемде * белгісі істемейді, мысалы [[Қазақстандағы жер наразылығы (2016)]] мақаласында көрсеңіз болады. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:41, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) :Иә, енді істейді. Бірақ "жұлдызшаны" білмедім. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 17:29, 2024 ж. мамырдың 7 (+05) ::{{@|Casserium}}''*'' барлық үлгілерде солай дұрыс көрсетпейді, метауикиден болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:15, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :::Иә солай шығар онда -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:27, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) == Албан тілі мақалам жоққа шығарылды. == Менің жақында істегем мақаламда қате кеткен болар, мақаланың қате кеткен жері бар ма? Болмаса жоққа шығарудың себе не? [[Қатысушы:Nafpeg|Nafpeg]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 17:21, 2024 ж. мамырдың 8 (+05) :Себебі, сіз аудару функция арқылы мақаланы аяғына дейін өңдеген жоқсыз. Тыныс белгілер, дереккөздер арасында интервал қалып қойған, сонымен қатар дайын үлгіні пайдаланбай отырсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2024 ж. мамырдың 9 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] суретті жойып жіберген екен. Қырғызша нұсқасындағыдай түзеп жіберсеңіз керемет болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.97.162|37.99.97.162]] 17:42, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) : Қайырлы күн! Суретті түзеп қойдым;-[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:52, 2024 ж. мамырдың 11 (+05) == Қате == Қайырлы кеш. Біраздан бері [[Үлгі:Елді мекен-Қазақстан]] дұрыс істемей тұр. Атырау облысының барлық елді мекендерінде '''<imagemap>: 2 жолдағы кескін жарамсыз, әрбір жол мынаның біреуінен басталу қажет:''' деген жазу шығады. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 23:06, 2024 ж. мамырдың 15 (+05) ::{{@|Casserium}}, үлгі қате емес. Позкарта үлгісіне қосымша үлгі жасалды. Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:39, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) :::Көп рақмет -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:52, 2024 ж. мамырдың 16 (+05) == Жеңіл атлетші == Сәлеметсізбе! Жеңіл атлетші‎ үлгісі дүрыс істемей жатыр. ең төменгі жағында ақпаратты көрсетпейді (10 000м ден бастап). мүмкін шаблон тым созылғандықтан шығар? қалай түзетуге болады? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:54, 2024 ж. мамырдың 18 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қайырлы күн, уақыт болғанда тексерістен өткіземін. Ұзақ үлгі екен, асықпай қарау керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) ::Ok [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:56, 2024 ж. мамырдың 19 (+05) == Мақалаларды жою == Қайырлы кеш, мына мақалаларды жоюға ұсынамын. * <s>Атбасар түсті металдар тресі (Атбасцветмет)</s> * <s>ХVІІІ ғасырдың екінші жартысы – ХІХ ғасырдың басында Ертістің оң жағалауына көшу.</s> * <s>Қорғанысқа және басқаруға жұмсалатын шығыстар</s> * <s>Гринвуд Джеймс</s> * <s>Зат мөлшері. Авогадро саны. Молярлық масса</s> * <s>Ең кіші шекті өлшем</s> * <s>Ең үлкен шекті өлшем</s> * ''Есенжол Қаниұлы Әлиаров'' * <s>Шіркеулік славянизмдер</s> * ''Байзақ ауданының ескерткіштері'' * <s>Иоганни Густав Ренат</s> * <s>Әбілқайыр Мұқамбет Ғази Баһадур хан</s> * <s>Әуе-десанттық күштер күні</s> * <s>Өздігінен даму</s> * <s>Сесиль Джон Родс</s> [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 02:25, 2024 ж. мамырдың 20 (+05) :Қалғандары не себеппен жойылмады? [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 04:37, 2024 ж. мамырдың 21 (+05) == Үш мақала жою == Мыналарды жоюға ұсынамын: * <s>Өзіндік маркетинг</s> * ''Өзін-өзі өлтіру‎'' * <s>Мен</s> --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 14:38, 2024 ж. мамырдың 24 (+05) == Өзін-өзі өлтіру‎ == Бұл мақаланы неге жоймадыңыз? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 13:30, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Керек мақала, әлде дубликаты бар ма? Ретке келтіру керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:43, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :: Ол сізге не үшін керек? Оны қашан ретке келтіресіз? Менің ойымша, бұл мақала қажет емес. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 07:18, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|Жанна Ж}}, маған керек деп жазбадым, сосын мен ретке келтіремін деген жоқпын. Мақала маңызды, сіз жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді. Сіздің талқылау бетіңізге қалдырып кеткен жұмысты жасасаңыз дұрыс болар еді, уақытыңыз бен ынтаңыз бар сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::: Бірақ мен айтқан ''Өзіндік маркетинг'' және ''Мен'' мақалаларын жойдыңыз ғой. Оларды талқыға салған жоқсыз. Ендеше мына мақаланы да жойыңыз. Оның тіпті '''Суицидтік ой''' деген дубликаты да бар. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:56, 2024 ж. мамырдың 28 (+05) :{{@|Жанна Ж}} Себебі басқа тілмен байланыспаған, сондықтан маңыздылығы төмен болғандықтан, жойылды. Ендеше жойыңыз деп бұйрық бере алмайсыз, мұнда өз еркімен. Қай нұқасының атауы ресми түрде дұрыс, соны қалдыру керек. Сізге айтылған жұмысты орындау қолыңыздан келмейтін сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:30, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Мен сізді түсінбей отырмын: сапасы жоғары ''Өзіндік маркетинг'', ''Өздігінен даму'' және ''Мен'' мақалаларын сіз оңай жойып, сапасы төмен ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын белгісіз бір себеппен қалдырып отырсыз, оның тіпті дубликаты да бар. Бұл екіжүзділік пе? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:26, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) : Жалпы сіз маңыздылықтың басқа тілдерге қатысы жоқ екенін білмейді екенсіз. Бірақ бұған соншама қадалып қалсаңыз, мысалы, ''Мен'' мақаласының 27 интеруики сілтемесі бар екенін біліп жүріңіз. --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:32, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) ::{{@|Жанна Ж}}Жақсы, сізге айтылған жұмысты білмейді екенсіз. Жасай алмайды екенсіз, бірақ маған сын айтып, білгіш болып, екіжүзділік танытып отырсыз. Немесе өтірікші екенсіз. 134 мақаланы тексерістен өткізіп, жоюға болатын мақалаларға үлгі қалдырып кетсеңіз. Ақыры сондай нәрсенің сарапшысына қатты ұқсайсыз. Іске сәт. Уақыт пен энергияны маған құртпаңыз, өмір онсызда қысқа. Пайдалы нәрсеге жұмсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:09, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) ::: Әңгімені басқа жаққа бұрудың шебері екенсіз! Екіжүзділік дегеніміз екі бірдей тақырыпты қарама-қарсы тәсілдермен шешу. Мысалы, мен айтқан '''Өзіндік маркетинг''' мақаласын сіз тез-ақ жоя салдыңыз, бірақ мен айтқан ''Өзін-өзі өлтіру''‎ мақаласын сіз «жой деп талқыға салмай мұндай керек мақалалар жойыла бермейді» деген сылтаумен қалдырдыңыз. Яғни мұнда екіжүзділік таныттыңыз!!! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:38, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :{{@|Жанна Ж}}Егер басқа сұрақтарыңыз бен артық әңгімеңіз бітсе, құр босқа менің мазамды алмаңыз. Сау болыңыз, іске сәт --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:00, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :: Екіжүзді болып танылмас үшін жаңағы үш мақаланы жойғандай [[Өзін-өзі өлтіру]] мақаласын да жойыңыз! --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 10:06, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::Ол мақаланы не себеппен жою керек? '''Біріншіден''', бұл бетке көп бет сілтеніп тұр. '''Екіншіден''', энциклопедиялық маңызы сіз айтқандай жоқ емес айтарлықтай маңызы бар ([[wikidata:Q10737|141 тілде жазылған]]). '''Үшіншіден''', мақаланы жоюға [[Талқылау:Өзін-өзі өлтіру#Жедел жоюға ұсынысы|қарсылықтар бар]]. Нақты аргументтер ұсынсаңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::: Бірақ ол '''Өздігінен даму''' және '''Мен''' мақалаларын жойды ғой. Олардың сапасы шамамен бірдей, оларға да көп тілде сілтеме қойылған. Бұл кедергі болған жоқ қой. Сонда бұны да жойсын, әлде алдыңғы мақалаларды қайтара ма? --[[Қатысушы:Жанна Ж|Жанна Ж]] ([[Қатысушы талқылауы:Жанна Ж|талқылау]]) 11:44, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :::::Тағы айтам '''нақты аргументтер''' келтірсеңіз. Өздігінен даму бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Өздігінен даму|еш бет сілтеніп тұрған жоқ]], ал Мен бетіне [[Арнайы:Мында сілтегендер/Мен|2 бет қана сілтеніп тұр]]. Сонымен қатар, бұл мақалалар көлемі аз және сапасы жағынан өте нашар жазылған. Өтіп кеткен нәрсені қайта қозғаудың қажеті жоқ. Осымен бұл тақырып жабылсын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 03:00, 2024 ж. маусымның 2 (+05) == Күндерек == Сәлеметсізбе! неліктен басты беттегі күндерек жаңартылмайды? кейбір күндері мүлдем бос тұр [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:10, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) :{{@|TalgatSnow}} Кеш жарық, себебі ешкім жасамаған, жасалғандардың өзі ескі ақпарат сияқты. Егер ынтаңыз болса жасауға болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:47, 2024 ж. мамырдың 26 (+05) ::жазсам қосқан ақпарат басты бетте көрстілмейді. Бетті жаңалау батырмасы істемейді [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 10:28, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) :::{{@|TalgatSnow}} қайырлы күн! Сіз тек ақпаратты «26 мамыр» сияқты деген бетке қосып жатқанға ұқсайсыз. Басты беттегі күндеректі өңдеу үшін «Уикипедия:Бүгін/26 мамыр» дегенді өңдеу қажет -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 13:10, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) ::::Ок [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 13:23, 2024 ж. мамырдың 27 (+05) == [[Әйелдердің қоғамдағы орны]] == Kasymov, сізге не болды??? Бұл мақалаға енгізіп жүрген түзетулерімді неге жойып жүрсіз? Бір жерден қатені таптыңыз ба? --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:49, 2024 ж. мамырдың 30 (+05) :{{@|Амантаева Дарига}} Ешнәрсе болған жоқ) Сіз мақалаға тікелей қатысы '''жоқ''' сөздерге сілтеме қойып жатыр екенсіз. Олай дұрыс емес, ''Әйелдердің қоғамдағы орны'' мақаласында ''генерал'', ''қазақ әйелдері'' (жоқ мақала, әрі ондай мақала болмайды да) сөздерге сілтенген соң кері қайтардым. Сіз қойған санатты қойдым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:04, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :: Салт-дәстүр, қоғам, дала сөздерінің бұл мақалаға қатысы жоқ деп неге санайсыз? Тарихымызда болған төрт әйгілі әйелдің есіміне сілтеме қосу қалайша бұл мақалаға қатысты емес болады? Қайтарыңыз ол сілтемелерді... --[[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 22:26, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) :::Есімдерді сілтеймін, бірақ сал-дәстүр сияқты сөздер мақалаға тікелей қатысы жоқ --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:02, 2024 ж. маусымның 1 (+05) == Аралтұз == Қайырлы күн, ''Аралтұз'' мақаласын жойып, <s>Аралтұз комбинаты</s> мақаласын ''Аралтұз'' бетіне жылжытсаңыз. Себебі ол бұрын басталған және мен оны толықтырдым. Сосын ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық кеңес'', ''Арал теңізі мәселелері жөніндегі мемлекетаралық келісім'' мақалаларын жоя салсаңыз. Арал теңізі мәселелері жөніндегі келісім дубликаты. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 15:58, 2024 ж. мамырдың 31 (+05) == Сайт == Қайырлы кеш. [[Үлгі:Компания|Мына үлгінің кодына]] сайтқа қойылатын ''URL'' үлгісін қоса қоясыз ба. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 1 (+05) :{{@|Casserium}}, өңдеуге болады. Болғаннан кейін, жаза салыңыз. Қайтадан жабамын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:46, 2024 ж. маусымның 2 (+05) ::Рақмет, қостым. Жаба берсеңіз болады -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 01:52, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], Енді [[Үлгі:Мемлекеттік орган|мына]] үлгіні уақытша аша тұрасыз ба. Өткендегі себеппен -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 04:18, 2024 ж. маусымның 6 (+05) :::Қайырлы күн, сіздер осы [[Үлгі:Компания]] үлгісінде логотиптен бөлек '''сурет''' бөлімін қоса аласыздар ма, яғни компания логотипі сосын астында мысалға штаб-пәтерінің суреті тұрады. Мәселен, орыс уикипедиясындағы [https://ru.m.wikipedia.org/wiki/Apple Apple] мақаласынан қарасаңыздар болады. Солай істелсе, жақсы болар еді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 14:24, 2024 ж. маусымның 6 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]], екі үлгіні қайта аша қойыңызшы онда. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:47, 2024 ж. маусымның 7 (+05) :{{@|Casserium}}, {{@|Тұран}} дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:53, 2024 ж. маусымның 10 (+05) == [[Әйелдің отбасындағы орны]] == Сіз антифеминистсіз бе? Бұл мақаланы неге жойдыңыз? Өте жақсы жазылған мақала еді ғой. [[Қатысушы:Амантаева Дарига|Амантаева Дарига]] ([[Қатысушы талқылауы:Амантаева Дарига|талқылау]]) 19:04, 2024 ж. маусымның 3 (+05) :Иә ''сексистпін''!! Мақаланың маңыздылығы төмен, мәселе әйел, ер болсын! Энциклопедиялық мақалаға қандай қатысы бар??? Неге жойдыңыз деудің орнына, ойыңызға келгенін ойланбай жазуға бола ма?!. Ескерту, бір-бірімізді танитын құрбы емеспіз, этика пен шекараны ұстаңыз! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:50, 2024 ж. маусымның 4 (+05) :Админ дұрыс айтады. Сексист болу ең ауыр күнәлардың бірі болып саналады. Ол Ібіліс шайтанның ісі ғой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:36, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Медиа Уики == <s>Қайырлы кеш. Уикипедияда [https://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Tooltip-n-portal/kk-cyrl Translatewiki] сайтында аударылып қойған [[МедиаУики:Tooltip-n-portal]] [[МедиаУики:Articleexists]] бар. Соны жою мүмкін бе екен?</s> -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 19:46, 2024 ж. маусымның 7 (+05) == Procter & Gamble == ''Проктер мен Гэмбл'' мақаласын '''Procter & Gamble''' деп жылжытып бересіз бе? Себебі бұл компанияның ресми атауы. Сосын, <s>Проктер және Гэмбл</s>, ''Проктер мен Гэмбл'' жоя салу керек, ешкім олай іздемейді. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 01:24, 2024 ж. маусымның 9 (+05) :{{@|Тұран}} Дайын, есік атауға мақалалар сільеніп тұр --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:55, 2024 ж. маусымның 10 (+05) ::Рақмет, оны өзім жөндей саламын. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 10:23, 2024 ж. маусымның 11 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] енді <s>Проктер мен Гэмбл</s> жоя салыңыз. [[Қатысушы:Тұран|Тұран]] ([[Қатысушы талқылауы:Тұран|талқылау]]) 11:08, 2024 ж. маусымның 11 (+05) == Жақсы мақалалардағы хаос == Сәлеметсіз бе, Kasymov мырза! Жақсы мақалаларда бүртүрлі жағдай. [[Қымыз]] мақаласы жақсы мақалалар қатарында болса да, ол таңдаулы мақала белгсіне ие. [[Биология]] мақаласында белгі мүлдем жоқ. Бұл ситуацияны түзейсіз бе [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 00:35, 2024 ж. маусымның 13 (+05) :{{@|Рахман999}}Кеш жарық, шешімді қателеспесем Амангелді мен Нұрлан мырзалар шешкен. Солардан нақты жауап алып, түзетпесе. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:05, 2024 ж. маусымның 14 (+05) ::Солардан сұрап көрейім бе? [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 02:08, 2024 ж. маусымның 14 (+05) :Иә --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:09, 2024 ж. маусымның 14 (+05) == Вандализм == ‎Мықтыбек Оразтайұлы деген қатысушы менің [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа чемпионаты (финал)]] мақаламды жойып, жылжытудың орнына көшіріп басқа атпен бастады [[Футболдан 2024 жылғы Еуропа біріншілігі (финал)]]. өзгенің еңбегін өзіңе жатқызу админге сай келмейтін нәрсе. бұған дейін менің рұқсатымсыз жеке бетімді бастап өндеген [[Қатысушы:TalgatSnow]]. сан үшін мақалаларды бастап бітірмейді:[[Футболдан Литва чемпионаты 2023]], [[Футболдан Украина кубогы 2021/22]]. мақала санатаулары дұрыс емес. әрекет етуіңізді сұраймын @[[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]], @[[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]], @[[Қатысушы:Салиха|Салиха]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 16:13, 2024 ж. шілденің 17 (+05) :{{@|TalgatSnow}}Қалпына келді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:46, 2024 ж. шілденің 18 (+05) ::@[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] біреудің мақаласын жойып дәл сол мәтінді өз атыңызбен жариялағыңыз шындық па? @[[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] осылай шағымданып жатыр екен, бұл тіпті бір жарым жыл бұрынғы талқыалу, енді телеграмдағы топта шағымданып жатыр. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:10, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :::Бұл бетті де [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]. Егер мен бұл бетке редирект жасамағанымда - [[2026 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]] жағдай дәл осындай болар еді. Ол жәй ғана атауын өзгертпейді, бірақ мәтінді авторлығын көрсетпестен көшіріп алады [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 02:04, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Мақаланың көрінуі == Қайырлы күн! [[Айбар Қайнарұлы Олжаев]] мақаласы неге гуглдан іздесе шықпайды? Тек уикидің ішінен іздегенде ғана шығады екен. Жауабыңызға алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 12:41, 2024 ж. шілденің 22 (+05) :{{@|Daniyal.aidarov5}} кеш жарық, меніңше біршама уақыт керек сияқты --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:54, 2024 ж. шілденің 22 (+05) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Мақаладағы қате == Қайырлы күн, [[Egov.Press|мына мақалада]] Instagram-парақшасы қате сілтемеге жолдайды екен. Сілтемені алып тастасаңыз жақсы болар еді. [[Арнайы:Үлесі/37.99.45.88|37.99.45.88]] 18:49, 2024 ж. шілденің 27 (+05) :Түзетілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:38, 2024 ж. шілденің 29 (+05) == [[Жоба:Инкубатор/Astana Vision]] == Қайырлы күн Мен өңдеуге жіберген мақаланы тексере аласыз ба? Қарау кезегінде әлі көп мақалалар бар екенін түсінемін және осы мақалаға ерекше назар аударғаным үшін кешірім сұраймын. Алдын ала көп рахмет! [[Қатысушы:Nomini Meo|Nomini Meo]] ([[Қатысушы талқылауы:Nomini Meo|талқылау]]) 13:48, 2024 ж. тамыздың 9 (+05) == Мақаланы жою == Какого хуя менің қазақша мақалаларымды жоясыз ? Мен оларды орысша мақаладан өз қолыммен аударып, толықтай өзім өңдеп жарияласам, өшіріп тастағансыз. Какого хуя ? Қазақ тіліне деген құрметсіздік пе ?[[Қатысушы:Balgymbek Has Been|Balgymbek Has Been]] ([[Қатысушы талқылауы:Balgymbek Has Been|талқылау]]) 07:37, 2024 ж. тамыздың 14 (+05) :{{@|Balgymbek Has Been}} Мақалаңызда '''қ**тақта''' ақпарат жоқ екен, саған ескерткенмін! Мақаласымақты артынан құл сияқты тегін кім өңдеп толықтыру керек?? Дым ақпарат жоқ, өтірік аудару функциясы арқылы топаста жасай алады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. тамыздың 16 (+05) == "Бергамаск Сиютасы" мақаласы жойылды. == Сәлеметсіз бе! Менің "Бергамаск Сиютасы" атты мақалам тамыздың 4, сағат 21:00-де жойылды. Не себеппен жойылғанын айтып береңізші, мен қателерін түзетіп қайта жазып көрейін. Деректер ағылшын тілді мақала нұсқасынан алынды өйткені қазақ тілінде Бергамаск Сиютасы туралы мәлеметтер жоқ. [[Қатысушы:Nafpeg|Бекзат Азатұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Nafpeg|талқылау]]) 22:18, 2024 ж. тамыздың 17 (+05) : {{@|Nafpeg}}Сіз мақала емес, жоба бастапсыз, атауы өзгеріп, тексерістен өтпей тұр: ''Бергамаск сюитасы'' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:45, 2024 ж. тамыздың 19 (+05) == Шақырым — километрдің қазақшасы == Қайырлы күн! Мен кей елді мекендердегі орысша сөздерді қазақшалап жатсам, оларды неге қайтадан орыс нұсқасына келтіріп жүрсіз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 13:35, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) Мысалы, мынау жерде [[Ақшоқы (Солтүстік Қазақстан облысы)]]. :{{@|Kyzyljar muzei}}Ресми түрде қалай? шақырым деген сөзге дереккөздер көрсетсеңіз. Халықаралық сөзді аударған дұрыс па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:16, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :: Ойбай, сіз жаңалықтарды қай тілде көресіз, оқисыз?! [https://egemen.kz/article/371013-kolik-infraqurylymyn-damytugha-568-mlrd-tenhge-bolinedi Мынау кешегі жаңалықта] басты газетте шыққан ақпарат — километр емес. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 07:03, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::{{@|Kyzyljar muzei}} Осы туралы телеграмм тобына қосылып, сонда талқылаңыз. Егер шақырым деген 100 пайыз сенімді болсаңыз СІЗ барлық мақала өзгерте аласыз ба???? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:44, 2024 ж. тамыздың 28 (+05) :::: Бұл талқылайтын дүние емес. Бұны бәрі біледі, сізден басқа. --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 09:03, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :{{@|Kyzyljar muzei}} Сізден 100 пайыз дәлел болмағандықтан '''км''' қалады. ''Бұны бәрі біледі'', 20 млн халықтан немесе осында белсенді 250 қатысушыдан сұрадыңыз ба? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:21, 2024 ж. тамыздың 30 (+05) :: Сіз теледидардан референдум сияқты сөздерді естіп, шақырым деген сөзді қалай елемей қалғансыз? --[[Қатысушы:Kyzyljar muzei|Kyzyljar muzei]] ([[Қатысушы талқылауы:Kyzyljar muzei|талқылау]]) 12:18, 2024 ж. қыркүйектің 1 (+05) == Түркістан облысы бауырлас қалалары == неге алынып тасталды? [[Қатысушы:Nurbol9393|Nurbol9393]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurbol9393|талқылау]]) 18:53, 2024 ж. тамыздың 20 (+05) == Үлгі-инфобокс керек еді == Қайырлы күн! Тарихи нысандар мен ескерткіштер бойынша енгізілген беттерді өңдеп, жаңа материалдар енгізбекші едім, соған үлгі-инфобокс жасап бере аласыз ба? (мен жасауды білмеймін). Жасау барысында үлгіде - атауы/суреті/орналасқан жері/ескерткіш түрі/кезеңі/авторы/нысан мәртебесі деген тұстар көрсетілсе. Мысалы, [[Тәнеке батыр мазары]]. Алдын ала рахмет! Салиха 16:39, 2024 ж. тамыздың 21 (+05) :{{@|Салиха}} Кеш жарық, мысалға көрсетіп жіберсеңіз (үлгіні) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:17, 2024 ж. тамыздың 22 (+05) :Қайырлы күн! Мысалы, :{{Тарихи нысан : | атауы = Тәнеке батыр мазары : | Суреті = : | сурет атауы = : | орналасуы = Жетісу облысы, Ақсу ауданы : | жасалу кезеңі = ХІХ ғасыр : | сәулетші = : | мүсінші = : | нысанның түрі = қала құрылысы және сәулет : | нысан мәртебесі = киелі нысан :}} : қосарыңыз болса қосуға болады. Салиха 11:06, 2024 ж. тамыздың 23 (+05) :Жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:59, 2024 ж. тамыздың 24 (+05) == “Мұса пайғамбар” мақалаға енгізілген өзгерістерді қайтару == Bekzat Alibek есімді қолданушы жазған мәтін Уикипедияның стильдік талаптарына сәйкес келмейді. Мысалы, бүкіл мәтін тек жеке және исламдық тұрғыдан сипатталған. ("Ғ.С", стиль, анықтама) [[Қатысушы:Jondjas|Jondjas]] ([[Қатысушы талқылауы:Jondjas|талқылау]]) 09:24, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) :{{@|Jondjas}} Ол жағы дұрыс, бірақ сіз неге '''Киелі кітапқа''' сілтеп тұрсыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:40, 2024 ж. тамыздың 26 (+05) == Мақалаларды жою == Ассалаумағалейкүм! [[Назар]] мен [[Абыл Өтембетұлы]] мақалаларын жоюға ұсынамын. Біріншісі түсініксіз, екіншісі қайталанған. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:47, 2024 ж. тамыздың 25 (+05) == Үлгі-инфобокс туралы == Қайырлы таң, Айдын! Тарихи нысанға үлгі-инфобокс жасауға мысал ретінде [[Қызыл таң маталар үйі]] бетін көріңізші, жаңа ғана жаздым. Салиха 11:30, 2024 ж. тамыздың 31 (+05) :Жақсы, уақыт тығыз болғандықтан, уикипедияға көңіл бөле алмай жатырмын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:15, 2024 ж. қыркүйектің 2 (+05) == Жою №2 == Кеш жарық! ''Асыл Тұрсынбекұлы Шубай''‎ және ''Әйел тілі'' мақалаларын жоюды ұсынамын. --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 00:33, 2024 ж. қыркүйектің 5 (+05) :Жойылды, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:35, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Мақалада қате бар == Қайырлы күн. [[Egov.Press|Мына мақаладағы]] Instagram сілтемесі дұрыс емес екен. Түзеп жіберсеңіз. egov.kz орнына egovpress болуы керек. [[Арнайы:Үлесі/37.99.44.42|37.99.44.42]] 09:58, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) : Инстапарашаңызды түзеп қойдым. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 10:24, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Қ.К. Тоқаев туралы == Тоқаевтың Тимурдан басқа тағы Манира (1987 ж.т.) деген қызы бар екен ғой. Оны неге ешкім жазбайды ? Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 11:06, 2024 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Аналды секс == Сәлем, ''бұл мақаланы'' жою керек! Масқара емес пе? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:31, 2024 ж. қыркүйектің 11 (+05) :Кеш жарық, енді ол масқара болғанда көп тілде жазылған, бар нәрсені қайтіп жоямыз. Басқа админдерден сұрап көріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:56, 2024 ж. қыркүйектің 12 (+05) == Қазақстанның темір жол бекеттері == Жалпы фотосуреттер қосқанда түсірген жылы міндетті түрде болу керек деп ойлаймын. Себебі қай жылы түсірілгенін оқырман білу керек. Екіншіден сол суретті, мысалы вокзалдардың дизайны өзгерсе, қайта жіберсең сурет бар деп қабылдамайды, егер жылы болмаса. Мен 10 жылдан бері Фотопланета энциклопедиясына суреттер жіберіп жүрмін, бәрінде де түсірген күнін, айын сұрайды. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 09:54, 2024 ж. қыркүйектің 13 (+05) :{{@|Мағыпар}}Кеш жарық, суреттің атауы ұзақ сияқты. Сипаттамасы бөлімінде бәрін жазып көрсетуге болады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:21, 2024 ж. қыркүйектің 14 (+05) ::Жақсы, келесілерін қысқартармын. [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:40, 2024 ж. қыркүйектің 15 (+05) == Үлгілер == == Үлгілер == Ассалаумағалейкум! [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасы]] мен [[КОНКАКАФ чемпиондары кубогы|КОНКАКАФ чемпиондар лигасы]]ның атауы өзгеріпті. Үлгілерді қайтеміз? Атауын өзгертеміз бе? --[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 12:27, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) :Кеш жарық! Навигациялық үлгілерді ма, егер сол болса иә. Әрі ескі атаудағы үлгіні жою керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:01, 2024 ж. қыркүйектің 16 (+05) == Жою №3 == Қайырлы кеш. Мақала атауларын бір үлгіге келтіру үшін мына сілтеме беттерді жою керек болып тұр: * ''КИМЭП'' * Үлгі:Кәрім Мәсімовтың министрлер кабинеті (2016 жыл 6 мамыр) -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 00:40, 2024 ж. қыркүйектің 30 (+05) :{{@|Casserium}}Екіншісін не үшін жою керек? Атын өзгерту керек, тарихы сақталады --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:45, 2024 ж. қазанның 1 (+05) ::Ол дубликат болып тұрған үлгі. Ішіндегі мазмұны [[Үлгі:Кәрім Мәсімовтің II министрлер кабинеті]] осы үлгімен біріктірілген. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Casserium''']] 22:57, 2024 ж. қазанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық! "Қазақ билері" санатында [[Би (өнер)]] мен [[Би (тұлға)]] аралас екен. Бұл санатты [[Би (өнер)]]-ге қалдырып, қазақ тұлғаларын "Қазақ би-шешендері" санатына көшірсек қайтеді? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:19, 2024 ж. қазанның 2 (+05) * Санаттар дұрысталды, мәселе шешілді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:39, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі == Біріктіруге немесе жоюға ұсынылған мақалалар тізімі: 1.0 – ''Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы'' (жақсысы) 1.1 – <s>Қазақ хандығындағы биліктің жойылуы</s> 1.0 – Саңырақ Тоқтыбайұлы батыр (жақсысы) 1.1 – Саңырық Тоқтыбайұлы 1.2 – Саңырақ батыр Тоқтыбайұлы 1.0 – Хангелді Сырымбетұлы 1.1 – Ханкелді батыр 1.0 – олбарыс би 1.1 – Жолбарыс Жылқайдарұлы 1.0 – Әлмерек абыз 1.1 – Әлмерек Жаншықұлы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:03, 2024 ж. қазанның 9 (+05) == Translation request == Hello, Kasymov. Can you translate and upload the article about the prominent Turkish economist [[:en:Dani Rodrik]]/[[:ru:Родрик, Дэни]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Oirattas|Oirattas]] ([[Қатысушы талқылауы:Oirattas|талқылау]]) 16:14, 2024 ж. қазанның 14 (+05) == Координаттар == Ассалаумағалейкум! Қала туралы мақала жазғанда картадан географиялық орнын көрсетпей жатыр ғой. [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 13:50, 2024 ж. қазанның 28 (+05) : Уағалейкум салам! Бұл кемшілік кейбір үлгілердің әлі жазылмағанына байланысты болып отыр. Мысалы, мен екі жаңа үлгіні жүктеп қойдым, енді [[Кайенна]] мен [[Уагадугу]] қалалары картада көрсетіліп тұр. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:25, 2024 ж. қазанның 28 (+05) ::{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} қай мақала? Позкартасы жасалмаған болу керек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:14, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup>, [[Сан-Томе (қала)|Сан-Томе]], [[Сент-Джорджес]] мақалаларында тұр. Кей қалалардікі әдемі боп шығады, ал кейбіреуде олай емес--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 00:39, 2024 ж. қазанның 30 (+05) :жақсы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:04, 2024 ж. қазанның 31 (+05) : Иә, мәселе Позкартада болып тұр. Мен тағы Сальвадор және Эритреяны қостым, әрі қарай іліп әкетсеңдер жақсы болар ед... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:26, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::Иә, жасап жатырмын--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) :{{@|Мықтыбек Оразтайұлы}} Елді мекен үлгісін толық толтыру керек. Ауданы, халқы, телефоны сияқты мәліметтер жоқ қой және дұрыс толтыру керек, ел деген параметрге ешқандай сілтеме немесе туды қоюға болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:27, 2024 ж. қазанның 31 (+05) ::[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup>, ел деген параметрге тек елдің атын жазып жатырмын, еш сілтемесіз, үлгісіз--[[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылау]]) 01:15, 2024 ж. қарашаның 1 (+05) == Неге жойдың? == ''Махмет Құлмағамбетов'' деген танымал саясаткер туралы мақаланы не пиғылмен жойғансың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 21:53, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} жедел жоюға ұсыныпты, содан соң жойылды. '''Пиғылға келсек ата жауым болу керек''' --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :: Ата жауың болатындай саған бірдеңке істеп қойған ба? [[File:Face-smile-big.svg|23px]] Негізі әйгілі тұлға, сақтап қалуға болатын еді. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :{{@|Елмұрат Х}} Қалпына келтірілді, жедел жоюға ұсынған қатысушыдан сұрап көріңіз. Мүмкін дубликат мақала ма екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:11, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) :Мақала тым қысқа, екіншіден қайталанған. Сондықтан жедел жоюға ұсынылған. Міне жақсысы: [[Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов]]. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:15, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::{{@|Елмұрат Х}} мақаланы жоюға ұсынған себебім көрсетілген, бір тұлға туралы екі мақала бола алмайды, "Махмет Ибатоллаұлы Құлмағамбетов" мақаласы бірінші басталған, сондықтан сол қалуға құқылы деп ойлаймын. Жалпы бұл тұлғаның маңыздылығы күмән тудырады. Қосатын ақпаратыңызды осы мақалаға қосуды сұраймын.--[[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 22:37, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::: Алғашқыда жоюға себеп ретінде дубликат деп көрсетілмеген еді. Дубликат болса, жояйық әрине. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:57, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) == Үлгі == Ассалаумағалейкүм. <nowiki>{{Договор}}</nowiki> үлгісі жарамсыз сияқты, дұрыстап бересіз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:34, 2024 ж. қарашаның 27 (+05) : Уағалейкум салам! Үлгі жарамды, бірақ орысша қалып қойған сөзді қазақшаға ауыстыру керек, сонда бәрі жақсы шығады. Мен қазір осы үлгіні мақалаға қосамын. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:57, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) ::Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 10:45, 2024 ж. қарашаның 28 (+05) == Неге жойылды? == Сурет:Maska--kazahstan-shou1.jpeg осы суретті "Маска" мақаласына кірістіріп қоям деп жүктеп қойсам жойып тастапсыз. Адамның еңбегін еш етуді білесіз, ә. Толықтырамын оны әлі!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:39, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :{{@|Madi Dos}}Екеуі де жойылады, себебі авторы мен қайнаркөзі көрсетілмеген. дайын суретті жүктеу қандай еңбек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:42, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) ::Білем, оны көрсету керек екендігін. Менің енгізген бұрынғы суреттерімде дереккөздер бар. Кейінірек енгіземін, оның үстіне бұл еркін сурет емес. Тек осы Қазуикиде ғана орналасатын сурет, сосын адамның жасаған ісін құнсыздандырмаңыз. Админ болсаңыз, өзіңізге админсіз.Дайын суреті де енгізілмеген қаншама мақала бар. [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 23:48, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) :::Қалпына келтіремін, бірақ авторы мен дереккөзін көрсете кетсеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:54, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) == Координат модулін жаңарту == Module:Coordinates модуліне көптеген жаңартулар енгізілді, соларды қазақша нұсқасына енгізіп, координаттардың мақаладағы орналасуын дұрыстау керек. Модульді соңғы рет сіз өңдепсіз, жаңартып жіберуіңізді сұраймын. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 22:45, 2024 ж. желтоқсанның 22 (+05) <s>:Дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2024 ж. желтоқсанның 23 (+05)</s> Нақтылау керек :Мысалы: [[Екібастұз]] немесе кез келген қала жайлы мақаланы ашқанда, коориднаттар инфобокспен бірге жабысып тұрады. Соны түзесеңіз. [[Қатысушы:Murat Karibay|Murat Karibay]] ([[Қатысушы талқылауы:Murat Karibay|талқылау]]) 23:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::{{@|Murat Karibay}}Ол үлгіден емес, уикипедияның интерфейсі жаңарғаннан болып тұр. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:09, 2024 ж. желтоқсанның 27 (+05) == Кедергі == Саламатсыз ба, мазалағыныма кешірім сұраймын. Мен қазақша Википедияға өз үлесімді қосқым келеді, алайда шегіндіруші 1nter pares деген адам менің әрбір өңдеуімді себепсіз жойып жатыр. Мен одан неге өңдеулерімді жойғаның сұрадым, бірақ нақты жауап ала алмадым. Осы жайында шара қолдансаңыз. Алдын ала рақмет [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:33, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Айдаушы мақала == Француз және үнді соғысы деген жойылған мақаланы айдаушы бет ретінде қалпына келтіру үшін сыртқы сілтемелерді қалай қолдансам болады және оған рұқсатым бар ма [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:43, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! Осы үлгінің басқасы бар ма? (Үлгі:Апат). Көрсетілімі нашарлау, не қолдануға болады орнына? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:08, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) :Бсақасын біле алмадым, мүмкін дубликат жасай бермей, осы үлгіні жаңарту керек шығар --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:11, 2025 ж. қаңтардың 22 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:31, 2025 ж. қаңтардың 23 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Байланыс == Kasymov мырза сізбен қалай байланысқа шықсақ болады, мақала өңдеуге қатысты кейбір сұрақтар бар еді? [[Қатысушы:Nirvana 0099|Nirvana 0099]] ([[Қатысушы талқылауы:Nirvana 0099|талқылау]]) 11:21, 2025 ж. ақпанның 5 (+05) == Бітікші сайлауы == Қайырлы таң! [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 07:34, 2025 ж. ақпанның 19 (+05) == Господин Касымов == Господин Касымов, как с вами связаться? У нас есть вопросы по редактированию статьи [[Қатысушы:1lockeny|1lockeny]] ([[Қатысушы талқылауы:1lockeny|талқылау]]) 19:54, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Assistance with Template Updates on Kazakh Wikipedia == Hello Kasymov, I hope you're doing well. I recently made a request on the Kazakh Wikipedia village pump regarding updating certain country data templates to align with standard formatting. Since this impacts multiple pages, I’d appreciate your input or assistance in addressing it. You can find my request here: [[Уикипедия:Форум#Replacing "Country data" templates with "Үлгі:Байрақ".]] Please let me know if you need any clarification. Thank you for your time and consideration! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 07:35, 2025 ж. наурыздың 26 (+05) == Sorting files in categories == Hi! I hope you can help me a bit. [[Үлгі:Non-free media]] seems to put files in [[:Category:Тегін мақалалар]] and according to Google Translate it means free files. It should say something like "All non-free files" like [[:en:Template:Non-free media]]. Also [[Үлгі:Free media]] should put files in "All free files" like [[:en:Template:Free media]]. Can you help fix? Finally there seems to be a lot of redundant categories in [[:Санат:Уикипедия:Суреттер]]. Can you delete those that are not needed? If you want to rename the categories wit files without machine-readable source, author etc. you need to use Translatewiki. You can see more at [[:m:File_metadata_cleanup_drive/How_to_fix_metadata#Finding_images_without_an_information_template]]. [[Қатысушы:MGA73|MGA73]] ([[Қатысушы талқылауы:MGA73|талқылау]]) 23:23, 2025 ж. сәуірдің 11 (+05) == Бетті жою == Қайырлы күн, Қасымов мырза. ''Қатысушы:Austrian Cat/зертхана/Осман империясы'' бетімді жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 09:55, 2025 ж. сәуірдің 25 (+05) :қалпына келтірдім, бірақ ондай мақала бар ғой. Бұрынғы автордың еңбегін жоққа шығарып, зертханаңыздан көшіре салу болмайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:54, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::неге? Қазақша Уикипедияда мақалалардың көбісі безендіру, яғни эстетика, дереккөздер мен сілтемелердің болуы тараптарынан біраз ақсап, және жалпы сапа критерийлерін қанағаттандырмайды деп айтуға болады. Әсіресе ол басқа тілдік бөлімдермен салыстырғанда байқалады. Егер де біздегі мақаланы ағылшын бөлімінде қолданылған сілтемелер мен деректерге негізделіп, оны бейімдеп һәм безендіріп, қайтадан жазғаннан не залал? Бір түсіндіріп жіберсеңіз [[File:Face-grin.svg|25px]] [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:15, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :::соны неге мақаланың өзің безендіріп, толықтырып жаңартпасқа --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:22, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) ::::әзірше жазылу үрдісінде, зертханамда мәтін толық дайын болған соң, мақаланың өзіне бір-ақ өңдеме арқылы көшіре салам деген ой болған негізі. Себебі қазуикидегі кейбір үлгілер, мысалға [[Үлгі:Sfn]] жеке өзіме қазірше шамалы түсініксіз болып тұр (себебі орыс Уикипедиясында бұл үлгіні қолдану үшін, [[Үлгі:Cite book]] дегеннің "| ref =" қатарында автор есімін енгізіп, дәл соны ''sfn'' үлгісіне қоясың). Жазып аяқтаған соң, бұл үлгі дұрыс жұмыс істеп, барлық ақпарат толық екеніне көзім жеткенде жария етемін (деп ойлағанмын). Ондайға тыйым салынған ба? [[Қатысушы:Austrian Cat|Austrian Cat]] ([[Қатысушы талқылауы:Austrian Cat|талқылау]]) 23:32, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) :Сапаға көмектесер еді, түсінгенім көп өңделген уикипедия тереңдігі көп болады екен --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:46, 2025 ж. сәуірдің 26 (+05) Балам, ''Абсурдизм'' деген мақаланы неге жойдың? Қайтара салшы... --[[Қатысушы:І Хәріполла|І Хәріполла]] ([[Қатысушы талқылауы:І Хәріполла|талқылау]]) 23:37, 2025 ж. Мамырдың 2 (+05) :Қалпына келді, {{@|І Хәріполла}} --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) Сәлем, [[Хасанкейф]] және [[Ойжұмбақ]] мақалаларын неге жойғансың? Қалпыларына келтіргенің дұрыс болады. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 22:05, 2025 ж. Мамырдың 7 (+05) :Кеш жарық! {{@|Елмұрат Х}} Ол қатысушы тоқтамай мақалалар жазған екен, барлық мақаласын жойғанмын. Қалпына келтірмеймін, себебі біреудің шала жұмысын админдер артынан неге ретке келтіріп отыру керек? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:38, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) :: Сәлем! Жалпы ондай жерде «тексерілмеген мақала» деген үлгіні қолданған жөн. Басқа қатысушылардың еңбегін елейтін болсақ, әрине. Немесе «бастама» деген үлгі де бар және оған қатысты көптеген нақтылау белгілерін қолдануға болады, егер мақалалар санын күрт азаюын қаламасақ. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:57, 2025 ж. Мамырдың 11 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} кеш жарық! Онсызда сондай үлгі қойылады, бірақ оның мазмұнын, сапасын, грамматикасын кім тексереді. Біреудің артын кім тегін тексеріп, көзді қызартып, қиналып отыру керек. Ынтасы мен жауапкершілігі жоғары адам жазатын нәрсені жазады, жай шетелге барып қайту үшін жасамайды. Шындық солай --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2025 ж. Мамырдың 13 (+05) :: Қызықсың. Сені мұнда біреу мәжбүрлеп жатыр ма? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 20:00, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Бірнеше қатысушы ғана тексеріп, уақытын бөліп, сапасыз дүниемен күресіп жүр. Соның ішінен Сені байқамадым. Сондықтан уақытты маған құрта бермей, жақсы мақалалар дамытуға үлес қоссаң немесе қате, жетіспейтін үлгілерлі толықтырса жақсы болар еді. Егер оларды түзетіп тексеріске салсаң, жоюға болмайды. Осыны әсіресе оқушылар мен студенттер көп пайдаланады. Мазмұны копи паст жасалған нәрседен қазуикипедияның сапасына күмәнмен қарайтын болады. Айдаладағы біреудің мақаласына басты ауыртудың қажеті шамалы. Болмаса телеграм топқа жаз, осы мәселені шулатып жүргенімізге біраз болды. Бірақ көбісі робот сияқты, қыстырмайды, бір рет қана өңделген, аударылған, конвейер мақалаларын минут сайын жазып отырады. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:58, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :: Әлгі [[Абсурдизм]] мақаласын алайықшы — оны өзің жойдың, өзің қалпына келтірдің. Жалпы оны жоятындай ештеңе көріп жатқан жоқпын, әжептәуір мақала. Орфографиялық қателер бар әрине, бірақ ол енді басқа әңгіме. Мүмкін, жойғанда сен оны оқымаған да шығарсың? Солай болып көрінеді. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 17:36, 2025 ж. мамырдың 18 (+05) :Ол да мүмкін, себебі жоймай қарап шыққанымда түзететін заттары көп болды. Сондықтан 2-3 минут аралықта жасалған мақалалардың сапасына күмн тудырдым. Сондықтан соған ұқсас дүниелерді қарамай жойғаным бар. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:09, 2025 ж. мамырдың 20 (+05) :: Сөйтіп жүріп сапалы мақалаларды құртып жүрсің. Басқа қатысушылар Қазақ уикипедиясындағы мақалалар санын арттырып жатқанда, сен осындай керағар әрекетпен айналысып, не пайда таппақшысың? --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 23:17, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} сені және басқа да ұқсас '''фейк''' аккаунтарды бұғаттау жайлы талқылап жатыр. Соған қарағанда шынымен 4-5 аккаунт бір адамға тиесілі болу керек. Сен мені қадалағанша басқа шаруалармен айналыссай, істейтін тірлігін, жұмысын жоқ па? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :: Мұнда фейк жұмыспен айналысқанды сені ғана көріп тұрмын. Жарайды, сен мылжи бермей, қатесіз жазуды үйреніп алсаш. Әртүрлі фейк тапсырмаларды «қадалағамай». --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 08:09, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::Бұл даудың қажеті жоқ, бір-біріміздің уақытымызды алып нестейміз? :::Әркім барынша жұмыстанып жатыр, арасында қателерде болады, мінсіз адам жоқ) :::@[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]], сізге ұсыныс, басқа қатысушылардың әрекеттерін «қадағаламай» өзіңіз де мақала жазып бастаңыз. Мүмкін сіздікі ең үздігі болып шығар? :::Осы талқылау былай (агрессивті түрде) жалғаса берсе шынымен де бұғаттау шараларын еңгізуге тура келеді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 08:25, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :::: Артық кетсем, кешірерсіз. Жалпы бейтарап болуға тырысқанмын... --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 09:18, 2025 ж. мамырдың 23 (+05) :{{@|Еститін Азамат}} не деген екі жүзділік пен жасанды жауап. Бейтарап дей ма... деп Сен, не пайда таппақшысың деген жауаптар ше? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:33, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *{{@|Еститін Азамат}} Айтқаным келді. Құрметті админдер осы және осыған ұқсас '''ФЕЙК-ПРОВОКАТОР''' аккаунттың бәрін бұғаттап жою керек. ''Мира бел, Джамбул, осы аккаунт, Хәриполла'' деген аккаунт бір адамның артында. Кім екенін де сезіп тұрмын. {{@|Batyrbek.kz}}, {{@|Нұрлан Рахымжанов}} шара қолдансаңыздар. '''Ң''' әрпіне әдейі қате жіберіп, айтқан жауабынан байқадым. Өзінің жұмысы мен жеке өмірі жоқ па? Дені дұрыс емес-ау (осындай сөздер жазуға тура келіп тұр). Егер сіздер әрекет қылмасаңыздар өзім ретке келтіремін --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:28, 2025 ж. мамырдың 24 (+05) *:Еститін Азамат деген қатысушыны 6 айға блоктадым. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 16:29, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:25, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :дауыс берілді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:01, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == Техникалық мәселе == Ұлы мәртебелім, мен жоқ кезде қандай техникалық мәселе туындады? Мүмкін кейбіреуін шеше алармын. Талқылау легінне жазайын десем жаза алмай қалыппын, бұл менде ғана ма білейін деп едім. Әзірге себебін таба алмай жатырмын. Санатта неге мақалалар қазақ алфавитімен ретттелмейді деген сұраққа әлі жауап тапқам жоқ, мен жоқта анау үш нұсқа деген пәле жоғалыпты, қуанып қалдым. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:51, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Арыстанбек, үш нұсқаны алдырттық қой әйтүп-бүйтіп. Талқылау легін барлық уики бойынша аламыз деп жатыр еді. Сол алып тастаған болар. Санаттар туралы сұрап көрейін. Осы бет иесінен кешірім өтінем, оның атынан жауап беріп отырғаным үшін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] Талқылау легі деген керемет дүние еді, жақсы дүниені неге құртқанды жақсы көреді екен. Фейсбуктың да алғашқы кездегі дизайны мен талқылау құрылымы өте әдемі еді, қазір быт-шыт бірдеңе болып кетткен. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:18, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == [[Бауыржан]] == Why are you removing the name I added? [[Қатысушы:Altenmann|Altenmann]] ([[Қатысушы талқылауы:Altenmann|талқылау]]) 00:25, 2025 ж. мамырдың 28 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы кеш! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:56, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :Кеш жарық! Қазір өңдей алмаймын, кейінірек --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:57, 2025 ж. маусымның 1 (+05) ::Қайырлы түн. Осыны ұмытып кетпеңізші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2025 ж. маусымның 18 (+05) == Жеке кеңістігімдегі мақалалар == Қайырлы күн.Неліктен менің жеке кеңістігімдегі мақалаларды түсіндірместен өшірдіңіз? Мен негізгі мақала кеңістігін толтырмау үшін бос уақытымда жұмыс істейтін жаңа мақалалар жасадым. (Қатысушы:Programman/Kickstarter, т.д.). Барлық жойылған мақалаларды қалпына келтіруді сұраймын. [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 15:46, 2025 ж. маусымның 11 (+05) :Кеш жарық! Ол жерде ешқандай мақалалар көріп тұрған жоқпын. Бәрі бос бет қой? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:05, 2025 ж. маусымның 13 (+05) ::Иә, әзірге бос беттер болды, онда мен мәтінді біртіндеп қосуды жоспарладым. Осы беттердің барлығын қайта жасауым керек пе, әлде оларды қалпына келтіре аласыз ба? [[Қатысушы:Programman|Programman]] ([[Қатысушы талқылауы:Programman|талқылау]]) 13:40, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :::асықпай, біртіңдеп жазған дұрыс-ау. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:24, 2025 ж. маусымның 14 (+05) == Мыстангер жайлы ақпаратты мақұлдау == Сәлем! Мыстангер жайлы бетті қазақшаға аударып, ақпарат қосып едім. Соны мақұлдап, жариялап жіберсеңіздер. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 14:19, 2025 ж. маусымның 13 (+05) :Жалпы, қарап жіберетін біреу-міреу бар ма екен мұнда?)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:47, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :Сілтемесін беріңіз. Қарап берейін. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 15:42, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::{{@|Aweworthy}} кеш жарық! Басқа да белсенді қатысушылар мен админдерден көмек сұрасаңыз болады--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2025 ж. маусымның 17 (+05) ::Қайырлы күн! https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher осының қазақшасын бастап берсеңіз)) [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 25 (+05) ::Өтініш жасағаныма 9 айдың жүзі болып қалыпты... ::https://en.wikipedia.org/wiki/The_Witcher [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:44, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] сіз көмектесе аласыз ба? [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:46, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Сізге бетті бастап беру керек пе? Әрі қарай өзіңіз толықтырасыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:51, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) :::Дәл солай. Жаңа материал бастауға әлі құқығым жеткіліксіз, сондықтан тек өңдей аламын. [[Қатысушы:Aweworthy|Aweworthy]] ([[Қатысушы талқылауы:Aweworthy|талқылау]]) 11:56, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Бастадым, өңдей беріңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:08, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) == Жою == Сәлеметсіз бе! <s>Асқар Алтынбекұлы Күлібаев</s> осы мақаланы жоюыңызды сұраймын [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05) :дайын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:45, 2025 ж. маусымның 15 (+05) == Біріктіру == Сәлеметсіз бе! [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасының орынбасарлары]] мен оның ағылшынша нұсқасын (Deputy Chairman of the Mäjilis) біріктіріп, барлық мақалаларда қолдана берсек қалай жалпы ? Егер рұқсат болса, біріктіруіңізді сұраймын. Рақмет [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 03:19, 2025 ж. маусымның 16 (+05) :жақсы, өзіңіз жұрыс деп шешсеңіз, жылжыта беріңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:56, 2025 ж. маусымның 17 (+05) == Бетті уақытша жартылай қорғау == Сәлеметсізбе, менің жаңа мақаламда вандализмнің алдын алу үшін уақытша қорғауыңызды сұраймын. Мерзімі - 1 ай. Мақала аты: [[Яковлев Як-42]] және [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] [[Эрдэнэт қаласы]] 1 айға жартылай қорғау қылдырып беріңіз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 10:45, 2025 ж. шілденің 4 (+05) == Мағынасыз мақала == Кеш жарық, [[PewDiePie T-Series-ге қарсы]] деген мақаланы жоюға ұсынамын. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 20:39, 2025 ж. шілденің 4 (+05) :Кеш жарық! Неге, мазмұнын оқымадым. Басқа тілдерде бар екен, себебін жаза кетсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:23, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Енді адам деген мазмұнын білу үшін мәтінді оқымай ма?? Қарапайым нәрсе ғой, жоя салыңыз. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 17:24, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Не себепті жою керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:34, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::Ол қазақ болмысына, әдетіне жат шетелдердің еріккен күйбең тіршілігін сипаттайтын еш маңыздылығы жоқ мақала ғой. Анық көрініп тұр ғой, мағынасы жоқ екені. --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:03, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::Мақала басты бетте тұрған жоқ. Тек басқа тілдерден аударып жазылған. 18 тілде жазылған екен. 17 тілде жазылғандарын жойсаңыз, қазақ тілінде де жоямын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:08, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::::Түсінбедім, сонда басқа тілдерде санасыз, мағынасыз мақалалар болса, бізде де қала бере ма? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 19:46, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::::::{{@|Елмұрат Х}} қайырлы кеш! Қандай да бір мақаланы жойылуға лайықты деп санасаңыз, онда сол мақалаға «[[Үлгі:Жедел жойылсын|Жедел жойылсын]]» үлгісін қойып, себебін жаза кетіңіз. Ары қарай жойылу туралы сол мақаланың талқылау бетінде жүруі қажет. Қандай да бір қатысушының талқылау бетіне жеке келіп, "мақаланы жоя салыңыз" деген болмайды -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 20:10, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::Елмұрат этика ұстаңыз. Көшеде, базарда жүрген жоқсыз, мен СЕНІ танымаймын. Арақашықтықты сақтаңыз! Қарапайым болса, нақты себебін көрсет, жоя сал, ала сал демей [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == Мақала жойу == Сәлеметсіз бе. Сіз [[Kazakhstan Airlines]] мақаласын жойыңызшы. Мен оның орнына жаңа мақаласын жасамақпын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:50, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Кеш жарық! Сол мақаланы уикипедияға сәйкес толықтырыңыз. Жоя алмаймын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:24, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Неге сіз мен мақалалардың атын толықтай жазып қойсам қысқа қылдырып өзгертіп тастайсыз? Қысқа жазған біртүрлі ғой толық жазып қойу керек қой Ан-30 емес Антонов Ан-30 деп қойу керекқой [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:40, 2025 ж. шілденің 6 (+05) :::енді қайта толықтырып қойыңыз [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) ::::[[Жезқазған әуежайы]] деген мақаланы неге қайта қалпына келтіріңіз? Мен инфобокс және қосымша ақпараттар қосытымғой. Дереккөздердіде қосып қойғам [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:42, 2025 ж. шілденің 6 (+05) == беттің атын өзгертпей туралы == сәлеметсізбе, мен мақалалардың бетін тотықтап жазып қойсам сіз неге атын ауыстыра бересіз. Ан-30 жан Антонов Ан-30 деп өзгертсем қысқа сына ауыстырып жібере бересіз, бұл қандай себептермен??? [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 11:42, 2025 ж. шілденің 7 (+05) :кеш жары! Орыс тілінде қысқа нұсқадағы атауын маған ыңғайлы көрінді, яғни оқырман іздегенге оңай болады. Бірақ та қалған админдер дұрыс деп шешкен екен, сіздің қайта жылжытқан нұсқаңыз қалатын болды. Ескерту мақала атауларын ойланбай, талқыға салмай жатып жылжытпауды өтінемін. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:54, 2025 ж. шілденің 8 (+05) ::жауап бергеніңіз үшін рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:52, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ПозКарта == сәлемктсізбе. Айта аласыз ба қалай ПозКарта жасау керегін [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 13:47, 2025 ж. шілденің 8 (+05) == ескі өңдемеге қайтармау == Сәлеметсіз, [[Үржар (ауыл)]] деген бетті ескі өңдемесіне қайтармауды сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 20:24, 2025 ж. шілденің 9 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Әсел Құрманбаева == Сәлеметсіз бе! Әсел Құрманбаеваға уикипедия мақаласын жазсам қалай болады ? Әлде ол орынсыз ба ? [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 12:33, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :Кеш жарық! кешірерсіз кім екенін білмедім) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:10, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::Нұрсұлтан Назарбаевтың екінші әйелі 😉 жай ғаламторда оның өмірбаяны, жеке өмірі, отбасы, байлығы жазылған, соның бәрін қолданып уикипедия мақаласын арнасам ба деп едім [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:14, 2025 ж. шілденің 28 (+05) :::өз еркіңіз, маңызды болып көрінер. қазаққа біреудің өмірі мен өсек қызық болу керек) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:20, 2025 ж. шілденің 28 (+05) ::::Жақсы 😅 [[Қатысушы:Шайнүсіп|Шайнүсіп]] ([[Қатысушы талқылауы:Шайнүсіп|талқылау]]) 21:30, 2025 ж. шілденің 28 (+05) == Бет жою == Сәлеметсіз бе сіз меннің ''Бозанбай өзені'' деген мақаламды Бозанбай (өзен) деп жылжытыңыз. Ал ''Бозанбай өзені'' деп қалған мақаланы жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:45, 2025 ж. шілденің 29 (+05) :Түсінбедім? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:09, 2025 ж. шілденің 31 (+05) ::Іздемеге жазсам (Гуглдың) Бозанбай өзені деп шығады соны бассам ол бет [[Бозанбай (өзен)]]іне айдатылған Kasymov деп тұр. жойылған бетті жойып бере аласызба [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 01:18, 2025 ж. тамыздың 2 (+05) :::Ол онсызда жойылған [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:35, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Бет жою == <s>Нарын</s> бетін жойып беріңізші. Түпнұсқа бетін ''Нарын (айрық)'' дегенге айдағанмын. Мен бұл сөздің орнына ''Нарын (қала)''ның өзгертетін деп тұрмын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 06:44, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Рахмет [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 17:07, 2025 ж. тамыздың 13 (+05) == Стивенсон Роберт Льюис == Сәлеметсізбе, мына мақаланы қалпына келтіре аласыз ба, өте әйгілі жазушы ғой? --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 14:21, 2025 ж. тамыздың 21 (+05) :Касымов мырза, неге жауап бермейсіз? Басқа жүз шақты тілде бар мақала қазақ тілінде де болу керек қой!! --[[Арнайы:Үлесі/2.133.132.177|2.133.132.177]] 17:06, 2025 ж. тамыздың 24 (+05) == Саддам Хусейн == Hello. There is something wrong with the childhood photo of Saddam Hussein in the [[Саддам Хусейн]] article. His date of birth is 1937, but in the photo, supposedly from 1940, he looks no older than one year old. Either the year is incorrect, or the child is not Saddam Hussein. The same issue was raised back in 2012 on the Wikimedia Commons discussion page for this photo, but there was no response. https://commons.wikimedia.org/wiki/File_talk:Saddam_in_childhood.jpg If the discrepancies cannot be identified, then this photo should be removed from the article. Yours sincerely, [[Арнайы:Үлесі/78.174.55.43|78.174.55.43]] 07:11, 2025 ж. тамыздың 30 (+05) == Тілдер vs. Infobox Language үлгілері == Сәлеметсіз бе. Тілдерге қатысты мақалаларды реттеуге үлес қосықым келді, және әдеттегідей басқа сапалы мақалалардың үлгісі бойынша жазуға тырысамын, мысалы [[Қазақ тілі]]. Бұл мақалада Үлгі:Тілдер үлгісі қолданылған. Кейбір беттерде қазақшаға аударылған Үлгі:Infobox Language тұр. Қайсысын қолданған дұрыс? "Тілдер" үлгісін ұстануға тырысып тұрмын, бірақ оны да пішімдеу тұрғыдан сәл өңдеу керек. [[Қатысушы:Aisford|Aisford]] ([[Қатысушы талқылауы:Aisford|талқылау]]) 19:55, 2025 ж. қыркүйектің 5 (+05) :кеш жарық! Тілдер үлгісін қолданған дұрыс. Егер үлгі қате болса, үлгіні толықтықтырып, әрлер қатесін түзетуге болады. Үлгіні жасай алатын шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:13, 2025 ж. қыркүйектің 7 (+05) == Execution of Saddam Hussein == Good afternoon! Would you be so kind to translate [[en:Execution of Saddam Hussein|this article]] into Kazakh language?! --[[Қатысушы:Edrilizer|Edrilizer]] ([[Қатысушы талқылауы:Edrilizer|талқылау]]) 01:48, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) == Жазған мақаламды тексеріп, Wikidata тізіміне қосу == Ассалаумағалейкум ''Kasymov'' мырза, мен кеше [[Майлысу]] атты мақала жазған едім, соны тексеріп, Wikidata элементіне қосуыңызды сұраймын [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 22:58, 2025 ж. қыркүйектің 21 (+05) == Ту үлгісін жасау == Кеш жарық! {{ту|Тайвань}} үлгісінің екінші нұсқасы бар ма екен? Олимпиада және спорт жарыстарына спортшылар басқа байрақпен шығады. Спорт жарыстарында да басқа ту көрсетіледі. Бізде сол тудың нұсқасын жасауға болар ма еді? Екінші өтініш, '''спорт жарысы''' үлгісінде атауы дегенді жасыл түспен белгілемесек бола ма? Сұр түсті қалдырсақ немесе шрифт жасыл фонда ақ болуы керек сияқты?. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 18:56, 2025 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Тәулік суреті == Тәулік суретін бот ортаққордан импортайтындай жасап қойсақ қалай? Сен басқа пайдалырақ жұмыстарға көңіл бөле аласың. Бұндай қайталанатын шаршататын жұмыстарды ботқа тапсырған дұрыс. Бот күн сайын бір бетті сосын ай сайын бір бетті импорттап отырады. Келісесің бе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 17:54, 2025 ж. қыркүйектің 28 (+05) :@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] Әрине соны баяғыдан атйып жүргенмін, бұрындары солай болатын. Жасап қоя салыңыз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:30, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::Скрипт істеп тұр ма тексеру үшін сен бастаған осы айдың POTD үлгілерін жоямын. Түсіністікпен қарайды деп ойлаймын <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:39, 2025 ж. қазанның 1 (+05) ::@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|менің ботыма]], мерзімі шектеусіз уикиаралық импорттаушы тобына қосып бергенің керек болып тұр. Уикиаралық импорттау құқығын алудағы мақсат: Commons-тан Potd үлгілерін күнделікті импорттау <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:55, 2025 ж. қазанның 1 (+05) :::Ондай құқығым жоқ деп тұр. :( Нұрлан ағадан сұрап көрші. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 14:26, 2025 ж. қазанның 2 (+05) ::Тәулік суретіне қатысты үлгілерге ештеңе жасмай тұра тұруыңды сұраймын. Сынақ ойдағыдай болды, енді бот өзі үлгілерді бастай береді. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:33, 2025 ж. қазанның 4 (+05) :::Тамаша! Ортаққордан жүктейді ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:11, 2025 ж. қазанның 5 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] иә <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:23, 2025 ж. қазанның 6 (+05) :::::суреттің сипаттамасы жасанды интелеккт арқылы қазақша бірден жазылатындай жасауға бола ма екен негізі? Не сурет екенін көрсететіндей? [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:47, 2025 ж. қазанның 23 (+05) ::::::@[[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] көп нәрсені жасауға болады, бірақ оның бәріне уақыт керек қой. Көбіміз уақытты дұрыс бағаламаймыз. Уақыты келсе жасаймын, басымдықтарға, маңыздылықтарға бірінші көңіл бөлемін. Уикипедияға жасанды интеллект тікелей қосып қоямын ба деген ой да келген. Ең маңызды істер тұрғанда бұндағы істерім өзінің сәтті уақытын күте тұрады, мүмкін ондай сәтті уақыты мүлдем келмейтін де шығар, себебі Уикипедиядағы істерімнің маңыздылығы 1/10, 1/20, 1/40 геометриялық прогрессиямен маңыздылығы төмендеп барады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:39, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] айлық үлгілерін өзің жазып жүр екенсің ботқа ай сайынғы үлгіні де жазып отыруға тапсырма беріп қойғанмын. Егер бет бар болса бот елемейді сондықтан боттың не жасағысы келгенін көре алмаймыз. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 22 (+05) :жақсы, бастысы Бот санат пен интеруикиді қоюды ұмытпасың) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:21, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] интеруикиді өзіміз қоятын сиқтымыз. Бот қоя алмайды деп ойлай бер. Бізге де жұмыс қалсын ))) <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:46, 2025 ж. қарашаның 24 (+05) == Крем == Добрый день! Поясните причину [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=Сары_май_кремі&diff=prev&oldid=3508291вашей отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 19:13, 2025 ж. қазанның 5 (+05) :Кеш жарық! Стақан сияқты сөздерге мақалаға тікелей қатысы болмағандықтан, кері қайтардым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:57, 2025 ж. қазанның 7 (+05) == Me editing my user page == For some reason, every time I add links to my user page on different Wikipedia language editons on my user page '[[User:PK2]]' in Kazakh, the following warning comes up: 'This action has been automatically identified as harmful, and therefore disallowed. If you believe your action was constructive, please inform an administrator of what you were trying to do. A brief description of the abuse rule which your action matched is: Қатысушы жеке бетіне мақала жазу'. [[Қатысушы:PK2|PK2]] ([[Қатысушы талқылауы:PK2|талқылау]]) 04:27, 2025 ж. қазанның 27 (+05) == Өңдеу қателігі == Асхат Советханұлы Жұмабеков бетінде мақала өңдегенде қателік шықты. Не істесем болады? Администраторға хабарлассын деген @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 21:19, 2025 ж. қазанның 30 (+05) :Кеш жарық! Түсінбедім [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:26, 2025 ж. қазанның 31 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:30, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Қызыл ту ордені мақаласына бағыттайтын беттер қателігі == Сәлеметсіз бе! ҚҰРМЕТТІ @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]! Қызыл ту ордені бетіне бағыттайтын келесі беттер: ''Еңбек Қызыл Ту'' Бұл беттерді тез арада жобға ұсынамын, себебі Еңбек Қызыл Ту ордені - өз алдына басқа марапат. [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 08:43, 2025 ж. қарашаның 20 (+05) <s>:Жақсы</s> Біраз мақалаларға сілтеніп тұр, әзірше жойылмайды. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:56, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Уикижобалар == Саламатсыз ба қазір қандай уикижобалар бар [[Қатысушы:Galumzhan|Galumzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Galumzhan|талқылау]]) 15:15, 2025 ж. желтоқсанның 18 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:58, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Райымбек батыр мақаласын қорғау жөнінде == Қайырлы күн, мырза! [[Райымбек батыр]] мақаласын уикилендірдім. Дереккөздерге сілтеме жасадым. Мақаланың қазіргі нұсқасын қорғауға алуларыңызды сұраймын. Трайбалистік сипаттағы вандализмнің (тұлғаларды негізсіз мадақтау және артық эпитеттер мен метафорларды қолдануы) алдын алу үшін. Алдын ала рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 13:10, 2026 ж. қаңтардың 8 (+05) :Кеш жарық! жартылай қорғадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:13, 2026 ж. қаңтардың 10 (+05) ::Кеш жарық! ::Енді көріп отырмын, рақмет! [[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] ([[Қатысушы талқылауы:Daniyal.aidarov5|талқылау]]) 20:13, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) == '''Уикипедия 25''' == Уикипединың [[Уикипедия: 25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:33, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Қазақстан Республикасындағы педагогикалық практика == Сәлеметсіз бе, менің мақаламды жойып тастапсыз. Себептерін айтсаңыз жақсы болар еді [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 11:45, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]Жауап бересіз бе? Басқаларға комментарий жазып жатырсыз, маған да мақаланың өшірілуі туралы жазған жоқсыз [[Қатысушы:Мақалалар жинағы|Мақалалар жинағы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мақалалар жинағы|талқылау]]) 08:53, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) ::Энциклопедиялық мақалаға келмейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:32, 2026 ж. қаңтардың 21 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Сәрсенбі]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:23, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :[[Бристоль]] бетіне жасаған өңдемемді де қайтарып тастапсыз. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::Бірінші мақала сол қалпында тұр. Екіншісінде орынсыз сілтеме қойылған. ** өзені деп сілтенбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Сәлеметсіз бе. Сонда "<nowiki>[[Эйвон өзені]]</nowiki>" емес "<nowiki>[[Эйвон]]</nowiki> өзені", яғни тек [[жалқы есім]]ді сілтемеге алу керек пе? Дереккөз көрсете аласыз ба? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) ::::Кеш жарық! Осындай аттас басқа заттар аталмаса ешқандай өзені, көлі деген керек емес. Болып жатса *** (өзен) деген дұрыс болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:08, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Одиссейді жою == Сәлем, мына мақаланы неғып жойдың? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 00:08, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) :сәлем! Ол қатысушының біраз өңдемелері кері қайтарылды. Бастаған мақалалары әлі тексерісен өткізілмеген. Қалпына келтірдім. Соны әрлеп, санаттарын қойып, мазмұнын тексеріп жіберсең жақсы болар еді. Жалпы сол қатысушының барлық бастаған мақаласын тексерістен өткізіп жіберсең, қазуикиге қосқан үлкен үлес болар еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:26, 2026 ж. қаңтардың 18 (+05) == Айлық үлгілер == Тәулік суретінің айлық үлгілерін ай сайын айдың соңында 26-күні басталатын етіп қойдым. Енді өзің бастамай тек бақылап жүрсең жеткілікті болар. Бірдеңе дұрыс болмай жатса айтасың ғой. Уақытым болса дұрыстауға тырысамын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:12, 2026 ж. қаңтардың 31 (+05) :Рахмет бірақ қате болып жатыр. Қазақша емес, басқа тілге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:29, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) == Бетті жою == Сәлеметсіз бе. Мен жасаған [[Лимбург (Бельгия)]] бетін жоюыңыздың себебі не? [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 13:18, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Қайырлы күн! Қателесіп кеткен шығар, [[Лимбург (Бельгия)|мақалаңыз]] қалпына келтірілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) :Жоқ, қателескен жоқпын. Қысқа мақалалар онсыз да толып жатыр. Неге оны толықтырып жазбасқа? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:31, 2026 ж. ақпанның 1 (+05) ::Негізі осындай бас-аяғы жоқ мақалаларда бастамаған дұрыс.--[[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылау]]) 10:09, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) :::Белгі қойып кетсеңіздер, неше күннен кейін жойылады. Әдетте жаңа жазылған мақалаға кемінде бір апта беру қажет. Егер жазылған күннен бастап толықтырылмаса бірден жойылуы тиіс. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:57, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Навигациялық үлгіні жою себебі түсіндірілмеген == Үлгі:FIFA Futsal World Cup 2024 деген үлгіні неге жойдыңыз? Қатесі болса, ескерту жасау мәдениеті бар ма? Жою тарихына да еш белгі, дерек қалдырмаған екенсіз? Қатесі болса жөндесіп жіберіңіз немесе ескертіп кеңес беріп кетсеңіз орынды болар еді. Тағы ескерту айтамын өзіңізге, бұл әкеңізден қалған мұра емес. Ескертіп, мәтінмен түсіндіріңіз шешіміңізді. Бірден жойылатын мақалалардың параметрлері болады. Бірақ бұл үлгіде дөрекі қате жоқ, өңдеуге және жетілдіруге болатын. Жауабыңызды толыққанды жазып, түсіндірірмесін беріңіз. Үлгіні қалпына келтіремін. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 16:11, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :себебі басқа тілден ондай нав. үлгі таба алмадым. Әрі ол жерде құрамалар ғана көрсетілген. Меніңше сол жарысқа қатысты мақалалар болы керек шығар (финал, іріктеу, тағы сол сияқты) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:55, 2026 ж. ақпанның 11 (+05) ::Басқа тілде дәл осындай навигация үлгісі болмауы мүмкін. Қолдан жасалған яғни код мәселесі болмаған нәрсеге басқа уики үлгі болуы да мүмкін. Бірақ тақырып жаңадан ұарқын алып келе жатқан мәселеге арналғандықтан, біздің жағдайда футзал спорт түрі, онда оларда жоқ болуына таңғалмауымыз керек. Бізде бар екен. Әлем чемпионатына қатысқан және белгілі орын алған құрамалардың навигациялық кестесі жаңадан құрастырыла береді. Айып етпеңіз, бірақ бұл аргументіңізді қабылдай алмаймын. Керісінше, сол навигациялық кестеге ұсыныстарыңыз бен санаттарын және басқа үлгілерді кіріктіруге кеңес берсеңіз? Одан кейін, менің жасаған және басқа адам жасаған болсын талқыламай, пікір алмаспай жоймауыңызды сұраймын. Ережеге сәйкес егер ескерту айтылған уақыттан екі апта ішінде мақала жақсы жаңына қарай өзгермесе бірден жою қажет. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Жедел жойылсын == Қайырлы түн. [[Америка Құрама Штаттарының 250 жылдығы|Мына]] мақаланың жойылуын қолдайсыз ба әлде қарсысыз ба? Талқылау бетінде өз пікіріңізді жазып кетсеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:29, 2026 ж. ақпанның 12 (+05) == Олимпиада ойындары туралы үлгі == Қасымов, Олимпиада туралы үлгіні түзеткен едім. Олимпиадалық ойын деген қазақша сөз жоқ. Сіз неге өзгерісті шегірттіңіз? Әлде қате жазуды қолдайсыз ба? Егер сауатыңыз жетпесе, талқылауға сұранбайсыз ба? [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 21:33, 2026 ж. ақпанның 22 (+05) :'''Олимпиа ойындары''' дегенді естімедім? сіз солай өзгертіпсіз. -''лық'' деген шылауды енді байқадым, алып тастадым. Қалпына келді :Футзал үлгісінде ешқандай санат жоқ сосын неге ағылшынша? Тексеру үлгісі тұра берсін, басқа біреулер ерінбей біреудің жүмысын аяқтап шығар. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:25, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:50, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Панорама бостандығы == Қайырлы кеш, 1886 жылғы мешіттің бейнесін рұқсат сұрамай салу ешқандай мәселеге әкелмейдіғой? Және егер мен ғимарат иесінің немесе директорының рұқсатымен файлды, сондай-ақ Creative Commons Attribution 4.0 International лицензиясына келісетінін көрсететін қолтаңба мен мөрді тіркесем, 70 жасқа толмаған ғимараттардың фотосуреттерін жариялай аламын ба, себебі сәулетшілер мен жобалау фирмасының атаулары оларға белгісіз және ғимараттың қасбетінің қарапайым фотосуретін жариялау қиын процесс. Шетелдік модераторлар менің жұмысымды жоя ма? [[Қатысушы:Almatoswiki|Almatoswiki]] ([[Қатысушы талқылауы:Almatoswiki|талқылау]]) 19:55, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) :Қайырлы күн! Сіздің сұрағыңызға нақты жауап бере алмадым. Өзіңіз түсірген сурет болса ешқандай мәселесіз жүктеуге болады. Сырттай болса авторлық құқық пен қайнаркөзін көрсету керек сияқты. Бұл мәселені Арыстанбек немесе Батырбек мырзалардан сұрап көріңіз. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:13, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Жоққа шығару == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Саламатсыз ба! Атырау облысын мақаласын неге жоққа шығардыңыз мені мен қатені түзетіп едім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Гектар неге үлкен әріппен, сөйлемнің ортасында тұрған сөз емес па? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] нүктеден кейін үлкен әріппен жазылуы керек. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:46, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::қай жерде нүкте, сөйлемнің ортасы ғой. Сәл асықпай қараңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:47, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::2 млн. Деп тұр мақалада сосын мен Гектар деп үлкен әріппен жазып жібердім дұрыстап қараңызшы нүкте тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 15:59, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::Сізге енді грамматиканы оқытып отырайық енді? ''млн.'' қысқартылған сөз, онда ''2000 ж.'' деп жазсақ артынан үлкен әріп жазыла ма? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 16:01, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] жоқ [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:06, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] 2000 ж. дегенге не қатысы бар? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:12, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::::::Саған мысал ретінде айтып отыр [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:17, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] негізі 2 млн. Гектар деп басталуы дұрыс. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:31, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) {{жабық-соңы}} == Жоққа шығару == қайырлы күн! Неге өңдемелерімді жоққа шығарып жатырсыз? "Алфавит бойынша ..." деп басталған тақырыптағы санаттар [[:Санат:Алфавит бойынша санаттар]] санатына қосылмай ма? Сосын [[:Санат:Шатқалдар]] санаты өз-өзіне қосылуы керек пе? Шатқал аңғардың бір түрі емес пе? -- [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 12:12, 2026 ж. наурыздың 18 (+05) :Қалпына келтірдім, мен қателесіп керісінше ойлап қалдым. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:43, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Бетті жою == {{жабық}} @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] неге @[[Қатысушы:AdilBot|AdilBot]] деген бетті жойдыңыз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :Себебі сізде бот мәртебесе жоқ. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:20, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) ::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Өз аккаунтымда AutoWikiBrowser ді қолдануға бола ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:24, 2026 ж. наурыздың 25 (+05) :::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] бот жүргізбей @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:00, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Кеш жарық! Сізде әлі тәжірибе аз, қателессеңіз біз артынан түзетіп әлек боламыз. Әзірше жоқ [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:08, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Бот жүргізбеймін ғой тек өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser ге жұмыс жасауға рұқсат беріңіз деп айттым [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:11, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::Ол жартылай автомат, сіз қателессеңіз, біз сияқты админдер артынан түзету үшін уақыт пен күшті құртамыз. Егер шынымен де жаны ашар болсаңыз, мақаладарды әрлеп, толықтырып, сапасын жақсартуға болады. Талай админ мен қатысушы солай жұмыс жасап жатыр. Сіз әлі тіпті үлгіні дұрыс қолдана алмайсыз, ''актриса'' деген үлгіні қойдыңыз ба? Болмаса, соны жасаңыз. Сау бол! [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:17, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Басқа қатысушылар да AutoWikiBrowser пайдаланып жүр ғой тәжірибе аз болса да. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:21, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::Басқа админдерден сұраңыз, менің жауабым жоқ. Қандай қатысушылар? тізімін көрсетіп берсеңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:24, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] Zscout370 осы қатысушы егер қателеспесем. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:31, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) ::::::::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] рұқсат бересіз бе өтініш [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:13, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :::::::::::Берілмейді. Тіпті оны менде айттым, саған тәжірибе жинау керек. Талқылау аяқталды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:15, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) {{жабық-соңы}} == Айдос Ғалымов туралы мақала == Сәлеметсіз бе! Инкубаторға Айдос Ғалымов туралы толық мақала енгіздім. Тексеріп, негізгі бетке көшіруге көмектесесіз бе? Рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 23:25, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) == Жедел жою туралы == ''Анна Александровна Немченко'' мақаласы орыс уикида жоқ, бірақ ағылшын уикипедиясында бар. Маңыздылығы онша төмен емес. //- [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 12:06, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :Қазуики оқырмандарына қандай маңыздылығы бар екен? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:22, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Мақаламдағы қателік == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! [[Дженнифер Лоуренс]] менің мақалам еді ол мақалада қателіктер бар ма? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 18:24, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) :Кристиан Бекйл, Крис Эванс сияқты мақалаларды қарап көріңіз. Әрине ол жерде мәліметтер ескірген, мысал ретінде көруге болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:49, 2026 ж. сәуірдің 9 (+05) == үлгі == Сәлеметсіз бе! Мына 3 үлгіні өңдеу үшін аша аласыз ба: Үлгі:Кино, Үлгі:Тұлға және Үлгі:Кинематограф [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 22:15, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) :Дайын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:20, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) == Шегіндіру == @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] кеш жарық! Өңдемені шегіндіру үшін рұқсаты керек пе? Жалпы айтып жатқаным. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:53, 2026 ж. сәуірдің 17 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> thzf68upegylprxv5kwcbt6ipsphjej 1937 жыл 0 124482 3594766 3589435 2026-04-28T17:04:48Z Almatrkh 172335 /* Қаңтар */ 3594766 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === === Наурыз === === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} 2cusfouoz6arewaq53498yujhxfuctd 3594784 3594766 2026-04-28T17:26:33Z Almatrkh 172335 /* Ақпан */ 3594784 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === [[Сурет:Vittime della Strage di Addis Abeba 1.jpg|нобай|1937 жылдың 19 ақпаны: Екатит қырғыны басталып, 19 000-нан астам эфиопиялықты өлтірді.]] * [[11 ақпан]] - [[Иоахим Риббентроп|Иоахим фон Риббентроп]] Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде бірінші дүниежүзілік соғыста айырылған неміс отарларын қайтару туралы талап қойды. * [[20 ақпан]] - [[Парагвай]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] шығу ниетін хабарлады. * [[27 ақпан]]: ** Француз үкіметі Мажино сызығын кеңейтетін жаңа қорғаныс жоспарын қабылдады. ** Алексей Рыков пен [[Николай Иванович Бухарин|Николай Бухарин]] Ұлы террор кезінде тұтқындалған соңғы Саяси бюро мүшелері болды. Екеуі де [[1930 жыл|1930]] жылға дейін елдің жоғарғы басшылығында қызмет етті (Рыков үкіметті, Бухарин [[Коминтерн|Коминтернді]] басқарды). * [[28 ақпан]] - Испанияның сыртқы істер министрі Хулио Альварес дель Вайо еуропалық демократияларды «континентті басып алуға ұмтылған фашистік елдердің тактикасы алдында аянышты әлсіздігі» үшін жазалады. Альварес дель Вайо «Мадридті қорғау ертеңгі [[Париж]] мен [[Лондон|Лондонды]] қорғау» деп мәлімдеді. === Наурыз === === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} 365878g029w8k0at0vzdgeygknxvrll 3594788 3594784 2026-04-28T17:33:36Z Almatrkh 172335 /* Наурыз */ 3594788 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === [[Сурет:Vittime della Strage di Addis Abeba 1.jpg|нобай|1937 жылдың 19 ақпаны: Екатит қырғыны басталып, 19 000-нан астам эфиопиялықты өлтірді.]] * [[11 ақпан]] - [[Иоахим Риббентроп|Иоахим фон Риббентроп]] Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде бірінші дүниежүзілік соғыста айырылған неміс отарларын қайтару туралы талап қойды. * [[20 ақпан]] - [[Парагвай]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] шығу ниетін хабарлады. * [[27 ақпан]]: ** Француз үкіметі Мажино сызығын кеңейтетін жаңа қорғаныс жоспарын қабылдады. ** Алексей Рыков пен [[Николай Иванович Бухарин|Николай Бухарин]] Ұлы террор кезінде тұтқындалған соңғы Саяси бюро мүшелері болды. Екеуі де [[1930 жыл|1930]] жылға дейін елдің жоғарғы басшылығында қызмет етті (Рыков үкіметті, Бухарин [[Коминтерн|Коминтернді]] басқарды). * [[28 ақпан]] - Испанияның сыртқы істер министрі Хулио Альварес дель Вайо еуропалық демократияларды «континентті басып алуға ұмтылған фашистік елдердің тактикасы алдында аянышты әлсіздігі» үшін жазалады. Альварес дель Вайо «Мадридті қорғау ертеңгі [[Париж]] мен [[Лондон|Лондонды]] қорғау» деп мәлімдеді. === Наурыз === [[Сурет:Mussolini spada islam.jpg|нобай|Муссолиниді мұсылмандардың қорғаушысы ретінде көрсететін фашистік насихат.]] * [[11 наурыз]] - [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] королі Ибн Сауд қазіргі уақытта [[Таяу Шығыс]] елінде қолданылып жүрген туды ресми түрде бекітетін жарлық шығарды — ислам ақидасы бейнеленген жасыл түсті ту: «Алладан басқа тәңір жоқ; Мұхаммед – Алланың елшісі». * [[18 наурыз]] - Ливияның [[Триполи]] қаласындағы арабтар [[Бенито Муссолини|Бенито Муссолиниге]] оның көшбасшылығын білдіретін және оны мұсылман сенімінің қорғаушысы ретінде көрсететін «Исламның қылышын» сыйға тартты. Атақты үгіт-насихат фотосуретінде Муссолинидің ат үстіндегі қылышын басынан жоғары көтеріп тұрғаны бейнеленген. * [[25 наурыз]] - [[Фашистік Италия|Италия]] мен [[Югославия]] бес жылға шабуыл жасамау және бейтараптық туралы пактіге қол қойды. Югославия [[Эфиопия|Эфиопияны]] итальяндық территория деп таныды, ал Италия сауда жеңілдіктерін жасап, югославиялық азшылыққа тіл және оқу құқығын берді. === Сәуір === === Мамыр === === Маусым === === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} ar2dpytf54cnffs33j1zjqqao3h3xmd 3594796 3594788 2026-04-28T17:41:20Z Almatrkh 172335 /* Сәуір */ 3594796 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === [[Сурет:Vittime della Strage di Addis Abeba 1.jpg|нобай|1937 жылдың 19 ақпаны: Екатит қырғыны басталып, 19 000-нан астам эфиопиялықты өлтірді.]] * [[11 ақпан]] - [[Иоахим Риббентроп|Иоахим фон Риббентроп]] Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде бірінші дүниежүзілік соғыста айырылған неміс отарларын қайтару туралы талап қойды. * [[20 ақпан]] - [[Парагвай]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] шығу ниетін хабарлады. * [[27 ақпан]]: ** Француз үкіметі Мажино сызығын кеңейтетін жаңа қорғаныс жоспарын қабылдады. ** Алексей Рыков пен [[Николай Иванович Бухарин|Николай Бухарин]] Ұлы террор кезінде тұтқындалған соңғы Саяси бюро мүшелері болды. Екеуі де [[1930 жыл|1930]] жылға дейін елдің жоғарғы басшылығында қызмет етті (Рыков үкіметті, Бухарин [[Коминтерн|Коминтернді]] басқарды). * [[28 ақпан]] - Испанияның сыртқы істер министрі Хулио Альварес дель Вайо еуропалық демократияларды «континентті басып алуға ұмтылған фашистік елдердің тактикасы алдында аянышты әлсіздігі» үшін жазалады. Альварес дель Вайо «Мадридті қорғау ертеңгі [[Париж]] мен [[Лондон|Лондонды]] қорғау» деп мәлімдеді. === Наурыз === [[Сурет:Mussolini spada islam.jpg|нобай|Муссолиниді мұсылмандардың қорғаушысы ретінде көрсететін фашистік насихат.]] * [[11 наурыз]] - [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] королі Ибн Сауд қазіргі уақытта [[Таяу Шығыс]] елінде қолданылып жүрген туды ресми түрде бекітетін жарлық шығарды — ислам ақидасы бейнеленген жасыл түсті ту: «Алладан басқа тәңір жоқ; Мұхаммед – Алланың елшісі». * [[18 наурыз]] - Ливияның [[Триполи]] қаласындағы арабтар [[Бенито Муссолини|Бенито Муссолиниге]] оның көшбасшылығын білдіретін және оны мұсылман сенімінің қорғаушысы ретінде көрсететін «Исламның қылышын» сыйға тартты. Атақты үгіт-насихат фотосуретінде Муссолинидің ат үстіндегі қылышын басынан жоғары көтеріп тұрғаны бейнеленген. * [[25 наурыз]] - [[Фашистік Италия|Италия]] мен [[Югославия]] бес жылға шабуыл жасамау және бейтараптық туралы пактіге қол қойды. Югославия [[Эфиопия|Эфиопияны]] итальяндық территория деп таныды, ал Италия сауда жеңілдіктерін жасап, югославиялық азшылыққа тіл және оқу құқығын берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Британдық Үндістанның]] отаршылдық құрылымын қайта құру туралы [[1935 жыл|1935]] жылғы Үндістан үкіметінің актісі күшіне енді. [[Мьянма|Бирма]] Британдық Үндістанның қалған бөлігінен бөлек Біріккен Корольдіктің колониясына айналды. * [[22 сәуір]] - Италия премьер-министрі [[Бенито Муссолини]] [[Венеция|Венецияда]] Аустрия канцлері Курт Шушнигті қабылдады. Муссолини Рим-Берлин одағы құрылғаннан кейін Гитлер Аустрияға қарсы қандай да бір әрекет жасаса, Шушнигг бұдан былай [[Фашистік Италия|Италияның]] әскери қолдауына сене алмайтынын түсіндірді. * [[25 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өзінің барлық [[Бесжылдық жоспар (КСРО)|бесжылдық жоспарын]] тоғыз ай — бір жыл мерзімінен бұрын орындағанын хабарлады. Бұл хабарландыру мемлекет бақылауындағы баспасөзде жоспардың көптеген бағыттарының артта қалғаны туралы көптеген мақалаларға қарамастан келді. * [[27 сәуір]] - Алғашқы әлеуметтік төлемдер [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та [[1935 жыл|1935]] жылғы әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңға сәйкес жасалды. === Мамыр === === Маусым === === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} 3ws6jiicj2w9oozdb7pjnz6yd5yu7up 3594801 3594796 2026-04-28T17:50:37Z Almatrkh 172335 /* Мамыр */ 3594801 wikitext text/x-wiki {{alsonumber|1937}} {{Жыл үшін навигация|1937}} {{Ғасыр үшін навигация|20}} {{Басқа күнтізбелер|1937}} {{Жыл туралы|1937}} == Оқиғалар == === Қаңтар === [[Сурет:Looking west on Fourth Avenue during the 1937 Flood.jpg|нобай|1937 жылдың 18 қаңтары: Огайо өзені арнасынан асып, 400-ге жуық адам қаза тапты.]] * [[2 қаңтар]] - [[Ұлыбритания]] мен [[Фашистік Италия|Италия]] [[Жерорта теңізі|Жерорта теңізіндегі]] бір-бірінің құқықтары мен мүдделерін, сондай-ақ [[Испания|Испанияның]] тәуелсіздігі мен тұтастығын құрметтеуге уәде беретін «джентльмендік келісімге» қол қойды. * [[6 қаңтар]] - Кеңестік халық санағы жүргізілді және 162 039 470 халықты көрсетті, бұл [[Иосиф Виссарионович Сталин|Иосиф Сталин]] күткен 180 000 000 саннан айтарлықтай аз болды. * [[8 қаңтар]] - АҚШ президенті [[Франклин Делано Рузвельт|Рузвельт]] Испанияға қару [[Эмбарго|эмбаргосын]] белгілейтін бейтараптық туралы заңға түзетуге қол қойды. * [[21 қаңтар]] - [[Үшінші Француз Республикасы|Франция]] Испаниядағы Азамат соғысы кезінде қару-жарақ пен еріктілерге эмбарго енгізді. * [[22 қаңтар]] - [[Огайо]] өзеніндегі су тасқыны Цинциннати аймағында 41 000 адамды баспанасыз қалдырды. [[Питтсбург]] қаласының орталығы мен [[Кентукки]] штатындағы [[Луйзвилл (Кентукки)|Луизвиллдің]] бір бөлігін де су басқан. * [[30 қаңтар]] - [[Адольф Гитлер]] Германия канцлері лауазымына кіріскеніне және [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|нацистік партияның]] билікке келуіне төрт жыл толуына орай сөйлеген сөзінде [[Нацистік Германия|Германияның]] Версаль келісімінің 231-бабынан бас тартатынын мәлімдеді, бұл Германияның [[Бірінші дүниежүзілік соғыс|Бірінші дүниежүзілік соғысты]] бастаудағы кінәсін мойындады. === Ақпан === [[Сурет:Vittime della Strage di Addis Abeba 1.jpg|нобай|1937 жылдың 19 ақпаны: Екатит қырғыны басталып, 19 000-нан астам эфиопиялықты өлтірді.]] * [[11 ақпан]] - [[Иоахим Риббентроп|Иоахим фон Риббентроп]] Ұлыбританияның Сыртқы істер министрлігіне ресми түрде бірінші дүниежүзілік соғыста айырылған неміс отарларын қайтару туралы талап қойды. * [[20 ақпан]] - [[Парагвай]] [[Ұлттар Лигасы|Ұлттар Лигасынан]] шығу ниетін хабарлады. * [[27 ақпан]]: ** Француз үкіметі Мажино сызығын кеңейтетін жаңа қорғаныс жоспарын қабылдады. ** Алексей Рыков пен [[Николай Иванович Бухарин|Николай Бухарин]] Ұлы террор кезінде тұтқындалған соңғы Саяси бюро мүшелері болды. Екеуі де [[1930 жыл|1930]] жылға дейін елдің жоғарғы басшылығында қызмет етті (Рыков үкіметті, Бухарин [[Коминтерн|Коминтернді]] басқарды). * [[28 ақпан]] - Испанияның сыртқы істер министрі Хулио Альварес дель Вайо еуропалық демократияларды «континентті басып алуға ұмтылған фашистік елдердің тактикасы алдында аянышты әлсіздігі» үшін жазалады. Альварес дель Вайо «Мадридті қорғау ертеңгі [[Париж]] мен [[Лондон|Лондонды]] қорғау» деп мәлімдеді. === Наурыз === [[Сурет:Mussolini spada islam.jpg|нобай|Муссолиниді мұсылмандардың қорғаушысы ретінде көрсететін фашистік насихат.]] * [[11 наурыз]] - [[Сауд Арабиясы|Сауд Арабиясының]] королі Ибн Сауд қазіргі уақытта [[Таяу Шығыс]] елінде қолданылып жүрген туды ресми түрде бекітетін жарлық шығарды — ислам ақидасы бейнеленген жасыл түсті ту: «Алладан басқа тәңір жоқ; Мұхаммед – Алланың елшісі». * [[18 наурыз]] - Ливияның [[Триполи]] қаласындағы арабтар [[Бенито Муссолини|Бенито Муссолиниге]] оның көшбасшылығын білдіретін және оны мұсылман сенімінің қорғаушысы ретінде көрсететін «Исламның қылышын» сыйға тартты. Атақты үгіт-насихат фотосуретінде Муссолинидің ат үстіндегі қылышын басынан жоғары көтеріп тұрғаны бейнеленген. * [[25 наурыз]] - [[Фашистік Италия|Италия]] мен [[Югославия]] бес жылға шабуыл жасамау және бейтараптық туралы пактіге қол қойды. Югославия [[Эфиопия|Эфиопияны]] итальяндық территория деп таныды, ал Италия сауда жеңілдіктерін жасап, югославиялық азшылыққа тіл және оқу құқығын берді. === Сәуір === * [[1 сәуір]] - [[Үндістан|Британдық Үндістанның]] отаршылдық құрылымын қайта құру туралы [[1935 жыл|1935]] жылғы Үндістан үкіметінің актісі күшіне енді. [[Мьянма|Бирма]] Британдық Үндістанның қалған бөлігінен бөлек Біріккен Корольдіктің колониясына айналды. * [[22 сәуір]] - Италия премьер-министрі [[Бенито Муссолини]] [[Венеция|Венецияда]] Аустрия канцлері Курт Шушнигті қабылдады. Муссолини Рим-Берлин одағы құрылғаннан кейін Гитлер Аустрияға қарсы қандай да бір әрекет жасаса, Шушнигг бұдан былай [[Фашистік Италия|Италияның]] әскери қолдауына сене алмайтынын түсіндірді. * [[25 сәуір]] - [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|Кеңес Одағы]] өзінің барлық [[Бесжылдық жоспар (КСРО)|бесжылдық жоспарын]] тоғыз ай — бір жыл мерзімінен бұрын орындағанын хабарлады. Бұл хабарландыру мемлекет бақылауындағы баспасөзде жоспардың көптеген бағыттарының артта қалғаны туралы көптеген мақалаларға қарамастан келді. * [[27 сәуір]] - Алғашқы әлеуметтік төлемдер [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-та [[1935 жыл|1935]] жылғы әлеуметтік қамсыздандыру туралы заңға сәйкес жасалды. === Мамыр === * [[1 мамыр]] - [[Ұлтшыл-социалистік неміс жұмысшы партиясы|Нацистік партия]] (НСДАП) [[1933 жыл|1933]] жылдан бері енгізілген жаңа мүшелікке шектеуді алып тастады. Барлық мемлекеттік қызметшілер НСДАП-қа қосылуы немесе отставкаға кетуі талап етілді. * [[10 мамыр]] - Мұздатылған тағамдар Ұлыбританияда (мұздатылған [[Қасқыржем|спаржа]]) алғаш рет сатылымға шықты. * [[27 мамыр]] - [[Гестапо]] 200 неміс [[Католик шіркеуі|католиктік]] газеттерін [[Нацизм|нацистік]] мекемелерді сынайтын мақалалар жариялағаны үшін жабуға бұйрық берді. * [[28 мамыр]] - [[Volkswagen]] құрылды. === Маусым === === Шілде === * [[7 шілде]] - Жапон әскерлерінің Қытайға басып кіруі. === Тамыз === * [[10 тамыз]] - [[Canon]] компаниясы құрылды. * [[21 тамыз]] - 172000-ға жуық кореялықтар Орта Азияға депортацияланды. * [[22 тамыз]] - [[Қытай Республикасы|Қытай]] мен [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] арасында шабуыл жасамау туралы келісім шарт қойылды. Қытайға Жапониямен күресу үшін КСРО әскери көмек жіберді. === Қыркүйек === * [[27 қыркүйек|27 Қыркүйек]] - [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов|Әлихан Бөкейханов]] атылды. === Қазан === === Қараша === * [[18 қараша]] - [[Нацистік Германия|Германия]] мен Жапония арасындағы Антикоминтерн пактісіне Италия қосылды. === Желтоқсан === * [[5 желтоқсан]] - Жапондықтар Қытай астанасы [[Нанкин|Нанкинді]] басып алды. == Туғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы туғандар]]'' == Қайтыс болғандар == ''Тағы қараңыз: [[:Санат:1937 жылы қайтыс болғандар]]'' == Тағы қараңыз == {{commonscat|1937}} {{Санат ағашы|{{PAGENAME}}}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Жыл күнтізбесі|1937}} [[Санат:1937 жыл|*]] {{Year-stub}} sq4dipcz45n34x26bqa83d8a8t9ncv6 Том Фелтон 0 126097 3594755 2842142 2026-04-28T16:19:24Z Ishagx 180545 3594755 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Том Фелтон |шынайы есімі = Tom Felton |сурет = TomFeltonNov2010.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Томас Эндрю Фелтон |туған күні = 22.9.1987 |туған жері = [[Суррей]], [[Ұлыбритания]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{Актер|Ұлыбритания}}, [[әнші]] |азаматтығы = {{UK}} |белсенді жылдары = [[1997]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0271657 |сайты = [http://www.tomfelton.com/ www.tomfelton.com] }} '''Томас Эндрю «Том» Фелтон''' ({{lang-en|Thomas Andrew «Tom» Felton}}) – британдық актер. 1987 жылы 22 қыркүйекте [[Суррей]] дүниеге келген. Өзінен үлкен үш ағасы бар. Кішкентайынан хорда ән айтқан. «Анна и король» фильмінде ол басты рөлдердің бірін сомдаған. Соның ішінде «Гарри Поттер и философский камень» фильміндегі Драко Малфой рөлі оны жұртшылыққа кеңінен танымал етеді. 2011 жылы шыққан «Привидение» фильмінде ол Эшли Гринмен бірге басты рөлді ойнайды. 2008 жылы әйгілі болған «Time well spent» альбомын жарыққа шығарады. Бірнеше айдан кейін екінші «All I need» альбомы шыққан. 10 жасында алғаш рет «Воришки» («The Burrowers") фильміне түскен. == Фильмографиясы == *«Багз — электронные жучки», *«Самая плохая ведьма» (1998), *«Пророчество» (1999), *«Второе зрение: Игра в прятки» (2000), *«Пропавший» (2008), *«Побег из Вегаса», *«Другой» (2010), *«По кочкам», *«Изящество и опасность» (2011), т.б. == Дереккөздер == <references/> 0tyaz1bxdpvx2k84sg3zvyq9fygwxxf 3594758 3594755 2026-04-28T16:27:35Z Ishagx 180545 3594758 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Том Фелтон |шынайы есімі = Tom Felton |сурет = TomFeltonNov2010.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Томас Эндрю Фелтон |туған күні = 22.9.1987 |туған жері = [[Суррей]], [[Англия]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{Актер|Ұлыбритания}}, [[әнші]] |азаматтығы = {{UK}} |белсенді жылдары = [[1997]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0271657 |сайты = [http://www.tomfelton.com/ www.tomfelton.com] }} '''Томас Эндрю «Том» Фелтон''' ({{lang-en|Thomas Andrew «Tom» Felton}}) – британдық актер. 1987 жылы 22 қыркүйекте [[Суррей]] дүниеге келген. Өзінен үлкен үш ағасы бар. Кішкентайынан хорда ән айтқан. «Анна и король» фильмінде ол басты рөлдердің бірін сомдаған. Соның ішінде «Гарри Поттер и философский камень» фильміндегі Драко Малфой рөлі оны жұртшылыққа кеңінен танымал етеді. 2011 жылы шыққан «Привидение» фильмінде ол Эшли Гринмен бірге басты рөлді ойнайды. 2008 жылы әйгілі болған «Time well spent» альбомын жарыққа шығарады. Бірнеше айдан кейін екінші «All I need» альбомы шыққан. 10 жасында алғаш рет «Воришки» («The Burrowers") фильміне түскен. == Фильмографиясы == *«Багз — электронные жучки», *«Самая плохая ведьма» (1998), *«Пророчество» (1999), *«Второе зрение: Игра в прятки» (2000), *«Пропавший» (2008), *«Побег из Вегаса», *«Другой» (2010), *«По кочкам», *«Изящество и опасность» (2011), т.б. == Дереккөздер == <references/> rcd7aiyfars68z7evrwwscwv9twatsy Ульба (Антропа тармағы) 0 147999 3594540 3594452 2026-04-28T12:13:35Z 1nter pares 146705 3594540 wikitext text/x-wiki {{тексерілмеген өзен}} {{Өзен |атауы = Ульба |шынайы атауы = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |карта = |карта ені = |карта атауы = |ұзындығы = 12 |су алабының ауданы = ? |су алабы = [[Кондома]] |өзендердің су алабы = Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь |су шығыны = |өлшеу орны = |бастауы = |бастауының орны = |бастауының биіктігі = |s_lat_dir = |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |сағасы = [[Антроп (Кондома тармағы)|Антроп]] өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта |сағасының орны = |сағасының биіктігі = |m_lat_dir = |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |еңістігі = |ел = [[Ресей]] |аймақ = Кемеров облысы, Алтай өлкесі, Алтай Республикасы |commons = }} '''Ульба''' — [[Ресей]]дегі өзен. Кемеров облысы, [[Алтай өлкесі]], Алтай Республикасы<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Ресейлік «Гидротехникалық құрылыстарды және мемлекеттік су кадастрларын» тіркеу орталығы}}</ref> жер аумақтарынан ағып өтеді. Өзен сағасы [[Антроп (Кондома тармағы)|Антроп]] өзенінің оң жағалауынан 56 км қашықтықта орналасқан. Өзен ұзындығы 12 км-ді құрайды. == Су реестрінің мәліметтері == [[Ресей мемлекеттік су тізілімі]]нің мәліметі бойынша [[Жоғарғы Обь су алабы өңірі]]не жатады, өзеннің сушаруашылық бөлігі — [[Кондома]]. Өзен саласы — Томь, өзен алабы — Ертіске қосылу құйылысына дейінгі (Жоғарғы) Обь.<ref name='Ресей МСР'/> [[Ресей су ресурстары федералды агенттігі]] дайындаған РФ территориясын сушаруашылығы бойынша аудандастыру жөніндегі геоақпараттық жүйе мәліметтері бойынша:<ref name='Ресей МСР'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=182724|title=РФ мемлекеттік су реестрі: Ульба}}</ref> * Мемлекеттік су реестріндегі су объектісінің коды — 13010300112115200009653 * Гидрологиялық тұрғыдан зерттелу (ГЗ) коды — 115200965 * Су алабының коды — 13.01.03.001 * ГЗ томының нөмірі — 15 * ГЗ бойынша шығарылуы — 2 == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.mnr.gov.ru/ Ресей Федерациясы Табиғи ресурстар және экология министрлігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{Суретсіз мақала}} {{hydro-stub}} [[Санат:Ресей өзендері]] mwm58wdqegzzfpyu86jtno34l87l6dc Турин 0 163079 3595180 3028831 2026-04-29T10:27:01Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595180 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = Турин |шынайы атауы = {{Lang-it|Torino}} |сурет = Turin Montage.png |сурет атауы = Монте-де-Капуччиниден Туриннің көрінісі |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = Stemma di Torino (CoA of Turin).svg |ту = Flag of Turin.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = 100 |ту ені = 100 |lat_dir = |lat_deg = 45 |lat_min = 04 |lat_sec = 00 |lon_dir = |lon_deg = 07 |lon_min = 04 |lon_sec = 00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Италияның әкімшілік бөліністері{{!}}Облыс |аймағы = Пьемонт |кестедегі аймақ = Пьемонт |аудан түрі = Провинция |ауданы = Турин провинциясы |кестедегі аудан = Турин провинциясы{{!}}Турин |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = Коммуна |қауым = Турин |кестедегі қауым = Турин |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр |басшысы = [[Аппендино, Кьяра|Кьяра Аппендино]] |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 130,17 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 240 |климаты = қоңыржайдан субтропикке ауысу |ресми тілі = Итальян |тұрғыны = 878 735<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/pop2018/index3.html|title= Statistiche demografiche ISTAT}}</ref> |санақ жылы = 31-07-2018 |тығыздығы = 6 750,67 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = туриндік, туриндіктер |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 10121-10156 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT |сандық идентификаторы = 001272 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.comune.torino.it/ |сайт тілі = it |ел картасы = |аймақ картасы = |аудан картасы = |сайт тілі 2 = en |сайт тілі 3 = fr |сайт тілі 4 = es |сайт тілі 5 = |add1n = Коммуна күні |add1 = [[24 маусым]] |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Турин''' ([[Пьемонт тілі|пьем.]] ''Turin'' [tyˈɾiŋ]), '''Торино''' ({{lang-it|Torino}} {{IPA|[toˈriːno]}}) — [[Италия]]дағы [[қала]], [[Солтүстік Италия|солтүстік Италияның]] маңызды іскерлік және мәдени орталығы. [[Пьемонт]] облысы және сол аттас Турин провинциясының [[әкімшілік орталық|әкімшілік орталығы]]. Халқының саны бойынша шамамен 847 мың адам (2021)<ref>{{Cite web|url=http://www.demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|title=Statistiche demografiche ISTAT|website=www.demo.istat.it|access-date=2018-06-02|archive-date=19 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191019020626/http://www.demo.istat.it/bilmens2017gen/index.html|url-status=dead}}</ref>, қала маңымен бірге 1,7 млн адам тұратын Италиядағы [[Рим]], [[Милан]] және [[Неаполь]]дан кейінгі төртінші қала. Ол [[Дора-Рипария]] өзенінің [[По]] өзеніме құятын жерінде, [[Батыс Альпі]]нің етегіндегі Падан жазығында, Альпі асуларының шетінде орналасқан. [[Рисорджименто]] аяқталғаннан кейін (1861), Турин төрт жыл бойы біртұтас Италияның астанасы болып қала берді. Бұл кезде мұнда Еуропаның оңтүстігіндегі ең ірі құрылыс жобалары жүзеге асырылды. Қала әлемде Христиан жәдігері — Турин шапанымен, сондай-ақ "[[Ювентус]]" және "[[Торино]]" футбол командаларымен танымал. Турин — [[2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары]]ның астанасы. Қала қамқоршысы киелі [[Жақия (пайғамбар)|Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн]] ([[италиян тілі|итал.]] ''San Giovanni Battista''). Қала мерекесі — [[24 маусым]]. == Тарих == {{Quote box |width=17em |align=top |bgcolor=#B0C4DE |title=Тарихи байланыстар |fontsize=80% |quote= [[File:Consul et lictores.png|15px]] [[Рим Республикасы]] 58–27 BC <br> [[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|15px]] [[Рим империясы]] 27 BC–285 AD <br> [[File:Vexilloid of the Roman Empire.svg|15px]] [[Батыс Рим империясы]] 285–476 <br> {{flagicon image|Odovacar Ravenna 477.jpg}} [[Одоакр|Одоакер корольдігі]] 476–493 <br> {{flagicon image|Teodorico re dei Goti (493-526).png}} [[Остроготикалық патшалық]] 493–553 <br> [[File:Simple Labarum.svg|12px]] [[Шығыс Рим империясы]] 553–569 <br> [[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|15px]] [[Ломбардтар патшалығы]] 569–773 <br> [[File:Charlemagne autograph.svg|15px]] [[Каролинг империясы]] 773–888 <br> [[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|15px]] [[Иврея таңбасы]] 888–941 <br> [[File:Corona ferrea monza (heraldry).svg|15px]] [[Турин таңбасы]] 941–1046 <br> [[File:Coat of arms of the House of Savoy (early).svg|15px]] [[Савойя Графтығы]] 1046–1416<br> [[File:Blason duche fr Savoie.svg|15px]] [[Савойя Герцогтігі]] 1416–1792 <br> [[File:Flag of France (1790-1794).svg|15px|border]] [[Бірінші Француз Республикасы]] 1792–1804 <br> [[File:Flag of France (1794–1815, 1830–1974, 2020–present).svg|15px|border]] [[Бірінші француз империясы]] 1804–1814 <br> [[File:Flag of the Kingdom of Sardinia.svg|15px|border]] [[Сардиния корольдігі]] 1814–1861 <br> [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|15px|border]] [[Италия Корольдігі]] 1861–1943 <br> [[File:War flag of the Italian Social Republic.svg|15px|border]] [[Италия әлеуметтік республикасы]] 1943–1945 <br> [[File:Flag of Italy (1861-1946).svg|15px|border]] [[Италия Корольдігі]] 1945–1946 <br> [[File:Flag of Italy.svg|15px|border]] [[Италия|Италия Республикасы]] 1946–қазіргі уақытқа дейін }} [[Рим империясы]] кезінде Castra Taurinorum әскери лагері (б.з.д. 28 жылы құрылған) император [[Октавиан Август|Август]]тың құрметіне Augusta Taurinorum колониясы болып өзгертілді. [[File:Umberto Biancamano di Savoia.jpg|thumb|left|150px|Гумберт I (Савойя графы)]] 940-шы жылдары Турин Турин Маркасы деп аталатын феодты басқарған Ардинуичидің марграфтарының резиденциясы болды. XI ғасырдан бастап — Савойя графтары мен жергілікті князь-епископтардың бірлескен иелігі. 1563 жылы [[Эммануэль Филиберт]] Туринді қуатты Савойя әулетінің астанасы етті. Ол жаңа сарай резиденцияларын тұрғызды және 1404 жылы құрылған, бірақ кейіннен таратылған Турин университетін қайта бастады. [[File:"S. Sindone in gloria di angeli, il Miracolo Eucaristico, i Santi". Torino, Giovanni Boglietto, 1701.jpg|thumb|left|150px|Турин 1701 ж]] Испандық мұрагерлік соғыстың басты оқиғаларының бірі — француздардың 117 күндік Туринді қоршауы болды (1706). Француздарды жеңіп, Савойя билеушілері король титулын қабылдап, [[Филиппо Юварра]]ға қаланы Еуропаның басқа корольдік астаналары деңгейіне көтеруді тапсырды. Туринді кейде «итальяндық бостандықтың бесігі» деп те атайды, өйткені бұл Камилло Бенсо ди Кавура сияқты [[Рисорджименто]]ға үлкен үлес қосқан көрнекті саясаткерлер мен адамдардың туған қаласы. Қалада көптеген университеттер, колледждер, академиялар, лицейлер мен гимназиялар орналасқан. Олардың арасында XV ғасырда құрылған Турин университеті бар. Туриндегі ең танымал бағдарлар — Египет мұражайы және қаланың символы Моль Антонеллиана. Осы және басқа да көрнекті орындар қаланы әлемнің түкпір-түкпірінен келетін туристер үшін тартымды етеді және Туринді Италиядағы ең көп баратын он қаланың қатарына қосады. [[File:Maggi, Giovanni Battista - Torino - Panorama.jpg|thumb|19 ғасырдың аяғындағы Туриннің көрінісі. Артқы жағында Моле-Антонеллиана салынуда]] XIX ғасырдағы қала Еуропаның маңызды саяси орталығы болды. [[1861 жыл]]ы Турин біріккен Италияның алғашқы астанасы болды және сонымен бірге [[Италия корольдігі]]нің билеуші ​​әулеті Савойя үйінің астанасы болды. Италияда монархия жойылғаннан кейін Туриннің саяси маңызы едәуір жоғалғанына қарамастан, қала Еуропа мен Италияның маңызды өндірістік, экономикалық және сауда орталығы болып қала береді. [[1911 жыл]]ы Туринде [[Дүниежүзілік көрме]] өтті. [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін ауыр жағдайлар ереуілдер мен жұмысшылардың наразылықтарын тудырды. 1920 жылы Lingotto Fiat фабрикасы алынды. Фашистік режим әлеуметтік толқуларды тоқтатты, кәсіподақтарға тыйым салып, социалистік лидерлерді, әсіресе [[Антонио Грамши]]ді түрмеге жапты. Екінші жағынан, [[Бенито Муссолини]] армияны көлік құралдарымен қамтамасыз ету үшін автомобиль индустриясын субсидиялады. [[File:Fiat Lingotto veduta-1928.jpg|thumb|Fiat Lingotto фабрикасы 1928 ж]] Содан кейін Турин [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде одақтастардың стратегиялық бомбалауының нысаны болды, оның өнеркәсіптік аудандары мен қала орталығы әуе шабуылынан қатты зақымданды. [[Милан]], [[Генуя]] және [[Ла-Специя]]мен қатар Турин Италияның аумағында әуе күштерінен бомбалауды бастан өткерген төрт қаласының бірі болды; ең ауыр рейд 1943 жылы 13 шілдеде болды, 295 бомбалаушы 763 тонна бомба тастап, 792 адамды өлтірді. Жалпы алғанда, бұл рейдтер Туриннің 2069 тұрғындарын өлтіріп, қаладағы барлық ғимараттардың 54% -ын қиратты немесе бүлдірді. [[File:6 maggio 1945 liberazione torino.jpg|thumb|Туриндегі азаттық парады, 6 мамыр 1945 жыл]] Одақтастардың Италиядағы жорығы [[Оңтүстік Италия|оңтүстік]]тен басталып, келесі екі жылда баяу солтүстікке қарай жылжып, бірнеше жыл бойы солтүстік аймақтарды немістер мен бірлескен күштер басып алды. 1945 жылдың көктемгі шабуылының соңына дейін Туринді одақтастар басып алмады. Бразилия экспедициялық күшінің броньды барлау бөлімшелерінің авангарды қалаға жеткен кезде , оны 1945 жылы 25 сәуірде немістерге қарсы көтеріліс бастаған итальяндық партизандар босатып алды. Бірнеше күннен кейін бразилиялықтардың орнына АҚШ армиясының 1-ші бронды және 92-ші жаяу әскер дивизиясының әскерлері келді. Турин — экономикалық көрсеткіштері бойынша елдегі [[Милан]] мен [[Рим]]нен кейінгі үшінші қала<ref>[https://web.archive.org/web/20040318203933/http://www.regione.basilicata.it/dipattivitaproduttive/default.cfm?fuseaction=linkdoc&doc=519&link=527 CENSIS]</ref>. Сонымен қатар Турин - Италиядағы автомобиль индустриясының өзіндік астанасы. 2007 жылдан бастап қалада [[FIAT]], [[Lancia]], [[Iveco]] компанияларының штаб-пәтерлері орналасқан<ref>{{cite web|url= http://www.britannica.com/EBchecked/topic/609705/Turin|title=Turin (Italy) – Britannica Online Encyclopedia|author=Encyclopædia Britannica|date=|publisher=Britannica.com|accessdate=2009-12-26}}</ref>. Соғыстан кейінгі жылдары Турин тез қалпына келтірілді. Қаланың автомобиль өнеркәсібі 1950-1960 жылдардағы итальяндық экономикалық ғажайыпта шешуші рөл атқарды, қалаға жүз мыңдаған иммигранттарды, әсіресе Италияның оңтүстік ауылдық аймақтарынан қоныс аударды. Иммигранттар санының көп болғаны соншалық, Турин «Италияның Неаполь мен [[Палермо]]дан кейінгі үшінші оңтүстік қаласы» деп айтылды. Халық көп ұзамай 1960 жылы 1 миллионға жетіп, ал 1971 жылы шамамен 1,2 миллионға жетті. Қаланың ерекше өсуі оған ''Италияның автомобиль астанасы'' деген лақап ат берді. 1970-80 ж.ж. мұнай мен автомобиль өнеркәсібіндегі дағдарыс қаланы қатты соққыға жықты, ал оның халқы күрт төмендей бастады, 30 жылдағы жалпы санының төрттен бірінен көбін жоғалтты. Қаланың ұзақ уақытқа созылған азаюы тек соңғы жылдары ғана қалпына келе бастады, өйткені халықтың саны ғасырдың аяғында 865 000-нан 900 000-ға сәл өсті. 2006 жылы Турин [[2006 жылғы Қысқы Олимпиада ойындары|Қысқы Олимпиада ойындарын]] өткізді. == Экономикасы == Туриннің географиялық жағдайы оның экономикалық дамуына ықпал етті. Турин — маңызды көлік торабы, елдің Миланнан кейінгі екінші өнеркәсіп орталығы, кеңінен дамыған сауда-қаржылық функциялары бар. Қаланың өзінде және оның жақын маңындағы аудандарда (мысалы, Мирафиориде және т.б.) [[ауыр өнеркәсіп]] жетекші орынға ие, жетекші орын FIAT концернінің өндірістік кешеніне жатады. Қаланың өнеркәсіп саласында жұмыс істейтіндердің жартысына жуығы осы кәсіпорындарда жұмыс істейді. Бүкіл кешеннің өзегі - [[Автомобиль өнеркәсібі|автомобиль зауыттары]], олар итальяндық автомобиль өндірісінің 80% құрайды. FIAT сонымен қатар металлургия, авиация, автомобиль жасау, трактор зауыттары, кеме қозғалтқыштары өндірісі және т.б. иеленеді. Туриндегі екінші қуатты өнеркәсіп кешені - бұл RIV компаниясының кәсіпорындары (шарикті мойынтіректер мен оларды жасауға арналған станоктар өндірісі). Сонымен қатар, Туринде басқа да фирмалардың көптеген машина жасау зауыттары, резеңке, кабель, химия ([[күкірт қышқылы]], бояғыштар, химиялық талшықтар және т.б.), фармацевтика өнеркәсібі кәсіпорындары бар. Турин өнеркәсібінің ескі салалары — тоқыма, тігін, баспа, тамақ (оның ішінде шарап жасау, кондитерлік өнімдер және т.б.) маңыздылығын сақтайды. == Климаты == Турин Италияның солтүстік-батысында орналасқан. Ол батысында және солтүстігінде Альпімен, ал шығыста Монферрато шоқыларының табиғи жалғасы болып табылатын биік шоқымен қоршалған. Қаладан төрт ірі өзен өтеді: По және оның үш саласы: Дора Рипария, Стура ди Ланцо және Сангоне. Туриннің климаты Жерорта теңізіне жақын, дегенмен, бұл типтік климаттан айырмашылығы, қалада жыл бойы жауын-шашын түседі, ал максимумдары көктем мен күз айларында болады. Қаладағы қыс суық, тұрақты түнгі аяздар мен қар жауады. Тұман күзде және қыста жазық жерлерде жиі кездеседі.<ref>{{cite web|url=http://www.comune.torino.it/canaleturismo/en/clima.htm |title=Torino Turistica – Servizio Telematico Pubblico – Città di Torino |publisher=Comune.torino.it |accessdate=2009-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090429121444/http://www.comune.torino.it/canaleturismo/en/clima.htm |archivedate=2009-04-29 |deadlink=yes }}</ref> {{Қаланың ауа райы | Жер_ілік = Турин | Дерекнама = [http://clima.meteoam.it/Clino61-90.php MeteoAM] | Қаң_ор = | Қаң_ор_ж-ш = 40.5 | Ақп_ор = | Ақп_ор_ж-ш = 52.5 | Нау_ор = | Нау_ор_ж-ш = 76.9 | Сәу_ор = | Сәу_ор_ж-ш = 104.1 | Мам_ор = | Мам_ор_ж-ш = 120.3 | Мау_ор = | Мау_ор_ж-ш = 97.6 | Шіл_ор = | Шіл_ор_ж-ш = 66.6 | Там_ор = | Там_ор_ж-ш = 79.8 | Қыр_ор = | Қыр_ор_ж-ш = 70.1 | Қаз_ор = | Қаз_ор_ж-ш = 88.9 | Қар_ор = | Қар_ор_ж-ш = 75.5 | Жел_ор = | Жел_ор_ж-ш = 41.6 | Жыл_ор = | Жыл_ор_ж-ш = 914.4 | Қаң_ор_мин = -3.3 | Қаң_ор_макс = 5.8 | Ақп_ор_мин =-1.1 | Ақп_ор_макс = 8.4 | Нау_ор_мин =2.1 | Нау_ор_макс = 12.7 | Сәу_ор_мин =5.6 | Сәу_ор_макс = 16.6 | Мам_ор_мин =9.9 | Мам_ор_макс = 20.7 | Мау_ор_мин =13.8 | Мау_ор_макс = 24.7 | Шіл_ор_мин = 16.3 | Шіл_ор_макс = 27.6 | Там_ор_мин = 15.7 | Там_ор_макс = 26.5 | Қыр_ор_мин =12.6 | Қыр_ор_макс = 23.1 | Қаз_ор_мин = 7.2 | Қаз_ор_макс = 17.3 | Қар_ор_мин = 1.8 | Қар_ор_макс = 10.8 | Жел_ор_мин = -2.3 | Жел_ор_макс = 6.9 | Жыл_ор_мин =6.5 | Жыл_ор_макс = 16.8 | Қаң_а_мин = | Қаң_а_макс = | Ақп_а_мин = | Ақп_а_макс = | Нау_а_мин = | Нау_а_макс = | Сәу_а_мин = | Сәу_а_макс = | Мам_а_мин = | Мам_а_макс = | Мау_а_мин = | Мау_а_макс = | Шіл_а_мин = | Шіл_а_макс = | Там_а_мин = | Там_а_макс = | Қыр_а_мин = | Қыр_а_макс = | Қаз_а_мин = | Қаз_а_макс = | Қар_а_мин = | Қар_а_макс = | Жел_а_мин = | Жел_а_макс = | Жыл_а_мин = | Жыл_а_макс = }} == Демографиясы == 2009 жылы қала халқының саны шамамен 910 000 адамды құрады, бұл 2001 жылғы санаққа қарағанда едәуір артты. Бұл нәтиже оңтүстік Италиядан және шетелден көшіп келудің өсуіне байланысты. Халықтың шамамен 13,5% (122,946) шетелдіктер құрайды, олардың көпшілігі Румыниядан (51,017), Мароккодан (22,511), Албаниядан (9,165), Қытайдан (5483) және Молдовадан (3417)<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/str2006/index.html |title= Statistiche demografiche ISTAT |publisher=Demo.istat.it |date=|accessdate=2009-04-30}}</ref>. Италияның көптеген солтүстік қалаларындандағыдай, Туринде де зейнеткерлердің көп бөлігі бар. Халықтың 18 пайызға жуығы 20-ға толмаған, ал 22 пайызы 65-тен асқан<ref>{{cite web|url=http://demo.istat.it/pop2007/index.html |title=Statistiche demografiche ISTAT |publisher=Demo.istat.it |date=|accessdate=2009-04-30}}</ref>. Турин қалалық агломерациясының халқы 1,7 миллион тұрғын, Италияда төртінші орында, ал Турин муниципалды аймағында 2,2 миллион адам тұрады. Орташа жасы - 43,7 жас<ref name= "competitive1">{{cite web|url=http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF |title=Competitive Cities in the Global Economy |author=[[Organisation for Economic Co-operation and Development|OECD]] |accessdate=2009-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20081001192936/http://213.253.134.43/oecd/pdfs/browseit/0406041E.PDF |archivedate= 2008-10-01 |deadlink=yes }}</ref>. == Көрікті жерлері == Бекіністердің, сарайлардың көп бөлігі (атап айтқанда Палазцо Мадама), бақтар мен алаңдар [[ХВЫ ғасыр|XVI]]-[[ХВЫЫЫ ғасыр|XVIII]] ғасырларда [[Савойя герцогтігі]]нің (кейінірек [[Сардиния корольдігі]]) астанасын [[Шамбери]]ден (қазіргі [[Франция]]) Туринге ауыстыру барысында салынған. Туриннің тікбұрышты қалалық құрылымы ежелгі Рим әскери лагерінің орналасуына негізделген. Қаланың көрікті жерлеріне мыналар жатады: * Шомылдыру рәсімін жасаушы Иоанн соборы Иса Мәсіхтің кебінін сақтайды. Исаның денесі айқышқа шегеленгеннен кейін оның денесі дәл осы төсенішпен жабылған деп есептеледі. * Туриннің басты рәміздерінің бірі — қазіргі уақытта Италияның Ұлттық кинематография мұражайы орналасқан Моле Антонеллиана мұнарасы. * Египет Турин мұражайы — ежелгі Египет өркениетіне арналған Еуропадағы алғашқы мамандандырылған мұражай. * Автокөлік мұражайы * Ежелгі сәулет ескерткіштерінің ішінде ежелгі Рим театры мен Палатина қақпасы (Палатина порты) ішінара сақталған. * [[Суперга]] монастыры бүкіл қаланың төбесінен билік етеді. Бұл сәулетші [[Филиппо Юварра]]ның [[барокко]] шедеврі және Савойя үйінің дәстүрлі жерленген орны. 1997 жылы [[ЮНЕСКО]] [[Әлемдік мұра|Дүниежүзілік мұралар]] тізіміне Туриндегі [[Савойя үйі]]нің және оның айналасындағы тұрғын үйлерді енгізу туралы шешім қабылдады, олардың ішіндегі ең маңыздылары: * [[Палаццо Реале]] [[Сабауда]] өнер галереясымен * [[Палаццо Мадама]] * [[Палаццо Кариньяно]] * [[Валентино бекінісі]] * [[Раккониджи қамалы]] — Туриннің сыртында * [[Ступиниджи қорғаны]] — Туриннің сыртында. {|class="graytable" style="text-align:center" |+ |width="20%"|[[File:Torino-portapalatina01.jpg|center|205px]] |width="20%"|[[File:Valentino castle.jpg|center|205px]] |width="20%"|[[File:Turin piazza costello.JPG|center|250px]] |width="20%"|[[File:Basilica di superga.jpg|center|205px]] |width="20%"|[[File:PalazzoMadamaNotte.jpg|center|215px]] |- |Қаланың Палатин қақпасын ежелгі римдіктер салған |XVI-XVII ғасырлардағы Валентино сарайы — Савойя үйінің резиденцияларының бірі |Piazza Castello |Барокко Суперга базиликасы қаланың үстінде |[[Палаццо Мадама (Турин)|Палаццо Мадама]] |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Италия қалалары]] hfvsbqrxo2mojsyxn27iayfxw6mdq92 Панданус 0 196743 3594947 3553801 2026-04-29T03:46:42Z Ziv 164355 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pandanus.jpg]] → [[File:Starr 010209-0264 Pandanus tectorius.jpg]] Changing the name of a duplicate file 3594947 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Панданус | image = Starr 010209-0264 Pandanus tectorius.jpg | image_width = 200px | image_length = 190px | image_caption = Панданус | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | subfamilia = [[Maloideae]] | genus = ''Панданус'' | species = '''''M. domestica''''' | binomial = ''Malus domestica'' }} == Өсімдік туралы == Панданус – [[панданустар]] тұқымдасына жатады. Отаны – [[Малай архипелаг аралдары]]. Бұл өсімдіктің ерекшелігі, [[сабағы]] [[ауа]] тамырларының үстінде орналасқан. Сабағы қысқа, жапырақтары бір-біріне тығыз жанаса, сабақты айнала орналасқан. Жапырақтары ұзын сүйір, 70-см-дей, қатты, қалың қабықты, шеттері өткір тікенді болып келеді. [[Қою жасыл жылтыр]] жапырақтарының, ұзына бойы [[ақ жолақ]], не [[сары жолақ]] түрлері бар. Өз отанында табиғатта гүлдегенмен, бізде Қазақстанда, үй жағдайында гүлдеуі екі талай. Күтімі жеңіл бөлме гүлдеріне жатады ==Жарығы== [[Алакөлеңкеде]] де, жарықтада да жақсы өседі. Тіке түскен [[күннің]] көзіне қоюға болмайды. ==Жылуы== Жылулықты ұнатады, [[қыста]] 16 ºС төмен түспегені абзал. ==Суғарылуы== [[Жазда]] жиірек, қыста сирек суғарады. ==Ылғалдылығы== Аса ылғалдылықты қажет етпейді. Жапырақтарын шаң-тозаңнан тазарту мақсатында су бүркіп, немесе дымқыл матамен сүртіп, тазалығын сақтау қажет. ==Қоректендірілу== [[Көктем]]-[[жаз]] мезгілдерінде минералды тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіріп отырған жөн. ==Аурулары== Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды. ==Көбейтілуі== Жанама өскіндерімен көбейтеді. == Сілтемелер == * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} ==Дереккөздер== Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.;«Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б;ISBN 978-601-7237-31-8 <references/> {{Uncategorized}} jmvyn6e8sn78dxyfhsqt8unlvqzwchn 3594951 3594947 2026-04-29T03:55:05Z 1nter pares 146705 3594951 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Панданус | image = Starr 010209-0264 Pandanus tectorius.jpg | image_width = 200px | image_length = 190px | image_caption = Панданус | regnum = [[Өсімдіктер]] | divisio = [[Flowering plant|Magnoliophyta]] | classis = [[Dicotyledon|Magnoliopsida]] | ordo = [[Rosales]] | familia = [[Rosaceae]] | subfamilia = [[Maloideae]] | genus = ''Панданус'' | species = '''''M. domestica''''' | binomial = ''Malus domestica'' }} == Өсімдік туралы == Панданус – [[панданустар]] тұқымдасына жатады. Отаны – [[Малай архипелаг аралдары]]. Бұл өсімдіктің ерекшелігі, [[сабағы]] [[ауа]] тамырларының үстінде орналасқан. Сабағы қысқа, жапырақтары бір-біріне тығыз жанаса, сабақты айнала орналасқан. Жапырақтары ұзын сүйір, 70-см-дей, қатты, қалың қабықты, шеттері өткір тікенді болып келеді. [[Қою жасыл жылтыр]] жапырақтарының, ұзына бойы [[ақ жолақ]], не [[сары жолақ]] түрлері бар. Өз отанында табиғатта гүлдегенмен, бізде Қазақстанда, үй жағдайында гүлдеуі екі талай. Күтімі жеңіл бөлме гүлдеріне жатады ==Жарығы== [[Алакөлеңкеде]] де, жарықтада да жақсы өседі. Тіке түскен [[күннің]] көзіне қоюға болмайды. ==Жылуы== Жылулықты ұнатады, [[қыста]] 16 ºС төмен түспегені абзал. ==Суғарылуы== [[Жазда]] жиірек, қыста сирек суғарады. ==Ылғалдылығы== Аса ылғалдылықты қажет етпейді. Жапырақтарын шаң-тозаңнан тазарту мақсатында су бүркіп, немесе дымқыл матамен сүртіп, тазалығын сақтау қажет. ==Қоректендірілу== [[Көктем]]-[[жаз]] мезгілдерінде минералды тыңайтқышпен айына бір рет қоректендіріп отырған жөн. ==Аурулары== Дұрыс күтім көрсетілсе ауруға шалдықпайды. ==Көбейтілуі== Жанама өскіндерімен көбейтеді. == Әдебиет == * Қ 74 Құлжабаева Г.Ә.; «Өсімдіктер әлемі» оқу-әдістемелік кешені, Жемістер: Дидактикалық материал. - Алматы, 2011. - 16 б; ISBN 978-601-7237-31-8 == Сілтемелер == * [http://www.gulstan.kz/ Гүлстан, өсімдіктер туралы сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120220104018/http://gulstan.kz/ |date=2012-02-20 }} {{Uncategorized}} 3julndx7mnod35gh0p81fkyz4v8q84j Микроб теориясы 0 199046 3595055 2803071 2026-04-29T07:11:58Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595055 wikitext text/x-wiki [[Микроб теориясы]] (germ theory) – кейбір ауру түрлерін ағзаға енген [[микроағзалар]] қоздыратыны туралы тұжырымдама. XIX ғасырдың соңында [[Л.Пастер]] және [[Д.Ж.Листер]], [[P.Кох]] [[микробтар]] теориясын қабылдауда үлкен рөл атқарған. [[Пастер]] ауадағы микробтардың тағамдарды бұзып, ашытып жіберетінін көрсетсе, [[Листер]] инфекцияның алдын-алу үшін, ауадағы микробтарды жоюға бірінші болып [[антисептиканы]] қолданған, ал [[Кох]] белгілі [[микроағзаны]] аурумен байланыстырған (Сібір жарасы). Медициналық тәжірибе үшін микроб теориясының маңызы нақты дәлелденгенге дейін, 1890 жылдары хирургтар бас киім және бетперде кимей операция жасауды жалғастырған. [[Санат:Медицина]] [[Санат:Биология]] [[Санат:Микробиология]] 6n78b45nmctsruj861lgcgh0rhi7l57 Қазақстан халқының бірлігі күні 0 200375 3594551 3514426 2026-04-28T12:25:26Z TheNomadEditor 120280 3594551 wikitext text/x-wiki {{Мереке|official_name=Қазақстан халқының бірлігі күні|holiday_name=Бірлік күні|type=мемлекеттік|significance=Ұлттық бірлік|begins=[[1995 жыл]] [[18 қазан]]|celebrations={{KAZ}}|date=[[1 мамыр]]|observances=концерт, фестиваль|image=Қазақстан халықтары.jpg}} '''Қазақстан халқының бірлігі күні'''&nbsp;— [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке. Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.<ref>{{cite web |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&lang=3 |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты |date = |work = |publisher = www.almaly.almaty.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref><ref>{{cite web |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/ |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні |author = Руслан Ғаббасов |date = 2012-05-01 |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ |publisher = www.inform.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан мерекелері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] 4htuqvrl42a1vt3de9kvdcyv60cnopn 3594552 3594551 2026-04-28T12:31:06Z TheNomadEditor 120280 3594552 wikitext text/x-wiki {{Мереке|official_name=Қазақстан халқының бірлігі күні|holiday_name=Бірлік күні|type=мемлекеттік|significance=Ұлттық бірлік|begins=[[1995 жыл]] [[18 қазан]]|celebrations={{KAZ}}|date=[[1 мамыр]]|observances=концерт, фестиваль|image=Қазақстан халықтары.jpg}} '''Қазақстан халқының бірлігі күні''' — [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-akm/press/news/details/195035|title=1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=А.Қ. Жангулина|date=2021-04-29|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.<ref>{{cite web |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&lang=3 |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты |date = |work = |publisher = www.almaly.almaty.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref><ref>{{cite web |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/ |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні |author = Руслан Ғаббасов |date = 2012-05-01 |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ |publisher = www.inform.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан мерекелері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] 1b13qv6sxmfv3sw6e2ciupfauwdbvsz 3594553 3594552 2026-04-28T12:33:46Z TheNomadEditor 120280 3594553 wikitext text/x-wiki {{Мереке|official_name=Қазақстан халқының бірлігі күні|holiday_name=Бірлік күні|type=мемлекеттік|significance=Ұлттық бірлік|begins=[[1995 жыл]] [[18 қазан]]|celebrations={{KAZ}}|date=[[1 мамыр]]|observances=концерт, фестиваль|image=Қазақстан халықтары.jpg}} '''Қазақстан халқының бірлігі күні''' — [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-akm/press/news/details/195035|title=1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=А.Қ. Жангулина|date=2021-04-29|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.<ref>{{cite web |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&lang=3 |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты |date = |work = |publisher = www.almaly.almaty.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref><ref>{{cite web |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/ |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні |author = Руслан Ғаббасов |date = 2012-05-01 |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ |publisher = www.inform.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/kz/news/show/2993|title=Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесінің тарихы|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан мерекелері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] 1cpq9pv8ql8waze10yyzioo4kmedquz 3594571 3594553 2026-04-28T12:46:04Z TheNomadEditor 120280 /* Тағы қараңыз */ 3594571 wikitext text/x-wiki {{Мереке|official_name=Қазақстан халқының бірлігі күні|holiday_name=Бірлік күні|type=мемлекеттік|significance=Ұлттық бірлік|begins=[[1995 жыл]] [[18 қазан]]|celebrations={{KAZ}}|date=[[1 мамыр]]|observances=концерт, фестиваль|image=Қазақстан халықтары.jpg}} '''Қазақстан халқының бірлігі күні''' — [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-akm/press/news/details/195035|title=1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=А.Қ. Жангулина|date=2021-04-29|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.<ref>{{cite web |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&lang=3 |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты |date = |work = |publisher = www.almaly.almaty.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref><ref>{{cite web |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/ |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні |author = Руслан Ғаббасов |date = 2012-05-01 |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ |publisher = www.inform.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/kz/news/show/2993|title=Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесінің тарихы|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Қазақстанда 130-дан астам ұлттың өкілі тұрады. Басым бөлігі Қазақстанға ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаппай депортациялау және эвакуациялау кезінде көшіп келген. Тәуелсіздік алғаннан кейін де әртүрлі ұлт өкілдері қазақ жеріне қоныстанды.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kz/20250501/bugin--qazaqstan-khalqynyn-birligi-kuni-53033333.html|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2025-05-01|work=|publisher=sputnik.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Бірлік күні мемлекеттік мереке болып табылады, сондықтан көптеген мектептер мен кәсіпорындар сол күні жабық. Мереке мемлекеттік саясаттың басымдығы болып саналатын ұлтаралық және дінаралық келісімді сақтаудың маңыздылығын атап өтеді.<ref>{{cite web|url=https://baq.kz/bugin-kazakstan-halkynyn-birligi-kuni_250411/|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2021-05-01|work=|publisher=baq.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Әдетте, бұл балалардың дәстүрлі киімдерін киіп, сыныптастарымен таныстыру және бөлісу үшін мектепке өз этникалық тағамдарын әкелу, ана тілінде өнер көрсету немесе дәстүрлі билер дайындау арқылы тойланады.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/26988267.html|title=Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан мерекелері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] s0jjiloetdk3gbowz5tyuvqgeog06u1 3594575 3594571 2026-04-28T12:47:06Z TheNomadEditor 120280 «[[Санат:1 мамыр|1 мамыр]]» деген санатты аластады; «[[Санат:1 мамыр мейрамдары|1 мамыр мейрамдары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594575 wikitext text/x-wiki {{Мереке|official_name=Қазақстан халқының бірлігі күні|holiday_name=Бірлік күні|type=мемлекеттік|significance=Ұлттық бірлік|begins=[[1995 жыл]] [[18 қазан]]|celebrations={{KAZ}}|date=[[1 мамыр]]|observances=концерт, фестиваль|image=Қазақстан халықтары.jpg}} '''Қазақстан халқының бірлігі күні''' — [[Қазақстан]]да жыл сайын тойланатын мереке.<ref>{{cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/adilet-akm/press/news/details/195035|title=1 мамыр – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=А.Қ. Жангулина|date=2021-04-29|work=|publisher=gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Мереке [[1996 жыл]]дан бастап тойланады. 1995 жылдың 18 қазанында [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]] [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]]тің жарлығы бойынша [[1 мамыр]] - Қазақстан халқының бірлігі күні деп жарияланды.<ref>{{cite web |url = http://www.almaly.almaty.kz/page.php?page_id=545&lang=3 |title = 1 мамыр – Қазақстан халықтарының бірлігі күні |author = Алмалы ауданының әкімшілігінің аппараты |date = |work = |publisher = www.almaly.almaty.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref><ref>{{cite web |url = http://baq.kz/kaz/news/cat/5/10916/ |title = Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні |author = Руслан Ғаббасов |date = 2012-05-01 |work = «ҚазАқпарат» ҰК ААҚ |publisher = www.inform.kz |accessdate = 2012-05-01 |lang = kk }}</ref> Қазақстанның саяси қайраткерлерінің пікірі бойынша, ұлтаралық және дінаралық келісімнің сақталуы, олар жүргізіп жатқан саясатының басты қағидаларының бірі болып табылады.<ref>{{cite web|url=https://e-history.kz/kz/news/show/2993|title=Қазақстан халқының бірлігі күні мерекесінің тарихы|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=e-history.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Қазақстанда 130-дан астам ұлттың өкілі тұрады. Басым бөлігі Қазақстанға ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы жаппай депортациялау және эвакуациялау кезінде көшіп келген. Тәуелсіздік алғаннан кейін де әртүрлі ұлт өкілдері қазақ жеріне қоныстанды.<ref>{{cite web|url=https://sputnik.kz/20250501/bugin--qazaqstan-khalqynyn-birligi-kuni-53033333.html|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2025-05-01|work=|publisher=sputnik.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Бірлік күні мемлекеттік мереке болып табылады, сондықтан көптеген мектептер мен кәсіпорындар сол күні жабық. Мереке мемлекеттік саясаттың басымдығы болып саналатын ұлтаралық және дінаралық келісімді сақтаудың маңыздылығын атап өтеді.<ref>{{cite web|url=https://baq.kz/bugin-kazakstan-halkynyn-birligi-kuni_250411/|title=Бүгін – Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2021-05-01|work=|publisher=baq.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Әдетте, бұл балалардың дәстүрлі киімдерін киіп, сыныптастарымен таныстыру және бөлісу үшін мектепке өз этникалық тағамдарын әкелу, ана тілінде өнер көрсету немесе дәстүрлі билер дайындау арқылы тойланады.<ref>{{cite web|url=https://www.azattyq.org/a/26988267.html|title=Бүгін - Қазақстан халқының бірлігі күні|author=|date=2015-05-01|work=|publisher=azattyq.org|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан мерекелері]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk Нұрсұлтан Назарбаев қазақстандықтарды Қазақстан халқының бірлігі күнімен құттықтады.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120504045746/http://www.akorda.kz/kz/news/2012/05/kk |date=2012-05-04 }} [[Санат:Қазақстан мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр мейрамдары]] ll6b4zllatvjweq2yj0rdcy8ca5hw6q Штайц 0 211818 3594874 1826669 2026-04-28T20:14:16Z 1nter pares 146705 3594874 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штайц |шынайы атауы = Staitz |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=43 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=12 |lon_min=0 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Грайц |кестедегі аудан = Грайц (аудан){{!}}Грайц |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Кармен Вайнхольд |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,75 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 365 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 327 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036622 |пошта индексі = 7950 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GRZ |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 76 072 |ортаққордағы санаты = Staitz |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штайц''' ({{lang-de|Staitz}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Грайц (аудан)|Грайц]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 327 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 6,75 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 76 072''. Муниципалитеттің басшысы — Кармен Вайнхольд. {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Грайц ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 8k6g6wdb47wpu6333wyblbt4fn4c2ow Штанау 0 211819 3594875 1826668 2026-04-28T20:14:46Z 1nter pares 146705 3594875 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штанау |шынайы атауы = Stanau |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=47 |lat_sec=3 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=44 |lon_sec=5 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Заале-Орла |кестедегі аудан = Заале-Орла (аудан){{!}}Заале-Орла |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Гудрун Крафт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,25 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 300 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 141 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036481 |пошта индексі = 7806 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SOK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 75 106 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штанау''' ({{lang-de|Stanau}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Заале-Орла (аудан)|Заале-Орла]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 141 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 4,25 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 75 106''. Муниципалитеттің басшысы — Гудрун Крафт. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Заале-Орла ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] h14xzlalwglgqebtcnn34ixa8ksdihp Штемпеда 0 211830 3594876 1826894 2026-04-28T20:15:21Z 1nter pares 146705 3594876 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = ауыл |қазақша атауы = Штемпеда |шынайы атауы = Stempeda |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=31 |lat_sec= |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=55 |lon_sec= |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Нордхаузен |кестедегі аудан = Нордхаузен (аудан){{!}}Нордхаузен |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Йоахим Дамрат |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,60 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 215 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 290 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 4,934,653 |пошта индексі = 99762 |пошта индекстері = |автомобиль коды = NDH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 62 052 |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штемпеда''' ({{lang-de|Stempeda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[ауыл]]. [[Нордхаузен (аудан)|Нордхаузен]] ауданының құрамына енеді. Ауылдың тұрақты тұрғындарының саны 290 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 9,60 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 62 052''. Ауылдың басшысы — Ханс-Йоахим Дамрат. {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Нордхаузен ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 2vmtr4o50ihcv9rvti36gd4ustbmjzd Штепферсхаузен 0 211831 3594877 1826805 2026-04-28T20:15:46Z 1nter pares 146705 3594877 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штепферсхаузен |шынайы атауы = Stepfershausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Stepfershausen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=36 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=18 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шмалькальден-Майнинген |кестедегі аудан = Шмалькальден-Майнинген (аудан){{!}}Шмалькальден-Майнинген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хильмар Кельнер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 15,76 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 640 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 640 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036943 |пошта индексі = 98617 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 66 071 |ортаққордағы санаты = Stepfershausen |сайты = |сайт тілі = de }} '''Штепферсхаузен''' ({{lang-de|Stepfershausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шмалькальден-Майнинген (аудан)|Шмалькальден-Майнинген]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 640 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 15,76 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 66 071''. Муниципалитеттің басшысы — Хильмар Кельнер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Шмалькальден-Майнинген ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] ogyc7vhfdt6ae83n56wnv7ikrhcxj1o Штраусфурт 0 211833 3594879 3137543 2026-04-28T20:16:30Z 1nter pares 146705 3594879 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штраусфурт |шынайы атауы = Straußfurt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Straussfurt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=10 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=58 |lon_sec=59 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёммерда |кестедегі аудан = Зёммерда (аудан){{!}}Зёммерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Эгон Хиллер |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 14,84 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 150 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1818 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036376 |пошта индексі = 99634 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 053 |ортаққордағы санаты = Straußfurt |сайты = http://www.straussfurt.de/ |сайт тілі = de }} '''Штраусфурт''' ({{lang-de|Straußfurt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёммерда (аудан)|Зёммерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1818 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 14,84 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 053''. Муниципалитеттің басшысы — Эгон Хиллер. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.straussfurt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929141115/http://www.straussfurt.de/ |date=2007-09-29 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Зёммерда ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] iaemeo8u53d3x19nkp70quahdxgyhav Штёкей 0 211834 3594878 3511430 2026-04-28T20:16:12Z 1nter pares 146705 3594878 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штёкей |шынайы атауы = Stöckey |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Stöckey COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=32 |lat_sec=2 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=30 |lon_sec=10 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Айхсфельд |кестедегі аудан = Айхсфельд (аудан){{!}}Айхсфельд |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайнц Йёдикке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 7,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 226–245 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 425 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036072 |пошта индексі = 37345 |пошта индекстері = |автомобиль коды = EIC |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 61 093 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-eichsfeld-suedharz.de/ |сайт тілі = de }} '''Штёкей''' ({{lang-de|Stöckey}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Айхсфельд (аудан)|Айхсфельд]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 425 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл). Алып жатқан жер аумағы 7,77 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 61 093''. Муниципалитеттің басшысы — Хайнц Йёдикке. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-eichsfeld-suedharz.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180808170304/http://vg-eichsfeld-suedharz.de/ |date=2018-08-08 }} {{Германия:Айхсфельд ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 8vqs2ud58e3imik2va4reoqezypfqdj Штютцербах 0 211835 3594880 1826940 2026-04-28T20:16:57Z 1nter pares 146705 3594880 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Штютцербах |шынайы атауы = Stützerbach |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen_Stützerbach.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=38 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=51 |lon_sec=44 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Франк Юффа |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11,37 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 620 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1473 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036784 |пошта индексі = 98714 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 049 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.stuetzerbach.de/ |сайт тілі = de }} '''Штютцербах''' ({{lang-de|Stützerbach}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1473 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 11,37 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 049''. Муниципалитеттің басшысы — Франк Юффа. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.stuetzerbach.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 71zv6xr6h0r1mmk09wzugtsxzmt1mcf Эбелебен 0 214862 3594897 3427399 2026-04-28T20:31:35Z 1nter pares 146705 3594897 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбелебен |шынайы атауы = Ebeleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Ebeleben COA.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=17 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=44 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Кифхойзер |кестедегі аудан = Кифхойзер (аудан){{!}}Кифхойзер |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 4 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Уве Фогт |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 40,74 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 245 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2907 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036020 |пошта индексі = 99713 |пошта индекстері = |автомобиль коды = KYF |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 65 014 |ортаққордағы санаты = Ebeleben |сайты = http://www.ebeleben.de/ |сайт тілі = de }} '''Эбелебен''' ({{lang-de|Ebeleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Кифхойзер (аудан)|Кифхойзер]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2907 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 40,74 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 65 014''. Муниципалитеттің басшысы — Уве Фогт. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 4 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebeleben.de/ Ресми сайты] {{Германия:Кифхойзер ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 7swi71fm9k0n21i8r7jmv5z0qia7c1z Эбенхайм 0 214863 3594899 3246482 2026-04-28T20:32:14Z 1nter pares 146705 3594899 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбенхайм |шынайы атауы = Ebenheim |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Ebenheim.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=58 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=31 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Гота |кестедегі аудан = Гота (аудан){{!}}Гота |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Вольфганг Шёнау |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,45 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 335 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 252 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036254 |пошта индексі = 99869 |пошта индекстері = |автомобиль коды = GTH |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 67 012 |ортаққордағы санаты = Ebenheim |сайты = http://www.ebenheim.de |сайт тілі = de }} '''Эбенхайм''' ({{lang-de|Ebenheim}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Гота (аудан)|Гота]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 252 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,45 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 67 012''. Муниципалитеттің басшысы — Вольфганг Шёнау. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.ebenheim.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070310125247/http://www.ebenheim.de/ |date=2007-03-10 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Гота ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] deim4lkqli4r76u7lgg18ctowki6y5z Эбенсхаузен 0 214864 3594898 2908868 2026-04-28T20:31:54Z 1nter pares 146705 3594898 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эбенсхаузен |шынайы атауы = Ebenshausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Ebenshausen.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=05 |lat_sec=15 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=18 |lon_sec=29 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Вартбург |кестедегі аудан = Вартбург (аудан){{!}}Вартбург |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Фред Лайзе |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 2,6 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 191 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 284 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036924 |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = WAK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 63 019 |ортаққордағы санаты = Ebenshausen |сайты = http://www.vg-mihla.de |сайт тілі = de }} '''Эбенсхаузен''' ({{lang-de|Ebenshausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Вартбург (аудан)|Вартбург]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 284 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 2,6 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 63 019''. Муниципалитеттің басшысы — Фред Лайзе. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-mihla.de Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090508050849/http://www.vg-mihla.de/ |date=2009-05-08 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Вартбург ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 8pf6u7uov3owpjideh43xm0emj0gqay Эберштедт 0 214865 3594900 1829349 2026-04-28T20:32:31Z 1nter pares 146705 3594900 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эберштедт |шынайы атауы = Eberstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=04 |lat_sec=27 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=34 |lon_sec=44 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Веймар |кестедегі аудан = Веймар (аудан){{!}}Веймар |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ханс-Отто Зульце |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 4,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 134 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 224 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036461 |пошта индексі = 99518 |пошта индекстері = |автомобиль коды = AP |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 71 015 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.bad-sulza.de/ |сайт тілі = de }} '''Эберштедт''' ({{lang-de|Eberstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Веймар (аудан)|Веймар]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 224 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 4,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 71 015''. Муниципалитеттің басшысы — Ханс-Отто Зульце. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.bad-sulza.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Веймар ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] ivgf76uc45kf9vi2xa64mg00dleh9km Экштедт 0 214867 3594901 1829346 2026-04-28T20:33:04Z 1nter pares 146705 3594901 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Экштедт |шынайы атауы = Eckstedt |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Eckstedt.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=04 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=07 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёмерда |кестедегі аудан = Зёмерда (аудан){{!}}Зёмерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Рита Шмидтке |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,5 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 167 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 601 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036371 |пошта индексі = 99195 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 007 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.eckstedt.de |сайт тілі = de }} '''Экштедт''' ({{lang-de|Eckstedt}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёмерда (аудан)|Зёмерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 601 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,5 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 007''. Муниципалитеттің басшысы — Рита Шмидтке. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.eckstedt.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] hhv9qlenorw050n1e1tb7dsljc2til8 Эльгерсбург 0 214878 3594905 3405360 2026-04-28T20:34:52Z 1nter pares 146705 3594905 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эльгерсбург |шынайы атауы = Elgersburg |сурет = Elgersburg Notgeld.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Elgersburg COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=42 |lat_sec=16 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=51 |lon_sec=13 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Ингольф Шварце |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,49 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 490 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1238 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 03677 |пошта индексі = 98716 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 011 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.elgersburg.com |сайт тілі = de }} '''Эльгерсбург''' ({{lang-de|Elgersburg}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 1238 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,49 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 011''. Муниципалитеттің басшысы — Ингольф Шварце. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.elgersburg.com Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070123072329/http://www.elgersburg.com/ |date=2007-01-23 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] ajxkfzn4i94giu7nqn7g5wnt5x85ket Эллебен 0 214879 3594902 1829230 2026-04-28T20:33:32Z 1nter pares 146705 3594902 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эллебен |шынайы атауы = Elleben |сурет = IK Elleben.PNG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=43 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=05 |lon_sec=32 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = 3 ішкі аудан |басшының түрi = |басшысы = Рудольф Нойбиг |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 17,01 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 320 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 906 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036200 |пошта индексі = 99334 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 012 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-riechheimer-berg.de/ |сайт тілі = de }} '''Эллебен''' ({{lang-de|Elleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 906 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 17,01 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 012''. Муниципалитеттің басшысы — Рудольф Нойбиг. Муниципалитеттің өзі әкімшілік құрылымы бойынша 3 қалалық ауданға бөлінеді. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-riechheimer-berg.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] jqdmy934ypwueoywar6d4kudjqy4kce Эллерслебен 0 214880 3594903 2922010 2026-04-28T20:33:58Z 1nter pares 146705 3594903 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эллерслебен |шынайы атауы = Ellersleben |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Ellerslebenwappen.jpg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=08 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=19 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёмерда |кестедегі аудан = Зёмерда (аудан){{!}}Зёмерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Хайке Титце |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,47 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 154 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 276 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036372 |пошта индексі = 99628 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 008 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-buttstaedt.de/ |сайт тілі = de }} '''Эллерслебен''' ({{lang-de|Ellersleben}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёмерда (аудан)|Зёмерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 276 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,47 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 008''. Муниципалитеттің басшысы — Хайке Титце. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-buttstaedt.de/ Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100223015410/http://www.vg-buttstaedt.de/ |date=2010-02-23 }} {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 8718wprtk0rh0cpfxs1mos5bcms04lo Эллингсхаузен 0 214881 3594904 1829116 2026-04-28T20:34:24Z 1nter pares 146705 3594904 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Эллингсхаузен |шынайы атауы = Ellingshausen |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=32 |lat_sec=00 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=38 |lon_sec=00 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Шмалькальден-Майнинген |кестедегі аудан = Шмалькальден-Майнинген (аудан){{!}}Шмалькальден-Майнинген |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Райнер Бауман |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 6,77 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 310 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 254 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036949 |пошта индексі = 98617 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 66 018 |ортаққордағы санаты = Ellingshausen |сайты = http://www.vg-salzbruecke.de |сайт тілі = de }} '''Эллингсхаузен''' ({{lang-de|Ellingshausen}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Шмалькальден-Майнинген (аудан)|Шмалькальден-Майнинген]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 254 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 6,77 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 66 018''. Муниципалитеттің басшысы — Райнер Бауман. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-salzbruecke.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Шмалькальден-Майнинген ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] 2vda3b1afrax1r1ty177vea6g2rgpxu Элькслебен (Ильм) 0 214883 3594907 1829118 2026-04-28T20:35:42Z 1nter pares 146705 3594907 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Элькслебен (Ильм) |шынайы атауы = Elxleben (Ilm-Kreis) |сурет = Kirche Elxleben.JPG |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=51 |lat_sec=56 |lon_dir=E |lon_deg=11 |lon_min=03 |lon_sec=24 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Ильм |кестедегі аудан = Ильм (аудан){{!}}Ильм |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Клаус Бём |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,43 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 280 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 584 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036200 |пошта индексі = 99334 |пошта индекстері = |автомобиль коды = IK |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 70 013 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.vg-riechheimer-berg.de |сайт тілі = de }} '''Элькслебен (Ильм)''' ({{lang-de|Elxleben (Ilm-Kreis)}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Ильм (аудан)|Ильм]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 584 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 9,43 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 70 013''. Муниципалитеттің басшысы — Клаус Бём. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.vg-riechheimer-berg.de Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Германия:Ильм ауданы:Қалалар}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] olul5kvmgzww5ral0myxt8xfdf2kifa Элькслебен (Зёммерда) 0 214884 3594906 1829113 2026-04-28T20:35:17Z 1nter pares 146705 3594906 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = муниципалитет |қазақша атауы = Элькслебен (Зёммерда) |шынайы атауы = Elxleben (Landkreis Sömmerda |сурет = |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = Wappen Elxleben.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=51 |lat_min=02 |lat_sec=44 |lon_dir=E |lon_deg=10 |lon_min=56 |lon_sec=50 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Тюрингия |кестедегі аймақ = Тюрингия |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Зёмерда |кестедегі аудан = Зёмерда (аудан){{!}}Зёмерда |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Юрген Клеменс |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 12,13 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 164 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 2300 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 036201 |пошта индексі = 99189 |пошта индекстері = |автомобиль коды = SÖM |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 16 0 68 009 |ортаққордағы санаты = |сайты = http://www.elxleben.de/ |сайт тілі = de }} '''Элькслебен (Зёммерда)''' ({{lang-de|Elxleben (Landkreis Sömmerda}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Тюрингия]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[муниципалитет]]. [[Зёмерда (аудан)|Зёмерда]] ауданының құрамына енеді. Муниципалитеттің тұрақты тұрғындарының саны 2300 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.thueringen.de/datenbank/TabAnzeige.asp?tabelle=gg000102%7C%7C Thüringer Landesamt für Statistik – Bevölkerung nach Gemeinden, erfüllenden Gemeinden und Verwaltungsgemeinschaften]</ref> Алып жатқан жер аумағы 12,13 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''16 0 68 009''. Муниципалитеттің басшысы — Юрген Клеменс. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.elxleben.de/ Ресми сайты] {{Тюрингия аудандары}} {{Thuringia-geo-stub}} [[Санат:Тюрингия елді мекендері]] i7r0chi1zixf1gd1h50jjbwt4grtb57 Мандершайд (қала) 0 215565 3594833 2902992 2026-04-28T18:40:58Z -wuppertaler 152929 photo added 3594833 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Мандершайд |шынайы атауы = Manderscheid |сурет = Manderscheid 004x.jpg |жағдайы = |ел = Германия |елтаңба = DEU Manderscheid COA.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=50 |lat_min=05 |lat_sec=31 |lon_dir=E |lon_deg=6 |lon_min=48 |lon_sec=33 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Германия жерлері{{!}}Жер |аймағы = Рейнланд-Пфальц |кестедегі аймақ = Рейнланд-Пфальц |аудан түрі = Германия ауданы{{!}}Ауданы |ауданы = Бернкастель-Витлих |кестедегі аудан = Бернкастель-Витлих (аудан){{!}}Бернкастель-Витлих |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Христель Праум |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 10,06 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 388 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1289 |санақ жылы = 2010 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = 06572 |пошта индексі = 54531 |пошта индекстері = |автомобиль коды = WIL |идентификатор түрі = Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды{{!}}Ресми коды |сандық идентификаторы = 07 2 31 080 |ортаққордағы санаты = Manderscheid |сайты = http://www.manderscheid.de/ |сайт тілі = de }} '''Мандершайд''' ({{lang-de|Manderscheid}}) — [[Германия|Германия Федеративтік Республикасының]] [[Рейнланд-Пфальц]] [[Германия жерлері|жерінде]] орналасқан [[қала]]. [[Бернкастель-Витлих (аудан)|Бернкастель-Витлих]] ауданының құрамына енеді. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 1289 адамды құрайды (31 желтоқсан 2010 жыл).<ref>[http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf Statistisches Landesamt Rheinland-Pfalz – Bevölkerung der Gemeinden am 31. Dezember 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120131082852/http://www.statistik.rlp.de/fileadmin/dokumente/berichte/A1033_201022_hj_G.pdf |date=2012-01-31 }} (PDF; 727 KB)</ref> Алып жатқан жер аумағы 10,06 км² шамасында. Мемлекет ішінде бекітілген [[Өзін-өзі басқару субъектісінің идентификациялық коды|ресми коды]] — ''07 2 31 080''. Қаланың басшысы — Христель Праум. == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.manderscheid.de/ Ресми сайты] {{Рейнланд-Пфальц аудандары}} {{Германия:Бернкастель-Витлих ауданы:Қалалар}} {{RhinelandPalatinate-geo-stub}} [[Санат:Рейнланд-Пфальц елді мекендері]] hkglpqlpxounbupg35p13ngbbihz0i4 Қатысушы талқылауы:Салиха 3 228899 3594868 3557149 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594868 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2018 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаулар|2023 жылғы талқылаулар|2024 жылғы талқылаулар|2025 жылғы талқылаулар}} == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:01, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Тұлғалар тура мақала құрылымы == Құрметті Салиха, сіз ғалым әйелдер туралы мақала жазып жатыр екенсіз. Мақаланың құрылымы бірақ энциклопедия талаптарына сәйкестендіруді қажет етеді. Құрылым келесідей болуы керек: <br> Преамбула <br> Өмірбаяны :Еңбек жолы :Ғылыми еңбектері <br>Отбасы <br> Сыртқы сілтемелер <br>Дереккөздер Одан басқа суреттер қойып жатыр екенсіз. Мұндай суреттер жойылады. авторлық құқықты бұзады және сапалы сурет емес. Сұрақтарыңыз болса хабарлассаңыз болады. [[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 20:59, 2026 ж. ақпанның 22 (+05) :Қайырлы күн! Алынған дереккөзде отбасы, өмірбаяны туралы жазылмаған. Ғалым болғаннан кейін тек еңбектері ғана берілген. Үлгі бойынша отбасы туралы дерек көрсетілмеген. Суретсіз де қоюға болады, бірақ бар болғаннан кейін мүмкіндікті пайдалануға болатын шығар. Алынған материалдың өзі энциклопедия. Салиха 11:13, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) ::Суреттер сапасы әрине нашар, алда ол суреттерді жаңалау ойымда бар. ::: Ондай болатын болса, суреттерді мүлдем қолданбаған дұрыс. Авторлық құқық тұрғысынан тек Қазақша Уикипедияға арнап салуға болар еді, алайда сурет сапасы төмен екенін ескерсек, ондай суреттің о бастан салынбағаны абзал. Егер отбасы туралы дерек айтылмаса, онда ол бөлімді қолданбай бос тастап кетуге болады. --[[Қатысушы:Ashina|Ashina]] ([[Қатысушы талқылауы:Ashina|талқылау]]) 15:42, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) :Ғалымдар отбасы туралы айтпайды екен, сөйлесіп көрдім, жасырады. Сондықтан ол бөлімнің қажеті жоқ сияқты. Ал сыртқы сілтемелерді қою да өзін ақтамайды, қойылғандардың көпшілігі жойылған, ашылмайды. :Дұрыс бағыт-бағдар бергеніңізге рахмет! Салиха 13:26, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:51, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> f2bzq2e20t96rri4h2sa0eedni6ejck Құтайбаның түркі иеліктеріне жорығы 0 288213 3594988 1682328 2026-04-29T05:32:48Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594988 wikitext text/x-wiki '''Кутейбаның түркі иеліктеріне жорығы''' -араб әскерлерінің 705-715 жылы қазіргі [[Оңтүстік Қазақстан]] жеріне басып кіруі. VIII ғасырдың бас кезінен арабтар [[Орта Азия]]ны жаулап алуға кірісті. Бұл жорықтарды (705-706) [[Хорасан]] билеушісі [[Кутейба ибн Муслим]] басқарды. Оған қарсы соғдылар мен түркештердің біріккен қолы шығып, араб әскерлерін қоршауға алды. Кутейба өзінің әскери таланты арқасында ғана арабтарды толық талқандалудан сақтап қал- ды. 708-709 жылдары екінші рет жорыққа шыққан Кутейба әскерлері [[Бұхара|Бұхараны]] басып алды. Бұдан кейін жорық Самарқандқа бағытталды. Қарсы тойтарыс беру үшін түркілер, соғдылар, [[Шаш]] және [[Ферғана]] арабтарға қарсы одақ құрды. Бұл одақ әскерін түрік қағанының баласы Инел қаған басқарды. Алайда одақтастар бір-біріне көмек көрсетіп үлгере алмады. Айлакер Кутейба өз тыңшылары арқылы түркілердің таңдаулы әскерінің көмекке келе жатқанын біліп алды да, оларға тосқауыл қойып, талқандады. Сөйтіп Самарқанд қанша жанталаса корғанғанымен, бір айдан кейін жеңіліп, Кутейбаға берілуге мәжбүр болды. Бірақ Самарқанд тұрғындары көп ұзамай Кутейба қалдырып кеткен араб әскеріне қарсы көтерілді. Оларды қолдаған түркі жасақтары сырттан шабуыл жасады. Алайда Кутейба өзінің қалың қолымен келіп, [[Самарқанд|Самарқандтағы]] билікті ұстап қала алды. Одақтастар өз кимылдарын бұрынғыдан көpi ұйымдастырған түрде жүргізді. Олардың біріккен қолы Ферғана-Шаш төңірегінде арабтарға қареы соғысты. 714 жылы Кутейба [[Оңтүстік Қазақстан]] аумағына енді, үлкен Шашты басып алып, [[Испиджаб|Испиджабқа]] шапқыншылық жасады. Сөйтіп арабтар өздерінің [[Мауераннахр]]дағы басып алған иеліктерінің қауіпсіздігін қамтамасыз етуге тырысты. 715 жылы халифаттық тағына [[Сүлеймен]] келгеннен кейін бурынғы халиф [[Уәлид]]тің (705-15) жақтастары қуғынға ұшырады. Осыған байланысты Кутейба Сүлейменге бағынудан бас тартып, өз әскерімен оған қарсы шықты. Алайда көп ұзамай талқандалып, жақтастарымен бірге өлтірілді.<ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Дереккөздер == <references/> {{stub}} {{wikify}} [[Санат:Тарих]] 2fx21kbm88qpfd8xmi7ya1rsj8jtvl0 Нуаяль-сюр-Вилен 0 426046 3594940 2965365 2026-04-29T00:55:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594940 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Нуаяль-сюр-Вилен |шынайы атауы = Noyal-sur-Vilaine |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Noyal-sur-Vilaine (Ille-et-Vilaine).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.1125 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-01.5234 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(5188)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Иль және Вилен |кестедегі аудан = Иль және Вилен (департамент){{!}}Иль және Вилен |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Ренн (округ){{!}}Ренн |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Шатожирон (кантон)|Шатожирон]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jacques Audrain ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 30,72 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 32—91 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 5188 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 168,88 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 35530 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 35207 |ортаққордағы санаты = Noyal-sur-Vilaine |сайты = http://www.ville-noyalsurvilaine.fr |сайт тілі = }} '''Нуаяль-сюр-Вилен''' ({{lang-fr|Noyal-sur-Vilaine}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Иль және Вилен (департамент)|Иль және Вилен]] департаментінде орналасқан. [[Ренн (округ)|Ренн]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 30,72 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''35207'', [[пошта индексі]] — ''35530''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 5188 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 168,88 адам/км². {{Демография/FRA/Noyal-sur-Vilaine}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=204 | барлығы=4909 | е0=139 | ә0=159 | е5=194 | ә5=134 | е10=183 | ә10=158 | е15=179 | ә15=171 | е20=186 | ә20=124 | е25=109 | ә25=129 | е30=151 | ә30=171 | е35=165 | ә35=179 | е40=200 | ә40=204 | е45=176 | ә45=185 | е50=195 | ә50=179 | е55=164 | ә55=178 | е60=101 | ә60=101 | е65=98 | ә65=59 | е70=51 | ә70=111 | е75=80 | ә75=82 | е80=42 | ә80=98 | е85=29 | ә85=45 }} == Тағы қараңыз == * [[Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Noyal-sur-Vilaine|Нуаяль-сюр-Вилен}} * [http://www.ville-noyalsurvilaine.fr Ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320134624/https://www.ville-noyalsurvilaine.fr/ |date=2020-03-20 }} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35207-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010195909/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=35207-COM |date=2012-10-10 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.1125,-01.5234&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{Иль және Вилен департаментінің коммуналары}} [[Санат:Иль және Вилен департаментінің коммуналары]] {{France-geo-stub}} 8ccdeihuzw17hf0njk4z3bkaj872vjx О-де-Сен 0 479887 3594953 1903220 2026-04-29T04:06:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594953 wikitext text/x-wiki '''О-де-Сен''' ({{lang-fr|Hauts-de-Seine}}, мағынасы — «Жоғарғы Сен») — [[Франция]] орталық бөлігінің солтүстігіндегі департамент, [[Иль-де-Франс]] аймағының департаменттерінің бірі. Реттік нөмірі — 92. Әкімшілік орталығы — [[Нантер]]. Халық саны 1,429 млн адам (департаменттер арасында 6-шы орын, [[1999]] ж.). == Географиясы == Жер аумағы 176 км². Департамент арқылы [[Сена (өзен)|Сена]] өзені ағып өтеді. == Әкімшілік-аумақтық бөлінісі == Департамент 3 ([[Антони (округ)|Антони]], [[Булонь-Бийанкур (округ)|Булонь-Бийанкур]], [[Нантер (округ)|Нантер]]) округ, 45 кантон және 36 коммунаны қосады. == Тарихы == О-де-Сен департаменті [[1968 жыл]]ы құрылды және бұрынғы ''Сена'' және ''Сена және Уаза'' департаменттерінің кейбір бөліктерін өзіне қосты. == Тағы қараңыз == * [[О-де-Сен департаментінің коммуналары]] == Сілтемелер == * [http://www.Hauts-de-Seine.pref.gouv.fr/ Préfecture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130921154206/http://www.hauts-de-seine.pref.gouv.fr/ |date=2013-09-21 }} * [http://www.cg92.fr/ Conseil général] {{france-geo-stub}} {{Франция департаменттері}} {{О-де-Сен департаментінің коммуналары}} [[Санат:О-де-Сен|*]] b7xi44e7q3p7db4arsneikf9gcxqar8 Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі 4 491233 3595098 3594402 2026-04-29T09:00:41Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3595098 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35124]||621||26||18||263||28||3||33989||8||0||168||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28569]||275||6||9||1307||42||7||26221||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 2333]||248||7||6||299||8||13||1741||0||4||7||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1276]||70||0||3||6||2||1||1171||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1162]||37||0||0||11||17||0||1086||0||0||11||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 828]||116||89||10||13||13||2||559||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 441]||1||0||0||16||3||2||399||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 343]||15||0||7||18||4||1||283||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 72]||0||0||0||3||0||0||62||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] 6vfuy2tr7ey0rqvtyxbde5s6k00m38j Уикипедия:Белсенді қатысушылар 4 492279 3594533 3593842 2026-04-28T12:02:17Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3594533 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:3973}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:1577}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1479}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:1275}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 5 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:893}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 6 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:524}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 7 || [[User:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] || [[Special:Contributions/Rasulbek Adil|{{formatnum:506}}]] || {{Permissions|Rasulbek Adil}} |- | 8 || [[User:TalgatSnow|TalgatSnow]] || [[Special:Contributions/TalgatSnow|{{formatnum:350}}]] || {{Permissions|TalgatSnow}} |- | 9 || [[User:Ashina|Ashina]] || [[Special:Contributions/Ashina|{{formatnum:319}}]] || {{Permissions|Ashina}} |- | 10 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:314}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 11 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:243}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 12 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:240}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 13 || [[User:Салиха|Салиха]] || [[Special:Contributions/Салиха|{{formatnum:204}}]] || {{Permissions|Салиха}} |- | 14 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:126}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 15 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:122}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 16 || [[User:Эльмира Ералиева|Эльмира Ералиева]] || [[Special:Contributions/Эльмира Ералиева|{{formatnum:120}}]] || {{Permissions|Эльмира Ералиева}} |- | 17 || [[User:Рысмаханов Курманбек|Рысмаханов Курманбек]] || [[Special:Contributions/Рысмаханов Курманбек|{{formatnum:113}}]] || {{Permissions|Рысмаханов Курманбек}} |- | 18 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:108}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 19 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 20 || [[User:Құралай Мұратқызы|Құралай Мұратқызы]] || [[Special:Contributions/Құралай Мұратқызы|{{formatnum:106}}]] || {{Permissions|Құралай Мұратқызы}} |- | 21 || [[User:Тоғжан Урумова|Тоғжан Урумова]] || [[Special:Contributions/Тоғжан Урумова|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Тоғжан Урумова}} |- | 22 || [[User:Gaukhar1980|Gaukhar1980]] || [[Special:Contributions/Gaukhar1980|{{formatnum:104}}]] || {{Permissions|Gaukhar1980}} |- | 23 || [[User:Тохтарқызы|Тохтарқызы]] || [[Special:Contributions/Тохтарқызы|{{formatnum:102}}]] || {{Permissions|Тохтарқызы}} |- | 24 || [[User:Dariga Zhumagaliyeva|Dariga Zhumagaliyeva]] || [[Special:Contributions/Dariga Zhumagaliyeva|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Dariga Zhumagaliyeva}} |- | 25 || [[User:Хулкар Абдимоминова|Хулкар Абдимоминова]] || [[Special:Contributions/Хулкар Абдимоминова|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Хулкар Абдимоминова}} |- | 26 || [[User:Жанерке Асылбекқызы|Жанерке Асылбекқызы]] || [[Special:Contributions/Жанерке Асылбекқызы|{{formatnum:101}}]] || {{Permissions|Жанерке Асылбекқызы}} |- | 27 || [[User:Гулжайна Усен|Гулжайна Усен]] || [[Special:Contributions/Гулжайна Усен|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Гулжайна Усен}} |- | 28 || [[User:Сқақ Зере|Сқақ Зере]] || [[Special:Contributions/Сқақ Зере|{{formatnum:100}}]] || {{Permissions|Сқақ Зере}} |- | 29 || [[User:Sagat Ardak|Sagat Ardak]] || [[Special:Contributions/Sagat Ardak|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Sagat Ardak}} |- | 30 || [[User:Ayala Ulankyzy|Ayala Ulankyzy]] || [[Special:Contributions/Ayala Ulankyzy|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Ayala Ulankyzy}} |- | 31 || [[User:Ақжарқын Шыңғысбаева|Ақжарқын Шыңғысбаева]] || [[Special:Contributions/Ақжарқын Шыңғысбаева|{{formatnum:97}}]] || {{Permissions|Ақжарқын Шыңғысбаева}} |- | 32 || [[User:Асимова Гульнафис|Асимова Гульнафис]] || [[Special:Contributions/Асимова Гульнафис|{{formatnum:95}}]] || {{Permissions|Асимова Гульнафис}} |- | 33 || [[User:Бекасыл Бейбітұлы|Бекасыл Бейбітұлы]] || [[Special:Contributions/Бекасыл Бейбітұлы|{{formatnum:94}}]] || {{Permissions|Бекасыл Бейбітұлы}} |- | 34 || [[User:Almatrkh|Almatrkh]] || [[Special:Contributions/Almatrkh|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|Almatrkh}} |- | 35 || [[User:Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] || [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Madeniet Baskarmasy}} |- | 36 || [[User:Kshetunsky|Kshetunsky]] || [[Special:Contributions/Kshetunsky|{{formatnum:82}}]] || {{Permissions|Kshetunsky}} |- | 37 || [[User:ТАШКЕНТ|ТАШКЕНТ]] || [[Special:Contributions/ТАШКЕНТ|{{formatnum:79}}]] || {{Permissions|ТАШКЕНТ}} |- | 38 || [[User:Айжан Жарылқасынқызы|Айжан Жарылқасынқызы]] || [[Special:Contributions/Айжан Жарылқасынқызы|{{formatnum:77}}]] || {{Permissions|Айжан Жарылқасынқызы}} |- | 39 || [[User:Дәриға Жалынқызы|Дәриға Жалынқызы]] || [[Special:Contributions/Дәриға Жалынқызы|{{formatnum:74}}]] || {{Permissions|Дәриға Жалынқызы}} |- | 40 || [[User:Aigul ao|Aigul ao]] || [[Special:Contributions/Aigul ao|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Aigul ao}} |- | 41 || [[User:Таттибаева Гулжас|Таттибаева Гулжас]] || [[Special:Contributions/Таттибаева Гулжас|{{formatnum:72}}]] || {{Permissions|Таттибаева Гулжас}} |- | 42 || [[User:Ержан Айдынбаев|Ержан Айдынбаев]] || [[Special:Contributions/Ержан Айдынбаев|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Ержан Айдынбаев}} |- | 43 || [[User:Толғанай Нұрахан|Толғанай Нұрахан]] || [[Special:Contributions/Толғанай Нұрахан|{{formatnum:68}}]] || {{Permissions|Толғанай Нұрахан}} |- | 44 || [[User:Еркежан Сейтқазы|Еркежан Сейтқазы]] || [[Special:Contributions/Еркежан Сейтқазы|{{formatnum:67}}]] || {{Permissions|Еркежан Сейтқазы}} |- | 45 || [[User:Бабаханова|Бабаханова]] || [[Special:Contributions/Бабаханова|{{formatnum:65}}]] || {{Permissions|Бабаханова}} |- | 46 || [[User:Қарағанды обл. тіл басқармасы|Қарағанды обл. тіл басқармасы]] || [[Special:Contributions/Қарағанды обл. тіл басқармасы|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Қарағанды обл. тіл басқармасы}} |- | 47 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 48 || [[User:Milenioscuro|Milenioscuro]] || [[Special:Contributions/Milenioscuro|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Milenioscuro}} |- | 49 || [[User:Digital Jetisu|Digital Jetisu]] || [[Special:Contributions/Digital Jetisu|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Digital Jetisu}} |- | 50 || [[User:Aralim|Aralim]] || [[Special:Contributions/Aralim|{{formatnum:57}}]] || {{Permissions|Aralim}} |- | 51 || [[User:Tecumseh*1301|Tecumseh*1301]] || [[Special:Contributions/Tecumseh*1301|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Tecumseh*1301}} |- | 52 || [[User:Тіл ортаалығы Шелек|Тіл ортаалығы Шелек]] || [[Special:Contributions/Тіл ортаалығы Шелек|{{formatnum:56}}]] || {{Permissions|Тіл ортаалығы Шелек}} |- | 53 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:54}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 54 || [[User:Carlos186|Carlos186]] || [[Special:Contributions/Carlos186|{{formatnum:50}}]] || {{Permissions|Carlos186}} |- | 55 || [[User:Шерова Ринат Амангелдиевна|Шерова Ринат Амангелдиевна]] || [[Special:Contributions/Шерова Ринат Амангелдиевна|{{formatnum:49}}]] || {{Permissions|Шерова Ринат Амангелдиевна}} |- | 56 || [[User:Тұрысбек Жанеля 7д|Тұрысбек Жанеля 7д]] || [[Special:Contributions/Тұрысбек Жанеля 7д|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Тұрысбек Жанеля 7д}} |- | 57 || [[User:Dariga Dairbekova|Dariga Dairbekova]] || [[Special:Contributions/Dariga Dairbekova|{{formatnum:47}}]] || {{Permissions|Dariga Dairbekova}} |- | 58 || [[User:Шелек филиалы|Шелек филиалы]] || [[Special:Contributions/Шелек филиалы|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Шелек филиалы}} |- | 59 || [[User:Оразбаева Жанна|Оразбаева Жанна]] || [[Special:Contributions/Оразбаева Жанна|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Оразбаева Жанна}} |- | 60 || [[User:Қуаныш Гүлайым|Қуаныш Гүлайым]] || [[Special:Contributions/Қуаныш Гүлайым|{{formatnum:41}}]] || {{Permissions|Қуаныш Гүлайым}} |- | 61 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 62 || [[User:Арманбекқызы Еркежан НЗМ|Арманбекқызы Еркежан НЗМ]] || [[Special:Contributions/Арманбекқызы Еркежан НЗМ|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Арманбекқызы Еркежан НЗМ}} |- | 63 || [[User:Itsasau|Itsasau]] || [[Special:Contributions/Itsasau|{{formatnum:39}}]] || {{Permissions|Itsasau}} |- | 64 || [[User:Мақан Айша Бауыржанқызы|Мақан Айша Бауыржанқызы]] || [[Special:Contributions/Мақан Айша Бауыржанқызы|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|Мақан Айша Бауыржанқызы}} |- | 65 || [[User:Мүсірманқұлқызы Қаракөз|Мүсірманқұлқызы Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Мүсірманқұлқызы Қаракөз|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|Мүсірманқұлқызы Қаракөз}} |- | 66 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 67 || [[User:Турсун Ибраев|Турсун Ибраев]] || [[Special:Contributions/Турсун Ибраев|{{formatnum:33}}]] || {{Permissions|Турсун Ибраев}} |- | 68 || [[User:Гульнар Рысбекқызы|Гульнар Рысбекқызы]] || [[Special:Contributions/Гульнар Рысбекқызы|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|Гульнар Рысбекқызы}} |- | 69 || [[User:Gulimaa|Gulimaa]] || [[Special:Contributions/Gulimaa|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Gulimaa}} |- | 70 || [[User:Coffee86|Coffee86]] || [[Special:Contributions/Coffee86|{{formatnum:28}}]] || {{Permissions|Coffee86}} |- | 71 || [[User:Ерекешова Жаныгуль|Ерекешова Жаныгуль]] || [[Special:Contributions/Ерекешова Жаныгуль|{{formatnum:26}}]] || {{Permissions|Ерекешова Жаныгуль}} |- | 72 || [[User:Aidana001|Aidana001]] || [[Special:Contributions/Aidana001|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Aidana001}} |- | 73 || [[User:~2026-23396-91|~2026-23396-91]] || [[Special:Contributions/~2026-23396-91|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|~2026-23396-91}} |- | 74 || [[User:Мейрмугамжановна|Мейрмугамжановна]] || [[Special:Contributions/Мейрмугамжановна|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Мейрмугамжановна}} |- | 75 || [[User:Жұмәділ Қаракөз|Жұмәділ Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Жұмәділ Қаракөз|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Жұмәділ Қаракөз}} |- | 76 || [[User:Гульназисапанова|Гульназисапанова]] || [[Special:Contributions/Гульназисапанова|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Гульназисапанова}} |- | 77 || [[User:Kvazimodo|Kvazimodo]] || [[Special:Contributions/Kvazimodo|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Kvazimodo}} |- | 78 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 79 || [[User:Аида Кажмухановна|Аида Кажмухановна]] || [[Special:Contributions/Аида Кажмухановна|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Аида Кажмухановна}} |- | 80 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 81 || [[User:TheWikipedian1250|TheWikipedian1250]] || [[Special:Contributions/TheWikipedian1250|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|TheWikipedian1250}} |- | 82 || [[User:SpinnerLaserzthe2nd|SpinnerLaserzthe2nd]] || [[Special:Contributions/SpinnerLaserzthe2nd|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|SpinnerLaserzthe2nd}} |- | 83 || [[User:Мейіржан Ерсаинов|Мейіржан Ерсаинов]] || [[Special:Contributions/Мейіржан Ерсаинов|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|Мейіржан Ерсаинов}} |- | 84 || [[User:Шеримова Сауле|Шеримова Сауле]] || [[Special:Contributions/Шеримова Сауле|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Шеримова Сауле}} |- | 85 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 86 || [[User:Айдос Қаракөз|Айдос Қаракөз]] || [[Special:Contributions/Айдос Қаракөз|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айдос Қаракөз}} |- | 87 || [[User:Zhanar Orazaliyeva|Zhanar Orazaliyeva]] || [[Special:Contributions/Zhanar Orazaliyeva|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Zhanar Orazaliyeva}} |- | 88 || [[User:Смағзам Жансұлу|Смағзам Жансұлу]] || [[Special:Contributions/Смағзам Жансұлу|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Смағзам Жансұлу}} |- | 89 || [[User:Айбаса|Айбаса]] || [[Special:Contributions/Айбаса|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Айбаса}} |- | 90 || [[User:Zhaniya yerikovna|Zhaniya yerikovna]] || [[Special:Contributions/Zhaniya yerikovna|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Zhaniya yerikovna}} |- | 91 || [[User:Bektenbai Bekzhan|Bektenbai Bekzhan]] || [[Special:Contributions/Bektenbai Bekzhan|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Bektenbai Bekzhan}} |- | 92 || [[User:Медеууутоп|Медеууутоп]] || [[Special:Contributions/Медеууутоп|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Медеууутоп}} |- | 93 || [[User:Фыефытр|Фыефытр]] || [[Special:Contributions/Фыефытр|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Фыефытр}} |- | 94 || [[User:Дамир Исиргепов|Дамир Исиргепов]] || [[Special:Contributions/Дамир Исиргепов|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Дамир Исиргепов}} |- | 95 || [[User:Lanananna|Lanananna]] || [[Special:Contributions/Lanananna|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Lanananna}} |- | 96 || [[User:Нурулла Жанар|Нурулла Жанар]] || [[Special:Contributions/Нурулла Жанар|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Нурулла Жанар}} |- | 97 || [[User:Poundgated|Poundgated]] || [[Special:Contributions/Poundgated|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Poundgated}} |- | 98 || [[User:Ayazhan10|Ayazhan10]] || [[Special:Contributions/Ayazhan10|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ayazhan10}} |- | 99 || [[User:Акмарал Т|Акмарал Т]] || [[Special:Contributions/Акмарал Т|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Акмарал Т}} |- | 100 || [[User:Zhandos M|Zhandos M]] || [[Special:Contributions/Zhandos M|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Zhandos M}} |- | 101 || [[User:Baobaba1984|Baobaba1984]] || [[Special:Contributions/Baobaba1984|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Baobaba1984}} |- | 102 || [[User:Топчикмед|Топчикмед]] || [[Special:Contributions/Топчикмед|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Топчикмед}} |- | 103 || [[User:Нұрали Н|Нұрали Н]] || [[Special:Contributions/Нұрали Н|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Нұрали Н}} |- | 104 || [[User:Amherst99|Amherst99]] || [[Special:Contributions/Amherst99|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Amherst99}} |- | 105 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 106 || [[User:NnnnoNam|NnnnoNam]] || [[Special:Contributions/NnnnoNam|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|NnnnoNam}} |- | 107 || [[User:Z.Aldyar|Z.Aldyar]] || [[Special:Contributions/Z.Aldyar|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Z.Aldyar}} |- | 108 || [[User:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] || [[Special:Contributions/On The Hidden Mountain|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|On The Hidden Mountain}} |- | 109 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 110 || [[User:Жанна Ж|Жанна Ж]] || [[Special:Contributions/Жанна Ж|{{formatnum:10}}]] || {{Permissions|Жанна Ж}} {{/end}} 9n1w2ljfe5u521tc12bykpu67gbcvlc Қатысушы талқылауы:Arystanbek 3 492668 3594865 3593711 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594865 wikitext text/x-wiki <!-- {{Уики-демалыс|тамыздың ортасы}}--~~~~ --> <div class="scrollingtext"> <p>Проблемалар сені депрессияға емес, әрекет етуге итермелеуі керек. (с) [[Бернард Шоу]]</p> </div> <div style="position: fixed; top: 70px; right: 0; transparency: 1; z-index: 100;">[[Сурет:Kz tu.jpg|160px]]</div> <div align="center" class="usermessage">Егер мен сіздің талқылау бетіңізге жазсам, [[Арнайы:Талқылауым|талқылау бетіңізде]] жауап беріңіз;<br /> Егер сіз менің талқылау бетіме жазсаңыз, менің талқылау бетімде жауап беремін.<br /> Жайдан жай сұрамаңыз, сұрауға тұрарлық {{Тақырып қосу|нәрсе сұраңыз!|section=new{{{link|}}}}} ([[Уикипедия:Администраторлар|админдерге]] және тәжірибелі қатысушыларға қатыссыз ескертпе) {{{!}} style="border:0; margin:0 auto; width:94%; background:transparent" {{!}} style="valign:center;text-align:center;padding-right:0.5em;padding-left:0.25em;width:47%;" {{!}} '''{{color|white|Жаңа талқылау бастау:}}''' <inputbox> type=commenttitle page=Қатысушы талқылауы:Arystanbek width=60 placeholder=Жаңа бөлім атын енгізіңіз preload=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Preload editintro=Қатысушы_талқылауы:Arystanbek/Editintro buttonlabel=Тақырып қосу </inputbox> {{!}}} </div> {{User:box/Көмек көрсету}} <!--{{User:Box/Хат жіберу}}--> [[Санат:Уикипедия:Көмек көрсетуге дайын қатысушылар]] {{Мұрағат|2012 жылғы талқылаулар|2013 жылғы талқылаулар|2014 жылғы талқылаулар|2015 жылғы талқылаулар|2016 жылғы талқылаулар|2017 жылғы талқылаулар|2019 жылғы талқылаулар|2020 жылғы талқылаулар|2021 жылғы талқылаулар|2022 жылғы талқылаудар}} {{астынан}} {{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} {{User:Box/Telegram қолданушы}} {{user:box/buttons}} == Уики Браузер == <s>Қайырлы кеш. Маған былтыр АутоУикиБраузермен жұмыс істеуге рұқсат берген едіңіз, бірақ жұмыс істейін десем, [[Уикипедия:AutoWikiBrowser/CheckPageJSON]] мына бет шығады. Шеше аласыз ба, өтініш. -- [[Қатысушы:Casserium|'''Кассериум''']] 01:24, 2023 ж. маусымның 23 (+06)</s> == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Filter 62 == Hey, I wanted to share that you may want to reconsider the threshold for or complexity of the [[Арнайы:AbuseFilter/62|Abuse Filter 62]]. Even though I [[Арнайы:Қатысушы_құқықтары/SGrabarczuk_(WMF)|may be an autoconfirmed user]] (I'm not really sure), I can't add longer messages on people's talk pages. [[Special:Diff/3210332|I needed to do this instead]]. Perhaps exceptions for accounts with some strings in the user names (like CEEhub or WMF) would be sufficient? Thanks. [[Қатысушы:SGrabarczuk (WMF)|SGrabarczuk (WMF)]] ([[Қатысушы талқылауы:SGrabarczuk (WMF)|талқылау]]) 01:37, 2023 ж. қазанның 5 (+06) == Translation request == Hello. Can you translate and upload the article [[:ru:Аборты в Азербайджане]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Multituberculata|Multituberculata]] ([[Қатысушы талқылауы:Multituberculata|талқылау]]) 17:54, 2023 ж. қазанның 6 (+06) == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:21, 2025 ж. қаңтардың 1 (+05) == секунт == Қайырлы күн! Секунт дегенді секунд деп өзгерту керек еді. Кезінде translatewiki-ден өзім таба аламаған сияқтымын. Жаңа есіме түсіп кетті. Соны қарап жіберсеңіз. [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылау]]) 08:58, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) :@[[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]] менде таба алмадым, уақыты келгенде табылады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:37, 2025 ж. мамырдың 22 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі == Қайырлы күн! Апат және Оқиға үлгілерін ретке келтіре аласыз ба? Нашарлау екен. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:54, 2025 ж. маусымның 1 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ол туралы @[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]-қа айтқаның жөн, ол сондайлармен айналысады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:35, 2025 ж. маусымның 1 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == ​Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:28, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Бұрыс өңдеме == Сәлем, үлкендер не істегенін түсінбесең, сұраған дұрыс. Анау мұрағатта мен ескірген және маңызы жоқ ақпаратты алып тастап жүрмін. Мысалы, туиттер қазір жоқ, ол туралы статистика ешкімге керек емес. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 17:51, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Мұрағат ол мұрағат, мұраға қалдырамыз деген сөз басқаша айтқанда архивте жатады, оған тиісудің еш қажеті жоқ. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:26, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :: Балақай, жай веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. Және өзіңнен әлдеқайда тәжірибелі қатысушылармен дауласа берме. Ол парақта көп қате және ескірген деректер жиналып қалған. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 19:34, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] Атауы мұрағат деп тұр ендеше келесі ұрпаққа келесі буынға келесі келетін жаңа қатысушыларға арналған деген сөө. Олар өзіне керекті ақпаратты сол жерден таба алауы мүмкін, тура біз сияқты бұрыңғылардың жазғандарын іздеп тапқанымыз сияқты. Сонымен сіз менен қаншалықты тәжірибелімін деп санайсыз? Қашан тіркелдіңіз, тәжірибелі болсаңыз неге жартылай бұғатталған деп шығып тұр? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:57, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) :::: Соңғы бес жылда неше мақала жаздың? Сосын менікімен салыстыр, сонда түсінесің. Саған тағы да қайталаймын: қарапайым, қатеге толы веб-парақшаны мемлекеттік мұрағатпен шатастырма. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:04, 2025 ж. қыркүйектің 8 (+05) == Кедергі жасаудың себебі == Сенің өңдемелерің неге тек маған кедергі келтіруге бағытталған? Неге пайдалы әрекетпен айналыспайсың? «Білгенге маржан» айдарын жаңаруына неге қарсы болып тұрсың? Сапасыз дубликаттарды жоюға неге кедергі келтіресің? Сау адамсың ба өзің? Уикипедияның дамуына бөгет жасау үшін қайтып келдің ба? --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:44, 2025 ж. қыркүйектің 9 (+05) : Балақай, сұрақтарға жауап берсеш... --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:00, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::@[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] жаңарып тұрғанына мен қарсы емеспін, ескі деректер үстінгі жағынан емес астынғы жағынан алып оны мұрағат бетіне көшіру керек, жаңа деректер үлгінің басқы жағына енгізу керек. Нұсқаулық үлгі бетінде тұр емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:31, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::: Бірақ өңдемемді жоққа шығарғаның біртүрлі екен. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 21:37, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) ::Оған қоса кез келген адам басты бетке шығара бермей жауаптанған адамдар ғана шығару керек. [[Жоба:Білгенге маржан/Ұсыныстар/2025]] осы бетке басқа қатысушылар ұсыныс кіргізеді оны басты бетке шығару дұрыс деп шешкен жауапты адам басты бетке шығару керек. Кезінде осы ұлгіге порнография шығарып басты бетте сол суреттен басқа ештеңе көрінбей қалған. Оны Қасымов деген админ дер кезінде байқап қалып жоққа шығарды. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:38, 2025 ж. қыркүйектің 12 (+05) == Сурет == Кеш жарық! Күнделікті сурет үлгісі қате шығып жатыр [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:41, 2025 ж. қазанның 19 (+05) :Мүлдем басқа сурет, сонымен қатар көрсетпейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:42, 2025 ж. қазанның 19 (+05) ::Бір күн кешіктіріп көрсетіп жатыр екен. Қазір уақытым болмай жатыр, кейін дұрыстармын. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 10:01, 2025 ж. қазанның 20 (+05) :::Уикипедия:Тәулік суреті бетіне өтсең, дұрыс көрсетпейді. Жазулар мен қызыл сілтеме болып тұрады. Соны да түзете кетіңіз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:40, 2025 ж. қазанның 21 (+05) ::::??? қате болып жатыр. Мен өзім түзетіп жұрмін. Мүмкін қатесін қарап шығарсыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:46, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :::::@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] дұрыстап қойдым, енді қатені түземей ақ бір екі рет тексеріп қойсаң болды, қате шықпауы керек, шығып жатса айта саласың ғой. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 11:30, 2025 ж. қарашаның 15 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == [[Үлгі:Ірі 40 Уикипедия]] == Испанская обошла итальянскую и русскую, поправьте (да и ниже много где порядок неправильный). [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 20:15, 2026 ж. қаңтардың 5 (+05) :@[[Қатысушы:MBH|MBH]] по моему мнению, этот шаблон нужно автоматизировать через бота. Обновление вручную требует слишком много времени, усилий и концентрации. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) :: Да, но только в одном разделе я встретил автоматизацию. См. https://guc.toolforge.org/?by=date&user=MBH мой вклад за вчера, вот где-то в одном из этих разделов расстановка автоматизирована, даже не через бота, а полностью автоматически. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:41, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) :: Или наоборот: в каких-то интервиках, где я НЕ сделал правку, всё было автоматизировано. [[Қатысушы:MBH|MBH]] ([[Қатысушы талқылауы:MBH|талқылау]]) 18:42, 2026 ж. қаңтардың 6 (+05) == Уикипедия:25 == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:50, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Module:Pagetype/config: pagetype атаулары туралы == Қайырлы кеш! Осыдан 10 жыл бұрын [[Module:Pagetype/config]] бетін өңдепсіз. Модульдегі pagetypes мәндері «мақаланы», «санатты» сияқты жалғауларда берілген екен. Қазір бұл модульді [[Үлгі:Қысқаша сипаттама]] үлгісінде қолданғанда, санат атауы <nowiki>[[Санат:Қысқаша сипаттамасы бар мақаланы]]</nowiki> түрінде шығып тұр. Негізі мұнда «мақалалар» болуы керек еді. Бұл модуль қазір тағы қандай үлгілерде қолданылады? Айтпағым pagetypes мәндерін мақала, санат, үлгі деп ауыстыру басқа үлгілерге кері әсер етпей ме? Басқа тілдердегі Уикипедияларда бұл мәндер жалғаусыз берілгенін байқадым, сондықтан нақты себеп бар ма, соны түсінгім келеді. Алдын ала рақмет. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 19:23, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) :@[[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] бұны жасаған кезден бері көп уақыт өткен екен. Бұлар жүйелік хабарламаларға қолданған болуым керек. Бұл бет қорғалған деген жүйелік хабарламаларға. Сондықтан бұны өзгерту жалғауларын өзгерту жүйелік хабарламалардың мағынасын бұзып мән мағынасыз қылуы мүмкін. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 19:28, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) == Администратор құқығынан айыру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:55, 2026 ж. ақпанның 23 (+05) == Бұғаттау == Ол қатысушылардың мақалаларын өзім түзетейін, бұғаттап керек емес. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:03, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] 3 күн көп уақыт емес, тыңдамайтын адамға басқаша қалай ескертесің? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:06, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] қазақша Уикипедияға орысша атаумен мақалаларды неге бастайды? Қазақ тіліне менсінбей қарайтын безбүйрек біреу сияқты. Келесіде қайталанса мәңгіге бұғаттаймын. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:23, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::Жақсы, мен ескертіп қойдым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:27, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) == Rasulbek Adil == Кеш жарық! Неге оңды-солды әркімге автоуикиді пайдалануға рұқсат бердіңіз. Ол қатысушы қарапайым нәрселерден қателік жіберіп жатыр, енді басқа админ соның қоқысын тазап әлек. Соны және бірнеше қатысушыны алып тастадым [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:04, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] мүмкін AutoWikiBrowser дің мақалалары қателері бар сияқты. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:31, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :@[[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]] сол әрекетіме өзім де өкініп қалдым, тәжірибесіз қатысушыға неге бердім деп. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:43, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) ::Тәжірибесіздіктен қателестім. Бұл менің қателігім, толық мойындаймын және кешірім сұраймын. Адам қателесіп үйренеді. Маған жаман ниетпен қарамағаныңызды сұраймын. Менің ниетім жақсы болды, бірақ әрекетім қателесуге әкелді. Болашақта ережелерді толық меңгеріп, мұқият сақтайтын боламын және мұндай қателіктерді ешқашан жібермейтін боламын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:02, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] Кеш жарық! Сіз ешкімге міндетті емессіз, әрі кешірім сұраудың қажеті жоқ) Уикипедия еріктілердің жобасы, бірақ сол өзгерістерге жауапкершілікпен қарау керек. Өзіңіз қызыққан дүниелерге қатысты мақалаларды дамытсаңыз болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:32, 2026 ж. наурыздың 29 (+05) :::@[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] кешірім сұраудың орнына мен AutoWikiBrowser қолданып не бүлдірдім соларды қалпына келтірейін деген ой келмей ме? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:42, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) ::::@[[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]] кешірім сұрағаныма қарамастан, сіздің айтқаныңызды дұрыс түсіндім: маған бүлдірілген өзгерістерді қалпына келтіру туралы бірден ойлану керек еді. Бұл менің қателігім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:33, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) :::::Барлық қателіктерді түзетемін және AWB-ны дұрыс қолдануды үйренемін. 3-4 айдан кейін қайта сұраймын, егер дайын болсам. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:46, 2026 ж. наурыздың 30 (+05) == Танымал спортшы Айдос Ғалымов туралы == Армысыз! Инкубаторға Қазақ күресінен екі дүркін Әлем чемпионы Айдос Ғалымов туралы жазған едім, тексеріп, қарап бере аласыз ба? Үлкен рақмет! [[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] ([[Қатысушы талқылауы:QazPaluan|талқылау]]) 15:37, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05) :@[[Қатысушы:QazPaluan|QazPaluan]] бармысыз? Инкубатордан мақала атау кеңістігіне ауыстырдым, біршама жақсы мақала екен, жазарыңыз көбейсін. Қазақ тілінде дұрысы <s>үлкен рақмет</s> емес <u>көп рақмет</u> деп айтады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 21:11, 2026 ж. сәуірдің 10 (+05) == Анна Ракитина туралы == Сәлеметсіз бе? Құрметті администратор! Жаңадан жазылған мақаламды Ресейлік дирижер Анна Ракитина туралы мақаламды тексеріп, шолып шықсаңыз? == AWB == Қайырлы күн! Маған AutoWikiBrowser қосып бересің ба? Үйреніп, жасап көрейін. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 11:37, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бірінші AWB бағдарламасын жеке өзіңе сақтап алдың ба? Қарапайым алмастырулар жасаудың қиын ещтеңесі жоқ, арықарай біртіндеп күрделендіре бересің. Anydesk немесе UltraViewer, Zoom арқылы тікелей қосылып үйретіп жіберсем де болады <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Жақсы, рақмет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:16, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен сонша көп нәрсе айтып жауап бердім. Сенің мұндай қысқа жауабың қанағаттандырмады. <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:21, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::::Ахахахах, жақсы) ::::Мана қызығып жазып едім, кейін қолым тимейтін шығар деп ойлап қойдым. Жаз айларында көрейін. Оған дейін жаңа ПК алатын шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:28, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> ns1gq1wvoaq30hb96mprtd1erbeii7d Қауырсындар 0 500060 3594532 2416973 2026-04-28T12:02:17Z Ayazhan10 180289 3594532 wikitext text/x-wiki '''Қауырсындар''' – [[Құс]]тың қауырсындары [[мүйізге]], біздің шашымыз бен тырнағымызға ұқсас [[кератин]] деп аталатын [[протеиннен]] тұрады, алайда қауырсындар өте жеңіл және мықты болады. [[Аққу]]дың 25000-ға жуық қауырсыны бар. Ең көп қауырсын [[колибри]]де, оның 1000-ға тарта қауырсыны бар, алайда бұл құстың денесін қауырсын емес, [[қабыршақтар]] жапқандай көрінеді. [[Санат:Құстар]] == ''Қауырсын түрлері'' == * Мамық қауырсын - бұл жұқа, үлпілдек қауырсындар құстың денесіне жақын орналасқан. Олар салқын ауа қабатын бөгеп, құс денесінің жылуын жақсы ұстайды. * Жабын қауырсын - бұл кішкентай қауырсындар құстың денесін жауып тұрады. Олар бір-бірімен қабаттасып, [[Құстар|құс]] жүнін тегіс әрі сүйір етеді. * Желпуіш қауырсын - бұл ұзын әрі мықты қауырсындар құйрығында, [[Құс қанаты (дене бөлігі)|қанаттарының]] жиектерінде орналасқан. Бұлар құсқа әуеде қалықтауға көмектеседі.<ref>{{кітап|авторы=Жануарлар әлемінің білімдары |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=|баспасы=Атамұра |жыл=2022|томы= |беттері=99|барлық беті=176|сериясы= |isbn=978-601-10-0179-3 |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == k6rijffjfgg2mr7cwvtolge519u14vs Дайыр қожа 0 503925 3594805 3594117 2026-04-28T17:59:14Z Dakes123 164542 3594805 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Атауы = | Сурет ені = | Елтаңба = | Елтаңба атауы = | Елтаңба ені = | Титулы = [[Алтын Орда]]ның бегі | Ту = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Басқарған кезеңі = | Ізашары = | Ізбасары = | Тәж кигізу жорасы = | Биліктен бас тартуы = | Мұрагері = | Премьер = | Вице-президент = | Президент = | Монарх = [[Тоқтамыс хан]] | Губернатор = | Вице-губернатор = | Түсініктемелер = | Діні = ислам | Туған күні = 1345 шамасы | Туған жері = | Қайтыс болған күні = 1410 | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Династия = [[Арғын]] | Туған кездегі есімі = | Әкесі = [[Қодан Тайшы]] | Анасы = | Жұбайы = | Лақап аты = Ақжол би | Балалары = [[Қарақожа]], Сомдық | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Ғылыми аясы = | Жұмыс істеген орны = | Партиясы = | Қызметі = | Мамандығы = | Білімі = | Ғылыми дәрежесі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = | Монограммасы = | Сайты = | Commons = }} '''Дайыр қожа''' (Темір-қожа, Ай-қожа, Ақжол би) (1345(?) - 1410) - [[Тоқтамыс хан]] тұсындағы [[Алтын Орда|Алтын Орданың]] биі, [[Арғын]] тайпасының [[ұлысбегі]], [[Қодан Тайшы]] жыраудың ұлы. Дайыр қожа халық ауыз әдебиетінде Ақжол би деп те аталады, оның есімі - Арғын тайпасының [[Ұран|ұранына]] айналды. == Өмірбаяны == Әкесінің XIV ғасырдың басында дүниеге келгеніне қарағанда, Дайыр қожа 1345-1350 жылдары дүниеге келген болуы мүмкін. Дайыр қожаны әр түрлі деректерде Темір-Қожа, Ай-Қожа және Ақжол-би деген лақап аттарымен атайды. Есіміне «[[Қожа]]<nowiki/>» деген тіркеу қосылғаны оның діни қызметкерлікпен байланысын білдіреді. [[Қодан Тайшы|Қодан би]] жырларында да ұлының ноғайлы халқын дұрыс жолға бағыттағанын айтады. Дайыр қожа Ишқия [[Тариқат|тариқатының]] [[Сопылық|сопы]] [[Шейх|шейхы]] Джалал ад-Диннің [[Мүрид|мүриді]](шәкірті) болған. Шамасы, Дайыр қожа өзінің рухани ұстазы сияқты, [[Алтын Орда|Жошы ұлысының]] көшпелі халқы арасында [[ислам]] дінін уағыздап таратқан. [[Ұрыс хан|Ұрыс ханның]] билігі кезінде Қодан бастаған арғындар оған бағынышты болды, ал Ұрыс ханның Тоқтамыспен қақтығысы кезінде арғындар Тоқтамыстың жағына ауысады. Бұған себеп болған Ұрыс ханның арғындарды қыспалағаны делінеді. Жазбаша және ауызша дереккөздерге сәйкес, Тоқтамыстың ең жақын серіктерінің ішінде Қоданның ұлы [[Ақжол би|Дайыр-қожа]] және Дайыр-қожаның ұлы [[Қарақожа|Қара-қожа]] болған. Дайыр қожаның өмірі туралы ақпараттың көп бөлігін молда Ахсикендинің [[«Маджму әт-Таварих»]] кітабынан алуға болады. Бұл дереккөзге сәйкес, Дайыр қожа Шимал Жаста (Солтүстік Жете) тайпаларының бір бөлігін, яғни [[Балқаш]] немесе [[Алтай таулары|Алтай]] маңындағы солтүстік [[Моғолстан]] аймағында жүрген моғол тайпаларын басқарған, ал екінші бөлігін [[Дулат]] тайпасынан шыққан әйгілі әмір [[Қамар Ад-Дин|Камар ад-Диннің]] әкесі Жолой басқарған. П. Петров Дайыр қожа мен оның ұлы Қара қожаны Іле-Ертіс өзені аралығының билеушілері деп атайды. Дайыр қожа [[Тоқтамыс хан]] мен [[Қырғыздар|қырғыз]] батыры [[Манас|Манастың]] одақтасы болғаны, және Дулаттардың әскербасы Жолоймен, [[Маңғыттар|манғыттармен]] және [[Шәдібек хан|Шәдібек ханның]] ұлы [[Болат хан (Алтын Орда)|Болат ханмен]] шайқасқаны туралы тарихи деректер сақталған. 1410 жылы орын алған шайқастардың бірінде Дайыр қожа Болат ханды өлтіріп, басын кесіп алған. Өмірінің соңында Тоқтамыс хан оған Манас қаласының билеушісі болуды ұсынады. Бірақ Дайыр қожа бас тартып, Шіркент қаласына көшіп, ұстазы Саид Джалал ад-Динге қосылады. Өз орнына ұлы [[Қарақожа|Қара-Қожаны]] тағайындауды ұсынады. Содан бір жылдан кейін Дайыр қожа қайтыс болады, жаназа намазын шейх Джалал ад-Диннің өзі оқыды. Қодан-тайшының ұлын жоқтау жырына қарағанда, Дайыр-Қожаны [[Қарақыпшақ]] [[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобланды батыр]] өлтірді. Мажму ат-таварихтің жазбаларында, Дайыр-Қожа [[Алтын Орда]] ханы Болатты өлтіргеннен кейін көп ұзамай, яғни шамамен 1410 жылы өлтірілген.<ref>''Ж. Сабитов, А. Каратаев.'' О ПРОИСХОЖДЕНИИ И ИСТОРИИ ПЛЕМЕНИ АРГЫН // Отан тарихы: «журнал».— 2026.— Январь(№ 29).— С. 118—131.— ISSN (Online) 2788-9718 (Online)</ref> == Ұрпақтары == Шежіре бойынша, қазақ [[Арғын|арғындары]] [[Қодан Тайшы|Қодан тайшы]] мен оның ұлы Ақжол биді (Дайыр қожа) өздерінің ең түпкі ата-бабалары деп санайды. Генетикалық және тарихи деректер бұл ақпаратты растайды. Ақжолдың екі ұлы болған: [[Қарақожа]] (одан [[Қуандық]], [[Бегендік]], [[Сүйіндік (Арғын)|Сүйіндік]] және басқа да кіші рулар тарайды) және Сомдық (одан - Тоқал-арғындар немесе кіші Арғындар).<ref>Этногенез казахов с точки зрения популяционной генетики The Russian Journal of Genetic Genealogy. Volume 4, No 2 (2012)/Volume 5, No 1 (2013). C. 29-47.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақ руларының арғы бабалары]] [[Санат:Алтын Орда билері]] rrfwm8jx5qkd3evmht5k3hu32qlbeav Қатысушы талқылауы:Sagzhan 3 508696 3594866 3533324 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594866 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2016-2017 жылғы талқылаулар|2018-2025 жылғы талқылаулар}} == Sony Pictures Entertainment == Sony Pictures Entertainment мақаласына сәйкесінше үлгі санаттар қойып уикилендіріп шығыңыз, қанша дегенмін әкімшісіз ғой --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:32, 2018 ж. маусымның 18 (+06) == [[Түгел Сәдібек]] == Сәлем! Осы тұлғаның руын білесіз бе? ШҚО-дан.--[[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]]) 10:56, 2019 ж. мамырдың 24 (+06) == Джокер (фильм) == Джокер (фильм) мақаласына үлгі мен санат қойып шығыңыз. Интеруикиді өзім қойып шықтым --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:12, 2019 ж. маусымның 21 (+06) * Сосын ешбір сөзге сілтеме жасалмаған (тек фильмге қатысты, кейіпкер, актер сияқтылар) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 15:23, 2019 ж. шілденің 5 (+06) == -ның, -нің == -ның, -нің неге қосып жатсыз. Байқасаңыз санаттарда жалғаусыз жазып жатырмыз. Бәрін қайттан жасау керек [[File:SMirC-facepalm.svg|20px]] --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 09:58, 2019 ж. шілденің 9 (+06) == Мақала өңдеу жайлы == Суретті жүктегенде дереккөзін дұрыстап көрсету керек, яғни сілтеме арқылы (жүктелген суреттеріңіз бәрі дұрыс емес). Кино, мультфильм жайлы мақалада актерлерге сілтеме жасау керек. Сосын дереккөздердің бәрі бір жерге жиналуы мүмкін емес қой, мысалы: Мұз дәуірі 3: Динозаврлар кезең. Соларды түзетіп шықсаңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:24, 2019 ж. шілденің 22 (+06) == Бұғаттан босату == Не себептен Қазыхнов деген қатысушыны бұғаттан босаттыңыз? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:37, 2019 ж. шілденің 22 (+06) == Санат:DC Comics == Санат:DC Comics санаттарына интеруикиін қойып шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:26, 2019 ж. қазанның 16 (+06) == Ударение == Бізде ударение жоқ, түзетіп шығыңыз. --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:25, 2019 ж. қазанның 19 (+06) == Туған жыл == Туған жылы деген санатты не істеп жібердіңіз? Түзтіп шығыңыз, санаттары мен интеруики жоқ болып кетті ғой--[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 19:52, 2019 ж. қарашаның 25 (+06) == Санат == Бізде кейбір санаттар автоматты түрде қойылады (үлгіге байланысты). Сондықтан қайталап қоймай н/е дубликат (ұқсас) санат жасап жүрмеңіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:22, 2019 ж. желтоқсанның 2 (+06) == Еншілес қоғам == '''Еншілес қоғам''' деп өзгертіпсіз, ''Еншілес ұйым'' дегенге қанша сөздер сілтенгенін байқадыңыз ба? Соларды түзетіп шығыңыз енді --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:47, 2019 ж. желтоқсанның 13 (+06) == Тексерілмеген мақалалар == [[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] бетінде бүгінгі таңда 1681 тексерілмеген мақала бар екен. Тексерілмеген мақаланың басы 2016 жылдан бастап қалыптасқан, яғни 4 жыл уақыт болды деген сөз. Осы санаттағы мақалаларды бәріміз жабылып 2016 жылғы мақаланы түгелге жуық тексеріп шықсақ қалай болады? Ай-айға бөліп алсақ. --[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 00:07, 2020 ж. қаңтардың 9 (+06) :Болады. Жақсы идея [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылауы]]) 20:31, 2020 ж. қаңтардың 10 (+06) ::Мен қыркүйекті жасап жатырм [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылауы]]) 21:47, 2020 ж. қаңтардың 10 (+06) == Санат жайлы == Сіздің санатыңызды дұрыстап кетсем жоққа шығарыпсыз, Санаттар айналып жүр ғой сізде. Мысал ретінде: Тараз мақаласына '''қалалар''', '''Қазақстан қалалары''', '''Тараз''', '''облыс орталықтары''', '''Қазақстан облыс орталықтары''' деген сияқты, ал мұның бәрін бір санатқа яғни '''Тараз''' санатына жинаса болады ғой. Аталған қателіктер солай болып тұр. Маған қырсықсаңызда басқа админ үшін артық жұмыс жасатпасаңызшы --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 14:31, 2020 ж. наурыздың 10 (+06) == Марафон == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түркі марафоны 2020}} 16:57, 2020 ж. маусымның 2 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Тылсым дүние (телесериал) == Тылсым дүние (телесериал) санаттар мен үлгі қойып шығыңыз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:40, 2020 ж. шілденің 13 (+06) == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[АИВ/ЖИТС]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Red Ribbon.svg|150px|link=АИВ/ЖИТС]]</div> |subheader = Таңдаулы мақалаға жаңа үміткер ұсынылып, соған [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/АИВ/ЖИТС|дауыс беру жүргізіліп жатқанын]] хабарлаймыз! <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Ұсынушы пікірі: Мақаланы ағылшын уикиінен аударып шықтым, сондай-ақ жаңа мәліметтер мен Қазақстандағы жағдайды қостым. АИВ пен ЖИТСті жеке қарастырмай бір мақалада жазған дұрыс деп шештім, әйтпесе көбі екеуін жеке дерт деп ойлап жатады. Сонымен қатар елімізде АИВ/ЖИТС жайлы ақпараттандыру жеткілікті деңгейде жүргізілмейді, сол себепті тіпті үлкен кісілер де аталған дерт жайлы бейхабар. Ал Уикипедияның басты беті көп қаралатын беттердің бірі (соңғы 20 күнде басты бетті 25 мың адам қараған екен), сондықтан басты бетте тұрса, көбі кіріп, оқып, таныса ма деген үміт бар. Мақала таңдаулы мақала критерийлеріне сай деп санаймын, ақпарат жаңартылып отырады. |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 11:38, 2020 ж. тамыздың 20 (+06) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Жақсы мақала таңдау == [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер|Жақсы мақала таңдалып жатқанын хабарлаймыз!]]. Ұсынылған 3 үміткер мақаланың біріне өз даусыңызды бере аласыз. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 19:16, 2020 ж. тамыздың 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2769859 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == We sent you an e-mail == Hello {{PAGENAME}}, Really sorry for the inconvenience. This is a gentle note to request that you check your email. We sent you a message titled "The Community Insights survey is coming!". If you have questions, email surveys@wikimedia.org. You can [[:m:Special:Diff/20479077|see my explanation here]]. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылауы]]) 00:52, 2020 ж. қыркүйектің 26 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/Community_Insights_survey/other-languages&oldid=20479295 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Талқылау == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:35, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы/Жақсы мақала статусынан айыру жайында == [[Уикипедия:Форум/Администраторлар форумы#Таңдаулы мақала/жақсы мақала|Мында]] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 17:39, 2020 ж. қазанның 25 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Түрлендіргіш/Converter == {{Уикипедия:Хабарлама тарату/Түрлендіргіш/Converter}} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2793590 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Орынсыз жою == Саламатсыз. Мөңке, Жошы тағы сол сияқты атауларды неге жойдыңыз, жояр алдында бірнеше мақалаға сілтеніп тұр деген ескерту шығады. Мән бермей жоя беріпсіз (қалпына келтірдім). Егер қате/бұрыс сілтенген беттерді жойғыңыз келсе, алдымен соған сілтенген мақаларды дұрыс атаумен түзетіп шығу керек. ендігі уақытта ескерерсіз --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:36, 2021 ж. сәуірдің 10 (+06) == Марафон == {{WAM |header = [[meta:m:Turkic_Marathon_2021|Түркі марафоны 2021]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikimedians of Turkic Languages User Group Logo.svg|150px|link=meta:Түркі тілді Уикимедиа конференциясы]]</div> |subheader = Түркі марафоны 2021 — 2021 жылдың 1 - 31 шілде аралығында өтетін контент дамытуға бағытталған халықаралық жоба. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Жоба мақсаты — түркі тілдерінде сөйлейтін елдер және олардың мәдениеті туралы мақалалар жазып, түркі тілдерінде сөйлейтін уикипедияшылар арасындағы ынтымақтастықты нығайту. Әділқазылар алқасының бағалауынан кейін көрсетілген мерзім аралығында ең көп ұпай жинаған қатысушылар марапатталатын болады. '''Марапаттар''' * 1 орын: Meloman дүкендер желісінен 75 АҚШ доллары ( ≈ 32 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 2 орын: Meloman дүкендер желісінен 60 АҚШ доллары ( ≈ 25 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 3 орын: Meloman дүкендер желісінен 50 АҚШ доллары ( ≈ 21 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 4 орын: Meloman дүкендер желісінен 40 АҚШ доллары ( ≈ 17 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. * 5 орын: Meloman дүкендер желісінен 25 АҚШ доллары ( ≈ 10 000 теңге) мөлшеріндегі сыйлық ваучері. Қазақша Уикипедияға үлес қосқысы келетін кез келген адам жоба бетіне өтіп қатысушылар тізіміне өз атын қосса болады. Іске сәт! <center>{{Clickable button 2|Жоба:Түркі_марафоны_2021|Жарысқа қатысу|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2885974 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға үміткер == {{WAM |header = [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Goldenwiki 2.png|100px|link=Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым]]</div> |subheader = Қарақұрдым мақаласының таңдаулы мақалаға үміткерлігі. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = [[Қара құрдым]] мақаласы таңдаулы мақалаға толық лайық деп санаймын. Мұл мақалыны жазған өзім емес {{@|Alphy Haydar}} мырза жеті жылдан бері қазақша Уикипедияға үлес қосып келеді. Мақала тілі өте жаттық, әрі ғылыми стилде жазылған. Қанша жылдан бері [[Басты бет]]тегі таңдаулы мақала өзгерген жоқ. Енді өзгерттетін кез келді. Сонымен қоса осы уақытқа дейін ғылымға қатысты мақалалар таңдаулы мақала статусын көп алған жоқ. Ғылымға басымдық бере отырып осы мақаланы таңдаулы мақала деңгейіне көтерейік. <center>{{Clickable button 2|Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қара құрдым|Дауыс беру|class=mw-ui-progressive}}</center><br /> |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=2970000 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022 == {{WAM |header = [[meta:m:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022|Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Wikidata 2022 Istanbul social media campaign 02.jpg|right|thumb|300px|Wikidata 2022 Istanbul|link=meta:Wikidata Trainings For Turkic Wikimedians 2022]]</div> |subheader = Конференция 2022 жылдың 21-23 қазаны аралығында Түркияның [[Ыстанбұл]] қаласында өтеді. <div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Ыстамбұл Уикидерек конференциясына стипендия алуға өтінімдер ашық екенін хабарлауға қуаныштымын. Егер сіз түркі қауымдастығының өкілі болсаңыз және түркі тілдеріндегі Уикимедиа жобаларына белсенді қатысатын болсаңыз, онда сіз стипендияға өтініш бере аласыз. Өтініштер 2022 жылдың 30 маусымы, UTC 23:59 дейін қабылданады. Үміткерлер толық стипендияға өтініш бере алады. Толық стипендия Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы (Wikimedians of Turkic Languages User Group) ұйымдастыратын конференция кезінде жеке тұлғаның екіжақты саяхат, ортақ тұрғын үй және тамақтану құнын қамтиды. * Түркі тіліндегі уикимедиашыларға арналған Wikidata Training туралы қосымша ақпарат алу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/53dX * Стипендия, тіркеу және өтініш формасы туралы көбірек білу үшін мына сайтқа кіріңіз: https://w.wiki/5FFv Бұған қоса, Түркі қолданушылары тобының Уикимедиа қауымдастығы жобалары мен оқиғалары туралы ақпарат пен жаңалықтар алу үшін біздің пошталық тізімге (https://w.wiki/5FFw) жазылуға шақырамыз. Барлық жақсылықты тілеймін [[User:Mehman97|<span style="color:#ff0500">'''''Mehman'''''</span>]] [[User Talk:Mehman97|<span style="color:#0500ff">'''''97'''''</span>]] 03:48, 2022 ж. маусымның 11 (+06) |footer = Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Arystanbek@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:22, 2022 ж. қазанның 20 (+06) : {{like|username=Ерден Карсыбеков}} == Kasymov дегенге байланысты == Құрметті қатысушы, мына бетте [[Уикипедия:Администратор құқығынан айыру]] өз дауысыңызды қалдыра аласыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 15:15, 2022 ж. қарашаның 3 (+06) == Тексерістен өткізу == Кеш жарық Сағжан мырза! Тексерістен өтті деген белгіні жай ғана ала салмай, мұқият сүзгіден өткізіп, бірақ алған дұрыс-ау. Үлгілер толық жазылмаған, сілтемелер жоқ немесе онды-солды қоя берген, санаттар жеткіліксіз немесе орынсыз тағы сол сияқты шағын қателер қалып қойып жатыр. Соны ескерерсіз деген үміттемін, онсызда сапасы сын көтермейтін қаз уикипедияға тағыда үлес көбейтпей) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:19, 2022 ж. қарашаның 11 (+06) : Шағын қателерді айтқанда, сенен бастау керек. Мына сөздердің дұрыс нұсқалары келесідей, білмесең: "ескерерсіз", "оңды-солды", "онсыз да", "тағы да". --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 22:48, 2022 ж. қарашаның 11 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Рабиндранат Тагор]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 13:06, 2022 ж. қарашаның 22 (+06) == Аудару == Кеш жарық, аудару функциясымен жасалған мақалаларда тыныс белгілері, дереккөздер сөзден алшақ, лағып жүр '''.''' (осы сияқты). Сонымен қатар туған/өлгеннен басқа санат жоқ. ''Джек Кирби'' мақаласын түзетіп шығуыңызды өтінемін, өзіңіз авторсыз әрі админсіз. Рахмет [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:32, 2022 ж. қарашаның 23 (+06) * Сонымен қатар басқа мақалаларда да бірінші айтып кеткен кемшіліктер шығып жатыр, сондықтан өңдеп шығуыңызды өтінемін --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:35, 2022 ж. қарашаның 23 (+06) == Тұлға жайындағы мақала атауы == [https://kk.wikipedia.org/wiki/Topic:X7uac9f4bufkyp2k Мында] өз пікіріңізді білдіруіңізді сұраймын. Бұл хабарлама [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|бот]] арқылы жіберілген • [[Уикипедия:Хабарлама тарату/Жеткізіп беру тізімі|Жазылу немесе жазылудан бас тарту]] 22:43, 2022 ж. қарашаның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3014707 тізімін пайдаланып User:Мұхамеджан Амангелді@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бауыржан Момышұлы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Бауыржан Момышұлы]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 16:16, 2022 ж. желтоқсанның 3 (+06) : Sagzhan, сіздің ескертулеріңіз ескеріліп, барлық жасыл сілтемелер айырбастырылды, төрт жаңа дереккөз қосылды. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 20:38, 2023 ж. қаңтардың 13 (+06) == Жақсы мақалаға дауыс беру == Құрметті Sagzhan, [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] деген бетте өз дауысыңызды әлде ойынызды қалдырынзшы --[[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]]([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылауы]]) 15262, 2022 ж. қарашаның 4 (+06) [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 16:50, 2022 ж. желтоқсанның 4 (+06) == Жедел жоюдан алып тастау == Құрметті Sagzhan, Станислав Тиллих мақаласынан жедел жою белгісің алып тастай аласыз ба? Себебі мақала одан бері біаз дамыды [[Қатысушы:Рахман999|Рахман999]] ([[Қатысушы талқылауы:Рахман999|талқылау]]) 19:17, 2022 ж. желтоқсанның 20 (+06) == 2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы == {{WAM |header = [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|2023 Қазақ Уикимедиа конференциясы]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:Central Downtown Astana 2.jpg|right|thumb|300px|2023 Астанадағы конференция|link=meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference]]</div> |subheader = 2023 жылғы 3-4 маусым күндері Астанада болады.<div style="text-valign:center; margin-left:200px; margin-right:50px; margin-top:10px; position:absolute;"> |body = Құрметті достар, Астанада болатын Уикимедиа конференциясына стипендия алуға өтінім қабылданып жатқанын қуана хабарлаймыз. Қазақша сөйлейтін уикимедиашылар қауымдастығының өкілі болсаңыз әрі қазақ тіліндегі Уикимедиа жобаларына үлес қоссаңыз, осы конференцияға қатысу үшін стипендияға өтініш бере аласыз. Стипендияның екі түрі болмақ: жол мен қонақ үйге кететін шығынды толық қамтитыны және тек жолды қамтитын жартылай стипендия. * Конференция жайлы толығырақ білу үшін және стипендияға өтініш беру үшін мына парақшаны оқып көріңіз: [[meta:Wikimedia Community of Kazakh language User Group/Events/Conference|Қазақ Уикимедиа конференциясы 2023]] * Конференцияда қандай тақырып қозғалғанын қалайтыныңызды айтқыңыз келса, бұл шарадан не күтетініңізді жеткізгіңіз келсе, мына сауалнаманы толтырыңыз: [https://docs.google.com/forms/d/1QBS6WXkv0dChIHcwhG325Dyu2mu_Hctcev78_f9Yoec/viewform?edit_requested=true сауалнамаға сілтеме] </div> |footer = Ізгі ниетпен, [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]] ([[Қатысушы талқылауы:Amangeldi Mukhamejan|талқылау]]) }} <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Baribar.kz сайты туралы өшірмей ақ қою керек еді == Қазақ тіліндегі алғашқы сұрақ жауап туралы сайт қой ол. Орыстарда да ответы майл ру жарнама болмай ақ тұр ғой . [[Қатысушы:Madi Dos|Madi Dos]] ([[Қатысушы талқылауы:Madi Dos|талқылау]]) 16:09, 2023 ж. наурыздың 4 (+06) == Цензура Nurtenge == Можно спросить, почему участник Nurtenge все время удаляет мои комментарии? На странице Касумова я написал о его ошибке, но его дружок удалил эту запись: Глупенький Касумов, название Кливленд должно остаться, «Клевалэнд» такого названия не существует. Учи английский. --[[Қатысушы:Аль-Ишак|Аль-Ишак]] ([[Қатысушы талқылауы:Аль-Ишак|талқылау]]) 16:11, 2023 ж. қыркүйектің 22 (+06) :Білмедім [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 08:41, 2023 ж. қазанның 11 (+06) == ЖОЮ == Неге басқа мақалаға сілтенген мақалаларды жойып жатырсыз? Мысалға Стресс?? [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:20, 2023 ж. қазанның 12 (+06) == Конвертерді жою == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Техникалық#Қазақ-латын-төте конвертерің толықтай жою|Мына]] жерде өте маңызды тақырып қозғалып жатыр, қауымдастық мүшесі ретінде ойыңызды қалдырып кетуге шақырамын. Құрметпен, [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:06, 2023 ж. қазанның 29 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3104995 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Бітікші сайлау == Жаңа бітікші сайлап жатырмыз, сол себепті [[Уикипедия:Бітікшілерді сайлау|мына жерде]] дауыс беруіңізді сұраймыз. <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Қазақ Уикимедиа конференциясы 2024 == Биылғы кезекті Қазақ Уикимедия конференциясы Қазақ Уикипедиясының туған күніне орай ұйымдастырылмықшы, нақты уақыты мен орны алда белгілі болады, әзірге қауымдастық пікірін білу мақсатында, [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdO1bp-Qvl5XEcv_qkVUNBF6pQrxtTHZ9nkUYT1M2f-f6IkzQ/viewform?usp=sf_link мына бір сауалнаманы] толтыруыңызды сұраймыз. [[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 22:46, 2024 ж. қаңтардың 30 (+06) <!-- https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F:%D0%A5%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83/%D0%96%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BF_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96&oldid=3222019 тізімін пайдаланып User:Amangeldi Mukhamejan@kkwiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 18:26, 2024 ж. ақпанның 13 (+06) == Титаник == Кеш жарық, Титаникке қатысты мақалаларды бастап жатыр екенсіз. Алайда дереккөздерде қателер шығып жатыр, аралары ашық (''түзетілді''). Мазмұнын қарамадым, бірақ та орыс тілінен тікелей дубликат жасалғандықтан қателер бар сияқты: Карпатия мақаласында, суреттің тақырыбы '''«Карпатия» ұшырылғанға дейін''' деп жазылып тұр. Мағынасын түсіне алмадым, сол сияқты өзіңіз бастаған мақалалардың мазмұнын бір тексеріп шықсаңыз дұрыс болар еді. Кезінде солай жазған сияқтымын [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. ақпанның 16 (+06) == Аудару == Кеш жарық, админ болғандықтан, қателіктер мейліңше аз болу керек. Грант Гастин мақаласын орыс тілінен аударған екенсіз: актер, әнші деген үлгіні қойып әрі соны толтыру керек еді. Сонда астындағы санаттың бәрі автоматты түрде толар еді, әрі дубликат болмас еді. Сонымен қатар дереккөздер мәтіннен кейін арақашықтық неге сақталып тұр? Үтір, нүкте сияқты сөздің соңында бірге тұрушы еді (байқағаным көп жерде сондай қателіктер). Жазсам, әйтеуір игнор жасайсыз, ең болмағанда админдер арасында ауызбіршілік болған дұрыс еді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 02:20, 2024 ж. наурыздың 18 (+06) :Менен басқа аңдитын адамыңыз жоқ па? Оданда жаңадан келген қатысушыларға ақыл үйретіңіз, мақалаларын жоя бергенше. Өз мақалаларымды өзім жөндеп аламын [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 12:06, 2024 ж. наурыздың 18 (+06) ::Жалғыз сізді аңдып отырған жоқпын, егер байқасаңыз қателік жіберіп жатқан қатысушылардың бәрін жазып жатырмын. Жарайды --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:00, 2024 ж. наурыздың 19 (+06) == Research about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, We would like to invite you to submit your responses to the survey dedicated to the tools that are used currently across the Wikimedia projects and the tools that you want to have. This survey was made by the working group of the [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]], and your responses will be reviewed afterwards, as we want to continue supporting the communities. That support can be documentation for certain most used tools by other communities across the region per specific topics, finding solutions for new tools to be created in the future, creating most needed tools in the region (so called "regional wishlist list"), and many other options. ''Deadline to fill in the survey is '''20th of August, 2024'''.'' Submit your answers [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSeIwzCDKs6jXPG7EpZe-JH2Mm1odU0_MAv1bO-z-nLOq9dlug/viewform?usp=sf_link '''here'''] Thank you in advance for your time that you will dedicate in filling in this survey --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:07, 2024 ж. шілденің 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Results from the survey about the tools on Wikimedia projects by the CEE Hub == Hi everyone, During August 2024, we sent you a survey about the tools, so now we would like to bring to your attention the conclusions and results from the survey, which you can explore on this '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Tools|Meta page]]'''. I hope you will enjoy exploring the mentioned tools on the page, along with other conclusions from the survey. Thanks for your time, and we will continue working on this important topic. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 17:10, 2024 ж. қазанның 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tools&oldid=27177596 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Сілтеме қою == Кеш жарық! Мақалаларда тақырыпқа қатысты сөздерге сілтеме қойып кету керек. Ешқандай сөздерге сілтенбеген екен [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:42, 2025 ж. сәуірдің 1 (+05) == Ахмед ибн Рүсте == Кеш жарық! Жылжыта бергеннен, ескі атауға қызыл сілтеме қалып қойды [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:47, 2025 ж. Мамырдың 9 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:18, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! ''Барақ хан (Алтын Орда)'' деген атауға бірнеше мақала сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу керек, қызыл сілтеме болып қалыпты. Жалпы ескі атауларды жояр алдында тексеріп шығу керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:33, 2025 ж. маусымның 14 (+05) :Жөндейтін кезде жөндеймін. Оған терлемей ақ қойыңыз [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 08:48, 2025 ж. маусымның 15 (+05) ::Жақсы. Нұрлан мырза сол үшін ескерту айтатын, ойланбай жылжыта бергеннен қызыл сілтемелер көбейіп кетеді деп. Бот арқылы автоуики бағдарламасымен жасаса ыңғайлы болады. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 13:49, 2025 ж. маусымның 15 (+05) :::Жақсы. Жасап қойдым [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]] ([[Қатысушы талқылауы:Sagzhan|талқылау]]) 17:32, 2025 ж. маусымның 15 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Кеш жарық! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:22, 2025 ж. қарашаның 3 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:33, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Администраторды сайлау == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:02, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> sfpyvo6a8gnwu48rhqwq438bwhqjtti Қатысушы талқылауы:ArystanbekBot 3 510709 3594863 3495336 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594863 wikitext text/x-wiki == Бітікші туралы == Сәлем! Мен жақында Сізге бітікші мәртебесін алуға ұсыныс беріп едім, оның қажеті жоқ деп жауап бердңіз. Байқайсыз ба, Сізге бот мәртебесін беріп, тіркегенімен, біздің бітікшілер әлі де толық жұмыс істемей отыр. Сіздің бот ретіндегі өңдемеңіз "Жуықтағы өзгерістер" мен "Бақылау бетін" қарауға еш мүмкіндік бермейді. Әлі де болса бітікші мәртебесін алуға ойланыңыз, біз дауыс берейік, жұмысты ретке келтірейік. Болатбекке ұсыныс беруге болар еді, оның өзі қазір әрекеттерін доғарып отыр. Басқа нұсқа жоқ. Бітікші ретінде дауысқа түсуіңізді сұраймын.--[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 12:51, 2014 ж. сәуірдің 23 (ALMT)]] :Менде ботымның өңдемесі маған жуықтағы өзгерістерден көрінбейді ғой. Сіздерге көрініп тұр ма не? Мен тағы қайталап айтамын маған бітікшілік қызметтің еш қажеті жоқ және өзімді оған лайықты санамаймын. Маған админ дәрежесі де жетіп жатыр. --[[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]] ([[Қатысушы талқылауы:ArystanbekBot|талқ]]) 13:04, 2014 ж. сәуірдің 23 (ALMT) ::Бүгін бот ретіндегі өңдемелер "Жуықтағы өзгерістерден" көрінбей қалған екен. "Бақылау тізімінен" көрінеді. Жарайды, бұл мәселе бойынша екінші қайта мазаламаймын. айыпқа бұйырмаңыз!--[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов 15:24, 2014 ж. сәуірдің 23 (ALMT)]] == [[Баян-Өлгей аймағы]] мақаласы == Сәлем, Уикипедиядағы Моңғолияның Баян-Өлгий аймағы туралы бетке бірнеше өзгерістер еңгізіп едім, екі үш күн тұрып өңдеулер жойылып қалып жатыр. Мысалы аймақтың туы мен таңбасы мұнда теріс қойылған. Ресми сайтында туы мен ел таңбасы көрсетілген екен, жәнеде Баян-Өлгий аймағынан шыққан Ікей батыр, Жайсанов генерал сияқты т.б батыр тұлғаларды жариялайын деп едім, осыған қолдау көрсетсеңіздер. :Сәлем. Енді жоққа шығарылмайды. Менің түсінбегенім бұрынғы ту Баян-Өлгей админлігінің алдында әлі түр. Жаңа ту ресми қолданысқа еніп пе еді? Бұрынғысының реңі әдемі еді [[File:Face-smile.svg|23px]]. Хабарламаңыздың соңына [[Уикипедия:Қолтаңба|қолтаңбаңызды]] қойып жүрсеңіз. Ол кісілер туралы мақала жазбақшы болсаңыз қандай көмек керек болса көмектесуге дайынмын. Мақала жазу түсініксіздеу болса материалдарды маған жіберіңіз, мен сіздің атыңыздан жариялайын. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:09, 2014 ж. қыркүйектің 16 (ALMT) ::Сіздің ортаққорға жүктеген ту мен елтаңба суретіңіз авторлық құқығына байланысты белгі қойылмағандықтан жоюға ұсынылыпты. Қараңыз: [[:commons:User talk:Kazlife]] және [[:commons:File:Ту.jpg]]. Егер жойылса бұрынғы ту мен гербті қолдануға тура келеді. Ол үшін бұрынғы суретінің үстіне жаңа нұсқасын жүктеп берсеңіз жойылмайды. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:49, 2014 ж. қыркүйектің 16 (ALMT) Жақсы, рахмет! Сізге қалай хабарласуға болады? :[[Арнайы:Хат_жіберу/Arystanbek|Мына сілтеме]] бойынша өтіп байланыс жасай беріңіз. --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 14:05, 2014 ж. қыркүйектің 16 (ALMT) Постмодернизм тақырыбындағы жазбаны неге жойып тастағаныңызды түсінбедік. --[[Қатысушы:Alphy Haydar|Alphy Haydar]] ([[Қатысушы талқылауы:Alphy Haydar|талқылауы]]) 17:40, 2014 ж. қарашаның 26 (ALMT) :{{Бет тарихы|Постмодернизм}} бетіне қолымды да тигізбеппін. Ешкім жоймапты. Неге олай дедіңіз? --''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 18:32, 2014 ж. қарашаның 26 (ALMT) == Gif туралы == {{bg|yellow|''[[Қатысушы талқылауы:Салиха#Gif туралы]]''}} бетіне көшірілген. == Франция коммуналары == Франция коммуналарының французша бағыттағыштарын жою мақсатындағы жұмыстар не болды, аяғына жетті ме? -[[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] 19:16, 2019 ж. қазанның 14 (+06) :Аяқсыз қалды, жалпы Уикипедияда шексіз идеялар аяқсыз қалды. --<em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:37, 2019 ж. қазанның 14 (+06) == How we will see unregistered users == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> 00:17, 2022 ж. қаңтардың 5 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(5)&oldid=22532651 тізімін пайдаланып User:Johan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Таңдаулы мақалаға дауыс беру == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Қымыз]] деген бетте өз дауысыңызды қалдырыңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылауы]]) 15:10, 2022 ж. қазанның 20 (+06) == Need your input on a policy impacting gadgets and UserJS == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Dear interface administrator, This is Samuel from the Security team and I hope my message finds you well. There is an [[m:Talk:Third-party resources policy|ongoing discussion]] on a proposed policy governing the use of external resources in gadgets and UserJS. The proposed [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] aims at making the UserJS and Gadgets landscape a bit safer by encouraging best practices around external resources. After an initial non-public conversation with a small number of interface admins and staff, we've launched a much larger, public consultation to get a wider pool of feedback for improving the policy proposal. Based on the ideas received so far, the proposed policy now includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, best practices for gadgets and UserJS developers, and exemptions requirements such as code transparency and inspectability. As an interface administrator, your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on the [[m:Talk:Third-party resources policy|policy talk page]]. Have a great day!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:User:Samuel (WMF)|Samuel (WMF)]], on behalf of the Foundation's Security team</bdi> 18:08, 2023 ж. шілденің 10 (+06) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Samuel_(WMF)/IAdmins_MassMessage_list_2&oldid=25272792 тізімін пайдаланып User:Samuel (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Notice of expiration of your interface-admin right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "interface-admin" (Интерфейс администраторлары) will expire on 2025-08-19 17:34:36. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. тамыздың 13 (+05)</div> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> gy98075ngpdpsk1w6z1dr1ctl6tmlwp Орыстың желісті жылқысы 0 513474 3595162 2060515 2026-04-29T10:15:48Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595162 wikitext text/x-wiki [[Сурет: Pernod Al Ariba 0046b.jpg|thumb|жылқы]] *** '''Орыстың желісті жылқысы''' XIX ғасырдың аяғында Рессейде желісті жылқылар жарысы кең өріс алған. Бас пайдасын көздеп, қулығын асырған епті пайда күнемдер ел ішінде желісті жылқыдар тұқымын көбейтуді жақтағасын, ат жарыстарын ұйымдастырған. Оған бәйге тігіп, ұтысқа көп ақша бөлген. Олар ипподромдар мен жылқыларды үйретіп,сынайтын алаңдарды нағыз табыс көзіне айналдырған. Сол кездегі ат жарыстарда бәйгені американдық желгіш аттар алып кетіп жүрген. Шынында американ желісті жылқысы орлов желісті жылқысынан кейінірек шыққан.Оның ешуақытта асыл тұқымдық маңызы да болмаған. Орыстың желісті жылқысы деп аталған жылқының бұл жаңа тұқымы қазір өзінің дене өлшемдері жағынан орлов жылқысына жетіп қалды деуге болады. Орыстың желісті жылқысы тым ұшқыр. Бірқатар желістерде ол орлов жылқысынан да жүйрік екенін көрсетіп, бірнеше рекорд жасады. Мәселен, орыстың желісті жылқысынан шыққан Гибрид (1953 жылы) деген айғыр 1600 метр қашықтықты 2 минутта өтті. Ал Жест деген айғыр бұл рекордты 1 минут 59,6 секундқа жеткізді. Қазіргі кезде 1600 метрге 2 минут 10 секунд көрсеткен 1300-ден астам орыстың желісті жылқысы бар.Осының ішінде 2 минут 0,5 секунд көрсеткен жылқы 50-ге тартады. == Дереккөздер == Қазақ энциклопедиясы h7ubtrckz3x9xs24qozb5hudw8yv3bi Николас Альмагро 0 515223 3594853 3262720 2026-04-28T19:33:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594853 wikitext text/x-wiki [[File:Almagro 2011 June 2.jpg|thumb|Almagro 2011 June 2]] Никола́с Альма́гро Са́нчес ( 1985 жылдың 21 тамыз айында [[Испания]], [[Мурсия]]да дүниеге келген) - испаниялық кәсіби [[теннис]]шы, әлемдегі экс-9-ші ракетка.<br /> == Жетістіктері == * Жеке сында [[АTР]] сериясындағы турнирлерде 12 дүркін жеңімпазы . * Жеке сында әлемдегі экс-9-ші ракетка. * Испания ұлттық командасының құрамасында [[Девис Кубогы]]ның жеңімпазы (2008). * Жеке сында Үлкен шлемның 4 дүркін 1/4 финалисты ([[Roland Garros]]-2008, 2010, 2012, [[Australian Open]] - 2013).<br /> == Жалпы Ақпарат == Николас 8 жасынан бастап тенниспен шұғылданады. <br /> Николастың бапкері - Самуэль Лопес.<br /> 2011 жылдың 2 мамырында әлемнің АТР рейтингінде Николас ең жоғарғы 9-шы орынға жәйғасты.<br /> == Жыл соңындағы рейтингі == {| class="wikitable" |- bgcolor="#eeeeee" |'''Жыл''' |'''Жеке сындағы<br />рейтингі''' |'''Жұптық сындағы<br />рейтингі''' |- | [[Мировой тур ATP 2013|2013]] | 13 | 195 |- | [[Мировой тур ATP 2012|2012]] | 11 | 347 |- | [[Мировой тур ATP 2011|2011]] | '''10''' | 155 |- | [[Мировой тур ATP 2010|2010]] | 15 | '''56''' |- | [[Мировой тур ATP 2009|2009]] | 26 | 148 |- | [[ATP Тур 2008|2008]] | 18 | 222 |- | [[ATP Тур 2007|2007]] | 28 | 98 |- | [[ATP Тур 2006|2006]] | 32 | 293 |- | [[ATP Тур 2005|2005]] | 114 | 370 |- | [[ATP Тур 2004|2004]] | 103 | 281 |- | [[ATP Тур 2003|2003]] | 156 | 538 |- | [[ATP Тур 2002|2002]] | 738 | 1 257 |- | [[ATP Тур 2001|2001]] | 844 | |- | [[ATP Тур 2000|2000]] | 1 332 | |- |} == Турнирларда Өнер Көрсету == Жеке дәрежедегі турнирледе өнер көрсету<br /> Жеке сында АТР турнирлердің финалы (21)<br /> Жеңістер (12)<br /> Жеңілістер (9)<br /> == Жұптық сындарда өнер көрсету == Жұптық сында АТР турнирінің финалы (1)<br /> Жеңілістер (1)<br /> == Жеке сындағы Үлкен Шлем турнирларда Өнер Көрсету == {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Турнир !! [[ATP Тур 2004|2004]] !! [[ATP Тур 2005|2005]] !! [[ATP Тур 2006|2006]] !! [[ATP Тур 2007|2007]] !! [[ATP Тур 2008|2008]] !! [[Мировой Тур ATP 2009|2009]] !! [[Мировой Тур ATP 2010|2010]] !! [[Мировой Тур ATP 2011|2011]] !! [[Мировой Тур ATP 2012|2012]] !! [[Мировой Тур ATP 2013|2013]] !! Қорытынды !! Карьерадағы <br /> Ұ/П |- |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат Австралии по теннису|Australian Open]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2005 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Австралии по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 9''' |align="center" style="background:#EFEFEF;" |15-9 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат Франции по теннису|Roland Garros]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2004 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2005 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#ffebcd;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|1/4]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат Франции по теннису 2013 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 10''' |align="center" style="background:#EFEFEF;" |20-10 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Уимблдонский турнир|Уимблдон]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2005 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2006 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2007 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2008 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2010 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2011 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2012 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Уимблдонский турнир 2013 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 9''' |align="center" style="background:#EFEFEF;" |9-9 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Открытый чемпионат США по теннису|US Open]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2005 в мужском одиночном разряде|2Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2006 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2007 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2008 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2009 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2010 в мужском одиночном разряде|3Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2011 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2012 в мужском одиночном разряде|4Р]] |align="center" style="background:#afeeee;"|[[Открытый чемпионат США по теннису 2013 в мужском одиночном разряде|1Р]] |align="center" style="background:#EFEFEF;" |'''0 / 9''' |align="center" style="background:#EFEFEF;" |12-9 |- |style="background:#EFEFEF;"|Үлкен Шлемдегі Барлық Ұ/П |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 37 |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |- bgcolor="#efefef" |ҮШТ жылдық нәтижелері |align="center"|0-1 |align="center"|2-4 |align="center"|1-4 |align="center"|3-4 |align="center"|7-4 |align="center"|8-4 |align="center"|9-4 |align="center"|5-4 |align="center"|12-4 |align="center"|9-4 |align="center"| |align="center"|56-37 |- == Сілтемелер == * [http://www.atpworldtour.com/Tennis/Players/Top-Players/Nicolas-Almagro.aspx ATP сайтындағы профилі] * [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100025487 ITF сайтындағы профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306171012/http://www.itftennis.com/ProCircuit/players/player/profile.aspx?PlayerID=100025487 |date=2016-03-06 }} * [http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100025487 Кубок Дэвиса сайтындағы профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141206055032/http://www.daviscup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100025487 |date=2014-12-06 }} [[Санат:Испания спортшылары]] kx8xngf7owi2hehhzn4cyf0n5cabbn8 Рогульник шылымы 0 527648 3594562 2418686 2026-04-28T12:41:22Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594562 wikitext text/x-wiki '''Рогульник шылымы''' - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және Зайсан көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты –«рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі –ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады. Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл [[Санат:Тергүлдер]] 150nnu0lhli42a7inz5hqeiuetwio6r 3594563 3594562 2026-04-28T12:41:44Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594563 wikitext text/x-wiki '''Рогульник шылымы''' - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты –«рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі –ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады. Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл [[Санат:Тергүлдер]] rc6m9svu87s42v2nh64pf3ab2jz0q40 3594565 3594563 2026-04-28T12:41:59Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594565 wikitext text/x-wiki '''Рогульник шылымы''' - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты –«рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі – ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады. Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл [[Санат:Тергүлдер]] ll3kyy70bgqpqtki99753ygq8xiaa8o 3594568 3594565 2026-04-28T12:42:09Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594568 wikitext text/x-wiki '''Рогульник шылымы''' - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). Жайық өзенінің атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты – «рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі – ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады. Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл [[Санат:Тергүлдер]] itthwfsw7w9uvmeckj0qr3vte0b7uz1 3594569 3594568 2026-04-28T12:42:31Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594569 wikitext text/x-wiki '''Рогульник шылымы''' - рогульник тұқымдасына жататын біржылдық өсімдік. Мәртебесі: Қазақстанда сирек кездесетін, саны мен таралу аймағы қысқарып бара жатқан қалдық түр. Бірнеше ұсақ түршелерді бөлісетін құрама түр (қазақстан, зайсан, орыс шылымы). [[Жайық өзені|Жайық өзенінің]] атырауында, Солтүстік Каспийдің таяз жерінде (Еділ-Жайық өзен аралығы) және [[Зайсан (көл)|Зайсан]] көлінде кездеседі. Біржылдық су өсімдігі, суы жақсы жылитын тоқтау немесе баяу ағатын су қоймаларында өседі. Сабағы су түбіндегіөткен жылғы су жаңғағына бекінеді. Жапырағы екі түрлі: су асты жапырақтары, шаш тәрізді бөліктерге тілімденген; су үсті жапырақтары ромб тәрізді, қалемшелерінің ұзындықтарының әр түрлі болуына байланысты өрнек тәрізді орналасқан. Қалемшелерінің жоғарғы жағы үрленген, яғни ауасы бар ұлпамен толтырылған. Оларды кейде жүзгіш көбіктер деп атайды. Бұл өсімдіктің ең ерекшелігі жемісінде, олар мүйізді еске түсіретін 2 немесе 4 өскіндері бар қатты қабықтан тұрады. Осыдан орысша аты – «рогульник» немесе «шайтан жаңғағы» шыққан. Піскен жемістері үзіліп, су түбіне құлайды. Су түбі балшығында 50 жыл бойы өнгіштігін жоғалтпай сақталады. Жаңғақ ядросының құрамында 50 %-ға дейін крахмал болады, оны адамның ерте уақыттан бері тағам ретінде пайдаланғаны белгілі. Түр Еуразияның орта бөлігінде голоцен дәуірінен бастап жоғала бастаған (шамамен 7 мың жыл бұрын). Қазіргі кезде жекелеген оқшау жерлерде сақталған. Жоғалу себебі – ауа райының өзгеруі, су қоймаларының құрғауы, сол уақыттарда жаппай жинау. Су қоймаларын қорғау, сонымен қатар тіршілік етуіне қолайлы жерлерде мәдени түрде өсіру ұсынылады. Дереккөздер: «Қазақстан өсімдіктер әлемінің асыл қазынасы» Қызыл кітап беттерінен. А.А.Иващенко. Алматы 2006 жыл [[Санат:Тергүлдер]] lr1u8x2p0ljfyrb8e5fy1kguljgnihw Николай Андреевич Урмаев 0 528593 3594847 2965170 2026-04-28T19:11:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594847 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Николай Андреевич Римский-Корсаков, 100 vizaĝoj de Santa Cruz.jpeg|thumb|[[Николай Андреевич Римский-Корсаков]]]] '''Николай Андреевич Урмаев''' (6(18).12.[[1895]], [[Гусь-Хрустальный]], қазіргі [[Владимир облысы]], – 1959, [[Мәскеу]]) - кеңестік геодезист, техника ғылымдарының докторы, [[профессор]] (1937), техника әскерінің генерал-майоры (1943). 1918 жылы Мәскеу университетін бітірген. Әскери-топографиялық қызмет бөлімдерінде басқару қызметтерін атқарды. 1933-52 жылдары В.В.Куйбышев атындағы әскери-инженерлік академияның астрономия және жоғарғы геодезия кафедрасының бастығы. Негізгі еңбектері жоғары геодезия, фотограмметрия және математикалық картографияға арналған. [[Триангуляция]]ны теңдестіру тәсілін дамытты. Ленин орденімен, 1 дәрежелі Отан соғысы орденімен, басқа да 4 орденмен және медальдармен марапатталған.<ref>ҚСЭ энциклопедиясы, 1977</ref> == Шығармалары == * Элементы фотограмметрии, М., 1941; * Основы математической картографии, М., 1962; * Сфероидическая геодезия, М., 1955. ==Дереккөздер== {{references}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://m.slovari.yandex.kz/article.xml?book=bse&title=Урмаев%20Николай%20Андреевич Яндекс.Словари › БСЭ, 1969-1978]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://sm.evg-rumjantsev.ru/astronomers/urmaev-n.html Космический мемориал] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626194016/http://sm.evg-rumjantsev.ru/astronomers/urmaev-n.html |date=2015-06-26 }} * [http://dic.academic.ru/dic.nsf/enc_biography/126016/Урмаев Урмаев, Николай Андреевич] [[Санат:КСРО ғалымдары]] [[Санат:1895 жылы туғандар]] [[Санат:1959 жылы қайтыс болғандар]] [[Санат:КСРО геодезистері]] [[Санат:КСРО инженерлері]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:КСРО генералдары]] [[Санат:Ленин орденінің иегерлері]] khrdz1r4xa56xd05byu9iffogoaqp3k Райан Гослинг 0 530332 3594814 3427178 2026-04-28T18:22:19Z ShadZ01 56180 3594814 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Райан Гослинг |шынайы есімі = Ryan Gosling |сурет = Ryan Gosling - Cannes Film Festival - 02.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = Райан Томас Гослинг |туған күні = 12.11.1980 |туған жері = Лондон (Онтарио), [[Канада]] |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = {{актер|Канада}}, [[режиссёр]], [[продюсер]], [[сценарист]], [[музыкант]] |азаматтығы = {{CAN}} |белсенді жылдары = [[1990]] — <small>қазіргі уақытқа шейін<small> |бағыты = |киностудия = |марапаттары = |imdb_id = 0331516 |сайты = }} '''Райан Томас Гослинг''' ({{lang-en|Ryan Thomas Gosling}}, [[12 қараша]] [[1980]]) — канадалық киноактер. [[2007]] жылы «Полу-Нельсон» (2006) фильміне түскені үшін «[[Оскар сыйлығы]]», 4 рет «Алтын глобус» (2008, 2011, 2012 — екі рет), «Спутник» (2007, 2012), Satellite Award (2007, 2012) сыйлықтарының номинанты атанған. 2008 жылы Зак Шилдспен Dead Man’s Bones музыкалық тобының негізін салады. «Фанатик», «Соединённые штаты Лиланда», «Дневник памяти», «Перелом», «Валентинка», «Эта дурацкая любовь», «Мартовские иды», «Только Бог простит», «[[Драйв (фильм, 2011)|Драйв]]<nowiki/>» фильмдерінің арқасында танымал атанған. == Өмірбаяны == Отбасы: әкесі-Томас Гослинг (ағыл. Thomas Gosling), анасы- Донна Гослинг (ағыл. Donna Gosling), әпкесі- Мэнди Гослинг (ағыл. Mandi Gosling). Райан Берлингтондағы Lester B Pearson High School және Корнуолледегі Gladstone Public School мектептерінде білім алды. Кішкентайында [[Бритни Спирс]], [[Кристина Агилера]] және [[Джастин Тимберлейк]] сияқты жұлдыздармен The Mickey Mouse Club клубының мүшесі болған. Райан Dead Man's Bones группасының мүшесі. 2008 жылдың желтоқсанында Гослинг және оның жақын досы Зак Шилдс «In The Room Where You Sleep» альбомын шығарады. == Жеке өмірі == [[Сандра Буллок]] (2002—2003 ), [[Рэйчел МакАдамс]] (2004—2007), [[Фамке Янссен]] (2007—2008), [[Джейми Мюррей]] (2009—2010) атты актрисаларымен романы болған. 2011 жылдан [[Ева Мендес]]пен кездеседі. 2014 жылдың 12 қыркүйегінде олардың қыздары дүниеге келді. == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.imdb.com/name/nm0331516/ Райан Гослинг] j24hwqe1umorm4popv46tri9n649tm5 Тіл институтында шығарылған еңбектер тізімі 0 534278 3594974 2695425 2026-04-29T04:39:27Z 1nter pares 146705 3594974 wikitext text/x-wiki А.Байтұрсынұлы атындағы [[Тіл білімі институты]] қазақ тілінің құрылымы мен тарихы, диалектологиясы, ономастика мен терминологиясы, қоғамдық қызметі, туыстас және өзге де тілдермен байланысы, мәдени өмірдегі орнын зерттейді. Сондай-ақ, институт осы аталған мәселелер бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарын жүргізумен қатар, жоғары білікті мамандар (ғылым кандидаттары мен докторларын) даярлайды. Институт бірнеше бөлімдерге бөлінген. Атап айтсақ, "[[Тіл мәдениеті]]", "[[Ономастика]]", "[[Фонетика]]", "[[Терминология]]", "[[Этнолингвистика]]", "Тіл тарихы және [[диалектология]]", "Компьютерлік [[лингвистика]]", "Тіл экологиясы", "[[Грамматика]]", "[[Лексикология]]" бөлімдері. Институт құрылғаннан бері әрбір бөлімнің жасаған еңбектері мен зерттеулері қазақ тілін жаңа қырынан тануға және дамытуға үлес қосып келеді. Назарларыңызға әрбір бөлімнің жасаған еңбектерін ұсынамыз. == Тіл мәдениеті бөлімінің еңбектері == # Қазақ пунктуациясының ережелері. (Қ.Неталиева, т.б.). Алматы, 1961. # И.Ұйықбаев. Қазақ тілі орфографиясын оқыту жөніндегі методикалық нұсқаулар. Алматы, 1962. # М.Балақаев. Қазақ тіл мәдениетінің мәселелері. Алматы, 1965. # М.Балақаев, Е.Жанпейісов, М.Томанов, Б.Манасбаев. Қазақ тілінің стилистикасы. Алматы, 1966, 1974, 2005. # И.Ұйықбаев. Тіл мәдениетінің кейбір мәселелері. Алматы, 1969. # И.Ұйықбаев. Синтаксисті оқытқанда орфографияны үйрету жөнінде. Алматы, 1963. # М.Балақаев. Қазақ тілінің мәдениеті. Алматы, 1971. 2-басылуы. # Тіл мәдениеті және баспасөз. Алматы, 1972. # Өрелі өнер. Алматы, 1976. # И.Ұйықбаев. Қазіргі қазақ тіліндегі сөз варианттылық проблемасы. Алматы, 1976. # С.Талжанов. Аударма және қазақ әдебиетінің мәселелері. Алматы, 1975. # Сөз өнері. Алматы, 1978. # Өнер алды: сөз, тіл өнері туралы цитаталар мен мақал-мәтелдер. Алматы, 1978. # Жазушы және сөз мәдениеті. Алматы, 1983. # М.Балақаев. Қазақ әдеби тілі және оның нормалары. Алматы, 1984. # М.Балакаев. Казахский литературный язык. Алматы, 1987. # Р.Сыздық, А.Алдашева, З.Бейсембаева, Қ.Неталиева. Қазақ әдеби тілінің ауызша түрі. Алматы, 1987. # Н.Уәлиев. Сөз мәдениеті. Алматы, 1984. # М.Балақаев. Тіл мәдениеті және қазақ тілін оқыту. Алматы, 1989. # Н.Уәлиев, А.Алдашева. Қазақ орфографиясындағы қиындықтар. Алматы, 1988ж. # Қазақ лексикасындағы жаңа қолданыстар. Алматы, 1985, 1992. # А.Байтұрсынов. Тіл тағылымы. Алматы, 1992. # Н.Уәлиев. Фразеология және тілдік норма. Алматы, 1998. # Н.Уәлиев. Қазақтың бата-тілектері. Алматы, 1993; 2007. # Қазақ тілі орфографиялық сөздігі Алматы, 1978ж. # Қазақ тілі орфографиялық сөздігі Алматы, 1988ж. # Қазақ тілі орфографиялық сөздігі Алматы, 2001ж. # Қазақ тілі орфографиялық сөздігі Алматы, 2007ж. # Қазақ тілі орфоэпиялық сөздігі Алматы, 1977. # Қазақ тілі орфоэпиялық сөздігі. Алматы, 2005ж. # Р.Сыздық. XV-XIX ғасырлардағы қазақ әдеби тілінің тарихы. Алматы, 1968, 1984, 1993, 2000. # Р.Сыздық. Сөздер сөйлейді. Алматы, 1980ж, 1994. # Р.Сыздық. Язык Жами'ат-тауарих Жалаири. Алматы, 1989. # Р.Сыздық. Қадырғали би Қосымұлы және оның жылнамалар жинағы. Алматы, 1991. # Р.Сыздық. Сөз құдіреті. Алматы, 1997. # Р.Сыздық. Емле мен тыныс белгілері. Алматы, 1959, 1947, 1996, 2000жж. # Р.Сыздық. Сөз сазы. Алматы, 1983, 1995, 2000. # Р.Сыздық. Тілдік норма және оның қалыптануы. Алматы, 2001. # Р.Сыздық. Қазақ тіліндегі ескіліктер мен жаңалықтар. Алматы, 2009ж. # Р.Сыздық. Абайдың сөз өрнегі. Алматы, 1995. # Тіл мәдениеті. Оқу құрал. Алматы, 2005. (бірлескен авторлар); # Қазақ тілі. Сөз мәдениеті. Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарлық бағыттағы 10-сыныбына арналған оқулық, әдістемелік құралдар; Алматы, 2006, 2010 # Қазақ тілі. Байқау оқулығы. Алматы, 2009. 12 жылдық мектептің 6-сыныбына арналған. # Қазақстан Республикасы мемлекеттік қызметшісінің тілдік портфелі. Фонетикалық курс (2009) # Қ.Күдеринова. Бірге және бөлек жазылатын сөздердің орфографиясы. Алматы, 2005. # Қ.Күдеринова. Қазақ жазуының теориялық негіздері. Алматы, 2006, 2010. # Қазақ тілінің орфоэпиялық анықтағышы. Алматы, 2004. # Н.Уәли, Қ.Жаманбаева, Қ.Күдеринова. Емлесі қиын сөздер сөздігі. Алматы, 2000. # Қазақ тілінің лексика-фразеологиялық жүйесіндегі жаңа қолданыстар // Тілтанымдық зерттеулер. Алматы, 2007.193-233бб. # Бұқаралық ақпарат құралдарының тілі мен стилі // Тілтанымдық зерттеулер. Алматы, 2007.83-155бб. # Р.Сыздық. Ғылыми таным үзіктері. Мақалалар жинағы. 3 томдық. Алматы, 2009. == Ономастика бөлімінің еңбектері == *'''Кітаптар''' # А. Әбдірахманов. Қазақстанның жер-су аттары. - Қазақ ССР Ғылым академиясының баспасы. - Алматы: 1959. # Т.Жанұзақов т.б. Қандай есімді ұнатасыз? Алматы, 1968, 116 б. # А. Әбдірахманов. Топонимика және этимология. - Алматы: Ғылым 1975. # Жанұзақов Т. Қазақ тіліндегі жалқы есімдер. Алматы, Мектеп 1965, 9 б.т. # Жанұзақов Т. Қазақ есімдерінің тарихы. Жауапты редакторы Қазақ ССР Ғылым академиясының академигі Кеңесбаев І. К. Қазақ ССР-ның «Ғылым» баспасы, Алматы 1971, 215 б. # Джанузаков Т. Очерк казахской ономастики. Ответственный редактор академик А.Т.Кайдаров. Издательство «Наука» Казахской ССР, 1982, 10,3 пл. 173 с. # Жанұзақов Т., А.Әбдірахманов А., т.б. Орталық Қазақстанның жер-су аттары. Жауапты редакторы филология ғылымдарының докторы, Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты Т.Жанұзақов. Алматы, Ғылым 1989, 253 б. # Т.Жанұзақов. Есімдер сыры. Тайны имен. Алматы, 1974, 132 б. Алғысөз ретінде “Есімдеріміз қалай қойылған” мақала, одан соң ер және әйел есімдері жалпы алфавиттік тәртіппен беріліп, олардың білдірер мән-мағыналары қазақ және орыс тілдерінде түсіндірілген. # Т.Жанұзақ. Сіздің есіміңіз. Ваше имя? Алматы, 1989, 192 б. # О.А.Султаньяев. Понятные непонятности. Алматы, 1973, 62 с. Кітапша мектеп оқушыларына көмекші құрал ретінде арналған. # А.Әбдірахманов. Қазақстан этнотопонимикасы. - Алматы, “Ғылым”, 1979, 124 б. # Е.[[Есенгелді Әуелбекұлы Керімбаев|Керімбаев]]. Атаулар сыры. - Алматы: «Қазақстан» - 1984, 119 б. # Т.Джанузаков. Тюркская ономастика. Перспективы и развитие. - Алма-Ата: «Наука», - 1990]. # Т.Жанузаков, Т.В.Линко, В.У.Махпиров и др. Имена народов Казахстана. - Алма-Ата. - 1990, 110 с. # Рысбергенова Қ. Оңтүстік Қазақстан топонимдерін тарихи-лингвистикалық тұрғыдан зерттеу. - Алматы: «Ғылым» - 2000, 152 б. # Иманбердиева С. Қала тағамхана атаулары. *'''Сөздіктер''' # Е.Койчубаев. Краткий толковый словарь топонимов Казахстана. - Алма-Ата: «Наука», - 1974, 273 с. # Е.Қойшыбаев. Қазақстанның жер-су аттары сөздігі. – Алматы: «Мектеп»- 1985, 256 б. # Т.Жанұзақов, К.Есбаева. Қазақ есімдері. Казахские имена. Алма-Ата, «Наука» 1988, 478 б, 25 п.л. # Қазақстан географиялық атауларының сөздігі. Жезқазған обл. Жауапты редакторы – филология ғылымдарының докторы, *Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының лауреаты Т.Жанұзақов. - Алматы: «Ғылым», - 1990, 294 б. 20 баспа табақ. # Қазақстанның географиялық атаулары. Ақмола облысы. Жауапты редакторы Телғожа Жанұзақ. – Алматы: «Рауан» - 1998, 325 б. 19 б.т. # Қазақстан Республикасының топонимдері. Топонимия Республики Казахстан. (составители: Т.Жанузаков, К.К.Рысбергенова, Н.Б.Онгарбаева):- Алматы - 2001, 425 с., 25 п.л. Отв. редактор д.ф.н. Т.Жанузаков. # Телғожа Жанұзақ. Есімдер сыры. Тайны имена. - Алматы - 2004, 210 б. # Т.Жанұзақов. Есімдер сыры. Тайны имен. Алматы. 2004, 207 б. # Т.Жанүзақов, Қ.Рысбергенова. Қазақ ономастикасы: Жетістіктері мен" болашағы. «Азия», Алматы, 2004, 126 б. # Т.Жанұзақов. Қазақстан географиялық атаулары. Алматы облысы. Арыс, Алматы, 2005,252 б. # Т.Жанұзақов. Қазақ ономастикасы. Казахская ономастика. 1. - Алматы-Астана. «Іс Сервис»ЖШС,- 2006, 400 б. # Т.Жанүзақов. Қазақ ономастикасы. Атаулар сыры. 3. - «Дайк Пресс», - Алматы, 2007, 532 б. # Т.Жанұзақов. Қазақ ономастикасы. Топонимика.2. - Павлодар,- 2008, 238 б. # Т.Жанүзақов. Есіміңіз кім?Ваше имя? Ана тілі, - Алматы, - 2008, 168 б. # Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. 50 мыңға жуық сөз бен сөз тіркесі енген. Жалпы редакциясын басқарған Т.Жанұзақов. «Дайк Пресс», - Алматы, - 2008, 968 б. # Қазақ жер-су аттары. Энциклопедиялық анықтағыш. – Алматы: «Арыс», -2009 ???? # Қазақ кісі аттары. Энциклопедиялық анықтағыш. Алматы: «Арыс», - 2009 # Т.Жанұзақ. Жаңа кітабы 2010 == Фонетика бөлімінің еңбектері == # З.М.Базарбаева Типологическое исследование интонации вводных единиц (на материале французского, казахского и русского языков). Алма-Ата, 1991, 7 п.л. # З.М.Базарбаева Қазақ тілінің интонациялық жүйесі. Алматы, 1996, 11п.л. # З.М.Базарбаева Қазіргі қазақ тілінің интонация негіздері. Алматы, 2002, 12 п.л. (оқу құрал). # З.М.Базарбаева Строй казахского языка. Фонетика (коллектив авторов) 1991. # З.М.Базарбаева Қазақ грамматикасы (авторлар ұжымы). Алматы, 2002. # З.М.Базарбаева Некоторые аспекты реформирования казахского алфавита на основе латинской графики. Латын графикасы негізіндегі қазақ әліпби. Алматы, 2007. 218-222 бб. # З.М.Базарбаева Казахская интонация. Алматы, «Дайк-Пресс», 2008, 18 б.т. # З.М.Базарбаева Қазақ тілі: интонология, фонология. Алматы, «Жібек жолы», 2008, 20,5 б.т. # З.М.Базарбаева Казахско-русский справочник для широкого круга читателей. Алматы, 2010, 215 с. # Ә.Жүнісбек Қазақ грамматикасы. Астана, 2002 (сегментті фонетика бөлімі). # Ә.Жүнісбек Қазақ фонетикасы. Алматы, 2009. # А.Жунисбек Введение в сингармоническую фонетику. Алматы, 2009. # Ә.Жүнісбек Қазақша-орысша фонетикалық сөздік. Орал, 2009. # Ә.Жүнісбек Әліпби ауыстыруды жазу реформасына айналдыру керек. Орал, 2007. # А.Жунисбек Сингармонизм в казахском языке. Алма-Ата, 1980 # А.Жунисбек Гласные казахского языка. Алма-Ата, 1972. # А.Жунисбек Просодика слова в казахском языке. Алма-Ата, 1987 # А.Жунисбек Строй казахского языка. Фонетика (коллектив.) Алма-Ата 1992. # Қосқұрамды құрмалас сөйлем интонемалары мен интонациялық типтері. "Тілтаным", № 2, 2001. # Фазылжанова А. Құрмалас сөйлем интонациясы және өтем заңы // ҚР ҰҒА Хабаршысы, Тіл әдебиет сериясы. 1999. № 3; # Фазылжанова А. Қосқұрамды құрмалас сөйлем интонемалары мен интонациялық типтері // "Тілтаным", № 2, 2001; # Фазылжанова А. Қазақ тілінің орфоэпиялық сөздігі (75 000 сөз) (құрастырушылардың бірі, жауапты шығарушының бірі). Бас редакторы: Ә.Жүнісбек. Құрастырушылар: Н.Уәли, Қ.Күдеринова А., «Арыс», 2004 ж.; # Фазылжанова А. Қазақ орфоэпиясының сегментті және суперсегментті фонетикалық негіздері жайында // «Академик Рәбиға Сыздық және қазақ тіл білімі мәселелері». А., «Арыс», 2004 ж.; # Фазылжанова А. Қазақ тілінің орфоэпиялық анықтағышы (радио,-тележурналистерге арналған көмекші құрал) // Сөйлеу техникасы мен эфирдегі дыбысталған сөздің интонациясы (41-66 бб.); Қазақ тілі функционалды стильдеріндегі мәтіндердің айтылым үлгілері (Ғ.Әнеспен бірге) (66 - 76); Қысқаша орфоэпиялық сөздік (Н.Уәлиұлы, Қ.Күдериновамен бірге) (76 – 198 бб.). Алматы, «Арыс», 2004 ж.; # Фазылжанова А. Қазақ тілінің орфографиялық сөздігі (Жауапты редакторы мен құрастырушылардың бірі). Бас редакторы Р.Сыздық. А.: «Арыс», 2004; # Фазылжанова А. Ауызша тіл және жазба тіл бірліктерінің дискреттілігі // «Академик Ш.Ш.Сарыбаев және қазақ тіл білімі мәселелері». А., «Арыс», 2005 ж.; # Фазылжанова А. Онбестомдық «Қазақ әдеби тілінің сөздігі». І-ХV томдар (жауапты редакторының, авторларының бірі). Бас редакторлары Қ.Ысқақов, Н.Уәли. А.: «Арыс», 2006; # Фазылжанова А. Орфографиялық сөздік. (құрастырушылардың бірі). Жауапты редакторы Р.Сыздық. А.: «Арыс», 2007; # Фазылжанова А. Әзербайжан, Түркия, Өзбекстанның латын графикасы негізіндегі жаңа әліпбиге көшу тәжірибелерін ғылыми-лингвистикалық талдау // Қазақ әліпбиін латын графикасына көшіру туралы ғылыми зерттеулер А., 2007 ж.; # Фазылжанова А. «Рабочая тетрадь» (для начинающих самостоятельно изучать казахский язык) учебного комплекса «Тілашар» для самостоятельного изучения, изданного продюсерским центром Gala TV с видео и DVD форматным расширением, Алматы 2007. 15 б.т.; # Фазылжанова А. Мемлекеттік тілдің әлеуметтік беделін көтеру: лингоәлеуметтану аспектілері (Н.Уәлимен бірге)// Тілтаным, 2008, № 4; # Фазылжанова А. Мультимәдениеттілік және тілдік біргейлік // Туған тіл, 2009 ж., №1; # Фазылжанова А. «Орхон-енисей жазба ескерткіштеріндегі с-ш дыбыстарының қазіргі қазақ тіліндегі рефлекциясы» //«Өркениеттер диалогындағы түркі әлемінің рөлі» атты халықаралық ғылыми симпозиум материалдары, Алматы, 2009 ж.; # Фазылжанова А. Мемлекеттік тілді оқытудың ұлттық және тілдік бірегейлік аспектісіндегі жаңа тұжырымдамасы туралы // Қазақстан мектебі, 2009, №6; # Фазылжанова А. Тілтанымдық жаңартпалардағы <лат. innovation> білімдер жүйесін қазақ тілі пәнінің мазмұнына енгізудің маңызы // Р.Сыздықдың 85 жылдығына арналған «Әдеби тіл және қазақ тілінің өміршендігі» атты ғылыми-конференция жинағы. Алматы, 2009; # Фазылжанова А.Түркіаралық ротацизм және ламбдаизм мәселесі //Қазақ әдеби тілі тарихының өзекті мәселелері (Қ.Өміралиевтің 80 жылдығына арналған халықаралық конференция материалдары), Алматы, 2010; # Фазылжанова А. Мультимәдени қоғамдағы тілдік бірегейлік (лат.identikus): мемлекеттік тілді лингвомәдени-семиотикалық жүйелер негізінде меңгертудің лингвистикалық аспектісі // Мемлекеттік тіл ұлттық бірегейліктің негізі. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011; # А.Аманбаева Интонация – тілдік қарым-қатынас құралдарының бірі // Тілтаным. 2003, №1. # А.Аманбаева Суперсегментті фонетика жөнінде жалпы сипат // Тілтаным. 2003, №3. 53-55 бб. # А.Аманбаева Қазақ тіліндегі интонацияның прагматикалық негізі мен коммуникативті маңызы // БжҒМ ҰҒА Хабарлары, Филология сериясы. №1, 2004 ж. # А.Аманбаева Суперсегментті фонетика мен прагмалингвистиканың қазақ тіл біліміндегі алар орны // А.Байтұрсынұлының туғанына 130 жыл толуына арналған ғылыми жинақ. Алматы, 2004 ж. # А.Аманбаева Дайындықсыз еркін сөйлеу интонациясын эксперименттік жолмен зерттеу. «Академик Ә.Қайдар және қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері». А., 2004ж. # А.Аманбаева Сахнадағы сөйлеу тілінің нақыштары // Алматы қаласы бойынша Тіл департаменті өткізген «Терминология және тіл мәдениетінің мәселелері» атты ғылыми-практикалық конференция, А., 2006. # А.Аманбаева Түркі тіл біліміндегі морфонология құбылысының пайда болуы мен қызметі // Тілтаным 2008, №2. # А.Аманбаева Морфонология құбылысының түркі тілдеріндегі көрінісі. // Қ.Өмірәлиевтің 80 жылдығына орай ұйымдастырылған халықаралық ғылыми-теориялық конференция. А., 2010ж. # А.Аманбаева Қазақ тілі интонема модельдерінің прагмалингвистикалық сипаты // Тілтаным 2008, №1. # Ж.Жұмабаева Қазақ вокализмінің даму жолдары // ҚР ҰҒА Хабарлары №1 (155). –Алматы, 2006. –Б. 72-75. # Ж.Жұмабаева Түркі тілдеріндегі айырым белгінің (ашық/қысаң) тарихи сипаты // «Қазақ тіл біліміндегі функционалдық бағыт». –Алматы, 2006. –Б. 177-183. # Ж.Жұмабаева Орхон-Енисей ескерткіштеріндегі дауысты дыбыстардың көрінісі // «Академик Рәбиға Сыздық және қазақ тіл білімінің мәселелері». Алматы, –2004. –Б. 159-161. # Ж.Жұмабаева Қазақ фонетикасының зерттелу жайы // Тілтаным. №4 (16). – Алматы, 2004. –Б. 139-145. # Ж.Жұмабаева Көне түркі тілдеріндегі дауыстылардың сипаты // Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ хабаршысы. Филология сериясы. –Алматы. №7 (89). 2005. –Б. 41-44. # Ж.Жұмабаева Тарихи фонетика: дауыстылардың фонологизациялану құбылыстары // «Академик Ә.Т. Қайдар және тіл білімі мәселелері». –Алматы, 2004, –Б. 367-375. # Ж.Жұмабаева Түркі тілдеріндегі дауыстылардың даму тарихына қысқаша шолу // Ғ.Мұсабаев, М.Балақаев, І.Кеңесбаевтың 100 жылдығына орай ұйымдастырылған ғылыми-теориялық конференция. А., 2007. # Ж.Жұмабаева «Ә» дауысты фонеманың мәселесі. // Тілтаным. 2007, №2. # Ж.Жұмабаева Түркі тіліндегі дауыстылардың созылыңқы/қысқа белгілері // Тілтаным, №1 2008 ж. # Н.Оспанғазиева Қазақ фонологиясындағы айырым белгі теориясы. // «Тілтаным» журналы. 2008. №3. # Н.Оспанғазиева Қазақ тіл біліміндегі морфонологияның фонологиямен байланысу жолдары. // «Тілтаным» журналы. 2008. №4. # Н.Оспанғазиева Бірөлшемді және көпмөлшерлі айырым белгілер. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының Хабарлары 2008 ж. №5. # Н.Оспанғазиева Фонеманың зерттелуі жайында. «Профессон Н. Оралбай және тіл білі мен әдістеме ілімі» атты конференция материалдары. 2008 ж. # Н.Оспанғазиева Тарихи фонология ұғымы жөнінде. «Профессор С.М. Исаев: Қазақ тіл білімі мен әдебиеттанудың теориялық және әдістемелік мәселелері» атты халықаралық ғылыми конференциясының материалдар жинағы. 2008 ж. # Н.Оспанғазиева Қазіргі қазақ тілі фонетикасының зерттелу бағыттары. «Рухани-ғылыми мұра» тақырыбындағы республикалық ғылыми теориялық конференция материалдары. Алматы. 2008 ж. # Н.Оспанғазиева Фонема және оның айырым белгілері. Қазақстан Республикасы Ұлттық Ғылым Академиясының Хабарлары 2009 ж. №4. # Н.Оспанғазиева Фонема және морфонема. Аманжол Қошанұлы Қошановтың 75 жасқа толуына арналған «Ақпараттық-инновациялық парадигмасының қалыптасуы жағдайында Қазақстанның қоғамдық ғылымдары» атты халықаралық ғылыми конференциясының материалдар жинағы. 2009 ж. # Н.Оспанғазиева Түркі тілдеріндегі дауысты дыбыстар. ҰҒА академигі, филология ғылымдарының докторы Рабиға Сыздықтың 85 жылдығына орай өткізілген «Әдеби тіл және қазақ тілінің өміршеңдігі» атты ғылыми-теориялық конференцияның материалдары. 2009 ж. == Терминология бөлімінің еңбектері == # Тіл мәдениеті және баспасөз (ұжымдық еңбек). - Алматы: Ғылым, 1968, 160 б. # Айтбаев Ө. Аудармадағы фразеологиялық құбылыс. - Алматы: Ғылым, 1975. - 228 б. # Өрелі өнер (ұжымдық еңбек). - Алматы, 1976, - 126 б. # Сөз өнері (ұжымдық еңбек). - Алматы: Ғылым, 1978, 7 б.т. # «... ұлт саясатын бұрмалаушылар». - Алматы: Ғылым, 1981 # Қазақ терминологиясының мәселелері (ұжымдық еңбек). - Алматы: Ғылым, 1986, 10 б.т. # Аударманың лексикалық-стилистикалық мәселелері (ұжымдық еңбек). - Алматы: Ғылым, 1987. 10 б.т. # Айтбаев Ө. Қазақ терминологиясының дамуы мен қалыптасуы. - Алматы: Ғылым, 1988. - 208 б. # Термин және олардың аудармалары (ұжымдық еңбек). - Алматы: Ғылым, 1990. 12 б.т. # Айтбаев Ө. Қазақ сөзі (қазақ терминдерінің негіздері). – Алматы: Рауан, 1997. - 240 б. # Айтбаев У. Основы казахской терминологии. Изд. «Арыс», Алматы, 2000. – 198 стр. # Айтбаев Ө. Қазақ тіл білімінің мәселелері. – Алматы, «Арыс» баспасы, 2007, 45 б.т. # Құрманбайұлы Ш. Алаш және терминтану. – Алматы, «Ел-шежіре». ҚҚҚ. 2008, - 240 б. # Құрманбайұлы Ш. Терминқор қалыптастыру көздері мен терминжасам тәсілдері. Алматы: «Сөздік-Словарь», 2005. – 240. # Құрманбайұлы Ш. Терминтану. Оқу құралы. – Астана, 2009. - 160 б. # Құрманбайұлы Ш, Жұбаева О. Терминология мәселелері. І т. «1С-Сервис» ЖШС, 2006. - 288 б. # Құрманбайұлы Ш. Е.Әбдірәсілов, Ә.Әміров. Терминология мәселелері. ІІ т. «1С-Сервис» ЖШС, 2006. - 288 б. # Айдарбек Қ.Ж. Қазақ терминологиялық аталымының ономасиологиялық негіздері. – Алматы: «Мемлекеттік тілдерді дамыту институты», 2010. - 364 б. # Қазақша-орысша қоғамдық ғылымдар терминдерінің сөздігі. Орысша-қазақша қоғамдық ғылымдар терминдерінің сөздігі (ұжымдық еңбек). – Алматы, фирма «Орнак» ЖШС. 2010. - 656 б. # Терминдік бірліктердің лексикалық және т.б. тілдік бірліктерден айырым және ұқсас белгілері // «Мемлекеттік тіл саясаты: терминология, аударматану, ресми құжат тілі» атты халықаралық ғылыми теориялық конференция. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2007 ж. 25-27 бб. # Қошке Кемеңгерұлы мұрасының ұлттық терминқор қалыптастырудағы рөлі // Теоретические и практические аспекты обучения языкам и литературе (выпуск XX). –Т.:ТДЮИ нашриети, 2010. 90-95 бб. # Термин дефинициясы турасында // Қазақ ұлттық университетінің Хабаршысы. 2010. №3 106-110 бб. # Кейбір лингвистикалық терминдерді стандарттау жайында // Тілтаным 2010 №2. 61-65 бб. # Қошке Кемеңгерұлы және химия терминдері // Терминологиялық хабаршы. 2010. №2. 4-14 бб. # Стандарттау және қазақ терминологиясы. Қазіргі қазақ грамматикасы мен терминологиясын зерттеудің негізгі бағыттары. – Алматы, 2010. 203-207 бб. # Ғұн дәуіріндегі түркілік атақ-лауазымдар туралы // «Қазақ тіл білімі мен түркітану мәселелері» атты халықаралық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы: Жібек жолы, 2007. – ББ 278-281. # Қазақ халқының битану дәстүріне мәдени-философиялық талдау (Л.Асқармен бірге) // Философия. Мәдениет. Ойлау. ІV Қасымжанов оқулары: Халықаралық ғылыми конференция материалдары. – Алматы, 2008. – ББ 229-236. # Қазақтың бұрынғы ел басқару құрылымына қатысты кейбір атаулар // Терминологиялық хабаршы. – Астана, 2009. – №2(28). – ББ 31-38. # Қазақ терминологиялық қорын қалыптастырудың және реттеудің лингвоәдістанымдық принциптері // Профессор Ж.А.Манкееваның 60 жылдығына арналған республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2010. # Атақ-лауазымға қатысты атаулардың мақал-мәтелдердегі тілдік репрезентациясы және уәжділігі // Көрнекті тілші ғалым, белгілі түркітанушы Құлмат Өмірәлиевтің туғанына 80 жыл толуына арналған халықаралық дөңгелек үстел материалдары. – Алматы, 2010. # Киноаударма мәтінінің фонетикалық талдануы // Қазақ тіл білімінің өзекті мәселелері. – Алматы : «Кие», 2009. – 78-83 бб. # Терминдердің көркем мәтіндегі қолданыс ерекшелігі //Қазіргі қазақ грамматикасы мен терминологиясын зерттеудің негізгі бағыттары. – Алматы, 2010. – 241-245 бб. # Ғылыми мәтіндерден терминдерді іріктеу мақсаты // Тіл және мәдениет: тілдің антроөзектілік парадигмасы. Алматы: А.Байтұрсынұлы атындағы Тіл білімі институты, 2010. – 89-93 бб. # Терминдерді біріздендіру, реттеу және сөздіктерде беру жайында. Тілтаным. №№1-2 – Алматы, 2011. # Терминжасам және кейбір сөздердің қолданылуы туралы. Тілтаным. №№ 3-4. – Алматы, 2011. == Грамматика бөлімінің басты еңбектері == '''Ұжымдық еңбек''' # Қазақ грамматикасы. – Астана, 2002. -784 б. # Грамматиканың өзекті мәселелері. – Алматы: «Арыс», 2007. - 482 б. # Қазақ тілінің функционалды грамматикасы //Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005жж.). - Алматы, 2007. 94-135-бб. # Қазақ тілінің функционалды грамматикасы. - Алматы: «Сөздік/Словарь», 2010. 1-кітап. 720 б. # Қазақ тілінің функционалды грамматикасы. - Алматы: «Дайк-Пресс», 2012. 2-кітап. 830 б. == Лексикология бөлімінің басты еңбектері == # Жанпейісов Е.Н. Қазақ прозасының тілі. – Алматы, 1968. # Жанпеисов Е.Н. Этнокультурная лексика казахского языка (на материалах произведений М.Ауезова). – Алма-Ата, 1989. # Хусаин К.Ш. В.В.Радлов и казахский язык. – Алма-Ата, 1981. # Хусаин К.Ш. Звукоизобразительность в казахском языке. – Алма-Ата, 1988. # Хұсайын К.Ш. Дыбысбейнелеуіштік теориясының негіздері. – Алматы, 2009. # Манкеева Ж.А. Реконструкция первичных корней глагольных основ казахского языка. – Алма-Ата, 1991. # Манкеева Ж.А. Мәдени лексиканың ұлттық сипаты. – Алматы, 1997. # Манкеева Ж.А. Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың танымдық негіздері. ¬–Алматы: Жібек жолы, 2008. # Манкеева Ж.А. Қазақ тіліндегі байырғы түбірлерді жаңғырту. – Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту орталығы, 2010. # Манкеева Ж.А. Қазақ филологиясы: егіз негіз (ғылыми мақалалар жинағы). –Алматы: Арыс, 2010. # Бизақов С. Тілдік норма және варианттылық. – Алматы, 1997. # Қазақ грамматикасы. Фонетика, сөзжасам, морфология, синтаксис. – Астана, 2002 (авторлар бірлестігі). # Бизақов С. Көңіл-күй лебіздері. – Алматы, 2007. # Бизақов С. Синонимдер сөздігі. – Алматы, 2007. # Бизақов С. Қазақ тілі қандай тіл? – Алматы, 2010. # Ғабитханұлы Қ. Қазақ мифологиясының тілдегі көрінісі. – ҚХР, Пекин, 2011. # Әмірбекова А. Қазіргі қазақ тіл біліміндегі жаңа бағыттар. – Алматы, 2011 # Тілтанымдық зерттеулер (2003-2005 жж.). – Алматы, 2007. # Профессор Ж.А.Манкееваның 60 жасқа толу мерейтойына арналған «Тіл және мәдениет: тілдің антропоөзектік парадигмасы» атты республикалық ғылыми-теориялық конференция материалдары. – Алматы, 2010 және т.б. '''Қазақстанның тәуелсіздік алғаннан кейінгі жарық көрген ғылыми еңбектер''': # Манкеева Ж.А. Реконструкция первичных корней глагольных основ казахского языка. ¬¬– Алма-Ата: Гылым, 1991. – 154 с. # Манкеева Ж.А. Мәдени лексиканың ұлттық сипаты. – Алматы: Ғылым, 1997. – 272 б. # Манкеева Ж.А. Қазақ тіліндегі этномәдени атаулардың танымдық негіздері. ¬– Алматы: Жібек жолы, 2008. – 355 б. # Манкеева Ж.А. Қазақ тіліндегі байырғы түбірлерді жаңғырту. – Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту орталығы, 2010. – 212 б. # Манкеева Ж.А. Қазақ филологиясы: егіз негіз (ғылыми мақалалар жинағы). – Алматы: Арыс, 2010. – 520 б. # Хұсайын К.Ш. Дыбысбейнелеуіштік теориясының негіздері. – Алматы: Жібек жолы, 2009. ¬– 368 б. # Бизақов С. Сөз нұсқалары және балама атаулар. – Алматы: Самара-Принт, 2008. # Ғабитханұлы Қ. Қазақ мифологиясының тілдегі көрінісі. – ҚХР, Пекин, 2011. # Әмірбекова А.Б. Қазіргі қазақ тіл біліміндегі жаңа бағыттар. – Алматы. Елтаным баспасы, 2011. – 200 б. [[Санат:Шығармалар]] [[Санат:Тізімдер]] ivlre215b2xkr5qk34yix0f2y8vvio7 Ерлан Жүніс 0 535393 3594732 3556093 2026-04-28T15:16:10Z ~2026-25904-53 180541 Ол сол себепті ақын болдыы 3594732 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) - ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М. Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} # Ерлан Жүніс педагогтардың отбасысында дүниеге келген {{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 97dthveblk7gt5ysyvwpei8knaauhjc 3594767 3594732 2026-04-28T17:05:19Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-25904-53|~2026-25904-53]] ([[User talk:~2026-25904-53|т]]) өңдемелерінен [[User:Quinlan83|Quinlan83]] соңғы нұсқасына қайтарды 2333241 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) - ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М. Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 7mznqb6h8g5tqqfpjmgai52r63nuld4 3594778 3594767 2026-04-28T17:18:10Z ~2026-25742-71 180556 Ерлан Жүніс керемет адам 3594778 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) - ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М. Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}1.Ерлан Жүніс зияткер оқу орталығының негізін қалаушылардың бірі 2. Қарақат лох{{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] r4nxrc8q4a4c6pmyvgx68gtfl5acibh 3594781 3594778 2026-04-28T17:24:32Z ~2026-25894-29 180557 Дереккөз 3594781 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) - ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М. Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}{{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 5o1ruy28bdwik6bvx0ledjckp1gt8x1 3594791 3594781 2026-04-28T17:35:56Z 1nter pares 146705 3594791 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) — ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М.Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 6zjodf3ygn2k1sgnic5ssmutgc5tef9 3594793 3594791 2026-04-28T17:36:16Z 1nter pares 146705 "[[Ерлан Жүніс]]" бетін қорғады ([Өңдеу=Тек администраторларға рұқсат ету] (аяқталу мерзімі — 17:36, 2026 ж. мамырдың 28 (UTC)) [Жылжыту=Тек администраторларға рұқсат ету] (аяқталу мерзімі — 17:36, 2026 ж. мамырдың 28 (UTC))) 3594791 wikitext text/x-wiki '''Ерлан Жүніс''' ([[7 қараша]] [[1984 жыл]] [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]]) — ақын. Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі, Мемлекеттік «Дарын» Жастар сыйлығының лауреаты. М.Х. Дулати атындағы Тараз Мемлекеттік университетінің «Әлем тілдері» факультетін «әдебиетші, филолог» мамандығы бойынша тәмәмдаған. * 2001 жылы «Абай оқуларынан» Бас жүлде алған * 2006 жылы Халықаралық «Шабыт» фестивалінде Президент Кубогі және Гран-При иеленген. * 2009 жылы Баянауыл тақырыбында жазған «Үздік журанлист» Алтын белгісін алған. * 2012-2013 жылдардағы Мемлекеттік Стипендия иегері. 2001 жылы «Жыр-Перзент», 2011 жылы «Киелі түндердің дұғасы», 2013 жылы «Хауас», 2014 жылы «Ғаусар», 2015 жылы «Үміт жырлары» жыр кітаптары жарық көрген. Жамбыл облыстық «Ақ жол», «Ар-Ай» газетінде, Республикалық «Қазақ әдебиеті», «Айқын» газеттерінде, Қазақстан Жазушылар одағында әдеби консультант қызметтерін атқарған. Қазір ҚР Ұлттық академиялық кітапханасы жанынан құрылған «ТӘЖ» (Тәуелсіздік. Әдебиет. Жастар) әдеби-интеллектуалды клубының жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:17 қарашада туғандар]] [[Санат:1984 жылы туғандар]] [[Санат:Жамбыл ауданында (Алматы облысы) туғандар]] [[Санат:Қазақстан ақындары]] [[Санат:Дарын мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 6zjodf3ygn2k1sgnic5ssmutgc5tef9 Уикипедия:Уикидеңгей 4 537752 3594982 3594312 2026-04-29T05:00:20Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3594982 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="95358" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 95 358] | data-sort-value="1076" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1076] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86306" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 306] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84034" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 034] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="80905" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 80 905] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55506" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 506] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="48148" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 48 148] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="23247" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 23 247] | data-sort-value="43" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 43] |2023-12-17 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="21258" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 21 258] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="18694" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 18 694] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="16949" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 16 949] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="16548" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 16 548] | data-sort-value="103" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 103] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16067" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 067] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13716" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 716] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11103" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 103] | data-sort-value="56" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 56] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10025" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 025] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8361" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8361] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8335" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8335] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8187" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8187] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="7898" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 7898] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="7792" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 7792] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7361" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7361] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7030" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7030] | data-sort-value="21" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 21] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6703" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6703] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4321" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4321] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4166" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4166] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3396" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3396] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3347" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3347] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3117" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3117] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="2857" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 2857] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2479" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2479] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2473" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2473] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2447" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2447] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2116" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2116] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="1986" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 1986] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="1778" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 1778] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1597" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1597] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1519" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1519] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1503" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1503] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1215" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1215] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1139" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1139] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1096] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1022" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1022] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 723] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="697" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 697] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="663" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 663] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="660" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 660] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="640" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 640] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="617" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 617] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="615" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 615] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="558" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 558] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="553" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 553] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 518] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] 3cogpj9fgmxd9d0c54bw4j68i6e1xoi Супияз 0 544053 3594528 3594476 2026-04-28T12:00:30Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:Kmoksy|Kmoksy]] соңғы нұсқасына қайтарды 2416930 wikitext text/x-wiki {{Taxobox |name = Супияз |image = Blausternchen 2.jpg |image_caption = ''Scilla siberica'' |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Дара жарнақтылар]] |ordo = [[Asparagales]] |familia = [[Қасқыржемдер тұқымдасы|Asparagaceae]] |subfamilia = [[Scilloideae]] |tribus = [[Hyacintheae]] |genus = '''''Scilla''''' |genus_authority = [[Carl Linnaeus|L.]] |subdivision_ranks = түрлері |subdivision = 50-80 түрі белгілі }} '''Супияз''' ({{lang-la|Scilla}}) – [[Қасқыржемдер тұқымдасы|қасқыржемдер]] тұқымдасына жататын көпжылдық өсімдік. Қазақстанда Қаратау мен Батыс Тянь-Шаньның тау беткейлерінде өсетін бір түрі- пушкиния С-ы (S.puschkinioides) кездеседі. Оның биіктігі 5-20 см. Сабағы жіңішке, ұзын жапырағы (ені 0,3-1 см) тамырына жанаса орналасады. 2-8 гүлі топталып, қалқанша гүлшоғырын құрайды. Гүлдері негізінен көкшіл, кейде ашық түсті, гүл бөліктерінің ортасында көк жолағы болады. Аталығы гүлсерігінен қысқа, көкшіл, тозаңдығы ұзынша. Сәуір-мамыр айларында гүлдеп, жеміс салады. Қорапшасы домалақ, көп тұқымды.С. – ерте көктемде әсемдік өсімдік. == Дереккөздер == {{дереккөздер}}«Қазақстан» Ұлттық энциклопедия. /Бас ред.Б.Аяған. 8 том. Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», Алматы, 2006. [[Санат:Қасқыржемдер]] r0d31yxd17z7sayvurzx9jxc8qesvgf Николай Васильевич Петров 0 545769 3594848 2965171 2026-04-28T19:14:16Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594848 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі =Николай Васильевич Петров |шынайы есімі = |сурет = |сурет ені = |сурет атауы =Петров Николай Васильевич |туған кездегі есімі = |туған күні =03.07.1890 |туған жері =[[Екатеринбург]], Ресей империясы |қайтыс болған күні =29.09.1964 |қайтыс болған жері =[[Мәскеу]], [[КСРО]] |мамандығы = театр режиссеры, [[профессор]] |азаматтығы ={{RUS}} {{USSR}} |белсенді жылдары =1945-1910 |бағыты = |киностудия = |марапаттары =РСФСР халық әртісі (1945)<br />Еңбек Қызыл Ту ордені<br />Сталиндік сыйлықтың иегері ([[1948]])<br />2 [[орден]] және [[медаль]]дармен марапатталған. |imdb_id = |сайты = }} '''Петров Николай Васильевич''' (03 маусым [[1890]], [[Екатеринбург]] - 29 қыркүйек [[1964]], [[Мәскеу]]) - Кеңес Одағының театр режиссері, РСФСР халық әртісі (1945 жыл)<ref>''Уварова Е. Д.'', [http://books.google.ru/books?id=_cSwa5A9uecC&lpg=PA272&vq=Нар.%20арт.%20РСФСР&dq=Нар.%20арт.%20рсфср&hl=ru&pg=PA500#v=onepage&q&f=false Эстрада в России. XX век: энциклопедия.] — {{М}}: Olma Media Group, 2004. — 861 с. — С. 500 ISBN 5-224-04462-6</ref>, бірінші дәрежедегі Сталин сыйлығының иегері<ref name="rdt">Русский драматический театр: Энциклопедия / Под общ. ред. М. И. Андреева, Н. Э. Звенигородской, А. В. Мартыновой и др. — М.: Большая Российская энциклопедия, 2001. — 568 с.: ил. ISBN 5-85270-167-X (стр. 352)</ref><ref name="bse19">[http://slovari.yandex.ru/~книги/БСЭ/Петров%20Николай%20Васильевич/ Петров Николай Васильевич]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Большая Советская энциклопедия. Гл. ред. А. М. Прохоров, 3-е изд. Т. 19. 1975. 648 стр., илл.; 29 л. илл. и карт. (стб. 1439)</ref>, [[Владимир Иванович Немирович-Данченко|В.И.Немирович-Данченконың]] шәкірті.Режиссура жайлы мақалалар мен кітаптардың авторы. == Өмірдерек== * [[1945]] жылы - РСФСР халық артисі * [[1946]] жылы - Өнер тану ғылымының докторы, профессор * [[1908]] - [[1910]] жылдары - [[Мәскеу]] Көркем театрының режиссерлік класында оқыған * [[1910]] - [[1933]] жылы - Александрин театрында қызмет етті * [[1927]] жылы - Вс. Ивановтың «Броне-поезд 14-69-ын»пьесасын қойды * [[1930]] - [[1931]] жылдары - А.Н.Афиногеновтың «Әпендесі» мен «Қорқынышн» т.б. пьесаларды қойды * [[1939]] - [[1948]] жылдары - Бұдан кейін харьковтың орыс драма театрында қызмет етті * [[1956]] жылы - [[Александр Сергеевич Пушкин|А.С.Пушкин]] атындағы театрда қызмет етті * [[1910]] жылдан - педагогикалық қызметпен айналысып, Гитис-тің актерлік және режиссерлік факультетін басқарды == Қойылған спектальдері == === Үлкен драммалық театр === * [[1921]] — «Синяя птица» М. Метерлинка * [[1921]] — «Двенадцатая ночь» У. Шекспира * [[1921]] — «Рюи Блаз» В. Гюго * [[1922]] — «Земля» В. Я. Брюсова; === Александр театры === * [[1922]] — «Ночь» Мартине * [[1923]] — «Как важно быть серьезным» О. Уайльда * [[1923]] — «Идеальный муж» О. Уайльда * [[1924]] — «Сарданапал» Дж. Байрона * [[1925]] — «Яд» А. В. Луначарского (К. П. Хохловым бірігумен) * [[1926]] — «Пугачёвщина» К. А. Тренёва (Л. С. Вивьеном және К. П. Хохловым бірігумен) * [[1926]] — «Конец Криворыльска» Б. С. Ромашова * [[1927]] — «Штиль» В. Н. Билль-Белоцерковского * [[1927]] — «Ревизор» Н. В. Гоголя * [[1927]] — «Бронепоезд 14-69» Вс. В. Иванова * [[1929]] — «Огненный мост» Б. С. Ромашова * [[1930]] — «Ярость» Е .Г. Яновского * [[1930]] — «Чудак» А. Н. Афиногенова * [[1930]] — «Рельсы гудят» В. М. Киршона * [[1931]] — «Страх» А. Н. Афиногенова === Харьков орыс драмма театры === *[[1933]] — «Чужой ребёнок» В. В. Шкваркина *[[1934]] — «Вишнёвый сад» А. П. Чехова *[[1935]] — «Далёкое» А. Н. Афиногенова === Мәскеу транспорт театры === *[[1940]] — «Со всяким может случится» Б. С. Ромашова *[[1941]] — «Машенька» А. Н. Афиногенова === Мәскеу Сатира театры === *[[1951]] — «Пролитая чаша» Ван Ши-фу (В. Н. Плучеком біріккен) *[[1952]] — «Потерянное письмо» И. Л. Караджале (В. Н. Плучеком біріккен) *[[1953]] — «Баня» В. В. Маяковского (В. Н. Плучеком және С. И. Юткевичем біріккен) === А.С.Пушкин атындағы Мәскеу драмма театры === *[[1956]] — «Игрок» по Ф. М. Достоевскому == Қосымша қойылымдары == *[[1937]] — «Правда» А. Е. Корнейчука (Мәскеу Революция театры) *[[1947]] — «Великая сила» Ромашов, Борис Сергеевич (Кіші театр, К. А. Зубовыммен бірігіп) *[[1958]] — «Баня» В. В. Маяковского (Берлин театры «Volksbühne» нем. Freie Volksbühne Berlin) == Шығармалары == *«Режиссер читает пьесу». Л., [[1934]]; *«Встречи с драмматургами», М., [[1957]]; *«50 и 500», М., [[1960]] *«Режиссер в театре», М., [[1961]] *«Пути к творчеству», М., [[1963]] == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.personbio.com/view_post.php?id_info=1976/ Петров, Николай Васильевич]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:3 шілдеде туғандар]] [[Санат:Екатеринбургте туғандар]] [[Санат:Ресей театр режиссёрлері]] [[Санат:КСРО театр режиссерлері]] [[Санат:Сталиндік сыйлықтың иегерлері]] [[Санат:Еңбек Қызыл Туы орденінің иегерлері]] 8hvnx6b9cqpp3c3tgdd6wpn8va4n5tp Сутартар тұқымдасы 0 552237 3594534 3594455 2026-04-28T12:02:32Z 1nter pares 146705 3594534 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = Сутартар тұқымдасы | image =Dusky_moorhen442.jpg | image_width = 250px | image_caption = Dusky moorhen, Gallinula tenebrosa | regnum = [[Жануарлар]] | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Құстар]] | ordo = [[Gruiformes]] | familia = [[Сутартар тұқымдасы]] | subfamilia = | genus = | genus_authority = | subdivision_ranks = | subdivision = }} '''Сутартар тұқымдастар''' ({{lang-la|Rallidae}}) — 119-дан 165-ке дейін түрлері бар тырнатәріздес құстар ({{lang-la|Gruiformes}}) отрядының ішіндегі ең үлкен тұқымдас құстар. Түрлер санының осындай шашыраңқы болуына жүйелеу топтарының күрделілігі себепкер болды. Сутартар құстардың дене мөлшері орташа (20–30 грамнан 1,5–2 килоға дейін, негізгі массасы 100–200г), денесі екі қапталынан қысыңқы келеді. Қанаты - қысқалау және дөңгеленген, жабын қауырсындары - жұмсақ және қопсыңқы. Қоректі талғамайды. Құрлықтағы және судағы қалың өсімдіктер болуын да ұнатады, ылғалды биотоптар әрқашан тиімділік жасайды. Ашық орындарда сирек шығады және сақ құстар, нашар және зауықсыз ұшады, оның есесіне жақсы жүгіріп, жақсы жүзеді. Көптеген түрлерінің құйрықасты қауырсындары ашық реңді болып келеді. Ол белгі беріп, қалың қопамен байланыс жасау қызметін аткарады. Дауыс ерекшелігі де байланыс ұстауына себепкер болады. Қазақстанда 8 түрді қамтитын 6 туыстас бар. [[Санат:Сутартарлар]] a56kfyzsv31u1hzp0c1byjde4iry0j4 Вон Бин 0 553548 3594689 3527851 2026-04-28T14:46:23Z Sagzhan 29953 /* Фильмографиясы */ 3594689 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Вон Бин |шынайы есімі = Ким До Джин (김도진) |сурет = Won Bin from acrofan.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 10.11.1977 |туған жері = Чонсон, Оңтүстік Корея |бойы = 178 см |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |мамандығы = |азаматтығы = {{Мемлекет туы|Корея Республикасы|өлшем=50|жоқ}} Корей |мансап = 1996 – қазіргі шақ |бағыты = Драма, криминал, триллер, мелодрама, махаббат тарихы |киностудия = |марапаттары = BaekSang Arts Awards бағдарламасында «Ең үздік бастапқы телеәртіс» номинациясы |imdb_id = ID 1047193 |сайты = }} '''Вон Бин''' — ({{lang-ko|원빈}}, [[1977 жыл]]дың 10 қарашасында Чонсонда туған) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяның]] атақты әртісі және моделі. ==Мансапқа дейінгі жылдар== Вон Бин Оңтүстік Кореяның Чонсон уездінің шығысындағы Канвонда ауылында туылып, балалық шағын сол жерде өткізді. Бес баланың ішіндегі бесіншісі, бір ағасы және үш әпкесі. Оның әкесі – шахтада, ал анасы – фермада жұмыс жасады. Таулы жерде өмір сүретін әдеттегі балалар секілді, ол да көп уақытын ойынға жұмсайтын. Вон Бин интервьюында «Мен үйге күн бату кезіндегі қараңғылықта бетімді шаң басқан күйі келетінмін» дей айтқан. Ол кішкентай кезінде ұялшақ, тұйық, тыныш болған және ол мінездер қазіргі күнге дейін сақталған. Көп сөйлемейтін адам болғанымен, ол жеңіл атлетикада керемет нәтижелер көрсетуде. Қазір Вон Бин тэквандомен айналысуда және ол 3 деңгейлі қара белбеуге ие. Кішкентай кезінде автомобиль және мотоцикл жарыстарына деген қызығушылықтың әсерінен автожөндеуші болғысы келген. Вон Бин Чончун-дағы автомобиль және техниканы жөндеуге үйрететін “технология және техника” жоғарығы мектебінде оқыды. ==Мансап== [[1995 жыл]]дың қараша айында кабелді ТВ станциясы жаңа әртістерді іздеп, жалдап жатырды. Вон Бин тексерістен өтіп, жоғары мектептің соңғы семестрдегі оқуына қабылданды. Ол станцияның басты ғимаратында актерлік шеберлікке оқытылып, бірнеше драмаларда түсіріле бастады. Келесі айда Вон Бин актерлік шеберлігінің агенттігімен келісім шарт жасады. Вон Бин [[1997 жыл]]ы «Ұсыныс» драмасында қосалқы рөлмен дебют жасады. [[1998 жыл]]ғы «Назар аудар, марш» бағдарламасындағы рөлі көрермендермен жақсы бағаланды. «Назар аудар, марш» бағдарламасынан кейін, Вон Бин демалыс алып, [[1998 жыл]]ы актерлік шеберлігін дамыту үшін Пэкче өнер институтына түсті. [[1999 жыл]]ы Вон Бин көгілдір экранға «Кванги» топтамасы (сериал) арқылы шығып, көрермендерге «көп уәде беруші әртіс» ретінде танылды. ==Фильмографиясы== ''Фильмдер'' * [[2001 жыл|2001]]: Зеңбіректер және мылжыңдар * [[2004 жыл|2004]]: 38-ші қатар * 2004: Менің ағам * [[2009 жыл|2009]]: Ана * 2010: [[Ағай (фильм)|Ағай]] ''Теледидарлық топтамалар (сериалдар)'' * [[1997 жыл|1997]]: Ұсыныс * [[1998 жыл|1998]]: Назар аудар, марш * [[1999 жыл|1999]]: Кванги * 2000: Кішкентай бекет * [[2000 жыл|2000]]: Ккокджи * 2000: Менің жүрегімдегі күз (Күз ертегісі) * [[2002 жыл|2002]]: Достар == Кітаптар == * 2000: «dream in HEAVEN» (АСПАНДАҒЫ арман),(2000 жылдың желтоқсанында Кореяда және 2002 жылдың наурызында Жапонияда шығарылды) – [[Бали]], [[Индонезия]] және [[Корея]]да жасалған 100 бетті құрайтын фото-эссе. * 2002: «WWW-Wonbin Wide pinup Web», (2002 жылдың қыркүйегінде Жапонияда шығарылды) – 40 бетті құрайтын фото-эссе. * [[2005 жыл|2005]]: «Вон Бинмен жылына 28 күн», Premium жиынтық – (2005 жылдың ақапанында Жапонияда шығарылған), – 60 минуттық DVD және 144 беттен, фото және өзінің өмірі туралы, Чехия, Япония, Кореяға фототүсірілім үшін барғандағы саяхатын сипаттау эсселерінен құралған. * [[2006 жыл|2006]]: «Ардақты Вон Бин», фото-эссе (2006 жылдың мамырында Жапонияда шығарылған) – Вон Биннің суреттерімен, жанкүйерлерге күнделік жазу үшін керекті дизайн және эссе. == Сәнді брендтердің өңі == * [[1999 жыл|1999]]: Clride, Yell * [[2000 жыл|2000]]: Clride, Jambangee * [[2001 жыл|2001]]: Jambangee, Ziozia * [[2002 жыл|2002]]: Ziozia, GIA, Marui 0101 универмагының (Япония) Visaruno * [[2003 жыл|2003]]: GIA, C.O.A.X., Marui 0101 универмагының (Япония) Visaruno * [[2004 жыл|2004]]: Omphalos, Ziozia * [[2005 жыл|2005]]: Ziozia * [[2008 жыл|2008]]: Ziozia * [[2010 жыл|2010]]: Hang Ten, Basic House == Марапаттары == '''Жеңімпаз''' * 1999: KBS Drama Acting Awards — Кванги үшін үздік әртіс * 2000: KBS Drama Acting Awards — Ккоджи және Күз ертегісі үшін актерлік шеберліктің басымдылығы * 2001: Пэксан өнерінің 37-ші марапаттау рәсімі — Ккоджи және Күз ертегісі үшін үздік әртіс * 2002: Гаухар тасты арман – BVLGARI (Жапония) марапаты * 2004: Чунса киноөнерінің 12-ші мақтау рәсімі — 38-ші қатар үшін үздік әртіс * 2004:Алтын Киноның 27-ші фестивалі — 38-ші қатар үшін үздік әртіс * 2010: Әйгілі Қоңыраудың 47-ші мақтау рәсімі — Ешқайдағы адам үшін үздік әртіс * 2010: Әйгілі Қоңыраудың 47-ші мақтау рәсімі — Ешқайдағы адам үшін танымалдылық мақтауы * 2010: Корейлік Киноның 8-ші мақтау рәсімі — Ешқайдағы адам үшін үздік әртіс * 2010: Көк Айдаһардың 31-ші мақтау рәсімі — Ешқайдағы адам үшін танымалдылық мақтауы [[Санат:Оңтүстік Корея актерлері]] [[Санат:10 қарашада туғандар]] 6nzwlfahakza4cbw7i50ax6lqfzoufk Оқушы 0 556396 3594613 3577923 2026-04-28T13:52:17Z Janugyl 180535 пункт қосылды 3594613 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Singapore schoolgirl.jpg|нобай|оңға|Сингапурдағы мектеп оқушысы]] '''Оқушы''' немесе '''білім алушы''' — белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады. == Мектептегі оқушының құқығы == === Мектеп үстіндегі оқушының құқығы === * Баланың мектептік сабақтарды игреуге құқығы бар. * Баланың жеке ақпаратын оқытушыға айтпауға құқығы бар. * Оқытушының оқушыға балағат сөз айтуға құқығы жоқ. * Бала тыныш әрі сабырлы сабақта отыруға құқығы бар. * Бала өзіне лайықты баға алуға құқығы бар.Оқушы баланың бағасын көтеруге немесе түсіруге құқығы жоқ. * Оқушы өз ойын айтуға құқығы бар. * Оқушы және басқа да адамдар оқушының жеке заттарына тиісуге құқығы жоқ. * Қоңырау уақыты болғанда оқытушы балалардың уақытын алмауға құқылы. Әрбір оқушы қоңырау уақытында демалуға құқығы бар. === Сабақ үстіндегі оқушының міндеті === *Бала қандай баға алғанын білуге құқылы. * Бала сабақ тақырыбына сай өз ойын айтуға құқылы. * Бала сабақ уақытында оқытушыдан сұранып, сыртқа шығуға (әжетханаға, су ішуге, т.б себептер) құқысы бар * Егер оқытушы жалған ақпарат алса оқушы оқытушының қатесін түзеуге құқысы бар. * Оқытушы әр балаға бірдей қарауы керек және әр бала өз сұрағына жауап алуына құқысы бар * Белгілі бір мәселе бойынша өз ойын айтуға құқысы бар === Денсаулыққа байланысты оқушының міндеттері === * Оқушы сапалы әрі тегін медициникалық көмек алуға құқығы бар. * Әрбір жер оқушы үшін таза болуы қажет. * Оқушы өз деңгейінен жоғары дауыс шығармауы қажет. * Мектеп температурасы оқушылар үшін ыңғайлы болу керек. * Оқушылар ішетін ас дәмді әрі денсаулыққа пайдалы болу керек. * Оқушының гигиенасы үшін мектепте барлық жағдай жасалуы қажет. == Мектептегі оқушының міндеттері == * Кез-келген оқушы мектеп мүшелерін құрметтеуге тиіс. * Әрбір оқушы мектеп мүшелерімен көрісуі қажет. * Оқушы сабаққа белсенді қатысуы тиіс. * Оқушы мектепке келмеген жағдайда оқытушыға себебін түсіндіруі керек. * Әрбір оқушы мектеп заңдарын орындауы қажет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Педагогика]] [[Санат:Оқушы]] lmq5by160urdbqv2a7m899z9lys0b1b 3594771 3594613 2026-04-28T17:08:19Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3315631 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Singapore schoolgirl.jpg|нобай|оңға|Сингапурдағы мектеп оқушысы]] '''Оқушы''' немесе '''білім алушы''' — белгілі бір іспен айналысатын адам. Бұл іс сабақ немесе адам қызығатын іс болуы мүмкін. Оқушы бір істі игерумен айналысады. Ол бұл істі жоғарғы деңгейге игергенге дейін оқушы деген атқа ие болады. == Мектептегі оқушының құқығы == === Мектеп үстіндегі оқушының құқығы === * Баланың мектептік сабақтарды игреуге құқығы бар. * Баланың жеке ақпаратын оқытушыға айтпауға құқығы бар. * Оқытушының оқушыға балағат сөз айтуға құқығы жоқ. * Бала тыныш әрі сабырлы сабақта отыруға құқығы бар. * Бала өзіне лайықты баға алуға құқығы бар.Оқушы баланың бағасын көтеруге немесе түсіруге құқығы жоқ. * Оқушы өз ойын айтуға құқығы бар. * Оқушы және басқа да адамдар оқушының жеке заттарына тиісуге құқығы жоқ. * Қоңырау уақыты болғанда оқытушы балалардың уақытын алмауға құқылы. Әрбір оқушы қоңырау уақытында демалуға құқығы бар. === Сабақ үстіндегі оқушының міндеті === *Бала қандай баға алғанын білуге құқылы. * Бала сабақ тақырыбына сай өз ойын айтуға құқылы. * Бала сабақ уақытында оқытушыдан сұранып, сыртқа шығуға (әжетханаға, су ішуге, т.б себептер) құқысы бар * Егер оқытушы жалған ақпарат алса оқушы оқытушының қатесін түзеуге құқысы бар. * Оқытушы әр балаға бірдей қарауы керек және әр бала өз сұрағына жауап алуына құқысы бар === Денсаулыққа байланысты оқушының міндеттері === * Оқушы сапалы әрі тегін медициникалық көмек алуға құқығы бар. * Әрбір жер оқушы үшін таза болуы қажет. * Оқушы өз деңгейінен жоғары дауыс шығармауы қажет. * Мектеп температурасы оқушылар үшін ыңғайлы болу керек. * Оқушылар ішетін ас дәмді әрі денсаулыққа пайдалы болу керек. * Оқушының гигиенасы үшін мектепте барлық жағдай жасалуы қажет. == Мектептегі оқушының міндеттері == * Кез-келген оқушы мектеп мүшелерін құрметтеуге тиіс. * Әрбір оқушы мектеп мүшелерімен көрісуі қажет. * Оқушы сабаққа белсенді қатысуы тиіс. * Оқушы мектепке келмеген жағдайда оқытушыға себебін түсіндіруі керек. * Әрбір оқушы мектеп заңдарын орындауы қажет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Білім]] [[Санат:Педагогика]] d0cdhynccpu4x2f9rvg1hom34qquoq9 Әбу Бәкір Сыддық медресесі 0 558124 3594958 3588217 2026-04-29T04:25:10Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594958 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «[[Әбу Бәкр|Әбу Бәкір Сыддық]]» медресесі — [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы|Қазақстан мұсылмандары діни басқармасының]] қолдауымен 2009 жылы ашылды. Еліміздің солтүстік аймақтарындағы талапкерлерге арналған исламдық арнаулы орта білім беретін оқу мекемесі болып табылады. [[Медресе]] Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі, Білім және ғылым саласындағы бақылау комитетінің 2011 жылғы 12 мамырда шектеусіз мерзімге берген АБ сериялы № 0142686 лицензиясы негізінде қызмет атқаруда. «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» діни бірлестігіне Заңды тұлғаны мемлекеттік тіркеу туралы В №0353170 сериялы, № 5096-1900-ДБ нөмірлі куәлігі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігінің Дін істері комитеті]] тарапынан 2009 жылғы 16 сәуірде берілген. «Діни қызмет және діни бірлестіктер туралы» Қазақстан Республикасының заңының талаптарына сәйкес «Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы» республикалық ислами діни бірлестігінің «Әбу Бәкір Сыддық медресесі» жеке мекемесі ретінде 2012 жылы 29 желтоқсанда [[Павлодар]] қаласы Әділет департаментінен қайта тіркеуден өтті. == Толықтай мәлімет == Медресенің жер телімінің жалпы аумағы 3348 шаршы метрді қамтиды. Медресе ғимараты екі қабаттан тұрады. Жалпы көлемі – 200 шаршы метр. Оқу ғимаратында асхана, акт залы, ұстаздар бөлмесі және дәрісханалар бар. Ғимараттың екінші қабаты жатақхана ретінде жабдықталған. Медреседе барлығы 49 бала білім алуда. Медреседе штаттағы 6 оқытушы-ұстаз білім беру қызметін атқарады. Әлеуметтік-экономикалық және гуманитарлық пәндерден қосалқы мұғалімдер тартылған. Оқытушылар − Қазақстанның, шет елдердің университеттерінде діни және зайырлы білім алған мамандар. Оқу жоспарына Қазақстан Республикасында діни қызметкерлер даярлау бойынша білім беру бағдарламаларына қойылатын талаптарға сәйкес зайырлы пәндер енгізілген. Жоспарды Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы мен Республикалық әлеуметтік-гуманитарлық әдістемелік бірлестік бекіткен. Медреседе білім беру қызметі осы жоспарға сәйкес жүргізілуде. Оқу ғимаратында ғаламтор желісіне қосылған компьютер бөлмесі бар. Медресе кітапханасын 1573 оқулықпен қамтылған. Әбу Бәкір Сыддық медресесімен Павлодар қаласының №5 емханасымен білім алушыларға тұрақты медициналық көмек көрсету жөнінде келісім жасалған. Бірінші қабатта 40 орындық асхана жұмыс істейді. Оқушыларға үш мезгіл тамақ беріледі. Білім алушылар тегін оқытылады. Оларды қаржыландыру Павлодар қаласындағы «Мәшһүр Жүсіп» орталық мешіті мен «Әбу Бәкір Сыддық мешіті» қорының қаржысы есебінен жүргізіледі.<ref>http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303085042/http://e-islam.kz/qazaqstan-musylmandary-dini-basqarmasy/item/810-eIslam |date=2016-03-03 }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан медреселері]] [[Санат:Әбу Бәкір Сыдық]] [[Санат:Мұсылман]] [[Санат:Ислам діні адамдары]] fjfgoi3idrr65gqm5zrbqdd3j6nb8uu Қазақстанның тұңғыш мектептері 0 558800 3594965 3184349 2026-04-29T04:33:11Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594965 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Тарихы == Ыбырай Алтынсаринның өмірі мен шығармашылық қызметі қазақ халқының тарихындағы жарқын беттердің бірі болып табылады. Жәңгір хан – өзінің қысқа ғұмырында ғылымға ден қойып, ағартушылық жұмыстарын жүзеге асыруды мақсат тұтқан қазақтың алғашқы оқыған билеушісі. Қазақ даласындағы ең алғашқы мектепті Жәңігір хан ашты. Жәңгір хан XIX ғасырдың 30-шы жылдарының орта тұсында хан ордасында орталық мектеп ұйымдастыруды ойластыра бастайды. Оның ойы бойынша, бұл мектептің балаларды Ресейдің арнайы оқу орындарына түсу үшін дайындауы керек еді. 1841 жылы хан ордасында алғашқы мектеп ашылды. Мектепті ұстап тұру шығындарын хан өз мойнына алды. Жәңгір хан 1845 жылы дүниеден озды. Ол өзі қайтыс болғанға дейін мектептің шығындарын жеке қаражатынан төледі, тіпті, шәкірттердің сынақтарын да өзі өткізіп отырды. Іс жүзінде ол мектептің алғашқы ұстазы болды, ал татар Садриддин Аминов мектеп ісі бойынша оның көмекшісі қызметін атқарды. Кейіннен Орынбор кадет корпусын тәмамдаған бұл мектептің түлектері алған білімдерімен қатар офицер шендеріне де ие болды. Алғашқы мектеп Қазақстанның жалпы мәдени қозғалысында маңызды роль атқарды. Жәңгір хан: «Біздің балаларымыз білім ала отырып, қоғамға қызмет ету үшін қажет барлық ғылымдарды үйренетін болады. Мұның бәрі мені қуантады. Өйткені, білімге қол жеткізу – менің халқым үшін үлкен бақыт!» - деп жазған еді. Сондай-ақ көрнекті ағартушы, қоғам қайраткері, жаңашыл педагог, ғалым-этнограф, ақын, прозашы, қазақ жазба әдебиеті мен қазақ әліпбиінің негізін қалаушы, орыс жазу таңбалары негізінде қазақ әліпбиін құрастырушы — Ыбырай Алтынсаринның өмірі мен шығармашылық қызметі қазақ халқының тарихындағы жарқын беттердің бірі болып табылады. == Құрылуы == 1860 жылы Орынбор облыстық басқармасы Алтынсаринның үзбей жазған өтініштерін қанағаттандырып, қазақ балалары үшін бастауыш мектепті ашуға рұқсат берді. Шалғай қалада мектеп ашу қиын болды (қаражат, мектеп ғимараты және оқу құралдары болған жоқ). Облыстық басқарма мен жергілікті болыстар осы маңызды іске суық қарады. Патша өкіметінің өзі де халықтың сауатын ашуды, ағарту жұмыстарын жасауды мақсат етпеген еді, оған тек тілді білетін іс жүргізушілер ғана керек болды. Алайда қиыншылықтар Алтынсаринге кедергі бола алмады. Оның үстіне, Ыбырай Алтынсарин 1861 жылы Торғай мектебіне мұғалім қызметіне атанған тұңғыш қазақ еді. Осы қуанышымен және өзінің ағартушылық идеяларымен рухы көтерілген Ыбырай Алтынсарин ауылдарды аралап, елге зайырлы білімнің маңыздылығын түсінідіріп отырды. Жергілікті тұрғындардан қаражат жинап, өзінің жеке жинақ ақшаларын салып, Алтынсарин мектеп ғимаратының құрылысына кірісті. Құрылысқа дайындалған кезінде қамалдың комендантында аудармашы болып қызмет істеп жүріп, Алтынасарин ауылдардан балалар әкелды, өз үйінде оларды орыс тіліне оқытты. 1864 жылы 8 қаңтарда мектептің салтанатты ашылуы өтті. Қазақ даласында оны «Қара шаңырақ», «Алғашқы қарлығаш» деп атады. Ыбырай Алтынсарин өзінің алғашқы «Кел, балалар, оқылық!" атты өлеңін жазды. Бұл өлең досы Н. И. Ильминскийге арналған мұрағат хатында жазылған және осы күнге дейін сақталған. == Тұңғыш мектебі == 1864 жылы Торғай қаласында Ыбырай Алтынсарин ашқан тұңғыш мектеп 1879 жылы Қостанай қаласы облыс орталығы болып құрылғаннан кейін мектеп үшін тастан ғимарат салу мәселесі шешілді. Мектеп ғимаратының құрылысы 1882 жылы басталды, ал 1884 жылы Троицк орыс-қазақ мектебі жаңа тас ғимаратқа көшіріліп, «Қостанай екі сыныптық орыс-қазақ училищесі» деп атала басталды. Жабылу шегінде тұрған мектептің жаңа ғимаратқа көшірілуі — Ыбырай Алтынсаринның тікелей еңбегі. Ыбырай Алтынсарин өзінің педагогикалық қызметінде оқушылардың тәрбие мәселесіне ғана емес, еңбек білімінің мәселелеріне де үлкен назар аударып отырған, сондықтан ол Торғайда қолөнер училищесін ашты, кейін ол Яковлев училищесі деп аталды. Ол басынан бастап облыстың уездік қалаларының барлығында бір-бірден орталық училищеден ашуды көздеген еді. Торғай облысы аумағындағы ауылдарды аралап жүріп, халықтан қаражат жинады. Илецк, Николаев, Торғай, Ырғыз уездерінде бір-екі сыныптық орыс-қазақ училищеден ашты. Бұл оқу шаңырақтарын мұғалімдермен қамтып, шәкірттермен толтырды. Мектептерді ашпас бұрын Алтынсарин елді мекендердің аумақтық орналасуын, халықтың жиілігін алдын-ала зерттеп отырды, содан кейін ғана мектептерді ашуға кірісті. Қазақстан жерінде әйелдерді оқыту ісінің басталуы да Алтынсаринның есімімен байланысты. Бұл маңызды бастаманы іске асыру кезінде де ол патша өкіметі тарапынан жасалған кедергілерге тап болды. Ырғызда қазақ қыздарына арналған интернаты бар арнайы мектеп ашылғанда оның қуанышында шек болған жоқ. Уездік, болыстық, ауыл мектептерінің ашылуымен бірге Алтынсариннің басты еңбектерінің бірі — 1883 жылы Орск қаласында тұңғыш қазақ Мұғалімдер мектебінің ашылуы. Онда қазақ мектептері үшін мұғалімдер даярланды. 1887 жылы 10 желтоқсанда көрнекті ұстаз Қостанай уезінде Обаған бір сыныптық болыс мектебінде жеке алғашқы сабақтарын берді. Бұл мектеп кейіннен орыс-қазақ училищесі болып өзгертілді және 1940 жылы 7 шілдеде 2 курс құрамымен Меңдіқара қазақ педагогикалық училищесі ашылды. 1949 жылы училищеге қазақ халқының ұлы перзенті, оның негізін қалаушы - Ыбырай Алтынсариннің есімі берілді. 25 жыл өткеннен соң училище Рудный қаласына көшірілді, ал 1992 жылы Ы. Алтынсарин атындағы Рудный әлеуметтік-гуманитарлық колледжі болып ауыстырды. Алтынсарин жастардың, бүкіл қазақ халқының сүйікті адамы болды. «Біз, яғни көшпенділер үшін Ы.Алтынсаринның өзі де және оның шығармалары да өте қымбат. Мұны Ресейдің алғашқы зайырлы әдебиетінің маңызын білетіндер түсіне алады. Біз Алтынсаринның тұлғасынан бүкіл халықтың рухы, ойы, пейілі, мінезі және түм өмірінің бейнесіне айналған қаһарманды көруге дайынбыз». Ыбырай Алтынсаринның тағдыры — одан кейін өмір сүргендер мен сүріп жатқандар үшін өнегелі мысал болады. == Сілтеме == http://e-history.kz/kz/publications/view/716 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161105034908/http://e-history.kz/kz/publications/view/716 |date=2016-11-05 }} [[Санат:Қазақстан мектептері]] [[Санат:Тарихы]] bvejkswy7a6qy14yl593qmgg9knah44 Когнитивті лингвистика 0 559184 3594959 3418168 2026-04-29T04:27:00Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594959 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Когнитивті лингвистика – тіл білімінің жаңа бағыттарының бірі антропоцентристік парадигманың қатарына жататын тоғыспалы ғылым саласы. Когнитивтік лингвистика тілдің танымдық табиғи болмысын зерттейтін ғылым. Қазіргі тіл ғылымында когнитивті лингвистика қатты дамып, оның салалары категориялау теориясы, тілдік тұлға, концептуалды метафора, когнитивті–дискурсивті теория, когнитивті семантика, тағы басқалары сараланып кетеді. Когнитивтік лингвистика сияқты психолингвистика, этнолингвистика, соцлингвистика ғылымдарының пайда болуы тіл білімінде үлкен өзгеріс тудырды. Когнитивтік лингвистиканың негізгі кұралдары: есте сақтау бірліктері - таным, гештальт теориясы, тілдік сана және т.б. Когнитивтік лингвистика дүние бейнесін сипаттауға бағытталады. Дүние туралы белгілі бір дүниетанымның қалыптасуы психикалық сәулеленудің үш деңгейінің өзара қатысымдылығына байланысты: сезімдік қабылдау деңгейі, қабылдауды қалыптастыру деңгейі, сөйлеу-ойлау процесс деңгейі. Когнитивтік лингвистикада тілдің таным кұралы және танымның алғы шарты екендігі басты назарда ұсталынады. В. Гумбольдт кезінде тілдің адам болмысы мен танымының барлық аясын қамтитын адами рухтың басты қызмет екендігін баса көрсеткен болатын. Когнитивтік лингистиканың негізгі ұғымдары: ойлау, білім, когниция, дүниені тілдік көру, менталдылық, концепт т.б. Когнитивтік лингвистика - XX ғасырдың 70 жылдары Европада кең таралған лингвистикалық бағыт болып саналады. Бұл лингвистикалық бағыт өзінің пайда болған отаны Америка Құрама Штаттарында «когнитивті грамматика» деп аталса, Ресейде «когнитивті семантика»-когнитивтік зерттеулердің алғашқы бастауы болды. Когнитивтік лингвистиканың пайда болуы лингвистикалык зерттеудегі әдіснамалық ілгерілеу болды. Тілді зерттеудің когнитивтік (танымдық) сипатының қалыптасу тарихын түсіндіру үшін зерттеушілер мынадай фактіні келтіреді. 1970 жылдары американдық лингвист Чейфтің түсіндіруінше, ағылшын тілінде қандай да бір оқиға туралы мәлімет көпшілікке жеткізілер болса, хабарлы сөйлем, интонация, когнитивті күш-жігер жұмсалатындығына тоқталды. Когнитивтік лингвистика бірнеше ғылым түрлерінің өзара қатысымдылығы негізінде пайда болды: Когнитивтік ғылымдар (когнитология, когиотология). Оның зерттеу обьектісі - адами танымның кұрылымы мен қызметі. 1960-70 жылдардың шегінде жасанды интеллектіде мынадай түсінік қалыптасты: адамдағы интеллектуалды үдерістер «адам ойлауының әмбебап заңымен» пара-пар бола алмайды. Интеллектуалды тапсырмалардың басым көпшілігін адам баласы вакуумда немесе таза жады арқылы емес, жадыда бұрыннан сақталған білім қоры негізінде орындай алады. Тіпті белгілі бір ережелерге сай құрылған шахмат ойынының өзін шебер ойнау үшін адамның жинақталған таным қоры болуы қажет. == Сілтеме == http://massaget.kz [https://www.ablaikhan.kz/images/obyav/%D0%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B2%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3%20%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%20%D0%BC%D3%99%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96.pdf Лингвистиканың өзекті мәселелері] [[Санат:Когнитивтік ғылым]] [[Санат:Лингвистика]] 0y94kks5st3ajnzsml1eo1109yrx039 Қабанбай батыр ауылы 0 563618 3595052 3322860 2026-04-29T07:08:10Z Rasulbek Adil 176232 3595052 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы =Ауыл |атауы =Қабанбай батыр ауылы |сурет = |әкімшілік күйі = Ауылдық округ орталығы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg =50 |lat_min = 51|lat_sec =27 |lon_deg =71|lon_min = 21|lon_sec =34 |CoordAddon = type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасы = |облыс картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Ақмола облысы |кестедегі облыс = Ақмола облысы{{!}}Ақмола |ауданы = Целиноград ауданы |кестедегі аудан = Целиноград ауданы{{!}}Целиноград |мекен түрі = ауылдық округ{{!}}Ауылдық округі |мекені = Қабанбай батыр ауылдық округі{{!}}Қабанбай батыр |ішкі бөлінісі = |әкімі = |құрылған уақыты = 1895 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = [[1986 жыл|1986]] дейін — ''Фриденсфелд'' <br /> [[2001 жыл|2001]] дейін — ''Рождественка'' |статус алуы = |жер аумағы = |климаты = |тұрғыны = {{өсім}}7968 |санақ жылы = [[2021 жыл|2021]] |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Қабанбай батыр ауылы''' (2001 ж. дейін – ''Рождественка'')<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/V01B000882_ Аршалы, Еңбекшілдер және Целиноград аудандарының жекелеген ауылдық округтері мен елді мекендерінің атауын өзгерту туралы]</ref> — [[Ақмола облысы]] [[Целиноград ауданы]]ндағы ауыл, [[Қабанбай батыр ауылдық округі]] орталығы. == Географиялық орны == Аудан орталығы - [[Ақмол]] ауылынан оңтүстік-шығысқа қарай 36 км-дей жерде. == Халқы == {| class="wikitable" |+ Саны (1999, 2009, 2021)<ref name="source122">[http://stat.gov.kz/census/national/2009/region 2009 жылғы Қазақстан Республикасы халқының Ұлттық санағының қорытындылары. Астана 2011. 1 том] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208111102/https://stat.gov.kz/census/national/2009/region |date=2019-12-08 }}</ref><ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- !1999 !! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- ||4212||{{өсім}}5181 ||{{өсім}}7968 ||153,8 ||2579 ||{{өсім}}3953 ||153,3 ||2602 ||{{өсім}}4015 ||154,3 |} == Тарихы == Ауылдың негізін 1895 жылы Еділ мен Солтүстік Кавказдан қоныс аударған немістер құрған. 1989 жылы ауыл тұрғындарының 68% немістер болды<ref>[http://www.wolgadeutsche.net/book/counter.php?book=17 Ресей немістері. Қоныстар мен елді мекендер: энциклопедиялық сөздік. / Құра. В.Ф. Дизендорф. 3-өңделген Ғаламтор-басылым. — 2011.]{{Deadlink|date=March 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Көрнекі жерлер == Қабанбай батыр кесенесі монументалдық ғимараты бар. 2015 жылы Ұлттық Пантеон құрылысы басталды. Пантеонға Қазақстанға әйгілі саясаткерлер, өнер адамдары жерленеді. <ref>[http://astana.gov.kz/ru/modules/material/6342] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170219101158/http://astana.gov.kz/ru/modules/material/6342 |date=2017-02-19 }} Дереккөз</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Целиноград ауданы елді мекендері}} [[Санат:Целиноград ауданы елді мекендері]] [[Санат:Қазақстандағы немістердің елді мекендері]] hyu0hq8wj8qqefhoz3ryqhj04qn1x9j Бақалшықтар 0 568221 3595145 3585478 2026-04-29T10:07:58Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595145 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Теңіздің жартасты аймақтарын мекендейтін моллюскілердің миллиондаған түрлері бар.Олар жартастарда,тастарда және қайраңдарда кездеседі.Бақалшықтарының пішімі мен түсі керемет. == Хитон бақалшығы == Хитон бақалшығы — жартас бақалшықтарының ішіндегі ең әйгілісі. Хитон - жыртқыш молюскі. Ол,әдетте,баяу және тек тамақтану үшін ғана қозғалады. Хитондар қоршаған ортада дұрыс бағдар жасайды. Бұл олардың үйреншікті жартастарына қайтып оралуына мүмкіндік береді.Хитондардың көзі мен мұртшалары болмайды. Олар жақсы дамыған ерекше сезім мүшелері арқылы тіршілік етеді. Хитондардың бақалшығы (тас қабығы) қатпарланған 8 жалпақ тіліктен тұрады. Тіліктер шағын пілдің азу тістеріне ұқсайды. == Теңіз шаяны мен таңқы шаян == Теңіз шаяны (омар) мен таңқы шаян (краб) - шаянтәрізділер класына жатады. Шаянтәрізділердің денесін жауып тұратын,қаңқа қызметін атқаратын қатты сыртқы қабаты «карапакс» деп аталады. Ол қатты қабыршақ зат хитиннен тұрады. Карапакс қорқыныш қызметін атқарады. Теңіз шаяны мен таңқы шаян жартас үстінде жорғалайды. Қауіп төнгенде теңіз балдырларының арасына жасырынады. Таңқы шаянды оның «сауыт» деп аталатын үстіңгі қабығынан оңай ажыратуға болады. Шаянтәрізділердің келесі түріне балянустар (теңіз жаңғағы) жатады. Олардың денесін ізбесті бақалшық жауып тұрады. Бастапқы кезде бос өмір сүрген теңіз жаңғақтары кейін келе қалың сабағымен қатты заттарға бекітіліп, тіршілік ете бастады. Теңіз шаяндары уақыт өте келе түлеп,бақалшықтарын тастап шығады. Бұл олардың өсуіне ықпал етеді. Түлеген теңіз шаяндары ашқарақтана қоректенеді. == Оқшау-шаян == Оқшау-шаян (пагур)-қатты қабықсыз, бақалшықсыз краб түріне жатады.Әйтсе де ол қорғану үшін басқа жануарлардың ескі бақалшығын пайдаланады. Кардита моллюскісінің аяқтары қозғалыссыз тіршілік ететіндіктен кішірейіп кеткен. Қатты жерлерде өмір сүреді, қатты нәрселерге бекітіледі. Жағалаулық ұлуларды толқындар әсерінен өзгеріске ұшыраған жартастардан табуға болады. == Маржан жартастарының тұрғындары == Маржан жарлауыты (рифі) - су астындағы немесе су деңгейінен сәл шығып тұратын теңіздік жартастар. Тропиктік моллюскілердің ішінде, аты айтып тұрғандай, маржан тұрғындары болып табылатын әлемге таралған тұқымдастар бар. Бұл тұқымдастарға 300 белгілі түр кіреді. Олардың көпшілігі терең суда өмір сүреді. Зерттеуге қажетті материалдардың жетіспеушілігі басқа түрлерді анықтау және оладың арасындағы қатынасты зерттеу жұмыстарын күрделендіріп жіберді. == Гипопус == Аттың тұяғына ұқсас гипопустар - алып тридактаның туысы. Көлемдері тридактадан кіші болғанымен,салмағы 10 кг дейін жетеді. Ерте кездері каури бақалшықтары кей елдерде тиын орнына пайдаланылған. == Жүрек тәріздес бақалшық == Махаббат нышанына айналған жүрек тәріздестер бақалшығы - ерекше маржан бақалшығы болып табылады. Оны «теңізшілер сезімінің белгісі» дегендер де болды. Олар - сары түстен күлгінге дейін әртүрлі түске ие. lkdfoe10e7krn9guz49mvepctllyma3 Ніл қолтырауыны 0 568228 3595141 3580536 2026-04-29T10:04:54Z Сауле Жантелиева 178975 сызықшаны дефиске айналдырдым 3595141 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Ніл қолтырауыны == Ніл қолтырауыны (лат. Crocodylus niloticus) – нағыз қолтырауындар тобына жататын бауырымен жорғалаушы. Африкада мекендейтін үш түрлі қолтырауынның ең ірісі және дүние жүзі бойынша ірілігі жағынан екінші орындағы қолтырауын. == Сипаты == Оның денесінің орташа ұзындығы – 6-7 метр. Ніл қолтырауыны балықтармен, судағы омыртқасыз жануарлармен, құстармен және сүтқоректілермен қоректенеді. Ол көбіне судағы өлекселермен қоректенетіндіктен, санитарлық қызмет атқарады. Ніл қолтырауыны 50-85 жылдай тіршілік етеді. == Таралуы == Солтүстік бөлігінен басқа бүкіл Африка жерінде, Мадагаскар, Комор және Сейшель аралдарында мекендейді. Ежелгі кездерде Египет және Палестина жерлерінде мекендеген. Оңтүстік-батыс Азияда Ніл қолтырауыны жақын уақытта ғана жойылды. Бұл қолтырауынның түрі Африка құрлығының мына елдерінде тіркелген: Ангола, Бенин, Ботсвана, Бурунди, Камерун, Орталық Африка Республикасы, Чад, Конго, Египет, Эфиопия, Экваторлық Гвинея, Габон, Гамбия, Гана, Гвинея, Кот-д'Ивуар, Кения, Либерия, Мадагаскар, Малави, Мали, Мозамбик, Мавритания, Намибия, Нигер, Нигерия, Руанда, Сенегал, Сьерра-Леоне, Сомали, Судан, Свазиленд, Танзания, Того, Уганда, Заир, Замбия, Зимбабве. == Көбеюі және дамуы == Ніл қолтырауындары көбеюге тек 8—2 жастарында ғана қабілетті болады. Көбею кезінде ұрғашы қолтырауын жағалауға шығып, ін қазып орта есеппен 40 жұмыртқа салып, көміп тастайды. 80-90 күн бойы іннен алыс кетпей, бақылап жүреді. Жұмыртқадан шығу барысында кішкентай қолтырауындар дыбыс шығарады, бұл дыбыстар ұрғашыға сигнал ретінде келеді. Ұрғашы келіп, оларды құмның арасынан босатып шығарады. Дүниеге келер кезде қолтырауындардың тұмсығы тығыздау қатты болып келеді. Бұл оларға жұмыртқадан босап шығуға көмектеседі. Қолтырауындар жұмыртқа ішінде болған кезден бастап өзара қатынаста болады. Олар шығаратын дыбыстар басқа да жұмыртқа ішінен қолтырауындардың шығуына және аналарына сигнал ретінде келетінін француз ғалымдары тәжірибе жүзінде дәлелдеді. Ол тәжірибе жайлы Current Biology журналында жазылған. Жұмыртқадан жаңа шыққан қолтырауынның ұзындығы 28 см болады. Ұрғашы қолтырауын оларды аузына салып (бір салғанда саны 20 шақты қолтырауын), алдын ала дайындалған көлшікке алып барады. 6-8 аптаға дейін ұрғашының бақылауында болады. Бастапқы кезде жәндіктермен, кейін балық және құрбақалармен қоректенеді. 10 жас шамасында ұзындықтары 2,5 метрге жетіп, ірі қорек көздерін іздей бастайды. == Ғылыми классификациясы == Әлемі: Жануарлар Типі: Хордалылар Класы: Бауырымен жорғалаушылар Тұқымдас: Қолтырауын Түрі: Ніл қолтырауыны == Дереккөздер == {{дереккөздер}} Биология. Современная иллюстрированная энциклопедия.» Гл. ред. А. П. Горкин; М.: Росмэн, 2006. [[Санат:Қолтырауындар]] 6b9plj6prjh5eez0x6f9zj6z4axdin5 Парфюмер (роман) 0 568501 3595144 3590991 2026-04-29T10:06:13Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595144 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Парфюмер (роман)''' — неміс драматургы [[Патрик Зюскинд]] әйгілі романы болып есептелінеді. Ең алғаш рет [[1985 жыл]]ы басылып шықты. Жанр: [[детектив]], [[фэнтази]]. Бұл роман өзінің басты арманы болған махаббат әтірін жасау жолында өте қауіпті қылмысқа барған Жан-Батис Гренуй жайлы. ==&nbsp;&nbsp;'''Кейіпкерлер:'''&nbsp;== * ''Жан-Батис Гренуй- басты кейіпкер. Ол иіске өте сезімтал алайда өзінің иісінен айырылған.'' * ''Гренуйдың анасы''- бала өлтірді деген айып тағылған. * ''Террье әке-'' шіркеу қызметкер * ''Мадам Гайер''- балалар үйінің бас қызметкері * ''Грималь''- тері сатушы.Өте қатігез адам * ''Марэ көшесіндегі бейтаныс қыз''- Гренуйдың алғашқы құрбаны * ''Джузеппе Бальдини''- париждік парфюмер * ''Пелисье''- Бальдинидің бақталасы * ''Маркиз де ла Тайад-Эспинасс''- флюидальді теорияның негізін қалаушы * ''Мадам Арнульфи''- Грасстағы парфюмердік жесірі * ''Доминик Дрюо''- Грасстағы парфюмердік ұстасы әрі Мадам Арнульфидің көңілдесі * ''Антуан Риши''-Грасстың екінші Консулы * ''Лаура Риши''- Гренуйдің соңғы құрбаны, Антуан Ришидің қызы. ==&nbsp; &nbsp;'''Оқиға желісі:'''&nbsp;== [[Франция]]да он тоғызыншы ғасырдың ең данышпан және ең жексұрын тұлғасы болған адам тұрған. Оны Жан-Батис Гренуй деп атаған. 18 ғасыр. Париж. Жазда өте жағымсыз иіспен қапырықтың ортасында Жан-Батис Гренуй өмірге келеді. Гренуйдің анасы балық сататын базарда балық бастарының арасында оны &nbsp;өмірге әкеледі. Оның анасын бала қастандығы үшін дарға асады, ал жаңа туған сәбиді тәртіп қызметкерлері бала емізушіге береді. Бала емімуші одан бас тартады оған себеп ретінде ол сәбидің “басқа балалар секілді иісі жоқ, иіссіз ” деп баланы сайтанға теңейді. Сонан соң оны Мадам Гайярдың балалар үйіне өткізеді. Бұнда Гренуй сегіз жасына дейін өмір сүреді. Басқа балалар оны шеттетіп одан алшақ жүреді әрі ол ұсқынсыз болады. Бірақ оның өткір иіссезгіштігі жайлы ешкім білмейді де сезбейді де. Сонан соң мадам Гайяр оны терішіге қара жұмысқа береді. Гренуй өте ауыр жағдайда жұмыс істейді, қара еденде қалдықпен ғана тамақтанады, сонымен қатар түрлі ауруды басынан кешіреді. Бірақ та ол барлық қиындыққа қарсы тұрып, қаймықпады. Оның жалғыз қуанышы бұл жаңа иістерді танып білу. Өткір иіс сезгіштігінен бөлек оның иіске деген өте керемет жады болды. Кез келген иісті бір сезген соң миында мәңгі сақтап қала алатын қабілеті болды. Осылай уақыт өтіп күндердің бір күні керемет хош иісті сезеді және бұл иіс оны магнитше тартады. Хош иістің көзі жас қыз болатын. Хош иіске мастанған Гренуй қызды қылғындырып өлтіреді де ештеңе болмағандай кетіп қалады. Оны ар-ождан мазаламайды, ол хош иістің тұтқынында болады. Бір күні Гренуй тері жеткізу үшін Бальдини деген парфюмерге келеді. Бальдини - парфюмер және ол сол уақытта бәсекелесі Пелисье секілді атақты емес болып шықты. Ол өзінің бәсекелісінің әтірінің формуласын таба алмай бас қатырады. Гренуй кездейсоқтықтан Бальдинидің әтір жасайтын зертханасында тап болады. Ол өзінің жоғары иіссезгіштігің арқасында сол әтірді Бальдинидің көз алдында жасап береді. Бальдини бұндайды өмірінде бұрын соңды көрмеген соң аса қатты таңырқайды. Сол уақыттан бастап Гренуй оның шәкірті атанады. Бальдини оны сублимация әдісін қолдана отырып түрлі гүлдерден хош иісті қалай алуға болатынын үйретеді. Бұл әдістің арқасында Гренуй ереже бойынша әтір шығаруды үйренді. Алайда барлық денелердің иістін бұл әдіспен алуға болмайтынын біліп қайғыға батады. Сонан соң Гренуй адамдардан бөлектеніп үңгірге тап болады. Ол өзінің жеке иісінің жоқ екенін біліп адамдар одан шеттеніп, бөлек көрмес үшін арнайы өзіне әтір ойлап табуды көздейді. Өз панасынан шығып Гренуй маркиз Тайад-Эспинасса “флюид теориясының” негізін қалаған адамның қолында болады. Кейін ол маркизді тастап Грас деген жерге аттанады.Ол жерде мадам Арнульфидің қол астында жұмыс жасайды. Кенеттен ол біреудін бақшасының жанында қайтадан керемет хош иісті сезеді бірақ бұл алдыңға тұншықтырып өлтірген қыздың иісінен анағұрлым керемет болады. Бұл керемет иістің иесі Лаура Риши. Гренуй бұл иісті барлық әтірледің шыңы деп есептейді және өмірің басты туынды: нағыз сұлулықты хош иісі деп біледі. Ол екі жыл бойы иісті алу ғылымында биік белестерге жетіп адамның шашының терісінің иісін маймен өңделеген мата жақсы тартып алатынына көз жеткізді. Сонан кейін қалада түрлі түсініксіз&nbsp; адам өлімдері болады. Өлім құрбандары жас қыздар болып табылады. Бұл Гренуйдің ісі болатын. Ол жас қыздарды өлтіріп олардың иісін майдың арқасында тартып алып отырды. Тұрғындар өлімнің не себептен болғанын түсінбей дал болады. Тек Грасса тұрғындарының арасында бір адам ғана басқаларынан бұрын бұл істердің себебін түсінеді. Бұл адам Лаураның әкесі консул Риши болатын. Ол барлық қайтыс болған қыздардың сұлу болғанын естіп өзінің туған қызын да дәл осылай өлтіріп кетуі мүмкін деп оны жасырын түрде қаладан тыс жерге жасырады. Алайда Гренуй оны тауып алып оны өлтіріп оның иісін тартып алып құтыға сақтап қояды. Енді Гренуй қажетті иістерді жинақтап оларды араластырып мінсіз әтір жасайды. Алайды оны түбінде тауып, алып кетеді. Гренуйді өлім жазасына кесу туралы шешім қабылданады. Гренуйді дарға асу алдында ол өзіне сол әтірді себеді. Әтірдің керемет болғаны сонша халық қаншама жас қыздың қыршынын қиған қаныпезер Гренуйді кешіріп оның аяғына жығылады. Адамдар есінен айырылады. Гренуй осының барлығына қарап тұрып адамдардың осалдығын пайдаланып көзден ғайып болады.Келесі күні халық кеше істеген істерін ұмытуды шешіп Гренуйдің орнына басқа адамның басын шаба салады. Гренуй енді бостандықта. Алайда өте қайғылы. Ол адамдардың өзі жасаған туындыны бағалай алмайтыны жайлы түсінеді. Осылайша ол Париждегі қайтыс болған адамдарды тастайтын зиратқа келеді. Бұл жерде ол оттың басына жиналған үйсіздер мен ұры-қараны көреді. Ол басынан аяғына дейін әтірін сеуіп алады.Жұпар иіске масайған ұры-қараның барлығы бас салып оны аяқ- қолын парша паршасын шығарып ең керемет парфюмер Жан-Батис Гренуйді жеп талап тастайды. Әрине бір жағынан қорқынышты болғанымен өте керемет роман екендігі сөзсіз.Қазіргі таңда неміс тілінде жазылған ең танымал кітап болып есептелінеді. Кітап 45 тілге аударылған. Бұдан бөлек кітап бойынша 2006ж фильм түсірілген.<ref>Зюскинд Патрик ,"Парфюмер: История одного убийцы: Роман",Азбука, 2007 г.</ref> &nbsp; == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ==Сыртқы сілтемелер == * [https://briefly.ru/zjuskind/parfjumer/ Парфюмер. История одного убийцы] [[Санат:Алфавит бойынша кітаптар]] [[Санат:Патрик Зюскинд романдары]] [[Санат:Сериялық өлтірулер туралы кітаптар]] [[Санат:Неміс тіліндегі романдар]] [[Санат:Париж туралы романдар]] bz2meg10hpcugx2bzfcqapvjf6zwj0m Аримаспа 0 568664 3595140 3590209 2026-04-29T10:03:54Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595140 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2016}} '''Аримаспа''' — [[жартылай аңыз]]ға айналған сақ тайпаларының бірі. Алғаш рет бұл туралы грек тарихшысы Герадот дерек берген. Ол патша скифтерінен бөлініп шығып, қазіргі Қазақстанның солт-шығысын мекендеген иирка мен басқада скифтер туралы әңгімесін аяқтайдыда, Исседон тайпасы туралы баяндауға кіріседі. Оның шығысында «жалғыз көзді» аримаспалар онан әрірек «Алтын қорыған самрұқтар» тұрады деген. Б.з.б. 5 ғ. ортасында аримаспалар батысқа қарай көшіп, исседонды ығыстырған, ал исседон скифтерді қудалап, скифтер киммериялықтарды оңтүстік теңіз жағалауындағы ежелгі жерлерінен ығыстырып шыққан. "Жалғыз көзді" аримаспалар жайындағы әңгімені грек-рим жазушылары қайталайды.Олар, бұл аңыз болмай, шындық болып көрінген, демек , сол тайпаға тән этнографиялық ерекшелікті білдірген. Бұған қараған, сол тайпаның [[«жалғыз көзді»]] атануы адамдардың бет жүзін жартылай бояп немесе татуировкалап жүгіруінен болуы мүмкін. Олар мұны қасиетті, игі ниетті болып көріну үшін істеген. Мұндай әдет фракиялықтарда, дақтар мен сарматтарда, агатырларда, Енесейдің ежелгі қырғызында кең тараған. Бұл ғұрып 17 ғасырдағы Енесей тұрғындары туралы орыс құжаттарында кездеседі. Жергілікті ваеводаның мына жұрт неге «жалғыз көзді»? деген сұрағына олардың бір жақ беті көмірмен боялғандықтан бір көзі көрінбей тұр деген жауап болған. Герадоттың айтуынша аримаспа деген тайпаның атауы емес, тек сол халықтың грекша аталуы «arimа - жалғыз, spi - көз». Аримаспа шығыста Байкал көліне дейінгі жерді алып жатқан гипперборейлермен және «алтын қорыған самрұқтармен» Енесей алабы шектескендіктен, олардың мекен солт. Алтай деуге болады. [[Санат:Аңыздар]] ls52qjwj2by1xekavq3pu4618qa14ks Қыш ісі 0 570135 3595103 2494537 2026-04-29T09:34:37Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595103 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қыш ісі''' - адамдар мыңдаған жылдар бойы айналысып келген өте көне өнердің түрі. Қыш құюшылардың өнімдері көпқырлы танымалдылығымен ерекшеленеді. Қазіргі кезде күнделікті тіршілікте әр адам табиғи ыдыс пайдаланғысы келеді. Түрлі құмыралар, сазбалшықтан жасалған кәдесыйлар ерекше көрінеді. Қыш ісімен айналысатын шеберлер бүгінгі күні көп емес, алайда өнімге деген сұраныс жыл сайын артып келеді. Сонымен қатар, сазбалшық денсаулыққа пайдалы. Осыған орай бұл өнер түріне қызығатындар жыл сайын көбейіп келеді. Қазақстан нарығында авторлық керамика өнімдері бойынша бәсекелестік байқалмайды. Алайда болашақта бұл сала бойынша бәсекелестердің пайда болуы әбден мүмкін. Жоғары сапа, өзіндік стиль, жарнама сауданы өрге бастырады. == Ғимарат == Шеберхана ретінде көбінесе үйдің жоғарғы бөлігіндегі адам тұрмайтын орнын немесе тұрғын үйдің подвалын қолданады. Гаражды да шеберхана етуге немесе цехтағы кішігірім орынды жалға алуға болады. == Жабдықтау == '''Қышшы шеңбері''' – ең басты құрал. Оның пайда болғанына 7 мың жылдай уақыт болды. Сол уақыттан бері оны қолдану әдісі еш өзгермеген. Қыш шеңбері – бұл икемді материалдан (ағаш, пластик, тас, металл, т.б.) жасалған, астынан оське бекітілген кішігірім диск. Осьтің екінші жағында дискінің айналымын жүзеге асыратын арнайы құрылым бар. Алғашқы қыш шеңберлері қолмен жұмыс жасауға арналған. Одан кейін пышақты түрлері пайда болды. Олар шебердің екі қолын жұмыс үшін босататындықтан алғашқыларға қарағанда ыңғайлырақ. Қазіргі қыш шеңберлерінің көбісі электрлік болып келеді. Олар ыңғайлы әрі қолөнершінің жұмысын жеңілдетеді. == Технология == Алдымен сазбалшық араластырылады. Әр өнімге түрлі сорт керек: ақ, қызыл, құм араласқан, т.б. Одан кейін оны тең бөліктерге бөліп, қыш шеңберіне, жабыстыру тақтасына немесе формаларға салады. Бұйым белгілі бір алғашқы қалпына келіп, аздап кепкеннен кейін, оны пешке салады. Пешке салар алдындағы жабыстыру сапасы мен кебуіне қарап, дайын өнімнің бүліну деңгейін анықтауға болады. Орташа есеппен ол 20-30% құрайды, алайда бастапқы кезде 60% құрай алады. Бір құмыраны дайындау үшін 1-2 сағат кетеді: есу – 10 мин., жабыстыру – 7-10 мин., ал қалған уақыт күйдіруге жұмсалады. == Cату == Стандартты өнімдерге кішігірім сатушылардың сұранысы жоғары. Кішігірім кәдесый дүкендері басшыларымен келісуге болады. Қыш бұйымдарын тапсырыс бойынша да жасауға болады. Мысалы, жарнамалық кәдесыйлар (тоңазытқышқа арналған магниттер, кеңсе заттарын қойғыштар, т.б.), интерьерді безендіру. Кеңселерді немесе сауда орталықтарын әдемі гүлге арналған құмыралармен безендіру, қыштан жасалған картиналар ілу мен фотосуреттерді қолдан жасалған рамкаларға орналастыру бүгінде үлкен сұранысқа ие. Интерьеріңіз ерекше қайталанбас көрініске ие болады. [[Санат:Қазақ халқының қолөнері]] [[Санат:Қолөнер]] [[Санат:Қыш]] oam0l5x3dry3wg63l5i8iz4f3euietu Сақалды акулалар отряды 0 570152 3595101 2494582 2026-04-29T09:31:36Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595101 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Бұлар тропиктік теңіздерде мекендейді. 2 арқа жүзбе қанаттары, көптеген түрлерінің созбағында мұрты болады. Отрядтың екі тұқымдасы бар, олар: мұртты акулалар тек қана жиектік белдеме мекендейді, китпішінді акулалар нектондық ортада тіршілік ертеді. === Мұртты акулалар тұқымдасы === Бұл акулаларға арқа жүзбе қанаттардың құрсақ жүзбе қанаттарының соңында арқаның артқы бөлігінде болу тән қасиет. Екі бүйірінде ауыз бен жүлге арқылы қосылған мұртшалары болады. Тістері көп ұшты, ұсақ. Бұл тұқымдастың бірнеше ондаған түрлері бар. Мұртты акулалар арасында ашық реңді түрлер көп, олардың көпшілігінде басты екі бүйірінде балдырлар арасында тасалануға бейімделген шашақтары болады. Бұл акулалардың денесі әдетте ұсақ және орташа мөлшерлі болып келеді. Дегенмен, кейбір түрлерінің тұрқы 3-4 метрге дейін жетеді. Мұртты акулалар - су түбінде тіршілік ететін жануарлар, олардың жемі – су түбіндегі омыртқасыз жәндіктер мен балықтар. Тірілей жұмыртқа шабақтайды немесе жұмыртқа салады. Атлантикада және Тынық мұхитта мәпелек акула мекендейді. Бұл ірі балық, реңі сары, қоңырқай реңкті, тропиктік суды ұнатады. Тірілей жұмыртқалағыш, отызға жуық ұрық көтереді. Таяз суларда жұптасады, яғни, шағылысады. Аталығы аналықты көкірек жүзбе қанатына тістеп тоқтатады да, бірлесіп айналып жүріп аз уақыт күйттік құйқылжумен аяқталады. Бұл акулалар баяу қозғалады, бас-аяқты ұлулармен, таңқышаяндармен, асшаяндармен, теңіз кірпілерімен және балықтармен қоректенеді. Мәселен, мәпелек акулалар адам үшін қауіпсіз деп саналады. Дегенмен, шомылушыларды әжептәуір жарақаттайтын жағдайлары да болып тұрады. Осы тұқымдасқа сақалы акулалар немесе воббенгонглар да жатады, олар Тынық мұхиттың батыс бөлігінде мекендейді. Олардың денесіндегі қоңыр түсті әр алуан теңбілдер және жолақтар безендірген, ал бастың алдыңғы бөлігінде қою, етті шашақтары болады, шашақтар оларды мекендеген жеріндегі балдырлардың ортасында жасырынуға бейімдейді. Сақалды акулалардың тұрқы кейде 3 метрге дейін жетеді. Жолақ реңді жолақ акулада осы тұқымдасқа жатады, олар жұмыртқа салады, мүйізденген өскіні бар сопақ жұмыртқаларды су түбіне салады. Тынық және Үнді мұхиттарында таралған, адам үшін қауіпсіз. ==== Кит пішінді акулалар тұқымдасы ==== Бұл тұқымдаста бір ғана түр кит пішінді акула бар, оның тұрқы 15-20 метр. Орташа салмақты акуланың тұрқы 11-12 метр, салмағы 11-14 тоннаға дейін жетеді. Ол суы жылы мұхиттардың барлығында кездеседі және кең таралған , алайда қоңыр салқын суларда сирек ұшырасады. Бұл күшті тұлғалы және тұмсық ұшында болатын үлкен аузымен қомақты майда жемді қарқып алуға бейімделген. Олардың көзі кішкене, ал желбезек саңылаулары үлкен. Құйрық жүзбе қанатының үстіңгі қалағы үлкен. Қошқыл денесінде сансыз ақтаңдақтар болады. Планктондық ұсақ - түйектер – шаянтәріздестер, ұсақ балықтар, кальмарлар түсіп, желбезек ендірмелерінің тор түзетін желбезек саңылаулары арқылы да ауыз қуысында да түскен олжаны тұтып қала алатын бірнеше мыңдаған ұсақ тісшелері бар жақ сүйектерден де шығып кете алмай, кең ашылған аранға тап болады. Кит пішінді акула момын мінезді және аквалангистерге қауіп келтірмейді. Алайда сүңгімен жарақаттаса, құйрығымен соғып, балықшының кішкене қайығын күл-талқан ете алады немесе жүзушіні қатты жарақаттайды. ==== Дереккөздер ==== <ref>«Балықтар. Қосмекенділер. Жорғалаушылар». Атамұра баспасы 2004 ISBN 978- 601-306-053-8</ref> <references /> [[Санат:Акулалар]] [[Санат:Тұқымдар]] 08fwgd9nrb73odjb2mo01sr90sezzu7 Қатысушы талқылауы:NovaSerenQuest 3 570520 3595050 2616943 2026-04-29T07:08:00Z Leaderboard 128437 Leaderboard [[Қатысушы талқылауы:Thomas98]] бетін [[Қатысушы талқылауы:NovaSerenQuest]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Thomas98|Thomas98]]" to "[[Special:CentralAuth/NovaSerenQuest|NovaSerenQuest]]" 2616943 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=LIVE NIEUWS}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:13, 2016 ж. қарашаның 19 (+06) h9x89m4nuh99s09zjsw47d3495xhro4 Қамажай 0 570830 3595100 3581817 2026-04-29T09:28:41Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595100 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2016}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қамажай''' - [[Түркі тілді аумақтар|түркі тілдес]] халықтары арасында кеңінен таралған [[қазақтар|қазақ халқының]] «Қамажай» атты әнінен атауын алған [[Би (өнер)|би]] өнерінің туындыларының бірі.<ref name="kitap" /> == Тарихы == Би шамамен ХІV-XV ғасырлар аралығында пайда болды. Нақты авторы белгісіз, би де халықтан таралған болып есептеледі. Би әннің мазмұнын ашқысы келгендей әдемілік, нәзіктілікті бейнелейді. БІр жағы би, ал тағы бір жағынан [[Ән|ән]] «Қамажай» — қазақтың мәдениеті мен ән-би өнерінің асқан үлгісі. [[Европа|Европадағы]] Бельгия елінің танымал гитарисі Седрика Ватерскут «Қазақ тарихында «Қамажай» өте маңызды, ерекше әрі үлкен орын алады» деген болатын. Ал [[2013 жыл|2013]] жылы 11 елдің азаматтары Қазақстанды [[Наурыз мейрамы|Наурыз мейрамымен]] құттықтау ретінде, үлкен [[Флэшмоб|флэшмоб]] ұйымдастырды. Оған [[Франция|Франция]], [[Таиланд|Таиланд]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] және т.б. елдердің өкілдері қосылып, видео құттықтау жасап шықты. == Бидің орындалуы == Биді көбінесе жасөспірім қыздар орындайды. Олар ұлттық киімде, шаштары өрілген, [[әшекей|ұлттық әшекейлермен]] сәнделген болуы қажет. Биде нәзік іс-қимылдар, қол, бас, дененің бірқалыптылығы аса маңызды. == Қызықты фактілер == • 2011-ші жылы Наурыз мейрамы қарсаңына 500-ге жуық студент Қызылорданың орталық алаңында Қамажай биін орындады • Бельгияның Julien Jaffres тобы Қамажай әнін Еуропалық деңгейге көтерді. Олар тіптен ұлттық нақыштарды қосып бейнеклип түсірді. == Тағы да қараңыз == •[[Қазақ би өнері|Қазақ би өнері]] == Дереккөздер == <references> <ref name="kitap"> Қазақтың этнографиялық категориялар, ұғымдар мен атауларының дәстүрлі жүйесі</ref> </references> [[Санат:Қамажай]] [[Санат:Қазақ халқының тарихы]] 3x5gz2vm356fdmpluikn2txwdmi1w2l Бірыңғай тұрлаусыз мүшелер сөйлемдердің құрылысы 0 575222 3595008 2527940 2026-04-29T05:56:30Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595008 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ==Бірыңғай тұрлаусыз мүшелі сөйлемдердің құрылысы== Қазақ тілінде бірыңғай тұрлаусыз мүшелер, көбінесе, етістіктерден жасалады. Етістіктен болған тұрлаусыз мүшелердің бірыңғай болып байланысуына көсемше мен есімше тұлғалары жиі қатысады: Бұл әңгімелерге келгенде, барлық бағанағы томсыраған жиын шешіліп, жазыла сөйледі (М.Әуезов). Жүзінде әжімі көп ақ дала құтырынбай, желікпей, сұлық жатыр (Ғ.Мүсірепов). Ортақ сөз арқылы байланысқан құрылымдарда сыйысу құбылысы байқалады. Ол ортақ сөз, не сөз тіркесі үнемі бірінші компоненттің басында айтылады: Оларға қосыла бота, інгендер боздайды, иттер абалайды, ел қоршай қонған шалқар көлдің аққу, қаздары қаңқылдайды (Ғ.Мұстафин). Махаббатты бір-ақ рет бастан кешу – ерлік емес, бірнеше рет бастан кешу қорлық емес (Б.Соқпақбаев). Ауылға жақындаған сайын жүрек шіркін лүпілдеп алып ұшады, ойдан-ой туып, жүйрік қиял тыным таптырмайды (Х.Ерғалиев). Мысалдардан көрінгендей, ортақ сөз, сөз тіркесі ретінде көбінесе тұрлаусыз мүшелер айтылады. Ол сөз үнемі бірінші сөйлемнің басында келеді. Уақиғаның жай-күйдің ретін білдіріп тұратын, екі т.б. сөздердің әр компонентте келуі арқылы байланысады: Көпір олардан көрі бізге пайдалы болып шықты, бірі неміс қолы өзеннің басқа бір тұсынан өтпек, екі: бұл жайды штабқа хабарлау керек, үш (Ғ.Мүсірепов). Тұрлаусыз мүшелердің бірыңғай болып салаласу амалдары әртүрлі болып келеді. Мәселен, толықтауыштар бірде жалғаулықтар арқылы, бірде интонация арқылы байланысады. Ал пысықтауыштар мен анықтауыштар негізінен интонация арқылы байланысады. === Бірыңғай толықтауыштар=== Бірыңғай толықтауыштар заттық ұғымы бар сөздерден жасалатындықтан, бірыңғай бастауыштар сияқты салаласады. Бірыңғай бастауыштар ыңғайластық, талғаулықты жалғаулықтар арқылы және интонация арқылы байланысады. Бірыңғай толықтауыштар да дәл осы тәсілдер арқылы сыйысып отырады. Олар мен, және жалғаулықтары арқылы байланысқан кезде, тиісті септік жалғауы бірыңғай мүшенің тек соңғысына ғана жалғанып отырады . Ондай құрылымдар құрмалас сөйлемдердің мағыналық телнұсқасы бола алмайды: Кешкі астың алдында Абай Зере мен Ұлжанға Камшат жайын айтты (М. Әуезов). Бұл сөйлемдегі бірыңғай толықтауыштарды қазіргі тіл тұрғысынан алғанда, сыйысқан сөйлем деп айту қиын. Өйткені, бірыңғай толықтауыштарды жеке-жеке қойып айту сөйлеушінің мақсатынан туындамайды. Біз бұндай құрылымдарды талдау барысында, олардың бойында мезгілдестік қатынас бар-жоғын анықтауда, сол құрылымдардың тілдегі синтагмалық қатынасына сүйенуді ұсынамыз. Төмендегі мысалға назар аударайық: Мен Қайратты да, сені де көрдім. Құрмалас түріндегі нұсқасы – Мен Қайратты да көрдім, сені де көрдім. Бұл сөйлемдер бір-бірінің функциялас сыңары деуге толық негіз бар. Өйткені олардың қай қайсысы да тілдік қатынас негізінде айтушының мақсатына қарай қолданыла алады. Ал мен, және жалғаулығы арқылы байланысатын бірыңғай толықтауыштарды бөліп, құрмалас түрінде айту мүмкін емес. Талғаулықты жалғаулықтар әсіресе, бір, біресе талғаулығы арқылы байланысқан бірыңғай толықтауышы бар жай сөйлемдердің қазіргі қазақ тілінде құрмалас нұсқалары бар. Бірақ олар мезгілдестік қатынасты білдіретін құрылымдарға жатпайды. Олар жоғарыда айтып өткеніміздей, қимылдың өту сипатын білдіреді. Ол маған бір, оған бір қарайды < Ол маған бір қарайды, оған бір қарайды. Байқап отырғанымыздай, қарайды етістігі бір рет қолданылса, мейлі екі рет қолданылсын, мұндай құрылымдар бір қимылдың өту сипатын білдіреді. Мезгілдестік қатынас болу үшін қимыл екеу болуы шарт. Яғни, мезгілдестік қатынас бір қимылдың өту сипаты емес, екі қимылдың арасындағы мезгілдестік қатынастың сипаты болып табылады. Көп мағыналы етістіктер өз мағыналарын синтагмаға түскенде нақтылайды. Бір тұлғамен тұлғаланатындығы болмаса, көп мағыналы етістіктер қолдану кезінде мүлдем өзге етістіктермен синонимдік қатар құрайды. Осыған орай осы етістіктер арқылы айтылған қимыл-әрекет те бір емес болып саналады. ===Бірыңғай анықтауыштар=== Бірыңғай анықтауыштар етістіктен жасалған болса, өзара көсемшелер арқылы сыйысып байланысады. Етістік анықтауыш болуы үшін, ең алдымен, есімшеге айналуы керек, (бірақ бұл жеткіліксіз) екінші талап міндетті түрде өзі анықтайтын сөздің алдында тұруы керек . Анықтауыштар тек бастауышты ғана анықтау шарт емес, тұрлаусыз мүшелердің де: анықтауыштың-анықтауышы, пысықтауышы, толықтауыштың – анықтауышы, толықтауышы, пысықтауышы; пысықтауыштың – толықтауышы, пысықтауышы болуы мүмкін . Мысалы, Қуып жеткен сәтте ұшып түсті. Суға түсіп шыққан тауықтай сүмірейіп қалды және т.б. Есімше формалары сын есім сияқты заттың белгісін аңғартып, сөйлемде қандай ? деген сұраққа жауап береді де, анықтауыштық қызмет атқарады. Олардың айырмашылығы – бірі (сын есімдер) заттың тұрақты статикалық белгісін білдірсе, есімшелер қимыл-әрекет нәтижесінде пайда болған динамикалық өзгерісті аңғартады: көк шөп < көгерген шөп; ақ шаш < ағарған шаш; және т.б. Есімшелер анықтауыштық қызметте тұрса да, бойында қимылдық мағына сақталады. Есімшелердің осы мағынасы құрылымдық кеңеюіне негіз болады. Есімдерден жасалатын бірыңғай анықтауыштар қазіргі қазақ тілінде көптеп кездеседі. Бірақ оларды мезгілдестікті білдіретін сыйысқан құрылымдар ретінде тануға болмайды. Олай болу үшін бірыңғай анықтауыштар етістіктен (көсемше, есімше) болуы шарт. Мысалы, Шашбауы гүлдіреп, сылдыраған Тұрымтай төсек қамына кірісті. (С. Елубай). Байқап отыратынымыздай, етістіктен жасалған бірыңғай мүшелер (бұл жерде анықтауыштар) өзара көсемшелер арқылы сыйысып байланысқан. Анықтауыштар бір сөйлем ішінде байланысу ерекшеліктеріне қарай бірыңғай, күрделі және қатарласа келген дара болып үшке бөлінеді. Бірыңғай анықтауыштар жалпы бірыңғай мүшелер сияқты әрқайсысы толық мағыналы және тұлғалас сөздерден жасалады. Бірақ етістіктен болған анықтауыштар әрқашан бірыңғай тұлғада келе бермеуі мүмкін. Олардың есімше +есімше немесе көсемше + есімше тұлғаларында да салаласуы кездеседі. Оған жоғарыдағы Р.Әмір келтірген мысал (гүлдіреп, сылдыраған) дәлел бола алады. Әртүрлі тұлғада келгенімен, олардың арасында санамалаған дауыс ырғағы болады. Осыған қарап олардың бірыңғай мүше екендігін анықтаймыз. ===Бірыңғай пысықтауыштар === Бірыңғай пысықтауыштар қимылдың орындалу жағдайын әр қырынан жан-жақты, толымды етіп беру үшін жұмсалады. Әсіресе, туынды үстеулерден, көсемшелерден болған пысықтауыштардың бірыңғай болу қабілеті күшті. Олар, көбіне, интонация арқылы, кейде жалғаулықтар арқылы да байланысады. Бірыңғай пысықтауыштар көсемшеден жасалған кезде сол құрылымда мезгілдестік қатынас болуы мүмкін. Мүмкін дейтін себебіміз, көсемшелердің барлығы бірдей таза қимылды білдіре бермейді. Мысалы: Қайрат үй ішін асықпай, баппен қарап шықты. Мұнда асықпай, баппен деген бірыңғай пысықтауыштардың әрекетті білдіруі солғын. Олар негізгі қимылдың орындалу сипатын білдіріп тұр. Контаминация құбылысы арқылы пайда болатын сыйысқан синтаксистік құрылымдарға жай, күрделенген, құрмалас сөйлемдер жатады. Мұндай бірліктердің тілде пайда болуы сөйлеу теориясымен тығыз байланыста анықталуы тиіс деген ойдамыз. Бұл мәселе тілдегі субъективтілік және тілдің экспрессивтік қызметімен ұштасып жатады. Сыйысқан сөйлемдерді жеке тілдік жүйенің бірлігі ретінде қарау жеткіліксіз, өйткені ол сөйлеу әрекетінде сөйлеуші мақсатынан туындайтын құбылыс. Сондықтан оны коммуникативтік аспектіде қараған дұрыс. ===Пайдаланылған әдебиеттер=== #Есенов Қ. Компоненттері ықшамдала айтылған сабақтас құрмалас сөйлем // Вестник АН КазССР. – 1974. №4. -56-60 б.б. #Иманалиева Ғ.Қ. Шылаулар синтаксисі туралы. Оқу құралы. –Алматы: Қазақ университеті, 1997. -90 б. #Әмір Р., Әмірова Ж. Жай сөйлем синтаксисі. – Алматы: Санат, 2003. -191 б. #Сауранбаев Н.Т. Қазақ тіліндегі құрмалас сөйлемдер жүйесі. – А.: ҚазССР оқу министрлігі. Мұғалімдерді сырттан оқыту ғылыми-методикалық кабинеті, 1948. – 86 б. #Балақаев М., ҚордабаевТ. Қазіргі қазақ тілі. –Алматы: Мектеп, 1966. –338 б. [[Санат:Сөйлем]] [[Санат:Қазақ тілі]] jv9gdb7cts2srgc8ifnn3vqlkmr279n Математикалық интуиционизм 0 577811 3594547 3574135 2026-04-28T12:18:43Z Ayazhan10 180289 3594547 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Математикалық интуиционизм''' - математиканы тікелей, интуитивтік негіздеу және танымдағы интуиция рөлін ашуды көздейтін программа. Математикалық интуиционизм өкілдері. ''Л.Брауэр, Г.Вейль, А.Гейтинг.'' Олар математиканы негіздеудің формалистік программасына қарсы шығып,математика ғылымының формальдық жағымен қатар оның мазмұндық мәні де бар екенін мойындады. Интуиционистер математикалық теориялардың ақиқаттылығы олардың интуитивтік түсініктілігінде деген идеалистік пікірді ұсынды. Математикалық интуиционизм негізінен өзекті шексіздік абстракциясы мен формальдық логикаға негізделген классикалық математиканы сынға алды. Интуиционистер математикалық объектілердің өмір сүруін, білімнің табиғатын және жиын теориясындағы парадокстардан құтылудың жаңа жолын өздерінше түсіндіреді. Математикалық объектіні құру немесе есептеу тәсілі белгілі болса, онда ол өмір сүреді. Шектеусіз жиындарда формальды логиканың тепе-теңдік және қайшылық заңдары ғана орындалады. Формалистерге керісінше, математиканы интуиционистік негіздеуде логика шешуші рөл атқармайды. Интуиционистердің пікірінше, математикалық парадокстар, математикалық шексіздік ұғымымен тікелей байланысты. Брауэр шексіздікті ешқашан да аяқталмайтын процесс, ал контитинуумды ''"еркін қалыптасу ортасы"'' ретінде түсінеді. Математикалық интуиционизмде көптеген математикалық және философиялық өз кемшіліктері бар. Интуиционистік математикада дұрыс анықталмаған ұғымдар кездеседі. Вейльдің пікірінше, математика - субъективтік сипаттағы априорлы ғылым. ''"Интуитивтік түсініктілік"'' - математикалық қағидалардың өлшемі. Осыдан Брауэр мынадай идеалистік қорытынды жасайды: ''"Қанша математиктер болса, сонша математикалар өмір сүреді"''. Гейтинг мистикалық праинтуицияны математиканың қайнар көзі ретінде қарастырады. Дегенмен математикалық интуиционизм құнды математиканың идеялары мен қағидалары біздің елімізде ''А.А.Марков,П.С.Новиков және Н.А.Шанин'' бастаған конструктивтік математикада логикалық жағынан әбден айқындалған алгоритм ұғымымен ауыстырылған.<ref>{{кітап|авторы=Қазақ Совет энциклопедиясының |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1975|томы=7 |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == '''Қызықты факт''' == Интуиционизм математиктер арасында үлкен дауға себеп болды. Мысалы, әйгілі математик Давид Гильберт Брауэрмен келіспей: «Математикадан бізді ешкім қуып шыға алмайды!» — деген. Бұл ғылым тарихындағы ең ірі философиялық қақтығыстардың бірі болды.<ref>{{citeweb|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Brouwer%E2%80%93Hilbert_controversy|title=Brouwer–Hilbert controversy |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == g5t2rnij82teechmzlt40ntgxchg2a3 Түрікмен күйі 0 583217 3595242 2553991 2026-04-29T11:07:32Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595242 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Түрікмен күйі — қаһармандық халық эпосы. Жырдың түрлі нұсқалары түрікмен, қарақалпақ, өзбек, құмық, Әзірбайжан халықтарында кездеседі. Алғашқы үлгілері 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың бас кезінде жарияланған (1885, 1890, 1895, 1905, 1906, 1909, 1915). Жыр сюжеті Қазақстан, Орта Азия, Кавказ халықтарынан бөлек Балқандағы гагауз, Сібірдегі Тобыл татарларына да жақсы мәлім. Жыр оқиғасы бірде тарихи-этик., бірде аңыз-әпсаналық, бірде мифтік мәліметтерге жүгініп, қорүғлының халықтық түлғасын сомдауға бағытталған. Жырдагы негізгі желілердің бірі - жылқы малы, оның бабы мен белгілеріне қатысты өрбиді. Белгілі ғалым И.Брагинский жырдың тәжік нұсқасындағы Шәмбіл қала, Көроғлы атауларының түркі тайпаларынан алынғанын, ал жыр окиғасына келгенде оны Иран шаһы Аббас пен түрік сұлтаны Мұрад арасындағы тартыс деген пікір айтқан. Мұның кейбір ұшқындары жырдың қазақ, түрікмен нұскаларында сақталған. Жырда кездесетін кісі, жерсу атаулары ғыл. тұрғыдан зерттеле қойған жоқ. Жырдағы '"Барар жерің Үргеніш де- ген ел болар, атырабында Шәмбіл деген бел болар"' деген жолдар оның кай аймақтағы елді мекен екенін аңғартып тұр. Шәмбіл бел, Шәмбіл қала атауының геогр. шегін Р.Агеева Әмудария мен Сырдарияның маңы деп корсетеді. Жырдағы негізгі тартыс түрікмен елі мен Райхан араб, қызылбас, афшар арасында өрбиді. Жырдан түркі тайпаларының этн. санасы айқын аңғарылады. Жырды негізгі зерттеушілер: И.Брагинский, А.Самойлович, А.Тафуров, А.Болдырев, С.Амионова, Х.Короглы, Ә. Қоңыратбай. mrrfhpvqqo2virwrz0v88b6yqnmfl3p 3595243 3595242 2026-04-29T11:08:24Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595243 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Түрікмен күйі — қаһармандық халық эпосы. Жырдың түрлі нұсқалары түрікмен, қарақалпақ, өзбек, құмық, Әзірбайжан халықтарында кездеседі. Алғашқы үлгілері 19 ғ-дың аяғы мен 20 ғ-дың бас кезінде жарияланған (1885, 1890, 1895, 1905, 1906, 1909, 1915). Жыр сюжеті Қазақстан, Орта Азия, Кавказ халықтарынан бөлек Балқандағы гагауз, Сібірдегі Тобыл татарларына да жақсы мәлім. Жыр оқиғасы бірде тарихи-этик., бірде аңыз-әпсаналық, бірде мифтік мәліметтерге жүгініп, қорүғлының халықтық түлғасын сомдауға бағытталған. Жырдагы негізгі желілердің бірі - жылқы малы, оның бабы мен белгілеріне қатысты өрбиді. Белгілі ғалым И.Брагинский жырдың тәжік нұсқасындағы Шәмбіл қала, Көроғлы атауларының түркі тайпаларынан алынғанын, ал жыр окиғасына келгенде оны Иран шаһы Аббас пен түрік сұлтаны Мұрад арасындағы тартыс деген пікір айтқан. Мұның кейбір ұшқындары жырдың қазақ, түрікмен нұскаларында сақталған. Жырда кездесетін кісі, жерсу атаулары ғыл. тұрғыдан зерттеле қойған жоқ. Жырдағы «Барар жерің Үргеніш де- ген ел болар, атырабында Шәмбіл деген бел болар» деген жолдар оның кай аймақтағы елді мекен екенін аңғартып тұр. Шәмбіл бел, Шәмбіл қала атауының геогр. шегін Р.Агеева Әмудария мен Сырдарияның маңы деп корсетеді. Жырдағы негізгі тартыс түрікмен елі мен Райхан араб, қызылбас, афшар арасында өрбиді. Жырдан түркі тайпаларының этн. санасы айқын аңғарылады. Жырды негізгі зерттеушілер: И.Брагинский, А.Самойлович, А.Тафуров, А.Болдырев, С.Амионова, Х.Короглы, Ә. Қоңыратбай. risbz86icorxc9bltrq8g5egvb2g2jt Көңіл толқыны (күй) 0 583218 3595236 2879331 2026-04-29T11:02:58Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595236 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көңіл толқыны''' – қазақ композиторы, домбырашы, күйші – [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков|Секен Тұрысбеков]] шығарған күй. Бұл күй тағдыр тәлкегіне түскен кезде дүниеге келген. «Көңіл толқыны» 1985-87 жылдары туған. == Күйдің шығу тарихы == Секен аға екі жасар Жанар және Анар атты қыздарынан табан асты айырылып қалған. Бірін көлік қағып кетсе, екіншісіне көз тиіп қайтыс болған. Қос бірдей баласын жер астына тапсырған Секен аға ауыр күйге түсіп, қатты тұйықталып кеткен. Жер бетіне сыймай, қайғы жамылған сәтте, «Көңіл толқыны» күйін өмірге әкеледі. Күй бірден көпшіліктің ыстық ықыласына бөленіп, кеңінен таралады. Тіпті, алыс-жақын шетелдегі жұртшылық күйді тыңдаған бойда оның авторын іздестіріп, күйдің шығу тарихына білгілері келеді. Жапондық тыңдармандар күй аннотациясын сұраған кезде, автор іштегі орны толмас, өкінішті сыртқа шығармас үшін «Бұл күй «Невада-Семей» қайғысына арналған еді» деп қоя берген. Секен Тұрысбеков «Көңіл толқыны» кітабында былай деп жазады: «Күйдің өзегінде әкенің орны толмас өкініші мен өксігі жатыр. «Көңіл толқыны» — өзіне дейінгі ұлы күйші-сазгерлердің рухани жалғасы болғанымен, ішкі табиғаты мүлде бөлек, жүрек қылын дірілдете шертер күші бар, тыңдаушысын ой мен сезім тұңғиығына тартатын туынды». [[Санат:Күйлер]] 6kzx5jppqk8lb11mbhjnbigxm0tb65p Неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы 0 583240 3595244 2554074 2026-04-29T11:09:49Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595244 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Национал-социалисттік жұмыс партиясы (нем. Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP)) — Германиядағы жалғыз заңды және билеуші партия. Антигитлерлік коалиция күшімен 1945 жылы жойылды. ==== Басшылары ==== *Карл Харрер(1919-1920) *Антон Брекслер(1920-1921) *Адольф Гитлер(1921-1945) *Мартин Борман Национал-социалисттік жұмыс партиясының негізін қалаушысы - Антон Дрекслер. Карл Харрер Неміс жұмыс партиясының басшысы болған. ==== Идеология ==== Партияның идеологиясы национал-социалистті - тоталитарлі идеология болды. Ол өзінде национализм, расизм, фашизм, антисемитизм және антикоммунизм идеяларын қамтиді. ==== Екінші Әлем Соғысысындағы ұтылыстан кейінгі неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы ==== Екінші әлем соғысындағы ұтылыстан кейін Неміс национал-социалисттік жұмыс партиясы 1945 жылы антигитлерлік коалиция күшімен жойылды. Антинацистік саясат беретін елдердің басшыларының шешімімен Германияда денацификация өтілді. Денацификация аясында ННСЖП қатусышаларының көбісі ату жазасына кесілді. Кейбір қатысушылар елінен қашып үлгерді. ===== Дереккөздер ===== https://ru.m.wikipedia.org/wiki/%D0%9D%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB-%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%86%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%BE%D1%87%D0%B0%D1%8F_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F jh90xmde0pz6n92quniog9i115dzdpn Емшегін көкке сауу 0 583254 3595235 3593362 2026-04-29T11:01:58Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595235 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} '''Емшегін көкке сауу''' — қазақ халқының әдет-ғұрыптарының бірі. «Ана біткен аспанға ақ сүтін сауып, зарлап, өлі-тірі әруақты шақырды». (Ә.Сараев). Ата-анасына зәбір-жапа көрсеткен, қол жұмсаған, тілі тиген немесе ел-жұртына, руына ел істемеген іс істеп, ұят келтірген жастарды жазалаудың ауыр түрлері бар. Олар атаның теріс батасы және ананың емшегін көкке саууы. Яғни, бұл қарғыстың шегі болып саналады. Ана мұндай жағдайда «ақ сүтімнің садағасы кет!» деп өз баласына немесе қылмыскерлерге лағнет айтып, қарғай отырып, құдайға, әруақтарға салып емшегін көкке сауады. Бұл - ата-анасының елбұзарларға деген ең ақырғы ауыр жазасы. Бұл жаза, қарғыс алынбайды. Мұндай қарғыс алған адамдарды жұрт өз қатарына алмайды пейіл білдірмейді, қамқорлық жасамайды.<ref>Қазақ халқының салт-дәстүрлері.-Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС,2014</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] 5f4ah1jftv30go1wtvz0edcge6a1c0i Наурыз төл 0 583299 3595241 3581421 2026-04-29T11:06:59Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595241 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «Наурыз»' айында мал төлдей бастайды. Олар '''«наурыз төлі»''' деп аталып, төл басы ретінде бағаланып, малжанды қазақ баласы оны ерекше күтіп бағады. Төл басы сатылмайды, ешкімге сыйға берілмейді. Мұндай малды көбінесе өз қызығына, тойына, құрбан айт күндерінде сойып, ырым етеді.<ref> Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2014</ref> === Дереккөздер === <references/> 9rylyhih0zu6yunc8ocen0ringjga30 Наурыз есім 0 583300 3595240 3574049 2026-04-29T11:04:55Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595240 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2017}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> «Наурыз» күні туылғандарды халық бақытты, ерекше адамдар деп санаған. Сондай себеппен оларға «Наурыз есімін» беретін болған. Мысалы, қазақ халқында Наурызбай Құтпанбайұлы (1700–1781), Наурызбай Қасымұлы (1822—1847) атты әйгілі батырлар болған. Алтын ордада Наурыз есімді хан (1359–60) болғаны тарихтан белгілі. Наурызгүл, Наурызбек, Наурызәлі деген адам аттары да жиі кездесетіні белгілі.<ref> Қазақ халқының салт-дәстүрлері. - Алматы: «Алматыкітап баспасы» ЖШС, 2014</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} skluowfrnoev2udwu0732aszwvs2to8 Фиксиктер 0 595262 3594554 3580987 2026-04-28T12:33:47Z Ayazhan10 180289 3594554 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фиксиктер''' — Эдуард Успенскийдің "Гарантийные человечки" атты повесті негізінде құрылған анимациялық мультсериал. Мультфильм "Аэроплан" студиясымен құрылған. Бұл мультфильмді құру жөніндегі идея Александр Татарскийге тиесілі. == Сюжеті == Мультфильм қазіргі заманның технологияларының ішінде тұратын және оларды жөндеп тұратын фиксиктер отбасылары - кішкентай адамдар туралы. Фиксиктердің өздері бар жоғы - 9: Папус, Мася, олардың балалары Симка және Нолик, бүкіл фиксиктердің атасы Дедус, және де Симканың сыныптастары - Файер (Fire - ағылш. От), Игрек, Шпуля және Верта. Мультфильмде тағы ДимДимыч атты кейіпкер бар. Ол - сегіз жасар бала, фиксиктер ДимДимычтың үйінде Кусачка атты итпен және Жучок атты өрмекшімен тұрады. Өрмекші фиксиктер үшін үй жануары, ал Кусачка - олардың қас жауы. Фиксиктерді көре қалса, бірден шап беріп, арттарынан қуалайды. Мультфильмнің 2-маусымында жаңа кейіпкерлер пайда болады - Гений Евгеньевич Чудаков және Лизенька. "Мультфильмде ғалымның және жаңа оқиға орнының пайда болуы біздің мүмкіндіктерімізді арттырды. Бастысы, енді біз баланың көмегімен және кәдімгі пәтердің ішінде жеткізе алмайтын тақырыптарды қозғай аламыз. Мысалы, енді біз кезекті серияларымыз ретінде "Огнетушитель", "Подушка безопасности", "Экотестер", "Провода" сияқты шығарылымдарды жүзеге асыратын боламыз. Бұның барлығы "Фиксиктер" мультсериалының әмбебап болуына және ата-аналарға балаларынан күн сайын сұрайтын "Неге?" деген сұрақтары жауап тауып беруіне ықпалын тигізеді.", - Георгий Васильев, "Фиксиктер" мультфильмінің продюссері. Фиксиктер үшін ең маңызды нәрсе - ол маскировка. ДимДимыч - олардың досы болғанымен, онымен араласып жүргенімен, олар ешқашан да адамның көзіне түспеуі қажет. Өйткені, олардың ойлары бойынша, адамдар Фиксиктерді тауып алса, оларға әртүрлі тәжірибелер жүргізіп, оларды қинап, тор ішінде ұстауы мүмкін. Адамдардың көздеріне түспеу үшін маскировканың ерекше түрін қолданады - кәдімгі бұрандаларға айналады. Бұл фиксиктердің табиғат жаратылысы. Адамдар жай көзбен, тіпті, арнайы құралдың көмегімен кәдімгі бұрандадан бұрандаға айналған фиксиктерді ажырата алмайды. Бірақ, сонда да, Фиксиктер ДимДимычпен жақсы араласады - ойнап, күліп, бір-бірлеріне қамқор болады. Адамдарда мектеп, университет болса, фиксиктерде де олар бар. Қазіргі кезде фиксик-балалардың барлығы Профессор-Чудаковтың зертханасында оқиды. Яғни, олардың мектептері зертханада орналасқан. Бұл оларға өте ыңғайлы - зертханаға күн сайын сынамаға жаңа технологиялар, техникалар жіберіледі. Фиксиктер мектепте бүкіл техникалармен танысып, оларды жөндеуге үйренулері қажет. Ал лабораторияға жіберілетін сынамалар олар үшін дәлме-дәл. Фиксик-оқушыларға Дедус сабақ береді. Өйткені ол ең үлкені, әрі тәжірибесі көп фиксик. Фиксиктер осылай қызықты оқиғаларын, күндерін өткізіп жүреді. == Өндіріс және таралуы == Алғашқы эпизод 2010 жылы шықты. Кейін жоба YouTube және басқа да платформаларда кеңінен танылды. Анимация '''2D графика''' және Flash технологиясын қолдана отырып жасалды. Телехикаяны ресейлік «Карусель» және «Россия К» телеарналары көрсетті. '''Серия саны''': 200-ден астам (қысқа форматта, шамамен 6 минуттан). ===== '''Тілі''' орысша, бірақ кейін көптеген тілдерге дубляж жасалды. Оның ішінде ағылшын, испан, қазақ т.б. бар. ===== == Білім беру бағыты == «Фиксиктер» мультфильмі білім беру бағытымен ерекшеленеді. Әр серияда нақты бір құрылғы немесе техника (мысалы: тоңазытқыш, телефон, микроскоп) туралы ақпарат беріледі. Жоба балаларға: * ғылымға қызығушылық, * технологияны түсіну, * қауіпсіздік ережелерін сақтау сияқты пайдалы дағдыларды үйретуді мақсат етеді. == '''Қызықты деректтер''' == Фиксиктер туралы оқиғалар тек мультфильм түрінде ғана емес, кітаптарда да жарық көрген. Солардың бірі - Наталья Каменских жазған "Фиксики. Большой секрет" кітабы. Бұл кітапта фиксиктердің достық, жауапкершілік және қиын жағдайларды бірге шешу туралы оқиғалары баяндалады.<ref>{{кітап|авторы=Каменских Н. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Фиксики. Большой секрет |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=М |орны=|баспасы=ИД Комсомольская правда |жыл=2017|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Сілтемелер == * [http://www.fixiki.ru Фиксиктердің ресми сайты] == Дереккөздер == [[Санат:Алфавит бойынша мультсериалдар]] [[Санат:YouTube алтын батырма иелері]] [[Санат:YouTube күміс батырма иелері]] dm9fgsf4jrgv8siuvand7byyommdbkc Көктерек (ағаш) 0 603287 3594537 2624405 2026-04-28T12:05:01Z Zholboldina.Tomiris 176799 Created by translating the section "Distribution and habitat" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1348240360|Populus tremula]]" 3594537 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = PopulusTremula001.JPG |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Талдар тұқымдасы|Талдар]] |genus = ''[[Терек|Populus]]'' |sectio = ''[[Aspen|Populus]]'' |species = '''''P. tremula''''' |binomial = ''Populus tremula'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] }} '''Көктерек''' ({{lang-la|Populus tremula}}) – [[Талдар тұқымдасы|талдар]] тұқымдасына жататын [[терек]] түрі. Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау - сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. Басқа ағаштардан айырмашылығы көктеренктің жапырақ жүйкелері астыңғы жақтарына қарағанда жапырақтың үстіңгі жағынан жақсы көрінеді. Тамыр жүйесі топырақтың беткі жағына жақын жетілетіндіктен, тамырдан түйін тастап жас көктеректің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Көктеректің қайыңынынан айырмашылығы екі үйлі өсімдік.Аталық сырға гүлдері бір ағашта, ал аналық сырға гүлдері басқа ағашта ерте көктемде жапырақ жарғанға дейін гүлдейді, гүлдері көп және ұсақ.Назарын өзіне еріксіз аударатын аталық сырға гүлі-үлпілдек ,жұмсақ сұр, майысқақ, қызыл түсті тозаңдары бар. Тозаңдану жел арқылы жүреді. Аралар гүлдің тозаңдарымен бірге әлі де ашылмаған бүршіктерден жабысқақ зат (клей) жинайды. Тұқымды өте ұсақ, пісіп жетілген соң, жаз мезгілінде желмен таралады. Бұл да қайыңға ұқсас кесілген немесе өртенген ормандардың орнына қаулай өседі ,нәтижесінде ұзақ жыл тіршілік салыстырғанда өзінен жоғары бағаланатын ағаштардың өсуіне жағдай жасап, ығысып шыға береді. ===Қосымша ақпарат=== Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. Одан алынатын жұмсақ, ақ түсті ағаштар құрылысқа пайдаланады, қағаз шығаруға , фанер, шырпы т.б. заттар жасауға қолданылады. қабығы тері илеуге ,тканьді бояуға қолданады(сары түс береді). Бүршігі мен жапырвғы ағзаға тез әсер ететін заттар түзеді, бөлме ауасын тазартуға пайдаланады, халықтық медицинада кеңінен қолданылады. Өкпе , безгек, уланған немесе жылан шағып алған жағдайда қолданады. == Таралу және тіршілік ету аймағы == Түр Еуропа мен Азияға тән: Iceland және British Isles аралдарынан шығыста Kamchatka дейін, солтүстікте Arctic Circle ішіндегі Scandinavia мен солтүстік Russia аймақтарына дейін, ал оңтүстікте Spain орталығы, Turkey, Tian Shan, North Korea және солтүстік Japan аумақтарына дейін таралған. Сондай-ақ ол солтүстік-батыс Африкадағы Algeria аумағында бір жерде кездеседі. Таралу аймағының оңтүстігінде ол таулардың биік белдеулерінде мекендейді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Populus tremula}} [[Санат:Талдар тұқымдасы]] qa9k0wbhzqx6f7i1d4f03v4b802mdsg 3594542 3594537 2026-04-28T12:14:01Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Zholboldina.Tomiris|Zholboldina.Tomiris]] ([[User talk:Zholboldina.Tomiris|т]]) өңдемелерінен [[User:Салиха|Салиха]] соңғы нұсқасына қайтарды 2624405 wikitext text/x-wiki {{taxobox |image = PopulusTremula001.JPG |regnum = [[Өсімдіктер]] |divisio = [[Гүлді өсімдіктер]] |classis = [[Қос жарнақтылар]] |unranked_subclassis = [[Rosids]] |ordo = [[Malpighiales]] |familia = [[Талдар тұқымдасы|Талдар]] |genus = ''[[Терек|Populus]]'' |sectio = ''[[Aspen|Populus]]'' |species = '''''P. tremula''''' |binomial = ''Populus tremula'' |binomial_authority = [[Карл Линней]] }} '''Көктерек''' ({{lang-la|Populus tremula}}) – [[Талдар тұқымдасы|талдар]] тұқымдасына жататын [[терек]] түрі. Қазақстанда белгілі жабайы 11 түрдің ішіндегі көпшілікке белгілі Самырсын орманында, аралас ормандарда, өзен жағалары мен сазды жерлерде бір сөзбен айтқанда, Республиканың барлық жазықтарында, Батыс Тянь- Шань және Шу- Іле тауларынан басқа тауларда өседі. Бұл биіктігі 25 метрге дейін жететін жылдам өсетін ағаш, діңі түзу, тегіс, қабығы жасылдау - сұр түсті Жапырағы дөңгелек, жиегі бір келкі емес, жұмыр тісті. Басқа ағаштардан айырмашылығы көктеренктің жапырақ жүйкелері астыңғы жақтарына қарағанда жапырақтың үстіңгі жағынан жақсы көрінеді. Тамыр жүйесі топырақтың беткі жағына жақын жетілетіндіктен, тамырдан түйін тастап жас көктеректің пайда болуына мүмкіндік жасайды. Көктеректің қайыңынынан айырмашылығы екі үйлі өсімдік.Аталық сырға гүлдері бір ағашта, ал аналық сырға гүлдері басқа ағашта ерте көктемде жапырақ жарғанға дейін гүлдейді, гүлдері көп және ұсақ.Назарын өзіне еріксіз аударатын аталық сырға гүлі-үлпілдек ,жұмсақ сұр, майысқақ, қызыл түсті тозаңдары бар. Тозаңдану жел арқылы жүреді. Аралар гүлдің тозаңдарымен бірге әлі де ашылмаған бүршіктерден жабысқақ зат (клей) жинайды. Тұқымды өте ұсақ, пісіп жетілген соң, жаз мезгілінде желмен таралады. Бұл да қайыңға ұқсас кесілген немесе өртенген ормандардың орнына қаулай өседі ,нәтижесінде ұзақ жыл тіршілік салыстырғанда өзінен жоғары бағаланатын ағаштардың өсуіне жағдай жасап, ығысып шыға береді. ===Қосымша ақпарат=== Көктерек жарық сүйгіш өсімдіктердің қатарына жатады.Жылдам өсетінідігі үшін бағаланады. Одан алынатын жұмсақ, ақ түсті ағаштар құрылысқа пайдаланады, қағаз шығаруға , фанер, шырпы т.б. заттар жасауға қолданылады. қабығы тері илеуге ,тканьді бояуға қолданады(сары түс береді). Бүршігі мен жапырвғы ағзаға тез әсер ететін заттар түзеді, бөлме ауасын тазартуға пайдаланады, халықтық медицинада кеңінен қолданылады. Өкпе , безгек, уланған немесе жылан шағып алған жағдайда қолданады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{commonscat|Populus tremula}} [[Санат:Талдар тұқымдасы]] 080gww3fy5lme4xn9myyzh5j1m8kf1w Ататіл 0 603711 3595274 3588142 2026-04-29T11:32:59Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595274 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Ататіл (тектіл, төркін тіл) орыс.праязык — диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болған тіл. Мазмұны жағынан басқа белгілі тілдер негізінде анықталған жалпы типологиялық заңдылықтарға сай келетін, нақты кеңістікте, белгілі бір тарихи әлеуметтік ортада өмір сүрген тіл ретінде қаралады. Тегі бір тілдер дамуында ататіл ұғымы нақты сипат алып, өзгеріп отырады. Мысалы, бірқатар роман тілдер үшін латынның сөйлеу тілі ататіл болған, ал латынның сөйлеу тілі [[Италиян тілі|Италия]] ататіл диалектісінен, соңғысы үнді еуропалық ататілдің бір диалектісінен пайда болған. Осы күнгі түркі тілдерінің ататілі көне түркі тілі болса, көне түркі тілі үшін ататіл қызметін Алтай заманындағы ататілдің бір диалектісі атқаруы мүмкін. Сонымен, ататіл дегеніміз диалектілері туыс тілдер тобының шығуына негіз болып отыратын, тарихи ұғым болып табылады. Ататіл тегі бір тілдердің генетикалық тұрғыда бір негізге саятын басты қасиеттері мен белгілерін қамтиды. Оның кейбір көріністері көне тіл құбылыстары ретінде қазіргі тілдерде сақталуы мүмкін. 716n232w9gjle63awcj04z4amj22w8q Ифтитах тәкбірі 0 603733 3595276 3235312 2026-04-29T11:33:51Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595276 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Намазда тік тұру (қиям) — парыз. Алла тағала Құран кәрімде: «Аллаға бой ұсынған күйде тұрыңдар», – деген. Ықылас білдіріп, ниет еткеннен кейін тік тұрып «Аллаһу әкбәр» деп тәкбір алады. Бұны «Ифтитах тәкбірі» дейміз. Ифтитах – бастау, жабық нәрсені ашу, ену деген мағынаға саяды. Ифтитах тәкбірі – намазға бастарда алынатын тәкбір, яғни ниет ете салысымен тіке тұрып, «Аллаһу әкбар» сөзін айтып, құлақ қағу. Әрі бұны «тахрима тәкбірі» деп те атайды. Тахрима тәкбірі – харам етуші, тыйым салушы тәкбір дегенді білдіреді. Бұл дегеніміз — намаздан тыс уақыттағы рұқсат етілген іс-әрекеттеріміз «Аллаһу әкбар» деп намазды бастай салысымен тыйым салынады деген сөз. Бұлай намазды бастау – парыз, онсыз намаз болмайды. Хазірет Әлидің риуаят етуі бойынша, Пайғамбарымыз (с.а.у.): {{Дәйексөз|عن علي رضي الله عنه قال قال رسول الله صلى الله عليه وسلم: مِفْتَاحُ الصَّلاةِ الطُّهُورُ ، وَتَحْرِيمُهَا التَّكْبِيرُ ، وَتَحْلِيلُهَا التَّسْلِيمُ " رواه ابو داود}} «Намаздың кілті — дәрет; Тахримі (намазға бастағанда, одан тыс әрекеттерден тыйылу) — «Аллаһу әкбар» деумен басталады; Намаз (екі жаққа) сәлем берумен бітеді», — деген. (Сахих) 9pbcs80d3hi48y2pmrhnlyojndyq29z Хасен Жылгелдин 0 604133 3595278 2979296 2026-04-29T11:34:26Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595278 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2018}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Хасен Жильгельдин''' (1897 жылы бұрынғы Қостанай оязы Аманқарағай болысы 2-ші ауылда дүниеге келген. 1985 жылы Қостанай облысы Әулиекөл ауылында қайтыс болған.) –—шаруашылық және қоғам қайраткері. Оязда кеңес үкіметі орнағаннан кейін Әулиекөл болыстық кедейлер комитетінің төрағасы, Аманқарағай болыстық комитетінің төрағасы қызметтерін атқарып, аймақтағы саяси-қоғамдық өзгерістерге белсене араласты. 1928-1934 жылдары Әулиекөл аудандық кеңесі атқару комитетінің төрағасы, аудандық астық дайындау бөлімінің бастығы болып істеді. 1934-1936 жылдары Оплес аудандық комиссиясының инспекторы, Ақтөбе облысы Мәртүк ауданы партия комитетінің нұсқаушысы болды. 1937-1941 жылдары Қазақстан К(б)П Қостанай облыстық комитетінің нұсқаушысы, Меңдіғара, Қарабалық аудандарында партия комитетінің бірінші хатшысы болды. 1942-1943 жылдары Әулиекөл аудандағы Новонеженск МТС-н басқарды. 1943-1947 жылдар аралығында Жангелдин аудандық кеңесі атқару комитетінің төраға болып істеді. 1947 жылдан 1959 жылы еңбек демалысына шыққанға дейін Әулиекөл аудандық кеңесі атқару комитеті төрағасының мал шаруашылығы жөніндегі орынбасары, сауда бөлімінің меңгерушісі қызметтерін атқарды. Хасен Жылгелдин І және ІІ шақырылған Қазақ КСР жоғарғы кеңесінің депутаты болып сайланған. ІІ дәрежелі «Отан соғысы», «Құрмет белгісі» ордендерімен марапатталған.<ref>ТОРҒАЙ ЕЛІ. Энциклопедия / Құраст. Т.Рсаев. – Алматы: «Арыс» баспасы, 2013. – 456 бет + 16 бет түрлі түсті суретті жапсырма. ISBN 978-601-291-179-4</ref> [[Санат:Торғай су алабы]] d5u40gigv06w2vhkkdtzyxr2y1gth6j Basshunter 0 606923 3595136 3442274 2026-04-29T09:59:02Z Eurohunter 6580 /* Синглдері */ +"Ja eller nej" with [[Käärijä]] 3595136 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Basshunter |Атауы = Ёнас Эрик Альтерг |Сурет = Basshunter, 20 april 2008 in Halmstad.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Basshunter 2008 жылы |Фон = |Туылған кездегі есімі = {{lang-sv|Jonas Erik Altberg}} |Толық аты = Ёнас Эрик Альтерг |Туған күні = 22.12.1984 |Туған жері = [[Хальмстад]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{SWE}} |Мамандықтары = {{әнші|SWE}}, [[әнші]], [[музыкалық продюсер]], [[ди-джей]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[Eurodance]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = [[Extensive Music]], [[Warner Music Sweden]], [[Ultra Records]], [[Broma 16]], [[Warner Music Japan]], [[3 Beat Records]], [[Dance Nation]], Warner Music Germany, Alex Music |Марапаттары = |Сайты = [https://basshunter.se Ресми сайты] |Шынайы есімі = {{lang-sv|Jonas Erik Altberg}} |Commons = Basshunter }} '''Basshunter''', шынайы есімі — '''Ёнас Эрик Альтерг''' ({{lang-sv|Jonas Erik Altberg}}; [[22 желтоқсан]] [[1984 жыл|1984]], [[Хальмстад]], [[Швеция]]) — [[Шведтер|швед]] [[әнші]]сі, [[музыкалық продюсер]] мен [[ди-джей]]. == Дискографиясы == === Студиялық альбомдар === * ''[[The Bassmachine]]'' (2004) * ''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' (2006) * ''[[Now You're Gone – The Album]]'' (2008) * ''[[Bass Generation]]'' (2009) * ''[[Calling Time]]'' (2013) === Компиляциялары === * ''[[The Old Shit]]'' (2006) * ''[[The Early Bedroom Sessions]]'' (2012) === Синглдері === * "The Big Show" (2004) * "[[Welcome to Rainbow]]" (2006) * "[[Boten Anna]]" (2006) * "[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]" (2006) * "[[Jingle Bells]]" (2006) * "[[Vifta med händerna]]" (2006) * "[[Now You're Gone]]" (2007) * "[[Please Don't Go]]" (2008) * "[[All I Ever Wanted]]" (2008) * "[[Angel in the Night]]" (2008) * "Russia Privjet (Hardlanger Remix)" (2008) * "[[I Miss You]]" (2008) * "[[Walk on Water]]" (2009) * "Al final" (2009) * "[[Every Morning]]" (2009) * "[[I Promised Myself]]" (2009) * "[[Saturday]]" (2010) * "[[Fest i hela huset]]" (2011) * "[[Northern Light]]" (2012) * "[[Dream on the Dancefloor]]" (2012) * "[[Crash & Burn]]" (2013) * "Calling Time" (2013) * "Elinor" (2013) * "Masterpiece" (2018) * "Home" (2019) * "Angels Ain't Listening" (2020) * "Life Speaks to Me" (2021) * "End the Lies" {{Small|(& Alien Cut)}} (2022) * "[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]" {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023) * "Ja eller nej" {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026) == Марапаттар == {| class="wikitable" |- !Год !Award !Санат !Result |- |rowspan="4" style="text-align:center;"|2006 |[[Grammis]]<ref>{{cite web|url=http://www.grammis.se/press/Grammisvinnare_1969-2008.pdf |title=Grammisvinnare 2008 |publisher=grammis.se |accessdate=29 April 2016| language = sv | archiveurl= https://web.archive.org/web/20110717135324/http://www.grammis.se/press/Grammisvinnare_1969-2008.pdf| archivedate= 17 July 2011}}</ref> |Årets bästa ringsignal ("[[Boten Anna]]") |{{won}} |- |rowspan="2"|[[Rockbjörnen]]<ref>{{cite web| url = http://st.nu/noje/1.687426--idol-ola-het-infor-rockbjornen | title = "Idol"-Ola het inför Rockbjörnen | date = 8 December 2006 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = st.nu | language = sv | archiveurl = https://web.archive.org/web/20140222205836/http://st.nu/noje/1.687426--idol-ola-het-infor-rockbjornen | archivedate = 22 February 2014}}</ref> |Årets svenska låt ("Boten Anna") |{{nom}} |- |Årets svenska nykomling |{{nom}} |- |[[Eurodanceweb Award]]<ref>{{cite web|url=http://www.eurodanceweb.com/ed06.htm |title=AWARD 2006 |accessdate=30 September 2014 |publisher=eurodanceweb.com |deadurl=yes |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140402050030/http://www.eurodanceweb.com/ed06.htm |archivedate=2 April 2014 |df= }}</ref> |"Boten Anna" |{{won}} |- |style="text-align:center;"|2007 |[[NRJ Radio Award]]<ref>{{cite web | url = https://www.findance.com/uutiset/1368/basshunter-ja-juanes-helsingin-nrj-radio-awards-gaalaan | title = Basshunter ja Juanes Helsingin – NRJ Radio Awards -gaalaan | date = 22 December 2006 | accessdate = 1 September 2012 | publisher = findance.com | language = fi}}</ref> | |{{won}} |- |rowspan="8" style="text-align:center;"|2008 |[[European Border Breakers Award]]<ref>{{cite web | url = http://www.zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=134 | title = European Border Breakers Awards – nagroda dla artystów, którzy odnieśli sukces poza granicami swego kraju. | date = 16 January 2008 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = zpav.pl | language = pl | archiveurl = https://web.archive.org/web/20111113003917/http://zpav.pl/aktualnosci.php?idaktualnosci=134 | archivedate= 13 November 2011}}</ref> |''[[LOL (^^,)|LOL <(^^,)>]]'' |{{won}} |- |[[Eska Music Award]]<ref>{{cite web | url = http://media2.pl/media/35810-eska-music-awards-2008-rozdane-feel-hitem-roku.html | title = Eska Music Awards 2008 rozdane – Feel hitem roku | date = 25 April 2008 | accessdate = 6 February 2014 | author = Łukasz Szewczyk | publisher = media2.pl | language = pl}}</ref> |Radioaktywny hit roku Era ("[[Now You're Gone]]") |{{won}} |- |rowspan="2"|[[BT Digital Music Award]]<ref>{{cite web | url = http://www.techdigest.tv/2008/09/bt_digital_musi.html | title = BT Digital Music Awards – nominations announced | date = 17 September 2008 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = techdigest.tv | author = Duncan Geere}}</ref> |Best Electronic Artist or DJ |{{nom}} |- |Breakthrough Artist of the Year |{{nom}} |- |rowspan="2"|[[MTV Europe Music Award]]<ref>{{cite web | url = http://ema.mtv.pl/vote/ | title = MTV Europe Music Awards 2008 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = ema.mtv.pl | language = pl | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080829235526/http://ema.mtv.pl/vote/ | archivedate = 29 August 2008}}</ref> |Best New Act |{{nom}} |- |Most Addictive Track ("Now You're Gone") |{{nom}} |- |[[The Record of the Year]]<ref>{{cite web | url = http://www.roty.tv/poll-results/in-2008-i-think-the-best-is.html | title = In 2008 I think the best is: | accessdate = 27 February 2014 | publisher = roty.tv | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090217041356/http://www.roty.tv/poll-results/in-2008-i-think-the-best-is.html | archivedate = 17 February 2009}}</ref> |"Now You're Gone" |{{nom}} |- |[[World Music Award]]<ref>{{cite web | url = http://awardsandwinners.com/winner/?name=basshunter&mid=/m/01ww_2d | title = BASSHUNTER | accessdate = 29 May 2014 | publisher = awardsandwinners.com}}</ref> |World's Best Selling Swedish Artist |{{won}} |- |style="text-align:center;"|2009 |Scandipop Award<ref>{{cite web | url = https://www.scandipop.co.uk/the-2009-scandipop-awards/ | title = THE SCANDIPOP AWARDS! | date = 2 January 2009 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = scandipop.co.uk}}</ref> |Best Male |{{won}} |- |style="text-align:center;"|2010 |[[Winter Music Conference|International Dance Music Award]]<ref>{{cite web | url = http://dancemusic.about.com/od/intldancemusicawards/a/2010_International_Dance_Music_Awards_25th_Annual_Nominees_and_Winners.htm | title = 2010 International Dance Music Awards at WMC – Winners Announced | accessdate = 6 February 2014 | publisher = dancemusic.about.com | author = Ron Slomowicz "DJ Ron Slomowicz" | deadurl = yes | archiveurl = https://www.webcitation.org/68EhoUSei?url=http://dancemusic.about.com/od/intldancemusicawards/a/2010_International_Dance_Music_Awards_25th_Annual_Nominees_and_Winners.htm | archivedate = 7 June 2012 | df = dmy-all }}</ref> |Best HiNRG/Euro Track ("[[Every Morning]]") |{{nom}} |- |style="text-align:center;"|2011 |Scandipop Award<ref>{{cite web | url = https://www.scandipop.co.uk/the-scandipop-awards-2011-the-nominations/ | title = THE SCANDIPOP AWARD 2011: THE NOMINATIONS! | date = 14 December 2010 | accessdate = 6 February 2014 | publisher = scandipop.co.uk}}</ref> |Best Male Single ("[[Saturday]]") |{{nom}} |- |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Commonscat}} * [https://basshunter.se Ресми сайты] {{ref-en}} [[Санат:22 желтоқсан туғандар]] [[Санат:Швеция әншілері]] [[Санат:22 желтоқсанда туғандар]] ew758euq2ps8vwobhwdne9juxdx92oj ATLAS эксперименті 0 617711 3595166 3537119 2026-04-29T10:18:19Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595166 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''ATLAS''' ({{lang-en|'''A''' '''T'''oroidal '''L'''HC '''A'''pparatu'''S'''}}) - Женевадағы (Швейцария), Еуропалық Ядролық зерттеулер ұйымының [[CERN]]-дағы LHC коллайдеріндегі төрт негізгі эксперименттің бірі болып табылады. Эксперимент протон-протон соқтығысуын зерттеуге арналған детекторда жүргізіледі. LHC коллайдеріндегі басқа эксперименттер ALICE, CMS, TOTEM, LHCb және LHCf болып табылады. ATLAS детекторының өлшемдері: ұзындығы - 46 метр, диаметрі - 25 метр, жалпы салмағы - шамамен 7000 тонна. Жоба әлемнің 35 елінен 165 зертхана мен жоғары оқу орындарынан 2000-ға жуық ғалымдар мен инженерлерді қамтиды<ref name="CERNpr">{{cite press release| publisher=[[CERN]]| date=2006-11-20| title= World's largest superconducting magnet switches on| url=http://press.web.cern.ch/press-releases/2006/11/worlds-largest-superconducting-magnet-switches| accessdate=2016-01-10}}</ref>. Тәжірибе элементар бөлшектердің, оның ішінде Higgs бозоны және суперсимметриялық серіктестері сияқты аса қарапайым бөлшектерді іздеуге арналған. Физиктер, стандарт модельдың арқасында, АТЛАС және CMS детекторларында жасалған эксперименттер физикаға үлкен үлес қоса алады деген сенімде.<br> ATLAS ынтымақтастығы, яғни детектор құратын және эксперименттер жүргізетін физиктер тобы [[1992 жыл]]ы құрылған. LHC зерттеу бағдарламасы негізіндегі программалар, EAGLE және ASCOT, күштерін біріктіре отырып жалпы мақсаттағы детекторды құрастырған. АТЛАС-та жүргізілетін тәжірибелер [[1994 жыл]]ы ұсынылған және [[1995 жыл]]ы CERN басшылығымен ресми түрде бекітілген. Осы өткен уақыт ішінде, физиктер топтары әртүрлі университеттер мен елдерден ынтымақтастыққа қосылды. ATLAS ынтымақтастығы қазіргі уақытта бөлшектер физикасындағы ең ірі ресми қауымдастықтардың бірі болып табылады. ATLAS детекторын CERN-дағы жер асты торабында жинау [[2003 жыл]]ы алдыңғы LEP үдеткіші тоқтағаннан кейін басталды.<br> ATLAS көп функциялы детектор ретінде жасалған. Детектордың ортасында үлкен Адрон коллайдерының арқасында қарсы протон сәулелері пайда болған кезде, кең спектрлі энергиялары бар түрлі бөлшектер пайда болады. Арнайы физикалық процесті шоғырландырудың орнына, ATLAS бөлшектердің туылуы мен ыдырауынан сигналдардың кең ауқымын өлшеуге арналған детектор болып табылады. Кез-келген жаңа физикалық процестер мен бөлшектердің алатынын формасына қарамастан, ATLAS оларды анықтауға және олардың қасиеттерін өлшеуге мүмкіндік береді. Теватрон немесе үлкен электронды-позитрон коллайдеры LEP сияқты бұрынғы коллайдерлердегі эксперименттерге ұқсас идеяларға негізделген. Алайда, үлкен адрон коллайдерінің бірегейлігі-теңдесі жоқ энергия мен өте үлкен соқтығысу жиілігі ATLAS-ты әлі күнге дейін салынған детекторларға қарағанда үлкен және күрделі детектор етеді.<br> == Шығу тарихы == [[Циклотрон]]-қарапайым бөлшектердің бірінші үдеткіші, [[1931 жыл]]ы американдық физик Эрнест Лоуренспен жасалған. Бастапқы кезде радиусы бар болғаны бірнеше сантиметр болған және 1 МэВ энергиясына дейін [[протон]]дар үдетілген. Содан бері үдеткіштің өлшемдері үлкен мөлшерге дейін өсті. Үдеткіштен үлкен энергияны алу үшін, құрылғының мөлшері үлкен болуы керек. Ал қақтығыстардың үлкен энергиясы ауыр бөлшектерді туғызуға қажет. Қазіргі таңда элементар бөлшектер қатысатын барлық құбылыстарды сипаттайтын толық физикалық теорияны Стандартты модель деп атайды. Жалғыз [[бозон]] Хиггсты қоспағанда, стандартты үлгінің барлық [[бөлшек]]тері эксперименталды байқалды. Гипотетикалық (бүгінгі күні) Хиггс бозоны бөлшектердің массивтілігін түсіндіру үшін стандартты модельде қажет, себебі калибрлеу симметриясы барлық бөлшектердің массасыздық шартын салады. Осы салада жұмыс істейтін физиктердің көпшілігі бозон Хиггстің өзі бірнеше жүз ГэВ-дан ауыр болмайды және 1 ТэВ-ға жуық энергетикалық масштабта Стандартты Модель бұзылуы және дұрыс емес болжамдар беруі тиіс деп санайды. Осы масштабта көрінуі мүмкін физиканы әдетте "стандартты модельден тыс физика" деп атайды (ағылш. Beyond The Standard Model physics). LHC [[коллайдер]]і [[бозон]] Хиггстың қасиеттерін іздеу мен зерттеу және [[физика]]да 1 ТэВ масштабында жаңа құбылыстарды іздеу үшін салынған. Теоретиктер ұсынған жаңа физика үлгілерінің көп бөлігі жүздеген ГэВ немесе бірнеше ТэВ массасы бар өте ауыр бөлшектердің болуын болжайды (салыстыру үшін, протон массасы — шамамен 1 ГэВ). Ұзындығы 27 шақырым туннельде протондардың шоғырының соқтығысы болады, бұл жерде әрбір протондардың 7 ТэВ дейін энергиясы бар. Осы зор энергияның арқасында [[Жойқын жарылыс]]тан кейін алғашқы микросекундтарда табиғатта болған ауыр бөлшектер пайда болады.<br> Үдеткіштерде туылған [[бөлшек]]терді бақылау үшін [[элементар бөлшектер]] [[детектор]]лары қажет. Бөлшектерді табу, олардың массасын, импульстерін, энергиясын және зарядын өлшеу, олардың спиндерін анықтау үшін сәйкес [[детектор]]лар салынуы тиіс. Бөлшектер өзара әрекеттесу аймағында пайда болған барлық бөлшектерді анықтау үшін, детекторлар әдетте бірнеше қабат ретінде орналасады. Қабаттар әр түрлі детекторлардан жасалған, олардың әрқайсысы белгілі бір өлшем түрлеріне маманданған. [[Детектор]]дың әрбір қабатындағы бөлшектерді қалдыратын әртүрлі ерекшеліктер бөлшектерді тиімді сәйкестендіру және энергия мен импульсті дәл өлшеу үшін қолданылады. Үлкен өлшемді үдеткіште пайда болған бөлшектер энергиясы өсе келе, детекторлардың өлшемдері де жоғарылауы тиіс, ол жоғары энергия бөлшектерін тиімді өлшеу үшін және жұтып алу үшін қажет. ATLAS - бұл қазіргі уақытта қарама-қарсы шоқтардың ең үлкен детекторы.<ref name="CERNpr"/> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Детектор]] [[Санат:Ақпарат]] 00qggusipqo5r801xnju5h4mr3710ee Анколе мемлекеті 0 620472 3595283 3586516 2026-04-29T11:36:14Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595283 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} [[File:Ankole (map).png|thumb|100px|Карта]] [[File:Flag of Ankole.svg|thumb|left|120px|Анколе байрағы]] '''Анколе''' (Нколе) — [[XV]]—[XVI]] ғасырларда қазіргі [[Уганда]] аумағында [[Виктория көлі]]нен [[солтүстік—шығыс]]қа қарай орналасқан [[африка]]ндық мемлекет. Мемлекет негізін [[Нколе]] халқы құрды. Астанасы — [[Мбарара]]. [[XVII]]—[[XVIII]] ғасырларда Анколе басшылары [[Китара]] мемлекетінің мемлекетіне алым-салыәқ төйледі. [[XIX ]]ғасырда Анкола [[Буганда]]ға тәуелді феодалдық мемлекет атанды. [[1890]] жылдың ағылшын-герман келісіміне сәйкес Анколе мемлекеті [[Британдық империяның]] ықпал ету аясына кірді, ал [[1901]] [[Англия]] бұрынғы [[Уганда]] протекторатының құрамына Анколені қосты. == Тағы қараңыз == *[https://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/71486/Буганда] - Буганда *[https://dic.academic.ru/dic.nsf/dic_fwords/19719/КИТАРА] - Китара *[https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BRITANSKAYA_IMPERIYA.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423181534/https://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/BRITANSKAYA_IMPERIYA.html |date=2019-04-23 }} - Британдық империя [[Санат:Африка елдері]] r66mnsxxhzr4uod5o47lwqlchss7e29 Деймос 0 621203 3595232 3584456 2026-04-29T10:59:18Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595232 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Деймос''' (''грекше Δείμος «қасірет»'') — Марстың екінші серігі (біріншісі фобос). Ол 1877 жылы американдық астроном Асаф Холмен табылған және ежелгі грек құдайы Димос деп аталатын соғыс құдайының ардагерінің құрметіне Арес деп аталды. Деймос Қызыл планетаның, яғни Марстың радиусының 6,96 радисуының орта қашықтығын (шамамен 23,500 шақырым, Фобосқа қарағанда алыс) 30 сағ. 17 мин 55 кезеңімен айналды. Деймос, Ай сияқты, орбитада қозғалыстың бұрыштық жылдамдығы өз айналу бұрыштық жылдамдығына тең. Сондықтан оның тек бір ғана жағы әрқашан Марсқа қарап айналды. Димос пен Фобос арасындағы астероид түрлерінің бірімен ұқсастығы олардың бұрынғы астероиды болып табылатындығы туралы гипотезаны туғызды. Олардың орбиталары Марс маңында өтіп, оны басып алғандай етіп, Юпитердің гравитациялық өрісі арқылы бұрмаланған. Фобос пен Димостың шығу тегі туралы тағы бір болжам Марс жер серігішінің екі бөлікке ыдырауы болып табылады. Ескі гипотезаға сәйкес, Димос сияқты Фобос астероиды болып табылады. Шамамен 4,5 миллиард жыл бұрын пайда болған негізгі астероидтық белдеуде, оның сыртқы бөлігінен күнге қарай жылжып, кейіннен Марс серігі болды. Марстың екі астероиды бірден басып алғаны екіталай көрінеді. Сондықтан Фобос пен Димос планетаның басып алған үлкен, біртекті астероидтарының қалдықтары болып табылады. Дегенмен, Фобос және Димос планетаның экваториальді жазықтықта дөңгелек орбиталарда айналады және олардың тығыздығы астероидтарға тән емес, соншалықты кішкентай. Бұл астероидты түсіру гипотезасын жоққа шығарады. Есептеулер Деймостың Марстан бірте-бірте алыстап бара жатқанын және ақырында планетаның орбитасынан шығатынын көрсетеді<ref>https://starwalk.space/en/news/mars-moons-phobos-deimos#phobos-mars-i</ref>. 1894 жылы А. Брельпольский, ал 1896 жылы С.Костинский Даймостың ең алғашқы бейнесін алды. 1909 жылы ұлы қарсылас кезінде С. Костинский Фобос және Димостың нақты суреттерін салды. 1911 жылы Марс пен оның серіктер қозғалысының алғашқы теориясын ұсынды. {| class="wikitable" |- !Деймостың физикалық қасиеттері |- | Көлемі 15 × 12,2 × 10,4 км |- | Масса 1,48⋅1015 кг |- | Тығыздығы 1,471 г/см³ |- | Температурасы ~233 К |} onjxhnzgpfv73kmabwbout7va0hubc5 Өкпе обыры 0 621423 3595193 3581866 2026-04-29T10:33:54Z Нурулла Жанар 179226 Санат 3595193 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Өкпе обыры''' ([[Обырлар|рак]], қатерлі ісік) — өкпе тінінде бақыланбайтын жасуша өсуімен сипатталатын қатерлі ісік. Бұл өсу метастаз процесі арқылы жақын жерге немесе дененің басқа бөліктеріне қарай өкпеден тыс таралуы мүмкін. Өкпедегі бастапқы өкпе ісігі ретінде танымал болатын көптеген ісіктер канцероды болып табылады. Өкпенің қатерлі ісігі - бұл эпителий жасушаларынан пайда болатын ісік. == Қатерлі ісік белгілері == * Дем алудың бұзылу симптомдары: жөтел, қанмен жөтелу, өкпелу немесе тыныс алудың қысқа болуы * Жүйелік симптомдар: салмақ жоғалту, әлсіздік; * Кеуде ауыруы, сүйек ауруы; Егер қатерлі ісік ауада өссе, ол ауа ағынына кедергі жасай отырып, дем алу қиындықтарын тудыруы мүмкін. Кедергіден кейінгі секрецияның жиналуына және пневмонияға бейімділігін тудыруы мүмкін. Өкпе ісігінің симптомдарының көпшілігі (тәбет болмауы, салмақ жоғалту, әлсіздік, шаршау) нақты емес. Бұл метастаз болуының белгілері (бас ауруы, әлсіздік, конвульсия немесе қолдың әлсіздігі). Спрецияның құрамына ми, сүйек, бүйрек үсті бездері, өкпе, бауыр, перикардия және бүйрекке қарама-қарсы. Өкпенің қатерлі ісігі бар адамдардың шамамен 10%; бұл рак аурулары күнделікті кеуде радиографиясында кездеседі.<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Рак_лёгкого</ref> == Этиология == Өкпе рагын 80% жағдайда тудыратын негізгі фактор шылым шегу. Сонымен қатар асбестаз, автомобильдердің және өндіріс кәсіп-орындардың қалдықтарымен ауаны ластауы да аурудың дамыту факторы болып табылады. Шылым түтінінде және смоланың құрамында спектрлі талдау көмегімен 50-ге жуық канцерогендер табылған. Олардың ішіндегі ең зияндылары жартылай ыдырау уақыты ұзақ полонийдің (210 Ро) радиоактивті изотобы, нитрозаминдер (диметил және диэтилнитрозаминдер) бензпирендер болып табылады. Шылымдардың фильтрлері канцерогендердің өкпеге түспеуіне жауап бермейді. Пассивті шеккіштер қатарына үнемі шылым шегілетін бөлмеде еріксіз дем алатын адамдар жатады.(жанұя мүшелері, қызметтестер). Шылым түтінің әсеріне түспейтін адамдармен өкпе обырымен жиі ауырады. Ұзақ және көп шылым шегетіндерде (күніне 1 қораптан артық) өкпе шекпейтіндерден 10,8 есе жиі кездеседі. Канцерогендік әсері бар заттарға сонымен қатар мұндай және оның өнімдері жанғанда түзілетін, радиоактивті кеніштер немесе кобальт(Со), никель (Ni), мышьяк (As), асбест жатады. Бұл заттардың организмде ұсталып, өкпе мен бронхтардың эпителиінің [[ДНҚ|ДНҚ-сына]] әсер етіп, оларда мутагенді өзгерістер шақырып қалыпты жасушаларды ісік жасушаларына айналдырады. Организмде қалыпты жасуша ісік жасушаға айналуына сыртқы , ішкі факторлар әсер етеді. Шылым шегетіндердің созылмалы бронхиті кірпікшелі эпителийдің метаплазиясына жағдай жасайды. Өкпе рагы – өлімге әкелетін ауру. Клиникалық белгілерінің көрінген 75 пайызға жуық науқастар инкурабельді болып келеді. Болжамы қолайлы болады, егер клиникалық көрінісі ұзаққа созылмаса (3 айға ) дейін . Егер айқын белгілері 9 айдан көп созылса, болжамы соғұрлым нашарлайды. өкпе рагымен ауырғаннан кейін 1 жыл ішінде қойса, 20 пайыз науқас тірі қалады, 5 жыл өтіп кетсе небәрі 8 пайыз.<ref>https://baribar.kz/student/22007/oekpeninh-qaterli-isigi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126130941/https://baribar.kz/student/22007/oekpeninh-qaterli-isigi/ |date=2021-01-26 }}</ref> '''''Өкпе рагының пайда болу себептері''''' ''Экзогенді:'' * Темекі шегу (90%).Темекі түтінінде ісік шақыратын канцерогенді заттар бар (бензпирена, бензатрацен), олар бронхыларды ағаштың кілегейлі қабығының кірпікшелі эпителиін зақымдап рак тууына себеп болады. * Ауыр металдармен жанасу (асбест, мышьяк, никель, калий, хром, хлорметил эфирі) * Қоршаған ортаның канцерогенді заттармен ластануы * Радиоактивті элементтер мен радиоактивті сәулелер ''Эндогенді'' * Генетикалық ауытқулар * 50-ден жоғары жаста болу * Өкпенің созылмалы аурылары (Туберкулез, бронхит, пневмония,локальды пневмофиброз). * Эндокринді аурудар == Клиникалық диагностика == * Рентгенологиялық диагностика - өкпе обырын анықтауда негізгі әдістердің бірі. Ауруды 80% анықтап, профилактикалық мақсатта флюрография жүргізеді. Егер флюрографияда өзгерістер байқалса, екі проекцияда рентгенография және компьютерлік томография жүргізеді. Компьютерлік томографияда һкпедегі метастаздарды анықтауды тиімді әдіс болып табылады. * Қақырықты цитологиялық зерттеу - 90% жасушалардағы өзгерістерді анықтауға және морфологиялық диагноз қоюға мүмкіндідк береді, тек 1-6% жағдайларда жалған оң нәтиже береді. * Бронхоскопия - трахеяны, негізгі, улестік сегменттік, субсегменттік бронхтарды, тіпті 6-шы, 7-шіден жоғары қатарларды визуальді зерттейтін әдіс. Бронхоскопия ісікті көріге жіне биопсияны жасауға мүмкіндік береді. * Ультрадыбыстық диагностика - өкпе қабырғасындағы қатерлі ісіктердің өсуін және өкпе тінінің қараюын анықтауда аса тиімді әдіс. Өкпенің ауасыз тіні арқылы ісікті еш кедергісіз көріг болады. Бұл әдіс қауіпсіз, қарапайым және үнемді. УДЗ ісіктің көкірекаралықтың қан ағзасында орналасқаның және сол іск қаншалықты ағзаны бүлдіргенін нақты анықтап бере алады. == Өкпе обырының емделуі == * Хирургиялық емдеу - ісіктік кешен толығымен алынып тасталанды (біріншілік ошақ,метастаздар және т.б.) * Сәулелік терапия - науқас операциядан бас тартқан жағдайда немесе операцияға қарсы көрсеткіштер болғанда жасалады. * Химиотерапия - хирургиялық немесе сәулелік терапия жасауға болмайтын кезде қолданылады. Оның тиімділігі төмен. Алыс аймаққа берілген метастарды жоя алмайды. Тек ісіктің көлемін кішірейтуге ғана мүмкіндік береді. * Паллиативті терапия - басқа ем қабылдай алмаған кезде ғана қолданылады. Бұл терапия жазылмайтын науқастардың жағдайғын жақсартуға негізделген. Онық құрамында жансыздандыру, психологиялық көмек, детоксикация, паллиативті хирургиялық араласу және ісікпен бірге жүретін өкпе ауруларының емі бар. <ref>https://ppt-online.org/97288</ref> == Алдын-алу шаралары == Алдын-алу шаралары қоғамдық жерлерде , автомобиль , өндіріс орындары өте көп , дамыған елді мекендерде , фабрика т.с.с –да фильтр, қалдықтарды қайта өңдеу технологияларды жетілдеру тағы басқаны қамтиды. Қауіп-қатер тобына жататын адамдар (созылмалы пневмониямен , 45 жастан үлкен шылым шеккіштер , зиянды өндіріс орындарының қызметкерлері т.б)үнемі дәрігерге қаралуы тиіс . рентгенологиялық, цитологиялық қақырықты зерттеу.сонымен қатар шылым шегудің қолжетімділігін шектеу және ағарту жұмыстарын жүргізу.<ref>https://baribar.kz/student/22007/oekpeninh-qaterli-isigi/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126130941/https://baribar.kz/student/22007/oekpeninh-qaterli-isigi/ |date=2021-01-26 }}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Өкпе]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Өкпе аурулары]] [[Санат:Медицина]] s8k95yzrjgwghbk6y1igz0mog8mlk8n 314-атқыштар дивизиясы 0 621798 3595280 3589013 2026-04-29T11:35:37Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595280 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''314 –ші атқыштар дивизиясы''' — кингисептік Кутузов дәрежесі КСРО-ның Ұлы Отан соғысына арналған әскери құрылымы. == Тарихы == 314 атқыштар дивизиясы Петропавлда құрылып, қалада құрылған ең ірі құрама ретінде тарихта орын алды. Дивизияның құрамына негізінен Петропавл қаласының өкілдері алынды. Өнеркәсіп пен транспорт орындары дивизияны материалдық ресурстармен, транспортпен, киім-кешекпен және тамақпен қамтамасыз етті. 1941 жылдың шілдесі мен тамыз аралығында Петропавл қаласында құрылып, бастапқы дивизия құрамына енушілердің 70 % Cолтүстік Қазақстан облысының аудандарының және Петропавл қаласының тұрғындары болатын. Онда 777 адам басшылыққа алынса, 1543 адам кiшi басшылыққа және 8611-i қатарға алынды. 1945 жылы 31 мамырда дивизия таратылды. == Құрамы == Дивизия құрамында Солтүстік Қазақстан облысының еңбекшілерінен басқа, Қостанай, Көкшетау, Ақмола, Павлодар облыстарының тұрғындары болды. Дивизия басшылығы мен саяси жетекшілер қалалық партия ұйымдарының көмегімен жауынгерлердің әскери жаттығуларына, саяси шыңдалып, патриоттық тәрбие алуына көп күш салды. Дивизия командирі генерал-майор А.Д.Шеменков еді. Дивизия штабын – полковник В.И.Кувшин, ал дивизия полктерін – А.А.Мироненко, В.П.Томашевич, Я.С.Скачков және П.Ф.Ивашко басқарды. Бұлар тәжібиелері мол, өз кезіне сай әскери дайындықтан өткен жандар еді. Дивизияның әскери комиссары болып М.М.Мартыненко тағайындалды. Ал оның саяси бөлімінің бастығы И.Куценко болды. Құрама штабының саяси бөлімінде және басқада әскери бөлімдерде саяси-тәрбие жұмысын жолға қоюға облыстан партия ұйымдары жіберген коммунистер мен комсомолецтер ерекше рөл атқарды. Жергілікті партия ұйымдары жаңадан жасақталып жатқан құрамаға 1800 коммунист пен комсомолецті жіберді. Бұлар әскери тәртіпті нығайтып жауынгерлерді патриоттық және интернационалдық рухта тәрбиелеу жолында орасан зор жұмыстар жүргізді. Советтік Отанды қорғаудағы әр жауынгер мен командирдің міндеттерін терең түсіндіріп, оларды ауыр жылдарға төтеп беруге баулыды. === Командирлер === *Шеменков, Афанасий Дмитриевич (15.07.1941 — 14.10.1941), генерал-майор; *Ковалев, Иван Викторович (15.10.1941 — 27.11.1941), полковник; *Станкевский, Дмитрий Иванович (28.11.1941 — 04.05.1942), полковник; *Зайцев, Алексей Андреевич (05.05.1942 — 18.08.1942), подполковник; *Алиев, Иван Михайлович (19.08.1942 — 20.03.1944), полковник, 25.09.1943 бастап генерал-майор; *Елшинов, Михаил Сергеевич (21.03.1944 — 17.09.1944), полковник; *Гончарук, Николай Игнатьевич (18.09.1944 — 15.10.1944), полковник; *Ефименко, Пётр Филимонович (16.10.1944 — 11.05.1945), полковник. *Чудаков, Иван Иванович (26.08.1941 — 29.05.1945), майор; == Соғыстағы белсенділігі == 1941 жылы 26 тамызда оның бөлiмшелерi Харийная станциясына келiп, 52-шi Резервтi әскерiнiң қол асытан енедi. 1941 жылы 6 қыркүйектен бастап 130 шақырымға созылған Плотничное-Подпоржье-Свирь-Лодейное полефронты бойынша шабуылға шығады. Дивизия 1941 жылдың тамызында қазіргі Новгородская облысына көшті. 1941 жылдың 2 кыркүйегінде дивизия қайта құрылған 54-ші әскердің құрамына кірді.1941 жылғы 4 тамызда дивизия жасақталып болып, ендігі жерде жауынгерлерді әскери өнерге үйрету, соғыс жағдайына жедел жаттықтыру жұмысы қызу қолға алынды. 1941 жылдың тамыз айының аяғында 314 атқыштер дивизиясы Солт-Батыс майданға аттандырылды. Тамыз айының аяғында Тихвин қаласының маңынан бір-ақ шықты. 314-дивизияның бөлімдері Свирь өзенінің бойындағы Лодейное Поле қаласының маңына 7 қыркүйекте орналасып, генерал В.Д.Цветаевтің 7-армиясының құрамына қосылды. Бұл кезде жау Ленинградтың Ладога көлі маңындағы жалғыз ашық байланыс жолын кесіп тастауға ұмтылып қауіп төндіріп тұр еді. Оңтүстік жақтан неміс әскерлері шабуыл жасаса, солтүстіктен, Онега-Ладога мойнағы тұсынан фин әскерлері шабуыл жасады. Финдер Гитлердің одақтасы ретінде Ресейдің, көп жерін олжалағысы келіп еді. Бұл кезде финдер Лодейное Поле қаласының маңында Свирь өзенінен өтіп, Ладога көлінің оңтүстігінде шабуыл жасап келе жатқан өздерінің одақтасы- неміс әскерімен қосылғысы келді. Олардың бұл мақсатын жүзеге асырмау үшін совет командованиесі шұғыл шаралар қолданды. Қайғылы әрi батырлыққа толы Ленинградты қоршауға алу 1941 жылы 10 маусымда басталды. Қоршауда қалған 900 күн Ленинградты ерлiк, батырлық пен қайсарлықтың символына айналдырды. 1944 жылы 14 қаңтарда кеңес әскерi жауды тойтарып, ал 1944 жылы 27 қаңтарда блокада алынады, салтанатты түрде атылған салют әлемге Ленинградтың тоығымен азат екендiгiн паш еттi. Қоршаудағы Синявино облысын қорғау үшін дивизия жойқын соққы берді. Шайқастың 2 күнінде дивизияның 3000 адамы қаза тауып, хабарсыз кетті. 2- ші соққы әскерінің құрамында дивизия бірнеше шайқастраға қатысты. Осы кезден 1943 жылға дейін сол жақтан соққы беретін жасақ болып шайқастарды жалғастырды. 1944 жылдың қаңтарында дивизия Ораниенбаумдық площдармына көшті. Сол жерде Ленинград-Новгородтық басқыншылық жоспарына қатысқан болатын. Дивизия шайқастың 2-ші бөліміне, кеңестік басқыншылыққа кірген болатын. Басқыншылық барысында дивизия 1944 жылдың 30 қаңтарында Пустомержу, Мануйлово, Веймарн жергілікті жерін босатты. 1945 жылдың 27 қаңтарында Соснавец қаласы дивизия көмегі арқылы босатылды. Дивизия Ұлы соғыстың ең соңғы шайқасына қатысты. Бұл шайқас Прагада өтті. == Марапаттары == Соғыстың бүкіл уақытында дивизияның 3832 жауынгері ордендармен, 4694 жауынгері медальдармен марапатталды.1944 жылы дивизия Кингисепптi босатады, және сол ерлiктерi үшiн «Кингисепп» құрметтi атағы берiледi. 1944 жылы 19 мамырда дивизия Выборг қаласын азат етедi. Мұнда да барлығығна «Выборг» құрметтi атағы берiледi. Соғыс жылдары дивизия құрамындағы 3832 жауынгер орденмен марапатталып, 4694-i медальдармен құрметтелдi. == Соғыстан кейін == Тарих жадымызды жаңғырту мақсатында, ерлік көрсеткен ата-бабалар құрметіне орай ескерткіш қойылды ескерткіш Петропавл қаласында орналасқан. 314 атқыштар дивизиясының құрметіне 2008 жылы Ұлы отан соғысының 63 жыл мерейтойы қарсаңына орай орнатылды. == Сілтемелер == https://ru.wikipedia.org/wiki/314-%D1%8F_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%8F_%D0%B4%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D1%8F http://samsv.narod.ru/Div/Sd/sd314/default.html http://soldat.ru/ http://www.soldat.ru/perechen{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} https://e-history.kz/kz/contents/view/1609 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190527114248/https://e-history.kz/kz/contents/view/1609 |date=2019-05-27 }} e8jov1egg3w0as5moxvznqpn4bovysj Тоқсан би 0 622062 3595287 3581865 2026-04-29T11:37:46Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595287 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Жабайұлы Тоқсан би (1737-1839) — «Дала данышпаны» атанып, туралығымен әділдігімен үш жүзге аты жайылған би, шешен. [[Керей (тайпа)|Керей]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Х.М.Ғабжалилов|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Қазақ ру-тайпаларының тарихы. Керей|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Алматы|баспасы= Алаш ТЗО, Полиграфкомбинат|жыл= 2014|томы= 15|беттері= |барлық беті= 607|сериясы= |isbn= 9965-765-46-4|тиражы= 1000}} </ref> Тоқсан бидің тұлға ретінде танылуына Керей тайпасынан шыққан атасы Қара би көп ықпал етті. Ол немересін шешендік өнерге баулыды. Тоқсан би бала кезінен атасымен бірге жүріп, атақты шешендермен, билермен кездесті және ауызша сөз жарыстарға қатысты. Жас кезінен өз тайпасының ақылшысы болып қана қоймай, әділ биі бола білді. 15 жасынан бастап халық оны Төбе би, солтүстік өңір (Омбы, Петропавл, Көкшетау, Қостанай) қазақтарының бас биі деп атады. == Тоқсан бидің кесенесі == Тоқсан бидің зиратының қайда екендігі бертінге дейін белгісіз болып келді. Солтүстік Қазақстан облысының Ғабит Мүсірепов ауданының Западное елді мекені маңынан 2-3 шақырым жерде Тоқсан бидің бейіті табылып, 2001 жылы тамыз айында басына граниттен ескерткіш қойылды. Ал 2006 жылы кесене тұрғызылып, Западное елді мекенінің атауы Тоқсан би ауылы деп өзгертілді. Петропавл қаласының бір көшесіне аты берілді. Деректерге қарағанда, осы өңірді жаз жайлауына, қыс қыстауына айналдырған би "Есілдің арғы бетіндегі Қарауыл төбеге жерлеңдер. Түбінде осы жер тоғыз жолдың торабына айналады. Сонда ұрпақтарым еске алар" деп өсиет қалдырған екен. Шын мәнінде бидің айтқаны келіп, зираттың түбінде Алматы-Екатеринбург, Жезқазған-Қызылжар, Қостанай-Көкшетау тас жолдары тоғысып, жолаушылар ағылған жерге айналды. == Пайдаланылған әдебиет == Қазақстан ұлттық энциклопедиясының 8-томы Солтүстік Қазақстан облысы энциклопедиясы lbgx2uelsmb572rpao9arbjsu4o2asv Абака кітабы 0 622277 3595299 3593791 2026-04-29T11:44:47Z Ayazhan10 180289 3595299 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Абака кітабы''' ({{lang-lat|Liber abaci}}) — [[Фибоначчи]]дің (Пизалық Леонардоның) ондық арифметиканы баяндауға және насихаттауға арналған басты еңбегі. Кітап 1202 жылы жазылған, 1228 жылы екінші рет өңделіп, [[Майкл Скотт]]қа<ref>{{Citation|first=T. C.|last=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|title=Michael Scot|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St Andrews|format=html|access-date=2015-04-09|archive-date=2015-03-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2015-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150324235654/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Scot.html |url-status=unfit }}</ref><ref>{{Citation|first1=T. C.|last1=Scott|first2=P.|last2=Marketos|url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|title=On the Origin of the Fibonacci Sequence|publisher=MacTutor History of Mathematics archive, University of St. Andrews|format=PDF|date=2014-03|access-date=2015-04-09|archive-date=2019-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf|url-status=live}} {{Cite web |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |title=Источник |access-date=2015-04-09 |archive-date=2019-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190918155822/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Publications/fibonacci.pdf |url-status=unfit }}</ref> арналған. Біздің күнге дейін тек екінші нұсқасы жетті. [[File:Liber abbaci magliab f124r.jpg| thumb|Абака кітабы]] Пизалық Леонардо Абака деп арифметикалық есептеулерді атаған. Леонардо араб аудармасы арқылы ежелгі гректер мен үнділердің жетістіктерімен жақсы таныс болды. Ол өз кітабында олардың елеулі бөлігін жүйелендірді. Фибоначчидің кітабы қарапайым тілде жазылғандығы және практикалық есеппен айналысатындарға — бірінші кезекте саудагерлерге арналғандығы маңызды. Оның анық, толымдылығы мен тереңдігі бойынша баяндалуы барлық антикалық және ислам прототиптерінен бірден жоғары ұсынысқа ие болды және ұзақ уақыт бойы, [[Декарт]] уақытына дейін, теңдесі жоқ ғылым болды.<ref name="HSTM">{{Cite encyclopedia | publisher = Springer| pages = 4–5| last = Sesiano| first = Jacques| title = Abū Kāmil | encyclopedia = Encyclopaedia of the history of science, technology, and medicine in non-western cultures| date = 1997-07-31}}</ref> <br> Кітап 15 тараудан (кітаптардан) тұрады. <br> '''I кітабы''' араб-үнді сандарын енгізеді, көбейту алгоритмін бірден сипаттайды (ол жаңа жүйеде ескі, римдік санға қарағанда өлшенбейді) және ескі жүйеден жаңа жүйеге санды қалай өзгертуді көрсетеді. Айта кететін жайт, [[Фибоначчи]] аты "zephirum"-дан, латын формасындағы "ас-сифр" (бос) түріндегі нөл (zero) дербес саны ретінде енгізеді. <br> '''II кітабы''' ақша есебінің көптеген практикалық мысалдарын қамтиды. <br> '''III кітапта''' әртүрлі математикалық есептер туралы баяндалады. <br> Мысалы: қалдықтар туралы қытай теоремасы, сандар, прогрессиялар және т. б. <br> '''IV кітапта''' басқа да иррационалдық сандарды жуықтап есептеу мен түбірін геометриялық салу әдістері арқылы беріледі. Одан әрі әртүрлі қосымшалар мен теңдеулерді шешуі қарастырылады. Бірнеше бөлігі-қатарларды қосуы туралы жазылған. Модуль бойынша есептеулерде де 2, 3, 5, 9-ға бөлінгіштік белгілері келтіріледі. Бөлінгіштік теориясы, соның ішінде ең үлкен ортақ бөлгіш пен ең кіші ортақ еселігі туралы мазмұндалған. Бұл жерде атақты [[Фибоначчи]] қатарына қатысты қояндар туралы мәліметтерде бар. Көптеген маңызды есптер алғаш рет [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] кітабынан белгілі болғанмен, алайда классикалық есептерді баяндаған кезде де ол көптеген жаңа нәрселерді енгізді. Теңдеулерді шешу әдістерінде символика жоқ болғанмен, мәні бойынша алгебралық нақты түрде беріледі. Көптеген сұрақтарда [[Леонардо Пизанский|Леонардо]] қытайлықтарданда көп жаңалық ашты. [[Фибоначчи]]-Еуропада бірінші рет-үнді стилінде теріс сандарды еркін түсіндіре алды. Бірнеше сандық әдістерді өз бетінше ашты (олардың кейбіреулері арабтарда да белгілі еді). '''Абака кітабы''' Еуропада математикалық білімнің таралуына үлкен әсер етті, оқулық пен анықтама ретінде және еуропалық ғалымдардың шабыт көзі болды. Әсіресе Еуропада ондық жүйе мен үнді сандарының жылдам таралуында маңызды рөл атқарды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Математика кітаптары]] [[Санат:XIII ғасыр кітаптары]] ifwgu7cb5oggpaavk5efdmvkrx8zg5y Наталья Павловна Калашникова 0 624489 3594608 3586519 2026-04-28T13:35:52Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594608 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Калашникова Наталья Павловна''' (1959 жылдың 26 қазанында Талды-Қорған облысының (қазір – [[Алматы облысы]]) Кировский елді мекенінде туылған) — Қазақстанның белгілі қоғам қайраткері, саяси ғылым докторы, доцент, Халықаралық ақпараттандыру академиясының академигі (2011 ж.), 300-ден астам ғылыми еңбектер мен публицистикалық мақалалардың авторы<ref>Калашникова Наталья Павловна: Ғылыми еңбектердің, баяндамалар мен сұхбаттардың биобиблиографиялық жинағы / Жауапты ред.: Н.Ж. Шаймерденова, М.Ə. Бөрібаева / Құраст.: С.О. Станбаева, Ж.А. Искакова, Х.Б. Маслов. – Нұр-Сұлтан, 2019. – 184 с.</ref> <ref>https://library.enu.kz/MegaPro/Web/SearchResult/ToPage/1</ref>, Қазақстан халқы Ассамблея кафедрасының меңгерушісі. [[Сурет:Калашникова Наталья Павловна Библиотека Елбасы.jpg|нобай]] == Өмірбаяны == === Білімі === 1980 жылы Ілияс Жансүгіров атындағы [[Талдықорған|Талды-Қорған]] педагогикалық институтының «Орыс тілі мен әдебиеті» мамандығы бойынша филология факультетін бітірген, ал 2000 жылы – Мәскеу мемлекеттік кәсіби дайындық академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша тәмәмдаған. 2003 жылы «Қазақстандағы балалардың құқығын қорғау саласындағы мемлекеттік саясат» (орыс тілінде - «Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане») тақырыбанда саяси ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алу үшін диссертация қорғаған<ref>Калашникова Н.П. Государственная политика в области защиты прав детей в Казахстане: дис. ... к.полит.н. - Алматы, 2003: http://www.nauka.kz/page.php/upload/images/images/uppod.swf?page_id=107&lang=1&month_to=12&year_to=2016&page=947 </ref>, 2008 жылы “23.00.02 – Саяси институттар, этносаяси конфликтология, ұлттық және саяси үдерістер мен технологиялар ” мамандығы бойынша саяси ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алу үшін «Қазақстан Республикасының азаматтық қоғамы: жастар құрамдас бөлігінің саясаттану талдауы» (орыс тілінде - "Гражданское общество Республики Казахстан: политологический анализ молодежной составляющей") тақырыбында диссертация қорғаған. === Еңбек жолдары === Еңбек жолын І.Жансүгіров атындағы Талды-Қорған педагогикалық институтында бастаған. Бұл жерде 1980-1984 жылдары лаборант, ассистент, педагогика кафедрасының оқытушысы лауазымын институттың оқытушылары мен қызметкерлері комсомол Комитетінің хатшысы қоғамдық жұмысымен бірге атқарған. 1984 - 1987 жж. - Кеңестік бейбітшілік қорының Облыстық бөлімшесінің хатшысы, одан кейін төрағаның орынбасары. 1987 - 1988 жж. - Облыстық мәдениет басқармасы бастығының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1988 – 1992 жж. – Облыстық атқару комитетінің бас жоспарлау-экономикалық басқармасының жетекші маманы, кеңесшісі, Талды-Қорған облыстық атқару комитетінің әлеуметтік мәселелер бойынша аға референті. 1992 – 1995 жж. – «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының әкімшілік басқарушысы (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1998 жж. – Қалалық Мәслихаттың депутаты болып сайланып, Мәслихаттың ұйымдастыру бөлімінің меңгерушісі қызметін атқарады (Талды-Қорған қ.). 1995 – 1997 жж. – Талды-Қорған облыстық әкімшілігінің ұйымдастыру және кадрлық жұмыс бөлімінің жауапты ұйымдастырушысы, әкімшілік басшысының кеңесшісі. 1997 ж. – Облыстық еңбек және халықтың әлеуметтік қорғау басқармасы басшысының орынбасары (Талды-Қорған қ.). 1998 – 2005 жж. Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі аппаратында қызмет етеді (жалпы бөлімнің кеңесшісі, Акпараттық-сараптау бөлімінің сектор меңгерушісі, Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжіліс төрағасы Секретариатының сектор меңгерушісі, сонымен қатар Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінде, Д.А. Қонаев атындағы Университетте ғылыми және оқытушылық қызметінде атқарған). 2005 – 2008 жж. – [[Мәскеу мемлекеттік университеті|М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің]] Қазақстан филиалы директорының орынбасары (Астана қ.). 2008 – 2012 жж. – Қазақстан Республикасы Президент Әкімшілігінің [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Секретариатының кеңесшісі, инспекторы. 2012 – 2014 жж. – Қазақстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының Мемлекеттік саясаттың ұлттық мектебінде «Мемлекеттік саяси стратегиясы» кафедрасының меңгерушісі; саяси басқару, мемлекеттік және жастар саясаты, этникааралық қатынастар мәселелері бойынша, оның ішінде «А» корпусының тыңдаушыларына арналған тренингтер мен кейстердің оқыту модульдік бағдарламалардың әзірлеушісі. 2014 – 2016 жж. – Қазақстан Республикасы Президентінің өкімімен ҚР Президенті жанындағы «Қоғамдық келісім» Республикалық мемлекеттік мекеменің<ref>РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте РК / Сайт Ассамблеи народа Казахстана: https://assembly.kz/ru/struktury-ank/rgu-o-amdy-kelisim-pri-prezidente-rk/</ref> директоры саяси қызметке тағайындалды<ref>Распоряжением Главы государства Калашникова Наталья Павловна назначена директором республиканского государственного учреждения «Қоғамдық келісім» при Президенте Республики Казахстан/Официальный сайт Президента Республики Казахстан: http://www.akorda.kz/ru/legal_acts/bylaws/rasporyazheniem-glavy-gosudarstva-kalashnikova-natalya-pavlovna-naznachena-direktorom-respublikanskogo-gosudarstvennogo-uchrezhdeniya-kogamd </ref><ref>Директором РГУ "Қоғамдық келісім" при Президенте назначена Наталья Калашникова: https://forbes.kz/news/2014/12/12/newsid_74950</ref>. 2017 жылы Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасының маркетинг және менеджмент қызметінің басшысы (Астана), сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Қазақстан филиалында әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының және Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті саясаттану кафедрасының профессоры лауазымында жұмыс істейді. 2017 жылдың 12 қыркүйегінде Еуразиялық интеграция институты директорының орынбасары болып тағайындалды<ref>Заместитель директора Института Евразийской интеграции Калашникова Наталья Павловна провела встречу в Центре социального обслуживания по разъяснению Послания Президента от 10 января 2018 года социальным работникам / Институт Евразийской интеграции: http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190802001101/http://iei.kz/index.php/ru/sobytia-rus/novosti/274-zamestitel-direktora-instituta-evrazijskoj-integratsii-kalashnikova-natalya-pavlovna-provela-vstrechu-v-tsentre-sotsialnogo-obsluzhivaniya-po-raz-yasneniyu-poslaniya-prezidenta-ot-10-yanvarya-2018-goda-sotsialnym-rabotnikam |date=2019-08-02 }}</ref>, осы қызметті 2018 жылдың қыркүйегіне дейін атқарды. 2018 жылдың қыркүйегінен бастап – [[Еуразия ұлттық университеті|Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университеті]] Журналистика және саясаттану факультеті саясаттану кафедрасының профессоры, сонымен қатар М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалының әлеуметтік-гуманитарлық пәндер кафедрасының профессоры<ref>Преподаватели кафедры социально-гуманитарных дисциплин Казахстанского филиала МГУ имени М.В. Ломоносова: http://www.msu.kz/information/person/person.php?ELEMENT_ID=4926</ref>. 2020 жылдан бастап осы күнге дейін Л.Н. Гумилев атындағы ЕҰУ ҚХА кафедрасының меңгерушісі. == Марапаттары == * 2008 — «Қазақстан Республикасы білім беру саласының құрметті қызметкері» төсбелгісі; * 2009 — Қазақстан Республикасы Президентінің Құрмет грамотасы; * 2011 — «ҚР Тәуелсіздігіне 20 жыл» медалі; М.В. Ломоносов атындағы ММУ «Ломоносов» мерейтойлық медалімен берілген Құрмет грамотасы; * 2012 — Сайлауды ұйымдастыруға белсенді қатысқаны үшін берілген ҚР Президентінің Алғыс хаты; * 2013 — Қазақстан халқы Ассамблеясының «Бірлік» алтын медалі; * 2014 — [[«Құрмет» ордені]]; * 2018 — «Астана-20 жыл» мерейтойлық медалі; шетелдік марапат – «Ресей халықтары Ассамблеясына 20 жыл» алтын мерейтойлық медаль. * 2019 – Қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтуға қосқан үлесі үшін ҚХА-ның «Мейірім» төсбелгісі. * 2020 – «Қазақстан халқы Ассамблеясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – «Қазақстан Республикасының Конституциясына 25 жыл» мерейтойлық медалі. * 2020 – Халықаралық Ақпараттандыру Академиясының (ХАА) ХАА ғылымы мен жобаларын дамытуға қосқан үлесі үшін Алтын медалі. * 2021 – II дәрежелі «Достық» ордені. * 2021 – «ҚР Тәуелсіздігіне 30 жыл» мерейтойлық медалі. * 2023 – Қазақстан халқы Ассамблеясының «Алғыс» төсбелгісі. * 2023 – ҚР ғылым саласындағы жетістіктері үшін «Ғылымды дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі. Бұдан басқа келесі мерейтойлық медальдармен марапатталған: «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл», «Қазақстан Республикасының Конституциясына 20 жыл»; «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл» (ҚР Президентінің жарлықтарына сәйкес); «Қазақстан мәслихаттарына 20 жыл»; «Қазақ хандығына 550 жыл» және т.б. ведомстволық марапаттары бар. == Ғылыми қызметі == Студенттерге, магистранттар мен докторанттарға арналған келесі оқу курстарының әзірлеушісі: «Саяси үдерістерді талдау мен болжамдаудың заманауи технологиялары», «Қазіргі әлемдегі этносаяси үдерістер» «Саяси маркетинг», «Жобаларды басқару», «Таңдамалы технологиялар» және т.б. Магистрлық және докторлық диссертацияларға ғылыми жетекшілік жүргізеді. М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Қазақстан филиалында мынадай авторлық курстарды жүргізді: «Қазақстан Республикасындағы модернизациялау негіздері», «Ұлттық сананы модернизациялау контексіндегі рухани жаңғыру». 2004–2008 жылдары – Л.Н. Гумилев атындағы Еуразия ұлттық университетінің жанындағы Д14.20.03 Диссертациялық кеңесінің ғылыми хатшысы. 300-ден астам еңбектің авторы, оның ішінде монографиялары (жеке авторлық және бірлескен авторлармен бірге), оқу құралдары мен халықаралық журналдарда, халықаралық конференциялар мен симпозиумдар жинағында жарияланған мақалалары бар. «Қазақ диаспорасы ортасындағы Алаш орда философиясының қазіргі түсіндірілуі: жағдайы, бағалауы, сабақтары (әлеуметтік-тарихи талдау) халықаралық жобасының тең авторы (2010 г. тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). «Сөнбесін от алауы» ғылыми документалды ой-толғау фильмінің ғылыми кеңесшісі (2012 ж., жоба материалдары бойынша, тең авторы: Б.И. Ракишева және т.б.). 2010 жылдан бері өткізілетін «Тарихтан тағылым – өткенге тағзым» Қазақстан халқы Ассамблеясы халықаралық жобасының бастамашыларының бірі (2010–2024). Қазақстан халқы Ассамблеясының 20 жылдығына арналған «Алаш философиясы – қазіргі жағдайы: толеранттылық, отансүйгіштік және азаматтық» ғылыми-гуманитарлық жобаның автор-құрастыру шысы (профессор, философия ғылымдарының докторы Т. Бурбаевпен бірге, 2015 ж.). «Жібек жолындағы сұқбаттар» халықаралық мәдениеттану жобасының тең авторы, «Жібек жолындағы жоба әңгімелерінің тарихы» деректі фильмінің ғылыми кеңесшісі (Алматы, 2017 ж., тең авторлар: М.М. Әуезов, Э.А. Цой). Мультимедиялық қосымшасы бар «Қазақстан халқы» интерактивті ғылыми-тарихи картасы» жобасын іске асыру синопсисінің автор-әзірлеушісі, сонымен қатар осы жобаның ғылыми кеңесшісі (2017 ж. тең автор: Б. Аяған). 2018–2020 зерттеулерді жылдарға арналған ғылыми гранттық қаржыландыру аясында «Н. Назарбаевтың қоғамдық келісім мен бірліктің қазақстандық моделі» ғылыми-зерттеу жобасының ғылыми қызметкері (ҚР Білім және ғылым министрлігінің А.А. Башмаков). Қазақстан Республикасы Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігінің ҮЕҰ үшін сыйлықтар беру конкурсына (жоба жетекшісі) қатысқан. 2021 жылдың қорытындысы бойынша «Шаңырақ» ҚХА кафедралары қауымдастығы» РҚБ қоғамдық келісім мен жалпыұлттық бірлікті нығайтудағы белсенді қызметі үшін сыйлық алды. 2019 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін – Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі Ғылым комитетінің бес ғылыми-зерттеу жобасына қатысады. == Елеулі еңбектері == * Политическое измерение гражданского общества независимого Казахстана / Республика Казахстан: политическая модернизация (колл. монография). – Астана, 2008. - С.90-107. * Ассамблея народа Казахстана и межкультурный диалог / Отв.ред. Е.Тугжанов, Е. Пивовар / Редколлегия: А. Власов, А. Ревский, И. Агакишиев, Н. Калашникова. - Москва: ОО «Ол Би Принт», 2009. * Казахстанская модель межэтнической толерантности и общественного согласия Н.Назарбаева: электронная и печатная презентация (систематизированная и аналитическая версия) на 3-х языках. - Астана, 2009. (соавтор - Е.Л. Тугжанов). * ОБСЕ – Казахстан: опыт межэтнического взаимодействия в странах-участниках. - Астана, 2010. - 143 с. (соавторы - Е.Л. Тугжанов, С.К. Калмыков) /для участников Саммита ОБСЕ в Астане/. * Государственная этнополитика Казахстана: новые тренды: Метод. пособие на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова. – Астана: Академия государственного управления при Президенте РК, 2011. - 204 с. (соавтор-составитель - Ж.Х. Джунусова) ISBN 978-601-287-061-9. * Нұсұлтан Назарбаев: бейбітшілік және қоғамдық келісім идеясы: Кол. моногр. на каз., рус., анг. яз. / Соавторы: Е.Л. Тугжанов, А.А. Абдакимов, Н.П.Калашникова, С.В.Селиверстов, Н.Ж. Шаймерденова. - Астана: «Акарман-медиа», 2010. - 258 б. ISBN 978-601-7185-11-4. * Қазақстанның мемлекеттік этносаясаты: жаңа үрдістер: Әдістемелік құралы / Жалпы ред. басқарған Е.Л. Тоғжанов. - Астана: Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Мемлекеттік басқару академиясы, 2011. - 200 б. ISBN 978-601-287-061-9. * Казахстанская Магнитка: Время. Люди. Судьбы. Статьи, очерки, интервью, воспоминания, документы / Под общ. ред. Е.Л. Тугжанова / Авторы проекта - Л.Шашкова, Н.Калашникова. – Алматы: ИД «Жибек жолы», 2012. – 336 с.ISBN 978-601-294-089-3. * Императивы государственной политики Республики Казахстан. Аналитические материалы и методические рекомендации для государственных органов / Отв. ред. Н.П.Калашникова. – Астана, 2012. – 516 с. (на каз. и рус. яз.). ISBN 978-601-06-2064-3. * Из истории депортаций. Казахстан 1930-1935 гг.: Сборник документов / Ред. коллегия: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н. Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А.Капаева, В.Осипов, В. Шепель. - Алматы: «LEM», 2012. - 772 с. * Депортация народов в Казахстан в 1930-1950 гг.: общность истории (интервью с пострадавшими от депортаций в 1930-1950 годы в Казахстан) / Под общ. ред. Б.Ракишевой. - Астана, 2013. - 683 с. ISBN 978-601-280-461-4. * Астана – новый тренд образовательной интеграции в сфере государственной службы //Научный журнал «Евразия: аналитика и прогнозы». Тематический выпуск «Казахстанский опыт межэтнической и межконфессиональной толерантности для стран постсоветского пространства». - Москва. - 2013. - №4. – С.23-27. * Компетентностный подход в подготовке госслужащих корпуса «А»: международный опыт и перспективы внедрения новых форм // Государственное управление и государственная служба. Тема номера: «Стратегия «Казахстан-2050» - новый политический курс». - Астана: АГУ при Президенте РК. - 2013. - №1. – С.51-60. * Из истории депортаций. Казахстан 1935-1939 гг..: Сб-к док-в / Ред. кол.: З. Айдарбеков, Л. Актаева, Н.Джагфаров, Г. Кан, Н. Калашникова, А. Капаева, Е.А. Кузнецов, Осипов, В. Шепель (отв.). - Алматы: «LEM», 2014. - 740 с. ISBN 978-601-239-341-5. * Ассамблея народа Казахстана: летопись двух десятилетий: Моногр. на каз. и рус. яз. / Под общ. ред. Е.Л.Тугжанова / Авторский коллектив: Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, В.С. Коробов, Н.У. Шаяхметов. - Астана, 2015. - 326 с. ISBN 978-601-7419-00-4. * Дружба народов в годы Великой отечественной войны: По страницам фронтовых газет: Сб. материалов на каз. и рус. яз. / Рук. проекта Е.Л. Тугжанов / Сост. Н.П.Калашникова, Г.В. Кан, Ж.К. Симтиков, М.К. Сембинов. - Алматы, 2015. - 308 с. ISBN 978-601-7540-25-8. * Этносаяси сөздік / Этнополитический словарь/ Термины и понятия казахстанской политики и практики в сфере общественного согласия и межэтнической толерантности / Гл. ред. Е.Л.Тугжанов / Авторский коллектив: Е.Л.Тугжанов, Н.П.Калашникова, Г.К.Калмыков, В.А.Малиновский, Б.И.Ракишева, А.К.Садвокасова, Э.Д.Сулейменова, Ж.А.Жакупов, Н.Ж.Шаймерденова, Б.С.Капалбек, Г.Т.Тулегул. - Астана: Ш. Шаяхметов атындағы тілдерді дамытудың республикалық үйлестіру-әдістемелік орталығы, 2015. - 400 с. * Национальный аналитический обзор, посвященный казахстанской модели общественного согласия и единства. По итогам 25-летия Независимости Республики Казахстан / Под ред. Е.Л. Тугжанова. - Астана: ТОО "Kerulen KZ", 2016. - 128 с. ISBN 978-601-287-202-6. * Народ Казахстана: Энциклопедия: на каз. и рус. яз. / Гл.ред. Ж.Н. Тойбаева. - Алматы: «Казак энциклопедиясы», 2016. – 480 с. /в составе редакционной коллегии/ ISBN 978-601-7472-90-0. * Народ Казахстана: история и современность: Сборник текстовых приложений к Интерактивной научной исторической карте «Народ Казахстана» / Рук. проекта: З.Е.Кабульдинов, научные консультанты: Б.Г. Аяган, Н.П. Калашникова. – Алматы: Атамұра, 2017. – 300 с. ISBN 978-601-282-024-9. * Модернизация общественного сознания и ценностных ориентиров социума: Гл. 5 - Стр.199-242 (в составе авторского коллектива) / Коллективная монография: «Социальная модернизация Казахстана" / Г.С. Ныгыметов, М.М. Шибутов, Р.К. Кадыржанов и др. / Под общ. ред. Е.Ж. Бабакумарова. - Астана: Институт Евразийской интеграции, 2017. – 368 с. ISBN 978-9965-31-911-2. * Великие столицы – умные города: Сборник материалов межд. научной конф., посв. 20-летию Астаны – столицы Великой степи (27-28 июня 2018 года) / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. – Астана: Институт Евразийской интеграции, 2018. - 238 с. ISBN 978601-332-157-8. * Тезаурус основных политических понятий, терминов и понятий современной практики: Учебно-метод. мат-лы по политологии для вузов / Под общ. ред. Н.П.Калашниковой. - Астана: ЕНУ им. Л.Н. Гумилева, 2018. - 92 с. ISBN 978-601-337-085-9. * Казахстанская модель общественного согласия и общенационального единства Н.А. Назарбаева: история и перспективы модернизации / Сборник научных трудов «круглого стола»: «Институт президентства как основа государственности Республики Казахстан" / Под общ. ред. А.М. Рахимжанова. – Астана: Библиотека Первого Президента Республики Казахстан – Елбасы, 2018. – 138 с. * Из истории депортаций. Казахстан. 1939-1945 гг.: Сборник документов / Под общ. редакцией Д.Ю. Абдукадыровой / Ред. коллегия: К.М. Абжанов, К.Ш. Алимгазинов (отв), Б.Г. Аяган, Б.О. Жангуттин, З.Е. Кабульдинов, Н.П.Калашникова, Г.В. Кан. - Алматы: Lem, 2019. - 708 с. ISBN 978-601-239-548-8. * Евразийская экономическая интеграция: энциклопедический справочник. К 25-летию Евразийского проекта 1994-2019 / Коллектив составителей. - Нур-Султан: ЕНУ имени Л.Н.Гумилева, 2019. - 375 с. ISBN 978-601-337-126-6. * Пленарный доклад "Роль этноволонтерства в сохранении национального кода» / Межд. научно-практ. конф. «Модернизация общественного сознания и сохранение национального кода в контексте «Мәңгілік Ел», организованная научно-исследовательской группой в рамках проекта грантового финансирования Комитета науки Министерства образования и науки РК на тему «Казахстанская модель общенационального согласия и единства Н.Назарбаева в контексте модернизации общественного сознания» (Астана, ЕНУ имени Л.Н. Гумилева, 12 декабря 2018 года). - Астана, 2018. - С. 31-39. * "Рухани жаңғыру" : перспективные тренды // Научный журнал Казахстан - Спектр. - 2018. - №1(83). – С.18-36. ISSN 6318 (издание, рекомендованное ККСОН МОН РК). * Большая Евразия: новые тренды гуманитарного сотрудничества / Сб. материалов Межд. научно-практ. конф. «От идеи — к реальности: к 25-летию евразийской инициативы Нурсултана Назарбаева (Нур-Султан, 11 апреля 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. - С. 100-106. ISBN 978-601-7804-67-1. * Доклад на тему «Этнополитика и политология: от дискурса к практике» / Конгресс политологов Казахстана, со-модератор секции «Региональные политические процессы в Казахстане», руководитель редакционной группы по выработке рекомендаций Конгресса политологов (Нур-Султан, 28-29 мая 2019 г.). - Нур-Султан, 2019. * Чингиз Айтматов  как символ духовного сближения и сотрудничества / "Чингиз Айтматов и современный мир": Сборник материалов Международной конференции / Мос. гос. ун-т имени М.В. Ломоносова,  Ин-т  стран Азии и Африки / Отв. ред. д-р ист. наук, проф. Ж.С. Сыздыкова. - М.: ООО «4 Принт», 2019. – .184-189. ISBN 978-5-6042126-2-2. * Family Policy in the Context of the Transition to Sustainable Development: A Comparative Analysis of Russia and Kazakhstan // International Journal of Criminology and Sociology. – 2020. – №9. – Р. 391-399. ISSN (online): 1929-4409. Индексируется в: Scopus (co-author: Z. Iskakova). * Консолидирующие проекты Ассамблеи народа Казахстана: общность истории и памяти // Вестник РГГУ. Серия Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения. – 2020. – №3. – С. 115−129 (индексируется в РИНЦ, ВАК РФ). ISSN 2686-7648.10.28995/2686-7648-2020-3-115-129. * Family Policy as a Power of Political Stability: Experience of Kazakhstan // Social Politics. – 2021. Volume Advance Article. – Feb 26. (co-authors: Z. Iskakova, M. Onychko, R. Salikzhanov, B. Smagambet, E. Otar, Z. Abetova). (co-author: Z. Iskakova) * Новые тренды взаимодействия государства и гражданского общества в контексте «Слышащего государства» // Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия Журналистика. – 2021. – №2(135). – C.12-20. (соавтор: Д.Р. Айтмагамбетов). * История женских лагерей ХХ века и реабилитация. / Сборник материалов межд. научно-практ. Конф. «Вопросы реабилитации жертв массовых политических репрессий в Казахстане в 20-50-х гг. ХХ века: отечественный опыт и международная практика». – Алматы: Институт истории и этнологии им. Ч.Ч. Валиханова, 2021. – 220 с. * «Концепция «слышащего государства» К.К. Токаева: от идеи к реальному воплощению» /Материалы Всероссийского конгресса политологов «Россия и политический порядок в меняющемся мире: ценности, институты, перспективы: Москва, 16-18 декабря 2021 г. / Под общ. ред. О.В. Гаман Голутвиновой и др. – М.: Издат «Аспект Пресс», 2021 г. – 608 с. <nowiki>ISBN 978-5-7567-1170-7</nowiki> * Приграничное сотрудничество и народная дипломатия в укреплении межэтнических отношений: кейсы из практики /Мат-лы межд. научно-практ. конф. «Межэтническое согласие на современном этапе: опыт и задачи на будущее». – Тараз: ИП «Бейсенбекова», 2021. – 129 с. * Традиции Шелкового пути: современные этно- и социокультурные особенности (на примере Южного региона) // «Qazaqtany». – 2022. – №3(15). –С. 64-72 (совторы: А. Жусупова, М. Бурибаева) (индексируется в РИНЦ) * Брачность в Казахстане: ретроспективный анализ и тенденции // Вестник ЕНУ имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология. – 2022. – №4(141) (соавторы: Ж.А. Искакова, Э. Кауменова). * Политика исторической памяти в научно образовательных контекстах / «История. Память. Люди»: межд. научн. истор. конф. – Алматы, 2022. – С. 210-217 (соавтор: А.Ю. Тимощенко). * Казахстанские контексты этнополитики / «Политические вызовы и политический диалог в условиях глобальной турбулентности»: мат-лы Всероссийской конференции РАПН / Под ред. О.В. Гаман-Голутвиной, Л.В. Сморгунова, Л.Н. Тимофеевой. — М.: Аспект Пресс, 2022. — 536 с. (соавтор: Самат Нурбол). * Один пояс, один путь: новый тренд сближения цивилизаций // Казахстан–Спектор. – 2023. – №4. – Т. 108. Политика и общество (соавтор: Ван Лулу), журнал КОКСНВО. * Методология исследования националисти- ческого дискурса в полиэтнической среде // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(1). – С. 166-177. (соавторы: А.С. Жусупова), ВАК, РФ. * Нациестроительство в Казахстане: этно- конфессиональные контексты // Евразийская интеграция: экономика, право, политика. – 2023. – №17(3). – С. 159-167 (соавтор: К.А. Байтуреева), журнал ВАК, РФ. * Особенности брачно-семейного поведения в Южном регионе Казахстана // Вестник РГГУ. Серия «Евразийские исследования. История. Политология. Международные отношения». – 2023. – №3. – С. 10-24 (соавтор: Ж.А. Искакова) , журнал ВАК, РФ. * АЛЖИР: детские судьбы политических репрессий (фрагменты архивных материалов и устных историй) // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304-9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ю.Р. Арсланова) * Фактор этничности в репродуктивном поведении граждан Казахстана // Россия в глобальном мире. – 2023. Т.26. – Вып.3. – С. 93-114. DOL: 10.48612/RG/ RGW.6.3.7, РИНЦ, ВАК РФ. ISSN 2304 9472; ISSNe 2949-3501 (соавтор: Ж.А.Искакова ) * Казахстанский мартиролог:современные подходы освещения данных о политических репрессиях // «QAZAQTANÝ». – 2023. – 3 (19) 09. – С. 35-46.ISSN 2708-0897 РИНЦ / <nowiki>https://doi.org|</nowiki> 0009-008-2853-3446 (соавтор: Арсланова) * Aibek Kumysbekov, Natalya Kalashnikova, Alexandr Danilov, Assel Ayaganova, Preconditions and causes of inter-ethnic conflicts in Central Asia in RIVISTA DI STUDI SULLA SOSTENIBILITA 1/2024, pp 45-64, DOI: 10.3280/RISS2024-001004 Индексируется в: Scopus (co-author: Aibek KumysbekovAibek Kumysbekov). * Ethno-political contexts in the programs of political parties of Kazakhstan and China // Slovak international scientific journal. – 2024. – №85 Political Sciences. – P. 88-99 (co-author: Wang Lulu). * Особенности партийной системы в Китае Казахстане. Государственное управление и государственная служба, (1 (88), (2024). С.75-89. <nowiki>https://doi.org/10.52123/1994-2370-2024-1193</nowiki> (соавтор: Ван, Л.), журнал КОКСНВО. * Влияние межэтнических отношений в Южном регионе Казахстана на общественную стабильность и национальное единство по результатам экспертного опроса». Научный журнал КОКСНВО РК «Вестник Евразийского национального университета имени Л.Н. Гумилева. Серия: Политические науки. Регионоведение. Востоковедение. Тюркология 2024 г., №3, С. 124-14. (соавторы: Жусупова А.С, Ван Лулу). <nowiki>https://doi.org/10.32523/2616-6887/2024-148-3-124-141</nowiki>. * Динамика развития семьи в Казахстане. Казахстан-Спектр, 111(3). серия «Политика и общество. <nowiki>https://journal-ks.kisi.kz/index.php/ks/</nowiki> article/view/319.(2024). (соавторы: Ж., Алдангаркызы А., Гайнутдинова), журнал КОКСНВО == Қоғамдық қызметі == * Қазақстан халқы Ассамблеясының мүшесі * Қазақстан халқы Ассамблеясы Ғылыми-сарапшылық кеңесінің мүшесі<ref>Справочник Научно-экспертного совета Ассамблеи народа Казахстана. Сайт Академии государственного управления при Президенте РК: https://www.apa.kz/download/ciiscr/NES-portfolio2018.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия мүшесі<ref>Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы қоғамдық сананы жаңғырту бағдарламасын іске асыру жөніндегі ұлтттық комиссия туралы: https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190801051605/https://egov.kz/cms/kk/law/list/U1700000462 |date=2019-08-01 }}</ref> * «Астана-Байтерек» Әйелдер клубы» қоғамдық ұйымның мүшесі. == Отбасы == ''Әкесі'' - Неруш Павел Павлович (1917 жылы туылған) – Халхин-Гол шайқасының қатысушысы<ref>Халхин гол шайқасы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B</ref>, Ұлы Отан соғысының II топтағы ардагері<ref>Ұлы отан соғысы: https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B</ref>. [[File:Комсомольская юность.jpg|thumb|Неруш Виктор Павловичтің өмірбаяны мен қызметі туралы "Комсомольская юность, никогда ты не знала покоя" жинағында..."]] Соғыста алған жарақаттан кейін 1942 жылдан бастап 1981 жылға дейін - 39 жыл бойы - С.М. Киров атындағы Талды-Қорған қант зауытының жабдықтау бөлімінің бастығы, директордың орынбарасы лаузымында қызмет етті. Партиялық комитеттің мүшесі болған. Еңбек ерлері [[Нұрмолда Алдабергенов]]<nowiki/>пен, Злиха Тамшибаевамен және т.б. жақын дос болған. ''Анасы'' - Саколова Софья Яковлевна (1920 жылы туылған) балаларының тәрбиесімен айналысып соғыстағы жарақаттарымен өмір сүрген жолдасына қамқорлық жасаған. ''Ағалары'' - Неруш Виктор Павлович (1944 жылы туылған), Неруш Валерий Павлович (1946 жылы туылған), Неруш Сергей Павлович (1952 жылы туылған) – Қазақстанның дамуына үлкен үлес қосқан белгілі қоғам қайраткерлері: - Неруш Виктор Павлович он үш жылдан астам комсомолдық, партиялық, әкімшілік жұмыста қызмет еткен – ЛКЖО Гвардейск орталық комитетінің 1-ші хатшысы; Қазақстанның ЛКЖО ОК насихаттау бөлімі меңгерушісінің орынбасары; Комсомолдың Талды-Қорған облыстық комитетінің 2-ші хатшысы; ҚР Қаржы министрлігі борышкерлермен жұмыс істеу комитетінің облыстық басқаруы басшысының орынбасары; «Такор» қаржы-өнеркәсіптік компаниясының бас директоры болып аймаққа көптеген инвестияцияларды тартуға үлес қосқан. «Құрмет белгісі» орденінің және басқа мемлекеттік марапаттардың иегері. Оның өмірлік ұстанымы ретінде «Комсомол бізге беруді үйретті. Әлсізге – күшіңді, сүрінгенге – иығыңды, адасқанға – сенімділік пен сананың көңілділігін» деген түсінік болды; - Неруш Валерий Павлович аймақтық және республикалық деңгейдегі комсомолдық, партиялық жұмыста отыз жыл бойы қызмет атқарған; өмірінің көп жылдарын Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің дамуына арнаған (аймақтық және республикалық деңгейде, Қазақстан Республикасының халықтық бақылау комитетінің Ұйымдастыру–бақылау басқармасының меңгерушісі (Алматы)); - Неруш Сергей Павлович Қазақстан Республикасы ішкі істер бөлімдерінде жедел жұмыста 20 жылдан астам қызмет еткен. ҚР ІІБ ұйымдасқан қылмыспен күресу басқармасының бастығы болған, Көкшетау облысының ІІБ бастығының орынбасары және т.б. лауазымды қызметтерде істеген. Жүзден астам аса қауыпты қылмыстардың ашылуына тікелей қатысқан, қылмыстық тергеудің үздік қызметкері болып танылған. «Милиция үздігі», «ІІМ мінсіз қызметі үшін» медальдарының және т.б. марапаттардың иесі. Қазақстанда «Жан сақшылар Қауымдастығын» құрудың бастауында тұрып оны халықаралық деңгейге жеткізді. Халықаралық жан сақшылар қауымдастығының күміс белгісінің иегері (1998 жылдан бері). 2013 жылы (дүниеден өтер алдында) оның ұлы - Неруш Вячеслав Сергеевич әкесінің «Неруш Сергей. Из жизни опера» атты кітабын шығарып, Қазақстан Республикасы мен Ресей Федерациясының ІІМ мұражайларына тапсырған. Бұл кітап қазіргі таңда полиция қызметкерлерін дайындауда үлкен қолданысқа ие. ''Қызы:'' Калашникова Анастасия Николаевна – медицина ғылымдарының кандидаты, емдеу диетологиясы саласындағы сертификатталған маман. ''Ұлы:'' Калашников Никита Николаевич – құқықтану магистрі, он бес жылдан астам Қазақстанның кеден органдарында қызмет етіп келеді. Бес немересі бар: Софья, Эльхан, Даниил, Елизавета, Виктория. == Дереккөздер == 35r2zruwwlprc6xhz7lrkoyroz1f337 Тұлғалық өсу тренингі 0 624573 3594610 2972384 2026-04-28T13:43:41Z Janugyl 180535 санат қосылды 3594610 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Тұлғалық өсу тренингі |Шынайы атауы = Тренинг личностного роста |Суреті = Тұлғалық өсу тренингі.jpg |Сурет ені = 200px |Жанры = [[драма]] |Режиссёрі = [[Фархат Шәріпов]] |Продюсері = [[Ержан Ахметов]], [[Юлия Ким]] |Сценарист =[[Фархат Шәріпов]] |Актерлер = [[Дулыға Ақмолда]], [[Ержан Түсіпов]], [[Әсел Қалиева]] |Операторы = [[Александр Плотников]] |Композиторы = [[Илья Одегов]] |Компания = [[Қазақфильм]] |Бюджеті = |Түсім = 18,763 [[$]] |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = орыс |Ұзақтығы = |Жыл = 2018 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = }} '''«Тұлғалық өсу тренингі»''' — толық метражды [[көркем фильм]]. 2018 ж. [[Қазақфильм]] және киностудиясы шығарған. == Сюжеті == Фильм жасы қырыққа келген, орта жас күйзелісін бастан кешіріп жүрген банк қызметкері Қанат туралы баяндайды. Ол – армандамайтын, өмірден ештеңені күтпейпін жан, өзін және өмірлік ұстанымдарын жоғалтқан. Бірде Қанат тұлғалық қалыптасу – көшбасшылық қасиеттерді дамыту тренингіне барады. Коуч-тренер жетістікке қалай жету керектігін және көшбасшы бола білудің әдістерін айтады. Көшбасшы болудың құпияларын бойына сіңіре келе, Қанат өзін және өмірге деген көзқарасын өзгертуге бекінеді. Алайда кейіпкердің өмірі ескі танысы Даниярдың пайда болуымен күрт өзгеріп кетеді<ref>[https://kinostan.kz/film/view?id=2555] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804161232/https://kinostan.kz/film/view%3Fid%3D2555 |date=2019-08-04 }}</ref>. == Рөлдерде == *Қанат — [[Дулыға Ақмолда]] *Қанаттың анасы — [[Гүлжамал Қазақбаева]] *Данияр — [[Ержан Түсіпов]] *Миха — [[Филипп Волошин]] == Дереккөздер == [[Санат:Қазақфильм фильмдері]] [[Санат:Қазақстан драма фильмдері]] <references /> [[Санат:Коуч-тренер]] g6jgqfxd0f3dx7by91n3kzik6gal9oh 3594772 3594610 2026-04-28T17:08:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Janugyl|Janugyl]] ([[User talk:Janugyl|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 2972384 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Тұлғалық өсу тренингі |Шынайы атауы = Тренинг личностного роста |Суреті = Тұлғалық өсу тренингі.jpg |Сурет ені = 200px |Жанры = [[драма]] |Режиссёрі = [[Фархат Шәріпов]] |Продюсері = [[Ержан Ахметов]], [[Юлия Ким]] |Сценарист =[[Фархат Шәріпов]] |Актерлер = [[Дулыға Ақмолда]], [[Ержан Түсіпов]], [[Әсел Қалиева]] |Операторы = [[Александр Плотников]] |Композиторы = [[Илья Одегов]] |Компания = [[Қазақфильм]] |Бюджеті = |Түсім = 18,763 [[$]] |Мемлекет = {{KAZ}} |Тілі = орыс |Ұзақтығы = |Жыл = 2018 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = }} '''«Тұлғалық өсу тренингі»''' — толық метражды [[көркем фильм]]. 2018 ж. [[Қазақфильм]] және киностудиясы шығарған. == Сюжеті == Фильм жасы қырыққа келген, орта жас күйзелісін бастан кешіріп жүрген банк қызметкері Қанат туралы баяндайды. Ол – армандамайтын, өмірден ештеңені күтпейпін жан, өзін және өмірлік ұстанымдарын жоғалтқан. Бірде Қанат тұлғалық қалыптасу – көшбасшылық қасиеттерді дамыту тренингіне барады. Коуч-тренер жетістікке қалай жету керектігін және көшбасшы бола білудің әдістерін айтады. Көшбасшы болудың құпияларын бойына сіңіре келе, Қанат өзін және өмірге деген көзқарасын өзгертуге бекінеді. Алайда кейіпкердің өмірі ескі танысы Даниярдың пайда болуымен күрт өзгеріп кетеді<ref>[https://kinostan.kz/film/view?id=2555] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190804161232/https://kinostan.kz/film/view%3Fid%3D2555 |date=2019-08-04 }}</ref>. == Рөлдерде == *Қанат — [[Дулыға Ақмолда]] *Қанаттың анасы — [[Гүлжамал Қазақбаева]] *Данияр — [[Ержан Түсіпов]] *Миха — [[Филипп Волошин]] == Дереккөздер == [[Санат:Қазақфильм фильмдері]] [[Санат:Қазақстан драма фильмдері]] l53jfwlpyka2h8ztdl1klwh625flmvp Әл-Райян (футбол клубы) 0 626917 3594642 3467953 2026-04-28T14:19:56Z Makenzis 71333 3594642 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Катар}} Әл-Райян |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1967 |таратылды = |стадионы = [[Ахмед бин Али (стадион)|Ахмед Бин Әли]] |сыйымдылығы = 25000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Аргентина}} Диего Агирре |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Катар Чемпионаты |маусым = 2025/26 |орын = 3. |сайты = |pattern_la1=_blackshoulders|pattern_b1=|pattern_ra1=_blackshoulders |leftarm1=FF0000|body1=FF0000|rightarm1=FF0000|shorts1=000000|socks1=000000 |pattern_la2=|pattern_b2=|pattern_ra2= |leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FF0000|socks2=FF0000 }} '''«Әл-Райян»''' ({{lang-ar|نادي الريان}}) — Катардың [[Әл-Райян]] қаласындағы футбол клубы. 1967 жылы «Райян» және «Нусур» клубтарының бірігуінен құрылған. == Жетістіктері == === Катар чемпионаты === * '''Чемпион''' (8): 1975/76, 1977/78, 1981/82, 1983/84, 1985/86, 1989/90, 1994/95, 2015/16 * '''Вице-чемпион''' (1): 2004/05 === Катар Әмірі кубогы: === * '''Жеңімпаз''' (6): 1999, 2004, 2006, 2010, 2011, 2013 * '''Финалист''' (8): 1973, 1977, 1991, 1992, 1996, 1997, 2000, 2009 == Соңғы 10 жылдағы бапкерлері == * {{Flagicon|Бразилия|20px}} [[Маркос Пакета]] (2009) * {{Flagicon|Уругвай|20px}} [[Диего Агирре]] (2011—2013, 2014, 2019—) * {{Flagicon|Испания|20px}} [[Маноло Хименес]] (2013—2015) * {{Flagicon|Уругвай|20px}} [[Хорхе Фоссати]] (2015—2016) * {{Flagicon|Дания|20px}} [[Микаэль Лаудруп]] (2016—2018) * {{Flagicon|Аргентина|20px}} [[Родольфо Арруабаррена]] (2018) * {{Flagicon|Түркия|20px}} [[Бүлент Ұйгун]] (2018—2019) * {{Flagicon|Эквадор|20px}} [[Жилсон де Соуза]] (2019) == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20150213205113/http://www.alrayyansc.com/new/ Ресми сайты] [[Санат:Катар футбол клубтары]] fxlmfn5ovk8stgzq92a01hl5gv3lbcb Әл-Садд (футбол клубы) 0 628885 3594679 3467935 2026-04-28T14:40:11Z Makenzis 71333 3594679 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{ту|Катар}} Әл-Садд |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1969 |таратылды = |стадионы = [[Яссим бин Хаммад (стадион)|Яссим бин Хаммад]] |сыйымдылығы = 12000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Катар чемпионаты |маусым = 2025/26 |орын = 1. |сайты = | pattern_la1 = _cska home 1011 | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = ffffff | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _cska home 1011 | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = 353535 | body2 = 353535 | rightarm2 = 353535 | shorts2 = 353535 | socks2 = 353535 }} '''«Әл-Садд»''' ({{lang-ar|نادي السد القطري}}) — [[Қатар|Катардың]] [[Доһа]] қаласындағы футбол клубы, 1969 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын [[Яссим бин Хаммад (стадион)|Яссим бин Хаммад]] атындағы стадионда өткізеді, сыйымдылығы 12 000 адам. [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК Чемпиондар Лигасының]] екі дүркін чемпионы. == Жетістіктері == * Катар чемпионы ('''18'''): 1970/71, 1973/74, 1978/79, 1979/80, 1980/81, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1999/00, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2012/13, 2018/2019, 2020/21, 2021/22, 2023/24, 2024/25 * Катар Әмірі кубогы ('''15'''): 1975, 1977, 1982, 1985, 1986, 1988, 1991, 1994, 2000, 2001, 2003, 2005, 2007, 2014, 2015 * Яссим шейх кубогы ('''13'''): 1977, 1978, 1979, 1981, 1985, 1986, 1988, 1990, 1997, 1999, 2001, 2006, 2014 * Q-лига кубогы (1): 2010 * АФК Чемпиондар Лигасы ('''2'''): 1988, 2011 * Араб чемпиондар лигасы ('''1'''): 2001 * Клубтар әлем чемпионатының қола жүлдегері ('''1'''): 2011 == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20110707102354/http://www.al-saddclub.com/ Ресми сайты] [[Санат:Катар футбол клубтары]] c9wd6lhaudkn31xa3hz22vt17aq7jwo 3594682 3594679 2026-04-28T14:40:27Z Makenzis 71333 /* Жетістіктері */ 3594682 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{ту|Катар}} Әл-Садд |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = |лақап аты = |құрылған = 1969 |таратылды = |стадионы = [[Яссим бин Хаммад (стадион)|Яссим бин Хаммад]] |сыйымдылығы = 12000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Катар чемпионаты |маусым = 2025/26 |орын = 1. |сайты = | pattern_la1 = _cska home 1011 | pattern_b1 = | pattern_ra1 = | pattern_sh1 = | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = ffffff | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _cska home 1011 | pattern_b2 = | pattern_ra2 = | leftarm2 = 353535 | body2 = 353535 | rightarm2 = 353535 | shorts2 = 353535 | socks2 = 353535 }} '''«Әл-Садд»''' ({{lang-ar|نادي السد القطري}}) — [[Қатар|Катардың]] [[Доһа]] қаласындағы футбол клубы, 1969 жылы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын [[Яссим бин Хаммад (стадион)|Яссим бин Хаммад]] атындағы стадионда өткізеді, сыйымдылығы 12 000 адам. [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК Чемпиондар Лигасының]] екі дүркін чемпионы. == Жетістіктері == * Катар чемпионы ('''19'''): 1970/71, 1973/74, 1978/79, 1979/80, 1980/81, 1986/87, 1987/88, 1988/89, 1999/00, 2003/04, 2005/06, 2006/07, 2012/13, 2018/2019, 2020/21, 2021/22, 2023/24, 2024/25, 2025/26 * Катар Әмірі кубогы ('''15'''): 1975, 1977, 1982, 1985, 1986, 1988, 1991, 1994, 2000, 2001, 2003, 2005, 2007, 2014, 2015 * Яссим шейх кубогы ('''13'''): 1977, 1978, 1979, 1981, 1985, 1986, 1988, 1990, 1997, 1999, 2001, 2006, 2014 * Q-лига кубогы (1): 2010 * АФК Чемпиондар Лигасы ('''2'''): 1988, 2011 * Араб чемпиондар лигасы ('''1'''): 2001 * Клубтар әлем чемпионатының қола жүлдегері ('''1'''): 2011 == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20110707102354/http://www.al-saddclub.com/ Ресми сайты] [[Санат:Катар футбол клубтары]] 6521g6u7lpo7vo93mmwbq70n1vhspzy Омер Шипрага 0 629648 3595271 3586340 2026-04-29T11:30:45Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595271 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Air Chief Marshal Sir Arthur Tedder on the Italian coast, 17 December 1943.jpg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} {{Тұлға |Есімі = Омер Шипрага |Шынайы есімі = Omer Šipraga |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 7.01.1926 |Туған жері = [[Шипраге]] |Мансабы = Партизан - офицер |Азаматтығы = {{BIH}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 07.04.2012 |Қайтыс болған жері = [[Шипраге]] |Әкесі = Мујо Шипрага |Анасы = Мина Зухрић–Шипрага |Жұбайы = Аземина Ковачевић-Шипрага |Балалары = Зијад, Мирсада, Нијаз |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Омер Шипрага''' ([[Шипраге]], (7 қаңтар 1926 ж. - 7 сәуір 2012 ж.) [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде [[Шипраге]] муниципалитетіндегі алғашқы көтерілістердің бірі және бірнеше спорттық пәндер бойынша [[Югославия|Югославия гвардиясының]] өкілі болды.<ref name=“Petrić“>{{cite book|editor=Nevenka Petrić|year=1985|title=Opštine Kotor-Varoš i Skender-Vakuf u NOB-u 1941-1945|publisher=Radnički univerzitet "Đuro Pucar Stari"|place=Kotor Varoš}}</ref> == Өмірбаяны == '''Омер Шипрага''' 1926 жылы Мујо Шипраганың ақсүйектер отбасында дүниеге келген.Жергілікті елді мекеннің негізін қалаушылардың бірінің тікелей ұрпағы.Бүгінде жергілікті ипраж қауымдастығы болып табылады. Сүйіспеншілікке толы отбасында тәрбиеленіп, жас кезінде ол зорлық-зомбылыққа қарсы тұруға міндеттелген [[жандармерия]] [[Югославия Одақтық Республикасы|Югославия Корольдігінде]], содан кейін [[Босния және Герцеговина]] құрамына кірген. Бірінші жергілікті партизан бөлімшесі құрылғаннан кейін '''Ќомпаниясымен Дјевоячка раван''', атты әскери партизан отряды пайда болды. Ол '''[[Имльани]] әскері''' немесе '''[[Шипраге]] Ќомпаниясымен''' ретінде де белгілі. Кәмелетке толмаған болса да, оның қатарына қосылып, керемет батылдық танытады. [[Коммунизм]] бұл идеологиялық бағдар және енгізу үшін, оны ұсынады [[Коммунизм|Комунист Жастар]]. Ол бірінші жас үміткерлер үшін курсын тыңдады, және 1942 жылы [[коммунизм|Комунист Жастар]] хатшысы сайланды ұйымы [[Шипраге]] муниципалитет.<ref name=“Petrić“/> {{Дәйексөз|«Мұндай жұмыс сонымен қатар жастардың пролетарлық бригадалар мен жаңадан құрылған партизан әскерлерінің қатарына қосылуына жаппай ден қоюға әсер етті.Содан кейін Комунистік жастар және ұлт-азаттық комитеттерінің активтері қалпына келтірілді. [[Коммунизм|коммунист]] жаппай активтері кеңейтіліп, кеңейтілді. Шипражда хатшы Омер Шипрага, Скендер-Вакуфта, Йованка Крномаркович, және Масловареде, Невенка Петрич. Азат етілген Котор-Варош кезінде Комунистік жастар активі құрылды, оның хатшысы Адван Хозич, ал мүшелері Арфан Хозич, Мұстафа Караселимович, Тэуфик Корич-Туфко, Драго Лубурич және Власта Тврз».<ref name=“Petrić“/>}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * http://kvdanas.com/index.php/vijesti/2508/srd-golubic-siprage-pocela-ribolovna-sezona {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108143934/http://kvdanas.com/index.php/vijesti/2508/srd-golubic-siprage-pocela-ribolovna-sezona |date=2020-01-08 }} * https://www.glaskotorvarosa.com/vojo-vukovic-sest-decenija-sakuplja-trofeje/ [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыстың қатысушылары]] [[Санат:Босния партизандары]] 9uhhleugxb4dqwxnqq3stk44q4i3mxz Цезарь (салат) 0 631019 3595262 3586344 2026-04-29T11:23:46Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595262 wikitext text/x-wiki [[Сурет:GRILLED SALMON & CAESAR SALAD (26607665093).jpg|нобай]] '''Цезарь''' ({{lang-en|Caesar salad}}) — танымал [[салат]], бұл лимон шырыны (немесе лайм шырыны), зәйтүн майы, [[Жұмыртқа тағамдары|жұмыртқа]], Вустер соусы, анчоус, сарымсақ, Дижон қышасы, Пармезан ірімшігі және қара бұрыш қосылған ромэн салаты мен крутондары бар көк-салат. == Құрамы == Классикалық нұсқада салаттың негізгі ингредиенттері: [[бидай крутон]]дары, [[ромэн салаты]]ның жапырақтары және рецепттің мәнін құрайтын ерекше тұздықтағы туралған пармезан. «Цезарь» толтыру негізі — жаңа піскен жұмыртқалар ( 1 минут қайнаған және салқындатылған ). Жұмыртқа, зәйтүн майы мен сарымсақ, лимон шырыны мен Вустер тұздықтарымен араластырылады. Классикалық түрде салат өте жеңіл болады,сондықтан ол жиі калориялық өнімдерді қосады, мысалы, пісірілген немесе қуырылған тауық. Классикалық нұсқадан басқа, көптеген заманауи рецептер бар. Олар ингредиенттермен және маймен ерекшеленеді (қыша, қаймақ, йогурт, майонез және т. б.) == Тарихы == Цезарь салатын әдетте итальян иммигранты, Мексика мен Америка Құрама Штаттарында мейрамханалар ұстаған ресторатор Цезарь Кардини ойлап тапқан деп саналады. Кардини [[Сан-Диего|Сан-Диегода]] тұрды, бірақ оның Тихуана, [[Мексика]] қаласындағы "Цезарь" мейрамханасы Америка Құрама Штаттарынан келген клиенттерді тартып, құрғақ заңды айналып өту мақсатында ашылған еді. Оның қызы Роза әкесінің 1924 жылы 4 шілдедегі мейрам кезінде ас үйдегі азық-түлік таусылып қалғанда, осы салатты Тихуанадағы мейрамханада ойлап тапқанын айтты. Кардини қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, аспаздың үстел қасында салатты араластыру арқылы ерекше бір көзтартарлық әдіс қосты. Кейбір мәліметтер бойынша, салатты Цезарь Кардинидің ағасы Алекс Кардини ойлап тапқан, ал бастапқыда оны "Авиатор салаты" деп атаған, себебі ол құрғақ заң кезінде Мексикаға ұшып келген ұшқыштарға арналып жасалған. Кардинидің кейбір қызметкерлері де бұл салатты өздері ойлап т [[Санат:Салат]] [[Санат:Рецепт]] апқанын айтқан. Танымал миф бойынша, салаттың ойлап табылуы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарьға]] тиесілі делінеді. Америкалық аспаз және жазушы Джулия Чайлд өзінің жастық шағында, 1920 жылдары, Кардинидің мейрамханасында салат жегенін айтқан. Салат бүтіндей ромен салат жапырақтарынан жасалған, оларды сабақтарынан ұстап, қолмен жеген. Салатқа зәйтүн майы, тұз, бұрыш, лимон шырыны, Вустер соусы, жұмсақ пісірілген жұмыртқа, пармезан және сарымсақ майында қуырылған крутонын қосқан. 1946 жылы газет шолушысы Дороти Килгаллен анчоус қосылған, Кардинидің нұсқасынан айырмашылығы бар Цезарь салатын сипаттап жазған.{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> 2bk1k786ha4e3zzcgikvhixoqbfzlga 3595263 3595262 2026-04-29T11:24:34Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595263 wikitext text/x-wiki [[Сурет:GRILLED SALMON & CAESAR SALAD (26607665093).jpg|нобай]] '''Цезарь''' ({{lang-en|Caesar salad}}) — танымал [[салат]], бұл лимон шырыны (немесе лайм шырыны), зәйтүн майы, [[Жұмыртқа тағамдары|жұмыртқа]], Вустер соусы, анчоус, сарымсақ, Дижон қышасы, Пармезан ірімшігі және қара бұрыш қосылған ромэн салаты мен крутондары бар көк-салат. == Құрамы == Классикалық нұсқада салаттың негізгі ингредиенттері: [[бидай крутон]]дары, [[ромэн салаты]]ның жапырақтары және рецепттің мәнін құрайтын ерекше тұздықтағы туралған пармезан. «Цезарь» толтыру негізі — жаңа піскен жұмыртқалар ( 1 минут қайнаған және салқындатылған ). Жұмыртқа, зәйтүн майы мен сарымсақ, лимон шырыны мен Вустер тұздықтарымен араластырылады. Классикалық түрде салат өте жеңіл болады,сондықтан ол жиі калориялық өнімдерді қосады, мысалы, пісірілген немесе қуырылған тауық. Классикалық нұсқадан басқа, көптеген заманауи рецептер бар. Олар ингредиенттермен және маймен ерекшеленеді (қыша, қаймақ, йогурт, майонез және т. б.) == Тарихы == Цезарь салатын әдетте итальян иммигранты, Мексика мен Америка Құрама Штаттарында мейрамханалар ұстаған ресторатор Цезарь Кардини ойлап тапқан деп саналады. Кардини [[Сан-Диего|Сан-Диегода]] тұрды, бірақ оның Тихуана, [[Мексика]] қаласындағы "Цезарь" мейрамханасы Америка Құрама Штаттарынан келген клиенттерді тартып, құрғақ заңды айналып өту мақсатында ашылған еді. Оның қызы Роза әкесінің 1924 жылы 4 шілдедегі мейрам кезінде ас үйдегі азық-түлік таусылып қалғанда, осы салатты Тихуанадағы мейрамханада ойлап тапқанын айтты. Кардини қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, аспаздың үстел қасында салатты араластыру арқылы ерекше бір көзтартарлық әдіс қосты. Кейбір мәліметтер бойынша, салатты Цезарь Кардинидің ағасы Алекс Кардини ойлап тапқан, ал бастапқыда оны «Авиатор салаты» деп атаған, себебі ол құрғақ заң кезінде Мексикаға ұшып келген ұшқыштарға арналып жасалған. Кардинидің кейбір қызметкерлері де бұл салатты өздері ойлап т [[Санат:Салат]] [[Санат:Рецепт]] апқанын айтқан. Танымал миф бойынша, салаттың ойлап табылуы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарьға]] тиесілі делінеді. Америкалық аспаз және жазушы Джулия Чайлд өзінің жастық шағында, 1920 жылдары, Кардинидің мейрамханасында салат жегенін айтқан. Салат бүтіндей ромен салат жапырақтарынан жасалған, оларды сабақтарынан ұстап, қолмен жеген. Салатқа зәйтүн майы, тұз, бұрыш, лимон шырыны, Вустер соусы, жұмсақ пісірілген жұмыртқа, пармезан және сарымсақ майында қуырылған крутонын қосқан. 1946 жылы газет шолушысы Дороти Килгаллен анчоус қосылған, Кардинидің нұсқасынан айырмашылығы бар Цезарь салатын сипаттап жазған.{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> s69f2usb3o59to2caulrjfmnqyubwyp 3595264 3595263 2026-04-29T11:25:38Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595264 wikitext text/x-wiki [[Сурет:GRILLED SALMON & CAESAR SALAD (26607665093).jpg|нобай]] '''Цезарь''' ({{lang-en|Caesar salad}}) — танымал [[салат]], бұл лимон шырыны (немесе лайм шырыны), зәйтүн майы, [[Жұмыртқа тағамдары|жұмыртқа]], Вустер соусы, анчоус, сарымсақ, Дижон қышасы, Пармезан ірімшігі және қара бұрыш қосылған ромэн салаты мен крутондары бар көк-салат. == Құрамы == Классикалық нұсқада салаттың негізгі ингредиенттері: [[бидай крутон]]дары, [[ромэн салаты]]ның жапырақтары және рецепттің мәнін құрайтын ерекше тұздықтағы туралған пармезан. «Цезарь» толтыру негізі — жаңа піскен жұмыртқалар ( 1 минут қайнаған және салқындатылған ). Жұмыртқа, зәйтүн майы мен сарымсақ, лимон шырыны мен Вустер тұздықтарымен араластырылады. Классикалық түрде салат өте жеңіл болады,сондықтан ол жиі калориялық өнімдерді қосады, мысалы, пісірілген немесе қуырылған тауық. Классикалық нұсқадан басқа, көптеген заманауи рецептер бар. Олар ингредиенттермен және маймен ерекшеленеді (қыша, қаймақ, йогурт, майонез және т. б.) == Тарихы == Цезарь салатын әдетте итальян иммигранты, Мексика мен Америка Құрама Штаттарында мейрамханалар ұстаған ресторатор Цезарь Кардини ойлап тапқан деп саналады. Кардини [[Сан-Диего|Сан-Диегода]] тұрды, бірақ оның Тихуана, [[Мексика]] қаласындағы «Цезарь» мейрамханасы Америка Құрама Штаттарынан келген клиенттерді тартып, құрғақ заңды айналып өту мақсатында ашылған еді. Оның қызы Роза әкесінің 1924 жылы 4 шілдедегі мейрам кезінде ас үйдегі азық-түлік таусылып қалғанда, осы салатты Тихуанадағы мейрамханада ойлап тапқанын айтты. Кардини қолда бар ингредиенттерді пайдаланып, аспаздың үстел қасында салатты араластыру арқылы ерекше бір көзтартарлық әдіс қосты. Кейбір мәліметтер бойынша, салатты Цезарь Кардинидің ағасы Алекс Кардини ойлап тапқан, ал бастапқыда оны «Авиатор салаты» деп атаған, себебі ол құрғақ заң кезінде Мексикаға ұшып келген ұшқыштарға арналып жасалған. Кардинидің кейбір қызметкерлері де бұл салатты өздері ойлап т [[Санат:Салат]] [[Санат:Рецепт]] апқанын айтқан. Танымал миф бойынша, салаттың ойлап табылуы [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарьға]] тиесілі делінеді. Америкалық аспаз және жазушы Джулия Чайлд өзінің жастық шағында, 1920 жылдары, Кардинидің мейрамханасында салат жегенін айтқан. Салат бүтіндей ромен салат жапырақтарынан жасалған, оларды сабақтарынан ұстап, қолмен жеген. Салатқа зәйтүн майы, тұз, бұрыш, лимон шырыны, Вустер соусы, жұмсақ пісірілген жұмыртқа, пармезан және сарымсақ майында қуырылған крутонын қосқан. 1946 жылы газет шолушысы Дороти Килгаллен анчоус қосылған, Кардинидің нұсқасынан айырмашылығы бар Цезарь салатын сипаттап жазған.{{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> 6l74nhc24dfec9ju8lmwx9oafbz1am6 Mamamoo 0 631110 3595265 3333826 2026-04-29T11:26:18Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595265 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} = <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = {{Музыкалық топ|Логотипі=Logo of mamamoo.jpg|Суреті=191114 마마무 기자 질의응답 전체영상 (MAMAMOO 'reality in BLACK' 쇼케이스) 3m 15s.jpg|Сайты=http://www.rbbridge.com/?page_id=23470|Құрамы=Сола <br> Мун Бёль<br> Хви Ин<br> Хваса|Лейблдері=Rainbow Bridge World<br>Victor Entertainment|Қайдан=[[Сеул]]|Мемлекет={{KOR}}|Жанрлары=[[K-pop]]<br> [[Джаз]]<br> [[R&B]]|Тілдері=[[корей тілі|корей]], [[жапон тілі|жапон]]|Белсенділік жылдары=2014 – қазіргі уақыт}} '''Mamamoo''' — Rainbow Bridge World компаниясымен құрылған [[Оңтүстік Корея]] қыздар тобы. Mamamoo 4 қатушысылардан тұрады: Солар (топтың көшбасшысы), Мунбёль, Хвиин және Хваса. Ресми дебют ''Hello'' мини-альбомымен, 19.06.14 жылда болды. Бұл дебют, сыншылардың ойынша, 2014 жылдын ең үздік дебюттардың біріне кірді. Mamamoo тобы өз өнер көрсеткеніне арқылы таңымал. == Топ мүшелері == * '''Ким Ён Сон''' ([[Корей тілі|кор.]] 김용선) 21 ақпанда 1991 жылда, Кансогу ауданында, [[Сеул]] қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея руспубликасында]] туылған. Солар деген псевдониммен алға шығады. Топтын қолбасшысы, бас вокалист, вижуалы деп саналады. 2015 жылдан бастап өз еркін синглдарын шығаруға бастады. Солар 2017 жылда Итхык (Super Junior тобы) пен бірге жыл сайынғы ''Gaon Chart K-Pop Awards'' музықалық премияны жүргізді. 27-29 сәуір айында 2018 жылда ''Solar’s Emotion Concert Blossom деген өз жеке концертті өткізді. 2016 жылда белгілі корей "Біз үйлендік" деген шоуына қатысты.'' * '''Мун Бёль И''' ([[Корей тілі|кор.]] 문별이) 22 желтоқсан айында 1992 жылда, Пучхон қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея республикасында]] туылған. Топтын бас рэпері, вокалист, биші болып саналады. Бірнеше рет Mamamoo топтын әндерінің жазуына қатысты. 22 мамыр айында 2018 жылда өз еркін ''Selfish'' деген мини-альбомын шығарды. * '''Чон Хви Ин''' ([[Корей тілі|кор.]] 정휘인) 17 сәуір айында 1995 жылы, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. Топта бас вокалист және бас биші. 2017 жылда "Easy" әнімен еркін дебют етті. * '''Ан Хе Джин''' ([[Корей тілі|кор.]] 안혜진) 23 шілде айында 1995 жылда, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. '''Хваса''' деген псевдониммен сахнаға шығады. Топта бас вокалист, биші, кенже(ең кіші қатушысы) болып саналады. Әлденше рет әнге сөз жазуға қатысты. 2018 жылда "Мен өзім тұрамын" деген шоуға қатысты. Хваса ''Mamamoo'' тобынан ең таңымалдың бірі. 2019 жылы 13 ақпан айында TWIT деген еркін әнді шығарды. Топпен бірге контрактты ұзартқан жоқ, бірақ топпен бірге топтық жұмыстарды жасай алады == Дискография == '''Студия альбомдары''' * ''Melting'' (2016) * ''Reality in Black'' (2019) '''Мини-альбомдар''' * ''Hello'' (2014) * ''Piano Man'' (2014) * ''Pink Funky'' (2015) * ''Memory'' (2016) * ''Purple'' (2017) * ''Yellow Flower'' (2018) * ''Red Moon'' (2018) * ''Blue;s'' (2018) * ''White Wind'' (2019) '''Жапон альбомдары''' * ''4colors'' (2019) [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары]] [[Санат:2014 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] nc4c7u019dikydetgpaifo7ibrpe286 3595267 3595265 2026-04-29T11:27:10Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595267 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} = <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = {{Музыкалық топ|Логотипі=Logo of mamamoo.jpg|Суреті=191114 마마무 기자 질의응답 전체영상 (MAMAMOO 'reality in BLACK' 쇼케이스) 3m 15s.jpg|Сайты=http://www.rbbridge.com/?page_id=23470|Құрамы=Сола <br> Мун Бёль<br> Хви Ин<br> Хваса|Лейблдері=Rainbow Bridge World<br>Victor Entertainment|Қайдан=[[Сеул]]|Мемлекет={{KOR}}|Жанрлары=[[K-pop]]<br> [[Джаз]]<br> [[R&B]]|Тілдері=[[корей тілі|корей]], [[жапон тілі|жапон]]|Белсенділік жылдары=2014 – қазіргі уақыт}} '''Mamamoo''' — Rainbow Bridge World компаниясымен құрылған [[Оңтүстік Корея]] қыздар тобы. Mamamoo 4 қатушысылардан тұрады: Солар (топтың көшбасшысы), Мунбёль, Хвиин және Хваса. Ресми дебют ''Hello'' мини-альбомымен, 19.06.14 жылда болды. Бұл дебют, сыншылардың ойынша, 2014 жылдын ең үздік дебюттардың біріне кірді. Mamamoo тобы өз өнер көрсеткеніне арқылы таңымал. == Топ мүшелері == * '''Ким Ён Сон''' ([[Корей тілі|кор.]] 김용선) 21 ақпанда 1991 жылда, Кансогу ауданында, [[Сеул]] қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея руспубликасында]] туылған. Солар деген псевдониммен алға шығады. Топтын қолбасшысы, бас вокалист, вижуалы деп саналады. 2015 жылдан бастап өз еркін синглдарын шығаруға бастады. Солар 2017 жылда Итхык (Super Junior тобы) пен бірге жыл сайынғы ''Gaon Chart K-Pop Awards'' музықалық премияны жүргізді. 27-29 сәуір айында 2018 жылда ''Solar’s Emotion Concert Blossom деген өз жеке концертті өткізді. 2016 жылда белгілі корей «Біз үйлендік» деген шоуына қатысты.'' * '''Мун Бёль И''' ([[Корей тілі|кор.]] 문별이) 22 желтоқсан айында 1992 жылда, Пучхон қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея республикасында]] туылған. Топтын бас рэпері, вокалист, биші болып саналады. Бірнеше рет Mamamoo топтын әндерінің жазуына қатысты. 22 мамыр айында 2018 жылда өз еркін ''Selfish'' деген мини-альбомын шығарды. * '''Чон Хви Ин''' ([[Корей тілі|кор.]] 정휘인) 17 сәуір айында 1995 жылы, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. Топта бас вокалист және бас биші. 2017 жылда "Easy" әнімен еркін дебют етті. * '''Ан Хе Джин''' ([[Корей тілі|кор.]] 안혜진) 23 шілде айында 1995 жылда, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. '''Хваса''' деген псевдониммен сахнаға шығады. Топта бас вокалист, биші, кенже(ең кіші қатушысы) болып саналады. Әлденше рет әнге сөз жазуға қатысты. 2018 жылда "Мен өзім тұрамын" деген шоуға қатысты. Хваса ''Mamamoo'' тобынан ең таңымалдың бірі. 2019 жылы 13 ақпан айында TWIT деген еркін әнді шығарды. Топпен бірге контрактты ұзартқан жоқ, бірақ топпен бірге топтық жұмыстарды жасай алады == Дискография == '''Студия альбомдары''' * ''Melting'' (2016) * ''Reality in Black'' (2019) '''Мини-альбомдар''' * ''Hello'' (2014) * ''Piano Man'' (2014) * ''Pink Funky'' (2015) * ''Memory'' (2016) * ''Purple'' (2017) * ''Yellow Flower'' (2018) * ''Red Moon'' (2018) * ''Blue;s'' (2018) * ''White Wind'' (2019) '''Жапон альбомдары''' * ''4colors'' (2019) [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары]] [[Санат:2014 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 5fzgj26dpqbwg0cbarjkum16mrltnn3 3595268 3595267 2026-04-29T11:27:55Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595268 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} = <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = {{Музыкалық топ|Логотипі=Logo of mamamoo.jpg|Суреті=191114 마마무 기자 질의응답 전체영상 (MAMAMOO 'reality in BLACK' 쇼케이스) 3m 15s.jpg|Сайты=http://www.rbbridge.com/?page_id=23470|Құрамы=Сола <br> Мун Бёль<br> Хви Ин<br> Хваса|Лейблдері=Rainbow Bridge World<br>Victor Entertainment|Қайдан=[[Сеул]]|Мемлекет={{KOR}}|Жанрлары=[[K-pop]]<br> [[Джаз]]<br> [[R&B]]|Тілдері=[[корей тілі|корей]], [[жапон тілі|жапон]]|Белсенділік жылдары=2014 – қазіргі уақыт}} '''Mamamoo''' — Rainbow Bridge World компаниясымен құрылған [[Оңтүстік Корея]] қыздар тобы. Mamamoo 4 қатушысылардан тұрады: Солар (топтың көшбасшысы), Мунбёль, Хвиин және Хваса. Ресми дебют ''Hello'' мини-альбомымен, 19.06.14 жылда болды. Бұл дебют, сыншылардың ойынша, 2014 жылдын ең үздік дебюттардың біріне кірді. Mamamoo тобы өз өнер көрсеткеніне арқылы таңымал. == Топ мүшелері == * '''Ким Ён Сон''' ([[Корей тілі|кор.]] 김용선) 21 ақпанда 1991 жылда, Кансогу ауданында, [[Сеул]] қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея руспубликасында]] туылған. Солар деген псевдониммен алға шығады. Топтын қолбасшысы, бас вокалист, вижуалы деп саналады. 2015 жылдан бастап өз еркін синглдарын шығаруға бастады. Солар 2017 жылда Итхык (Super Junior тобы) пен бірге жыл сайынғы ''Gaon Chart K-Pop Awards'' музықалық премияны жүргізді. 27-29 сәуір айында 2018 жылда ''Solar’s Emotion Concert Blossom деген өз жеке концертті өткізді. 2016 жылда белгілі корей «Біз үйлендік» деген шоуына қатысты.'' * '''Мун Бёль И''' ([[Корей тілі|кор.]] 문별이) 22 желтоқсан айында 1992 жылда, Пучхон қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея республикасында]] туылған. Топтын бас рэпері, вокалист, биші болып саналады. Бірнеше рет Mamamoo топтын әндерінің жазуына қатысты. 22 мамыр айында 2018 жылда өз еркін «Selfish» деген мини-альбомын шығарды. * '''Чон Хви Ин''' ([[Корей тілі|кор.]] 정휘인) 17 сәуір айында 1995 жылы, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. Топта бас вокалист және бас биші. 2017 жылда "Easy" әнімен еркін дебют етті. * '''Ан Хе Джин''' ([[Корей тілі|кор.]] 안혜진) 23 шілде айында 1995 жылда, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. '''Хваса''' деген псевдониммен сахнаға шығады. Топта бас вокалист, биші, кенже(ең кіші қатушысы) болып саналады. Әлденше рет әнге сөз жазуға қатысты. 2018 жылда "Мен өзім тұрамын" деген шоуға қатысты. Хваса ''Mamamoo'' тобынан ең таңымалдың бірі. 2019 жылы 13 ақпан айында TWIT деген еркін әнді шығарды. Топпен бірге контрактты ұзартқан жоқ, бірақ топпен бірге топтық жұмыстарды жасай алады == Дискография == '''Студия альбомдары''' * ''Melting'' (2016) * ''Reality in Black'' (2019) '''Мини-альбомдар''' * ''Hello'' (2014) * ''Piano Man'' (2014) * ''Pink Funky'' (2015) * ''Memory'' (2016) * ''Purple'' (2017) * ''Yellow Flower'' (2018) * ''Red Moon'' (2018) * ''Blue;s'' (2018) * ''White Wind'' (2019) '''Жапон альбомдары''' * ''4colors'' (2019) [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары]] [[Санат:2014 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] f2nzntrb2tnusr2os3xzceqi5fsp3xm 3595269 3595268 2026-04-29T11:28:45Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595269 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2019}} = <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = {{Музыкалық топ|Логотипі=Logo of mamamoo.jpg|Суреті=191114 마마무 기자 질의응답 전체영상 (MAMAMOO 'reality in BLACK' 쇼케이스) 3m 15s.jpg|Сайты=http://www.rbbridge.com/?page_id=23470|Құрамы=Сола <br> Мун Бёль<br> Хви Ин<br> Хваса|Лейблдері=Rainbow Bridge World<br>Victor Entertainment|Қайдан=[[Сеул]]|Мемлекет={{KOR}}|Жанрлары=[[K-pop]]<br> [[Джаз]]<br> [[R&B]]|Тілдері=[[корей тілі|корей]], [[жапон тілі|жапон]]|Белсенділік жылдары=2014 – қазіргі уақыт}} '''Mamamoo''' — Rainbow Bridge World компаниясымен құрылған [[Оңтүстік Корея]] қыздар тобы. Mamamoo 4 қатушысылардан тұрады: Солар (топтың көшбасшысы), Мунбёль, Хвиин және Хваса. Ресми дебют ''Hello'' мини-альбомымен, 19.06.14 жылда болды. Бұл дебют, сыншылардың ойынша, 2014 жылдын ең үздік дебюттардың біріне кірді. Mamamoo тобы өз өнер көрсеткеніне арқылы таңымал. == Топ мүшелері == * '''Ким Ён Сон''' ([[Корей тілі|кор.]] 김용선) 21 ақпанда 1991 жылда, Кансогу ауданында, [[Сеул]] қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея руспубликасында]] туылған. Солар деген псевдониммен алға шығады. Топтын қолбасшысы, бас вокалист, вижуалы деп саналады. 2015 жылдан бастап өз еркін синглдарын шығаруға бастады. Солар 2017 жылда Итхык (Super Junior тобы) пен бірге жыл сайынғы ''Gaon Chart K-Pop Awards'' музықалық премияны жүргізді. 27-29 сәуір айында 2018 жылда ''Solar’s Emotion Concert Blossom деген өз жеке концертті өткізді. 2016 жылда белгілі корей «Біз үйлендік» деген шоуына қатысты.'' * '''Мун Бёль И''' ([[Корей тілі|кор.]] 문별이) 22 желтоқсан айында 1992 жылда, Пучхон қаласында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея республикасында]] туылған. Топтын бас рэпері, вокалист, биші болып саналады. Бірнеше рет Mamamoo топтын әндерінің жазуына қатысты. 22 мамыр айында 2018 жылда өз еркін «Selfish» деген мини-альбомын шығарды. * '''Чон Хви Ин''' ([[Корей тілі|кор.]] 정휘인) 17 сәуір айында 1995 жылы, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. Топта бас вокалист және бас биші. 2017 жылда "Easy" әнімен еркін дебют етті. * '''Ан Хе Джин''' ([[Корей тілі|кор.]] 안혜진) 23 шілде айында 1995 жылда, Чонджу қаласында, [[Чолла-Пукто]] провинциясында, [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореяда]] туылған. '''Хваса''' деген псевдониммен сахнаға шығады. Топта бас вокалист, биші, кенже(ең кіші қатушысы) болып саналады. Әлденше рет әнге сөз жазуға қатысты. 2018 жылда «Мен өзім тұрамын» деген шоуға қатысты. Хваса ''Mamamoo'' тобынан ең таңымалдың бірі. 2019 жылы 13 ақпан айында TWIT деген еркін әнді шығарды. Топпен бірге контрактты ұзартқан жоқ, бірақ топпен бірге топтық жұмыстарды жасай алады == Дискография == '''Студия альбомдары''' * ''Melting'' (2016) * ''Reality in Black'' (2019) '''Мини-альбомдар''' * ''Hello'' (2014) * ''Piano Man'' (2014) * ''Pink Funky'' (2015) * ''Memory'' (2016) * ''Purple'' (2017) * ''Yellow Flower'' (2018) * ''Red Moon'' (2018) * ''Blue;s'' (2018) * ''White Wind'' (2019) '''Жапон альбомдары''' * ''4colors'' (2019) [[Санат:Оңтүстік Корея музыкалық топтары]] [[Санат:2014 жылы құрылған музыкалық ұжымдар]] 3ud6bg0h3ymsop61g8lxj73j7bpk8x5 Мұзды өлке 0 633906 3595173 3587147 2026-04-29T10:23:32Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595173 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Frozen Logo Black.svg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2020}} {{Кино |Қазақша атауы = Мұзды өлке |Шынайы атауы = Frozen |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[Отбасылық]]<br>[[фэнтези]]<br>[[мюзикл]]<br>[[шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Крис Бак]]<br>[[Дженифер Ли]] |Продюсері = [[Питер Дел Веко]] |Сценарист = Дженифер Ли |Актерлер = |Операторы = |Композиторы = '''Музыка:'''<br>[[Бек, Кристоф|Кристоф Бек]]<br>'''Ән:'''<br>[[Андерсон-Лопез, Кристен|Кристен Андерсон-Лопез]]<br>[[Лопез, Роберт|Роберт Лопез]] |Компания = Walt Disney Animation Studios |Бюджеті = 150 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref>{{cite web|url=http://insidemovies.ew.com/2013/11/27/box-office-preview-frozen-catching-fire/|title=Box office preview: 'Frozen' ready to storm the chart, but it won't beat 'Catching Fire'|author=Grady Smith|date=2013-11-27|work=[[Entertainment Weekly]]|publisher=insidemovies.ew.com|accessdate=2014-03-26|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/71tC0uNN8|archivedate=2018-08-23}}</ref><ref name="mojo">{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/movies/?id=frozen2013.htm|title=Frozen (2013)|work=[[Box Office Mojo]]|publisher=www.boxofficemojo.com|accessdate=2014-04-13|lang=en|archiveurl=http://www.webcitation.org/71rZ2CbPA|archivedate=2018-08-22}}</ref> |Түсім = 1 391 000 000 [[АҚШ доллары|$]]<ref name="mojo"/> |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 102 минут <ref>{{cite web |title=Frozen |url=http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390 |publisher=[[Ontario Film Review Board]] |date=November 12, 2013 |accessdate=January 15, 2014 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140116121817/http://www.ofrb.gov.on.ca/ofrb/OfrbWelcomeAction.do?detailParameter=2000111390 |archivedate=January 16, 2014 |df= }}</ref> |Жыл = 2013 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = [[Мұзды өлке 2]] |imdb_id = 2294629 }} '''Мұзды өлке''' ({{lang-en|Frozen}}) — 2013 жылғы американдық компьютерлік анимациялық фильм, Walt Disney Animation Studios жасаған және Уолт Дисней суреттер шығарған елу үшінші толық метражды анимациялық фильм. Мультфильм Ханс Кристиан Андерсеннің «Қар патшайымы» ертегісімен рухтандырылған. Тарихта батыл ханшайым Анна мен қарапайым жігіт Кристофф, бұғы Свен және аққала Олафпен бірге қарлы тау шыңдары арқылы қауіпті сапарға аттанады. Аннаның үлкен әпкесі Эльзаны іздеуге тырысады. Олар байқаусызда өз патшалығына зиян келтіріп, сол арқылы оның тұрғындарын мәңгі қыстауға шығарады. Анимациялық фильмнің тұсаукесері 2013 жылдың 19 қарашасында Голливудтағы Эль-Капитан театрында өтті. [[Америка Құрама Штаттары]]нда кеңінен таралған мультфильм 27 қарашада жарық көрді. [[Мультфильм]]ді негізінен сыншылар мен көрермендердің оң пікірлері қарсы алды. Сонымен бірге, кейбір кино сыншылары оны 1980-1990 жылдардағы студиядан бері ең жақсы толық метражды Уолт Дисней анимациялық фильм деп таныды. «Мұзды өлке» сонымен қатар үлкен коммерциялық жетістік болды: бюджеті 150 миллион доллар, кассаның түсімдері бүкіл әлем бойынша шамамен 1,3 миллиард долларды құрады, оның 400 миллион доллары [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] пен [[Канада]]дан және 249 миллион доллар [[Жапония]]дан келді. Анимациялық фильм бірнеше кассалық рекордтарды орнатты: ол 2013 жылғы ең көп түсірілген шығарылым болды, мультфильмнің ең көп түсірілгені және бүгінгі күнге дейін кино тарихындағы ең үлкен он төртінші фильм. Сондай-ақ, «Мұзды өлке» Америка Құрама Штаттарындағы [[Blu-ray Disc|Blu-ray]] медиаларында ең көп сатылатын фильм болды. Мультфильм «Мықты анимациялық фильм» және «Ең жақсы ән», «[[Let It Go]]» академиясының екі сыйлығын және тағы басқа марапаттарды жеңіп алды. == Сюжеті == Эльза Аренделл патшалығының жас ханшайымы, туғаннан бастап мұз бен қарды жасау мен басқарудың сиқырлы қабілетіне ие болды. Ол өзінің сиқырын кішкентай сіңлісі Аннамен ойнағанда пайдаланады. Сарайда өткен ойындардың бірінде, сырғанағанда, Эльза сиқырымен әпкесінің басына түсіп қалады, сондықтан ол қатып қалады. Қызын құтқару үшін патша мен патшайым көмек сұрап тролльдерге жүгінеді. Олардың жетекшісі Пабби Аннаны емдейді (тек шаштың ақ бұтағы ғана қалады) және оның әпкесінің сиқырлы қабілеттері туралы барлық естеліктерді өшіреді. Ол Эльзаны егер ол өз күштерін басқаруды үйренбесе және қорқынышқа бой алдырмаса, онда бұл қиыншылыққа әкеледі деп ескертеді. Эльзаны және басқа адамдарды оның күшінен қорғауға ұмтылған патша отбасы қамалға қамалады. Эльза әпкесіне және басқаларына бірнеше рет зиян тигізуден қорқып, әкесінің «тыныш, шыдамды бол, бәрінен жасыр» кеңесіне құлақ асады және көп уақытын өз бөлмесінде өткізеді. Анна құлыпта өседі, бірақ қабырғалар мен қызметші оған толық еркіндік бермейді, ал әпкесімен ол барлық әрекетке қарамастан қарым-қатынас орната алмайды. 10 жылдан кейін олардың ата-аналары бір айға ораламыз деп уәде беріп, бірақ боран кезінде қайтыс болады. Олар қайтыс болғаннан үш жылдан кейін, қала тұрғындары Эльзаның тәжіне дайындалуда. Құрметті қонақтардың арасында Варафский герцогі де бар - Аренделдің сауда серіктесі, ол өзінің байлығына жасырын түрде қолын тигізгісі келеді. Қақпаның ашылуына және алдағы жеңісіне байланысты қатты қуанған Анна жаңа келгендер арасында өзінің сүйіспеншілігін кездестіруді армандайды. Армандап, ол Ханспен кездеседі - Оңтүстік Аралдардың он үшінші ханзадасы. Эльзаның қорқынышына қарамастан, коронация тыныш, ал апалы-сіңлілер бірте-бірте бір-біріне ашық бола бастайды. Коронациялық доп кезінде Ханс Аннаға қолын және жүрегін ұсынады, ол бірден келіседі. Алайда Эльза, Анна мен Ханс жақында кездестіргендей, оларға үйлену үшін бата беруден бас тартады. Әпкелер арасында дау басталады. Бұл ашуланшақ пен қорқынышқа бой алдырған Эльзаны ұстамай, қонақтар мен азаматтарға өзінің күш-жігерін көрсететіндігіне әкеледі. Қазіргі герцог оны ашық түрде құрметтейді және оны құбыжық деп атайды, бұл олардың патшайымдарының азаматтарына үрей туғызады. Дүрбелең болғанда, Эльза тауға қашады, бірақ қашып бара жатқанда, ол оны білмей Аренделді мәңгілік қыста өткізіп, қалада жалғыз қалған жылдарында жиналғанның бәрін шашады. Тауларда қыз өзіне мұз қамалын тұрғызып, ашқаннан кейін өзінің қабілеттерін пайдалануға қорқады. Енді оның иелігінде үнсіз мұзды шөл болады деп шешті. Өзін кінәлі сезінуден азап шеккен Анна Эльзаны іздеп жүріп, апалы-сіңлілі қарым-қатынастарын қалпына келтіріп, жазды Арендельге қайтаруға тырысады. Орманда ол көпес Океннің дүкеніне кіріп, ол жерде орманда тұратын және мұз дайындаумен және сатумен айналысатын Кристофф деген жігітті кездестіреді. Анна Кристоффты оған көмектесуге сендіреді. Ол келіседі, бұғы Свенмен бірге Эльзаның панасына барады. Оларға шабуыл жасаған қасқырлар топтамасынан керемет түрде қашып бара жатқан кейіпкерлер Олафты, Эльзаны өзінің заклинантымен жаратқан және армандайтын жазды қарсы алуды ойлаған қарлығашты кездестіреді. Ақыр олар Эльзаның қамалына жетеді. Онда Анна әпкесінен қайтып оралуын сұрайды, оның орны Арендельде екенін айтады, бірақ одан еш нәтиже шықпайды. Эльза оның шетін мәңгілік қыста өткізіп алғанын білгенде, дүрбелең пайда болып, қайтадан күшіне төтеп бере алмай, Аннаны жүрегінде мұздай жарақатпен жарақаттайды. Үмітсіздікте ол шақырылмаған қонақтарды құлыптан лақтырып жіберіп, Маршмэллоу қарлы құбыжығын жасайды. Аннаның жарасын білген Кристофф оны қамқоршыларына апарады, олар Аннаны бір рет емдеген. Бірақ бұл жолы олар әлсіз: тек шынайы махаббаттың белгісі Аннаның жүрегін сауықтыра алады, әйтпесе ол мұз мүсініне айналады. Кристофф Аннаны Аренделлге Хансқа қайтарады, ол оны мәңгілікке жоғалатынын біледі. Осы уақытта Ханс еріктілер тобымен бірге жоғалған қалыңдықты іздеуге шығады. Олар Эльза қамалына жетеді, онда Ханс басқаларға өздерін қорғауды ескертеді, бірақ патшайымға зиян тигізбейді. Сот герцогының бірі Эльзаны өлтіргісі келеді, бірақ Ханс оның қолынан кроссовканы ұрады. Оқ Эльзаға құлаған мұзды люстраға түседі. Қашып кетіп, есінен танып қалады. Оны сарайға әкеліп, түрмеге жабады. Ханс Эльзадан қысты тоқтатуды сұрайды, бірақ ол оның қолында емес екенін айтып, князьден адамдарды оны жіберуге көндіруді сұрайды. Ханс қолынан келгеннің бәрін жасайтынын айтады. Қайтып келгеннен кейін Анна Хансқа өзінің жарасы туралы айтып, оны сүйіп сұрайды. Алайда, ханзада күтпеген жерден бас тартып, қызға өзінің шынайы ниетін ашады: ол оған үйленетін болды, ал үйлену тойынан кейін Эльза үшін апат болып, таққа ие болды, ол мұрагерлер қатарында соңғысы сияқты туған елінде жоқ болды. Шамдарды сөндіріп, Каминдегі отты сөндіріп, осылайша Аннаны соңғы жылу көздерінен айырады, Ханс оны құлыптап, сотталушыларға барады, оларды ханшайым қайтыс болды деп мазақ етіп, алдайды. Ол сонымен бірге ол қайтыс болғанға дейін күйеуі мен әйелі болуға ант берген деп жалған айтады. Аннаны Эльза өлтіргенін айта отырып, ол патшайымды сатқындық үшін өлім жазасына кеседі. Эльза түрмеден қашып тұрған суық пен қарлы бораннан қашады. Олаф Аннаға тұтқындаудан шығуға көмектеседі және оған Кристофф оны шынымен жақсы көретінін түсіндіреді. Қыз мұздатылған фтор арқылы Кристоффқа қайтып келе жатыр. Фордта Ханс Эльзаны кездестіріп, одан қашып құтыла алмайтынын айтады. Ол одан әпкесіне қамқорлық жасауды сұрағанда, Ханс Аннаның өлімі туралы өтірікті қайталайды. Жүрегі ауырған Эльза оның үстіндегі қылышты байқамайды. Анна Ханс жоспарлаған нәрсені көріп, бірден Кристоффпен кездесуден қашады және өзін құрбандыққа шалады, өзін семсердің астына тастайды. Ол іс жүзінде өлімге тоңып, мұз мүсініне айналады және соққыны жауып тастайды (қылыштың пышағы бұзылып, ханзада құлап, есін жоғалтады). Не болғанын көрген Эльза әпкесін құшақтап, оны жоқтап жылайды, бірақ бірнеше минуттан кейін Анна өзінің құрбанын әпке сүйіспеншілігінің күшімен дәлелдей бастайды. Эльза өзінің күштерін басқарудың кілті - сүйіспеншілік екенін түсінеді және жазды Аренделлге қайтарады, содан кейін оллафты ери бастаған өзінің қарлы бұлтын жасайды. Лайықты жазалану үшін Ханс Оңтүстік Аралға шығарылды, ал Барабас герцогімен патшайым барлық сауда қатынастарын бұзады. Анна Кристоффқа жаңа жейде беріп, оларды «Свен» құрметті атақтарымен марапаттайды, содан кейін оны құшақтап, бетінен сүйеді. Эльза құлыптың қақпасын бұдан былай жаппауға уәде беріп, Сарай алаңында сырғанақ салып, барлығына коньки береді, соның ішінде Аннаға да конькилерді ұсынады. Несиелер жабылғаннан кейін қалпына келтірілген аяғы бар Маршмэллоу қар құбыжығы (Ханс еріктілері арасындағы Эльза сарайының маңындағы ұрыс кезінде кесілген) бос мұз сарайына оралады, Эльзаның тасталған тәжін тауып, оны басына қойып, тынышталады, нәтижесінде оның тырнақтары, шыбықтары мен шапалақтары дереу пайда болады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == [https://frozen.disney.com/ Ресми сайт] {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік анимациялық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Үздік анимациялық фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Дисней мультсериалдары]] 9nxsb3a3y210e0p0gdy3t9luyqeufci Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева 0 634219 3595220 3590190 2026-04-29T10:52:49Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақшаны алып тастадым 3595220 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Музыкант |Есімі = Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева |Шынайы есімі = {{lang-ug|Gul’vira Tursunovna Raziyeva}},<br />''گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا'' |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = |Туған күні = 19.7.1936 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 1963—қ.у. |Мемлекет = {{USSR}} →<br />{{KAZ}} |Мамандықтары = әнші |Дауыс түрі = [[Сопрано|сопрано]] |Аспаптары = |Жанрлары = [[Романс|романс]], ұйғыр халық әндері |Лақап аттары = Қазақстанның тұңғыш ұйғыр халық әртісі |Ұжымдары = [[Қазақ теледидары мен радиосының камералық оркестрі|Теледидар мен радионың қазақ эстрадалы-симфониялық оркестрі]]<br />[[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры|Ұйғыр музыкалық комедия театры]] |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = {{қатар | теңестіру = солға | {{Парасат ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{ҚР Конституциясына 20 жыл}}|{{Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл медалі}} }} {{қатар | теңестіру = солға | {{Қазақ КСР халық әртісі}} }} |Сайты = |Commons = }} '''Гүлвира Тұрсынқызы Рузиева''' ({{lang-ug|گۈلۋىرا تۇرسۇنوۋنا رازىيېۋا, Gul’vira Tursunovna Raziyeva}} [[19 шілде]] [[1936 жыл|1936]], [[Алматы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — кеңестік қазақ және ұйғыр әншісі. [[Қазақстан|Қазақстанның]] алғашқы [[Ұйғырлар|ұйғыр халық әртісі]] ([[1981]]). == Өмірбаяны == Әкесі - Разиев Тұрсынғазыұлы. Анасы - Алиева Гульвазир Жетписпаевна. Жұбайы - Омаров Алмас Бидалжанұлы, инженер-металлург болып жұмыс істеді. Ұлы - Омаров Руслан, қызы - Уварова Рената. [[1964]] жылы [[Құрманғазы атындағы Алматы мемлекеттік консерваториясы]]ның вокалдық факультетін бітірді. Вокалист. [[1958]] жылдан Ұйғыр музыкалық комедия театрының (қазіргі [[Мемлекеттік Құдыс Қожамьяров атындағы ұйғыр музыкалық комедия театры]]) солисті. [[1964]] — [[1991]] жылдары - ҚР эстрадалық-симфониялық оркестрінің солисті. Ұйғыр, қазақ және орыс тілдерін меңгерген. [[Парасат ордені|"Парасат" ордені]]мен марапатталған ([[2006]]). [[Алматы облысы]]ның Құрметті азаматы. [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президенті]] сыйлығының стипендиаты.<ref>Кто есть кто в Республике Казахстан - [[2011]]. Справочник в 2 томах. Алматы, [[2011]] - 1312с.(на каз., рус.яз.) ISBN 978-601-278-475-6</ref> == Шығармашылығы == * Ұйғыр театрының сахнасында "Анархан", "Герим-Санам", "Проделки Майсары", "Аршин Мал-Алан" және т.б. спектакльдерде жетекші партиялар ойнады. * Қазақ радиосының алтын қорына оның орындауындағы 500 шығарма енді. "Мұнайма" компакт-дискісін ([[2002]]), "Уйгур кизи" аудиокассетасын ([[2002]]) шығарды. * [[2007]] - "Сәнъитим менен-ааятим менен" кітабының авторы. == Марапаттар == * Қазақ КСР еңбек сіңірген әртісі * Қазақ КСР Халық әртісі ([[1981]]) * Алматы облысының Құрметті азаматы * ҚР мәдениет саласындағы президенттік сыйлықтың лауреаты * [[2006]] — [[Парасат ордені|Парасат Ордені]]нің Кавалері * [[2011]] - [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі|"Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 20 жыл" медалі]] * [[2016]] — Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті-Елбасының мәдениет саласындағы мемлекеттік шәкіртақысының иегері == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:1936 жылы туғандар]] [[Санат:Әншілер]] b3ka1uto86zfk3vt65o8u1rfr5qdrzy Линкольн Стеффенс 0 634248 3595316 3585042 2026-04-29T11:55:57Z Айдана Жаппарқызы 180570 грамматикалық қатені түзуледім 3595316 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Lincoln Steffens.jpg|нобай|Линкольн Стеффанс]] '''Джозеф Линкольн Стеффенс''' (ағылш. Joseph Lincoln Steffens; 6 сәуір, 1866 жыл, [[Сан-Франциско]]-9 тамыз 1936 жыл, [[Кормель-ле-Руаяль|Кармель]], [[Калифорния]]) - атақты [[Америка Құрама Штаттары|америка]]<nowiki/>ндық [[журналист]] және [[Жазушы|жазушы.]] {{Жазушы|Есімі=Джозеф Линкольн Стеффенс|Туған күні=6 сәуір 1866|Қайтыс болған күні=9 тамыз 1936|Туған жері=Сан-Франциско, Калифорния, АҚШ|Қайтыс болған жері=Кармел-бай-те-Си, Монтерей, Калифорния, АҚШ|Азаматтығы=АҚШ|Мансабы=публицист, журналист, прозашы|Шығармашылық жылдары=1892—1936|Шығармалардың тілі=Ағылшын| == Өмірбаяны == Бай саудагердің ұлы. Беркли университетін оқып бітіріп, онымен қатар Франция мен Германияда білім алған. 1892 жылдан бастап "Нью-Йорк кешкі газетінде" (ағылш. The New York Evening Post) репортер қызметін атқарды, кейінірек Макклюр журналын (ағылш. McClure ' s Magazine) шығара бастады. 1906 жылы Айда Тербелмен (ағылш . Ida Tarbell) және Рей Бейкермен (ағылш. Ray Stannard Baker) бірге "Американдық журнал" (ағыл. American Magazine) атты радикалды басылымның негізін қалап,онда "балшықты тырмалау" (ағылш. muckraking) атты журналистік стильдің басты өкілі болды. Ол 1910 жылғы Мексика революциясының қатысушыларын қолдап, ол туралы көп жазды және оның мақсаттары орындалады деп үміттенді. 1919 жылы АҚШ-тың арнайы дипломатиялық өкілі [[Уильям Буллит]]<nowiki/>пен бірге Кеңестік Ресейге келіп, Ленин және сыртқы істер наркомы Чичеринмен кездесті. Стеффенс шабыттана: "мен болашақты көрдім және ол жұмыс істейді" (ағылш. I have seen the future and it works) деп жазды. Кейін ол фашизмге қарсы жұмыс жиналыстарына жиі қатысты. АҚШ-тың Коммунистік партиясына өліміне аз уақыт бұрын кірді (бірақ басқа дереккөздер, ол әрқашан партиясыз болды деп мәлімдейді). Өзінің соңғы жылдары Калифорнияда, Кармелде тұрды, онда Илья Ильф пен Евгений Петров келді. Олар кездесуді "Бір қабатты Америка" кітабында сипаттады: ''— Мен бұдан артық қала алмаймын, — деді ол, басын терезеге бұрып. Калифорнияның жеңіл және еркін табиғаты оны жаншытқан сияқты, - Мен бұдан ары мына есуас оптимистік күлкіні естігім келмейді.'' ''Бұны өз өмір бойы американдық демократияға сенген, оны өзінің жазушы, журналист және шешендік дарынымен қолдаған адам айтты. Ол бүкіл өмір бойы Америка Құрама Штаттардың қоғамдық құрылымы мінсіз және адамдардың бостандығы мен бақытын қамтамасыз ете алады деп санады. Және осы жолда қандай соққы алса да, ол әрдайым оған адал болды. Ол былай айтатыні: "Біздің әкімшілікте адал адамдар аз. Біздің құрылысымыз жақсы, бізге тек адал адамдар қажет".'' ''Енді ол бізге:'' ''— Мен өз ұлыма арнап кітап жазғым келді, онда өзім туралы бүкіл шындықты айтқым келеді. Бірінші бетте маған…'' ''Кенеттен біз қысқа қатаң еңіреуді естідік: Линкольн Стеффенс жылап жіберді. Ол өзінің нәзік және жүйкелі бетін — ғалымның бетін қолдарымен жапты.'' ''Әйелі оның басын көтеріп, оған орамал берді. Бірақ ол өз жасынан ұялмай, жалғастырды:'' ''— Маған ұлыма шын мәнінде пара алып өзіңді адал адам деп санау қиын екенін айтуға тура келді. Иә, мұны білмей, буржуазиялық қоғамды сатылып кеттім. Мен марапаттағлан даңқ пен құрмет тек қана өмірдің әділетсіз құрылысын қолдағаным үшін пара болғанын түсінбедім.…'' == Шығармашылық == Өз "қалалардың ұяты" (ағылш . The Shame of the Cities, 1904), "өзін-өзі басқару үшін күрес" (ағыл. The Struggle for Self-Government, 1906), "Құрылысшылар" (ағыл. The Upbuilders, 1909) кітаптарында Стеффенс жергілікті төрешілікті сыбайлас жемқорлықта кінәләді. Ол радикалды реформалар елдегі жағдайды жақсарта алады деп есептеді. Оның екі томдық "Өмірбаяны" американдық әдебиеттің классикалық құнды туындысына айналды.{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> cmb6xrd37xib6i4is32nabb9agkxdva Ғалия Сағадатқызы Бисенғалиева 0 634515 3595239 3531103 2026-04-29T11:04:51Z Айдана Жаппарқызы 180570 кіші әріпке ауыстырдым 3595239 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ғалия Бисенғалиева Сағадатқызы''' - қазақ-британ скрипкашысы. [[Лондон|Лондондағы]]<ref> "Article on Galya Bisengalieva". Mumbai Mirror. 11 December 2017.</ref> заманауи Лондон оркестрінің музыканты және жетекші солисті.<ref>Шербурн, Филипп (8 декабря 2018 года). "[https://pitchfork.com/reviews/albums/galya-bisengalieva-ep-one/ Вила статьи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181208111053/https://pitchfork.com/reviews/albums/galya-bisengalieva-ep-one/amp/ |date=2018-12-08 }}". Вилы.</ref> == Өмірбаяны == [[Алматы]] қаласында дүниеге келген, Лондондағы Корольдік Музыка Академиясының<ref>[https://serenademagazine.com/interviews/galya-bisengalieva/ Nikhil, Sardana (2 May 2016). "Serenade Magazine". Serenade Magazine.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206061628/https://serenademagazine.com/interviews/galya-bisengalieva/ |date=2020-02-06 }}</ref> [[Скрипка|скрипка]] сыныбының түлегі. Ғалияның ата-анасы – кәсіби музыканттар. Әкесі – атақты қазақстандық скрипкашы Сағадат Бисенғалиев ([[виртуоз]] [[Бисенғалиев Марат Саметұлы|Марат Бисенғалиевтің]] үлкен ағасы), [[1989 жыл|1989 жылы]] қайғылы жағдайда қайтыс болды. Ғалия бес жасынан ҚР мәдениет және спорт Министрлігі скрипка сыныбы бойынша профессор А.А. Абатова, Н.М. Патрушевадан «Күләш Байсейтова атындағы Республикалық орта арнайы дарынды балаларға арналған музыкалық мектеп-интернатында» музыкадан сабақ алады. 12 жасында Корольдік Музыка Академиясының грантын жеңіп алып, сонымен қатар Англияның солтүстігіндегі Денстон колледжінде білім алады. <ref>[http://fil.kz/team/galiya_bisengalieva/ Галия Бисенгалиева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200206061638/http://fil.kz/team/galiya_bisengalieva/ |date=2020-02-06 }}</ref> Жеке концерттерімен [[Еуропа|Еуропада]], [[АҚШ]]-та, [[Үндістан]]да, [[Түркия]]да, [[Бразилия]]да өнер көрсеткен, Teatro Colón ([[Буэнос-Айрес]]) сахнасында сәтті [[дебют]] көрсетті, ол жерде [[Аргентина]]ның музыкалық сыншылар қауымдастығының Revelación сыйлығының иегері атанды. Ғалия «There Will Be Blood: Live»<ref> Michael, Bonner (16 December 2016). "TWBB"https://www.uncut.co.uk/news/jonny-greenwood-present-will-blood-score-live-98654/</ref> («Нефть: живьем», музыка авторы - Джонни Гринвуд) фильмімен турға қатысты. Брамс [[Оркестр|оркестір]]імен скрипкаға арналған концертте жеке өнер көрсетті. Сонымен қатар Эдмунда Финнистің «Shades Lengthen» примерасымен Би-Би-Си Радио 3<ref> "Shades Spiegel". BBC Music. 12 November 2018.https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n3h4jm</ref> арнасына қатысты. Стив Райхпен (Steve Reich), Лори Шпигель<ref>"Steve Reich, Laurie Spiegel". kammerklang. 12 November 2018.http://www.kammerklang.co.uk/events/neil-luck-oliver-coates-friends-perform-chamber-music-laurie-spiegel/</ref> (Laurie Spiegel), Сюзан Чиани<ref> "Suzanne Ciani". BBC Music. 12 November 2018.https://www.bbc.co.uk/music/tracks/n56m5v</ref> (Suzanne Ciani), Терри Райли, Полина Оливерос (Pauline Oliveros) сынды компазиторлармен жұмыс жасады. Сонымен қатар, Шивы Фешареки (Shiva Feshareki), Клэр М Сингер (Claire M Singer), Эмили Левьенэз-Фарруш (Emilie Levienaise-Farrouch), Мика Леви (Mica Levi) және ЧЕЙНЗ<ref> "CHAINES". ATTN: MAGAZINE. 13 March 2018.https://www.attnmagazine.co.uk/features/13235</ref> (CHAINES.) примераларын орындады. Ғалия Лондон заманауи оркестрінің концертмейстрі мен солисті. Ол Radiohead «A Moon Shaped Pool» («Ай пішініндегі бассейн»), Ридли Скоттың «Alien: Covenant» («Чужой: Завет») фильміне музыкаларын жазуға қатысады, Кан кинофестивалінің жеңімпазы атанған режиссёрі Линна Рэмсидің филиіміне «You Were Never Really Here» («Тебя никогда здесь не было»), [[композитор]] [[Том Йорк]]пен бірге Суспирия филимінің римейкасына, Фрэнк Оушеннің “Blonde” альбомын жазуға қатысты. Жақында Даррен Каннингем (Darren Cunningham, псевдоним Actress ) және Сэм Вилсонмен (Sam Wilson) бірлесіп, британдық Ninja Tune LP LAGEOS лейбл атымен шыққан Galya Beat жазды. 2018 жылдың 30 қарашасыда EP One<ref> "Pitchfork Article on album". Pitchfork. 8 December 2018.https://pitchfork.com/reviews/albums/galya-bisengalieva-ep-one/</ref> (Extended Play – шағын шығармашылық альбомымен) дебюттік альбомы жарыққа шықты. Ол альбомды NOMAD Music Productions арнасында тамашалауға болады. Альбомды Pitchfork және The Quietus атақты баспалар жоғары бағалаған. == Марапаттары == * 2018 «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» мемлекеттік атаққа ие болды. * 2018 Women Make Music, PRS For Music Foundation 2018. * 2017 Associate of the Royal Academy of Music, ARAM Award 2017 * 2015 Revelación Award, Music Critics Association of Argentina 2015. * 2004 жылы - Стаффордшир графтығының музыкалық фестивалінің жеңімпазы. * Халықаралық конкурстардың лауреаты, «Болашақ» Президенттік бағдарламасының стипендиаты. == Дереккөздер == qor2yso4ola0pvvr0q4a201aafr0wa0 Баян Мұсақызы Бесбаева 0 634733 3595203 3590194 2026-04-29T10:41:58Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақша қойдым 3595203 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} {{Ғалым |Есімі = Баян Мұсақызы Бесбаева |Туған күні = 06.09.1960 |Туған жері = {{Туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Ғылыми аясы = [[биология]] |Жұмыс орны = Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы |Ғылыми дәрежесі = биология ғылымдарының кандидаты |Ғылыми атағы = [[профессор]] }} '''Баян Мұсақызы Бесбаева''' (06.09.1960, [[Алматы]] қаласы) - биология ғылымдарының кандидаты. == Ғылыми өмірбаяны == * [[1978 жыл|1978]] - [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің биология факультетін бітірді. * [[1983]]-[[1987]] жылдары - КСРО Ғылым академиясының Биохимия институтының аспирантурасында оқыды (Мәскеу). * [[1978]] жылдан [[1994]] жылға дейін - Қазақстан Республикасы Ұлттық ғылым академиясының жүйесінде жұмыс істеді. 40-тан астам ғылыми жарияланымдары бар. * [[1994]] жылы - бірінші проректор болған. * [[2001]] жылы - [[Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы]]ның ректоры болып тағайындалды. Жоғары білімді ұйымдастырушы және кәсіби оқытушы ретінде «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері» белгісімен марапатталған. Оның жоғары оқу орнында бай тәжірибесі бар. Ол Қазақстан Республикасының жоғары және мемлекеттік емес білім беру секторының басшылары арасында лайықты беделі мен құрметіне ие. [[Менеджмент]], [[маркетинг]], бизнесті басқару саласындағы білімдер мен дағдыларды үнемі жетілдіріп отырады. «[[АҚШ]]-тағы университеттік [[менеджмент]] және халықаралық алмасулар» бағдарламасы бойынша АҚШ-та, [[Түркия]]да «Білім сапасын бағалау» бағдарламасы бойынша оқыды, университетте оқытудың озық әдістерін енгізу саласындағы үздіксіз білім беру курстарын игерді. * [[2003 жыл]]ы - ол KazATiSO студенттеріне кредиттік технология бойынша оқытуды өткізуге бастамашы болды. Қазіргі уақытта ол басқаратын университет Қазақстанның жетекші жоғары оқу орындарының біріне айналды. == Маңызды жұмыстар тізімі == Бүгінгі таңда оның ғылыми қызығушылықтарының аясы [[Қазақстан Республикасы]]ндағы іскери білімнің дамуымен, мемлекеттің [[гендерлік саясат]]ымен, жеке тұлғаның психологиялық проблемаларымен байланысты. Осы мәселелер бойынша 20-дан астам ғылыми мақалалардың авторы.<ref>http://famous.ukz.kz/besbaeva-bayan-musaevna.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200208065834/http://famous.ukz.kz/besbaeva-bayan-musaevna.html |date=2020-02-08 }}</ref> == Марапаттары мен атақтары == * [[БҰҰ]] Халықаралық ақпараттандыру академиясының корреспондент-мүшесі. * «Қазақстан Республикасының білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісімен марапатталған. * Бірнеше рет Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігінің, [[Алматы]] қаласы әкімдігінің "Құрмет грамоталарымен", Қазақстан Республикасы Президентінің және Қазақстан Республикасы Үкіметінің алғыс хаттарымен марапатталған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Биология ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан жоғарғы оқу орындарының ректорлары]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] [[Санат:Қазақ еңбек және әлеуметтік қатынастар академиясы тұлғалары]] os7ix296q433dsliq4dv05gm2on125m Мадагаскар (мультфильм) 0 634780 3595320 3581660 2026-04-29T11:58:48Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны алып тастадым 3595320 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кино |Қазақша атауы = Мадагаскар (мультфильм) |Шынайы атауы = Madagascar |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[комедия]], [[шытырман оқиға]] |Режиссёрі = [[Эрик Дарнелл]]<br>[[Том МакГрат]] |Продюсері = [[Мирель Серия]] |Сценарист = [[Марк Бёртон]]<br>[[Билли Фролик]] |Композитор = [[Ханс Зиммер]] |Компания = DreamWorks Animation Pacific Data Images |Бюджеті = 75 млн [[Доллар АҚШ|долл.]]<ref>http://www.the-numbers.com/movies/2005/MADGS.php</ref> |Түсім = 532 млн. 7 долл. |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = Ағылшынша |Ұзақтығы = 82 мин. |Жыл = 2005 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |Дистрибьютор=DreamWorks Pictures|Келесі_фильм=[[Мадагаскар 2]] Мадагаскар 3|Актерлер=[[Бен Стиллер]]<br> Крис Рок<br> Джада Пинкетт-Смит Дэвид Швиммер}} '''Мадагаскар''' — 2005 жылы [[DreamWorks Animation]] шығарған Американдық компьютерлік анимациялық комедиялық фильм. Марк Бертон, Билли Фролик, Дарнелл және МакГраттың сценарийінен Эрик Дарнелл және Том МакГрат режиссерлық етті. 2005 жылдың 27 мамырында жарық көрген ол сыншылардың аралас пікірлерін алды және кассалық күтім де сәтті болды және ол 2005 жылғы ең көп сатылатын фильмдердің бірі болды. [[Мадагаскар 2]] 2008 жылы. Тағы бір фильм, [[Мадагаскар 3]] 2012 жылы жарық көрді, ал пингвиннің кейіпкерлері - [[Мадагаскар пингвиндері]] бейнеленген мультхикая 2014 жылдың 26 ​​қарашасында жарық көрді. == Сюжет == Орталық саябақ хайуанаттар бағында Марти зебра өзінің оныншы туған күнін тойлайды, бірақ күнделікті тіршілігімен қобалжып, жабайы табиғатпен танысуды армандайды. Мартидің ең жақын досы - Алекс арыстан, ол көпшілікке және өзінің «Нью-Йорк патшасы» атағына ие болғанды ​​ұнатады. Алекс Мартины қолдауға тырысады, бірақ Марти әлі де қанағаттанбаған хайуанаттар пингвиндерінің - Скипер, Ковальски, Рико және Прапор қашып кетуге тырысып жатқанын біліп, олармен бірге шығады. Алекс, керік Мельман және сусиыр Глория Мартины қуып, оны қайтуға көндіруге тырысады. Төртеуі, пингвиндер мен Мейсон және Фил есімді екі шимпанзе Гранд Орталық станцияға жиналып, мұнда билік транквилизатордың мылтықтарын пайдаланып отырады. Тұтқындауға қарсы белсенділердің қысымымен хайуанаттар бағынан қашып кеткен жануарларды теңіз арқылы Кениядағы табиғи қорыққа жіберуге мәжбүр. Саяхаттау кезінде пингвиндер қашып кетіп, кемені Антарктидаға алып бармақ болады. Жол жүру бағыты өзгерген кезде кеменің күрт бұрылуы нәтижесінде Алекс, Марти, Мелман және Глория салынған жәшіктер борт сыртына түсіп, Мадагаскардың жағасына келеді. Алғашында Сан-Диегодағы хайуанаттар бағында боламыз деп сенген жануарлар патша Джулиен XIII басқарған лимурлардың бір тобын кездестіреді. Жыртқыш фосса лемураларға шабуыл жасайды, бірақ Алекстің қорқынышты көрінісінен қорқады. Алекс Мартиді топтың тұрақсыздығы үшін айыптайды және өркениетке қайта оралуға көмектесу туралы сигнал беруге тырысады. Марти табиғаттың өзін іздегендей болып көрінді, ал Глория мен Мельман көп ұзамай аралға ләззат алуға қосылды. Ақыр соңында Алекс айналасында жүреді, бірақ оған хайуанаттар бағында дайындалған стейктер болмаса, аштық кіріп, оның олжасы жете бастайды. Патша Джулиен хайуанаттар бағындағы жануарлармен дос болғандықтан, оның кеңесшісі Мориске Алекстің жыртқыш табиғаты туралы ескертулеріне қарамай, Алекстің қатысуы фоссты шығанақта ұстайды деп үміттенеді. Алекс бақылауды жоғалтып, Мартиге шабуыл жасаған кезде, Джулиен оның қауіпті екенін түсініп, оны аралды мекендейтін жыртқыштар жағына шығарады. Алекспен не болғанын және жабайы табиғаттың қаншалықты қауіпті екенін көріп, Марти хайуанаттар бағынан кетуге шешім қабылдағанына өкінеді. Пингвиндер Антарктидаға барып, оны өмір сүруге жарамсыз деп тауып, кемені Мадагаскарға отырғызды. Алексті Нью-Йоркқа қайтару мүмкіндігін көріп, Марти жыртқыштар жаққа өтіп, ашуланған Алексті қайтып келуге тырысады, бірақ Алекс Мартиге қайта шабуыл жасайды деп қорқып, бас тартады. Фосса Мартиге шабуыл жасайды, ал Глория, Мельман және пингвиндер көмекке келсе де, олар сансыз көп. Алекс өзінің жыртқыштығын жеңіп, достарын құтқарады және лемур аймағынан қуады. Лемурлар Алекске деген құрметтерін қалпына келтіреді, ал пингвиндер оның аштығын сушимен тамақтандырады. Лемурлар төрт адаммен қоштасу рәсімін өткізіп жатқанда, пингвиндер кеменің жанармайы таусылғандығы туралы жаңалықты таратпауға шешім қабылдайды. == Рөлдерді дыбыстаған == ==== Түпнұсқада ==== * [[Бен Стиллер]] — Алекс, [[арыстан]] * [[Крис рок|Крис Рок]] — Марти, [[зебра]] * [[Пинкетт-Смит, Джада|Джада Пинкетт Смит]] — Глория, [[Бегемот|сусиыр]] * [[Швиммер, Дэвид|Дэвид Швиммер]] — Мелман, [[керік]] * [[Саша Барон Коен|Саша Барон Коэн]] — Джулиан, [[Лемурлар|мысық лемур]], лемур патша * [[Седрик «Көңіл көтеруші»]] — Морис, [[Лемурлар|ай-ай]], Джулиан көмекшісі * [[Рихтер, Энди|Энди Рихтер]] — Морт, [[Лемурлар|тышқан лемур]] * [[Макграт, Том|Том МакГрат]] — Шкипер, [[Пингвиндер|пингвин]] басшы * [[Миллер, Крис|Крис Миллер]] — Ковальски, «ми» пингвин * [[Катценберг, Джеффри|Джеффри Катценберг]] — Рико, пингвин * Кристофер Найтс — Прапор, күрескер пингвин * Конрад Вернон — Мейсон, [[маймыл]] * {{iw|Габриэлли, Элиза|Элиза Габриэлли|en|Elisa Gabrielli}} — кемпір Нана == Сын == «Комсомольская правда» газетінің сайт редакторының айтуынша, Мадагаскарда «Мадагаскар» анимациялық фильміне «өзін-өзі жариялаған Лемурлардың королі» Джулианның төңкерістер нәтижесінде билікке келген бірқатар саясаткерлерге ұқсастығына байланысты тыйым салынған болатын.<ref>kp.ru</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.madagascar-themovie.com/ Ресми сайт] [[Санат:DreamWorks]] [[Санат:2005 жылғы мультфильмдер]] [[Санат:Алфавит бойынша фильмдер]] [[Санат:DreamWorks мультфильмдері]] [[Санат:АҚШ мультфильмдері]] [[Санат:Ағылшын тіліндегі фильмдер]] [[Санат:DreamWorks Pictures толық метражды мультфильмдері]] [[Санат:Компьютерлік анимациялы фильмдер]] jaonov70cojk77gi2w6hvpm3ng2ax87 Жамал Рақымқызы Бәшірова 0 634874 3595249 3579402 2026-04-29T11:13:49Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақшаны алып, кіші әріппен жаздым 3595249 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Есімі=Жамал Рақымқызы Бәшірова|Туған күні=24 ақпан 1942|Туған жері=Өскемен қаласы|Азаматтығы=Қазақстан Республикасы|Ғылыми аясы=Педагогика|Ғылыми дәрежесі=Педагогика ғылымдарының докторы, профессор}}{{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бәшірова Жамал Рақымқызы''' ([[24 ақпан]] [[1942]], [[Өскемен қаласы]]нда дүниеге келген) – [[педагогика]] ғылымдарының докторы, [[профессор]]. == Еңбек жолы == * 1959-1964 жылдар аралығында [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ қыздар педагогикалық институты]]ның физика-математика факультетінің студенті. * 1964-1972 жылдары мектепте физика пәнінің мұғалімі. * 1972-1976 жылдары [[ҚазССР]] Білім беру министрлігінде ғылыми қызметкер. * 1976 жылы халыққа білім беру саласындағы жетістіктері ушін «ҚазССР халықтық білім беру, ағарту ісінің үздігі» белгісімен марапатталған. * 1976-1984 жылдары [[Ы. Алтынсарин]] атындағы педагогикалық ғылыми-зерттеу институтында ғылыми қызметкер, бөлім меңгерушісі.<ref>Әлқожаева Н. С. Сабақтастығы жарасқан орта / Н. С. Әлқожаева // ҚазҰУ хабаршысы. Педагогикальқ ғылымдар сер. - Алматы, 2011. - № 1. - 12-15 б.</ref> * 1984 жылы «Преемственность между школой и ПТУ в воспитании у учащихся коммунистического отношения к труду» тақырыбында кандидаттық диссертация қорғады. * 1984 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ]] -дың доценті.<ref>Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ педагогика ғылымы: тарих және қазіргі заман / А.К. Мьңбаева, Н. С. Әлқожаева, Г.А. Қасен, Ұ.Б. Телешова // Әл-Фараби атындағы КазҰУ педагогика кафедрасына 70 жыл. - Алматы, 2011. - 64 б.</ref> * 1984-2011 жылдары Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің жалпы және [[Этникалық идентификация|этникалық педагогика кафедрасы]]нда қызмет атқарды. * 1987-1991 жылдар аралығында Республикалық педагогикалық оқулар секцияларының жұмысын басқарды. * 2002 жылы Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ - дың философия жэне [[саясаттану]] факультетінің жалпы және этникалық педагогика кафедрасының профессоры. * 2004 жылы «Теоретические основы университетского образования в аспекте направленности на подготовку преподавателя высшей школы» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. * 1989-2004 жылдар аралығында жалпы және этникалық педагогика кафедрасының әдістемелік бюроның төрайымы. * 2006-2009 жылдарда осы кафедраның «Жас ғалымдар мектебінің» жетекшісі. * 2009-2011 жылдар аралығында Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ -дың біріккен Д14 А 02.32 - әлеуметтану, психология, педагогика ғылымдары бойынша докторлық дәреже тағайындайтын диссертациялык кеңестің мүшесі. == Ғылыми жетістіктері == * 1984 жылы «Преемственность между школой и ПТУ в воспитании у учащихся коммунистического отношения к труду» тақырыбында кандидаттық диссертация; * 2004 жылы «Теоретические основы университетского образования в аспекте направленности на подготовку преподавателя высшей школы» тақырыбында докторлық диссертация қорғады. * 5 монография ("Развитие университетского образования в аспекте подготовки преподавателя высшей школы"; "Жоғары мектепте педагогикалык кадрларды даярлау мәселесі" және т.б.) * 6 оқу құралы ("Педагогика", "Тұлғааралық қарым-қатынас педагогикасы"; "Жоғары оқу орнында СӨЖ мен СОӨЖ ұйымдастыру жолдары" және т.б.) * 4 тұжырымдама Ж.Р. Бәшірова Ресей және де басқа шетел ғалымдарымен (В.А. Мясников, Н.Н. Найденова, А.Н. Джуринский) * [[Польша]]ның Плоцк қаласындағы халықаральқ конференцияға қатынасып, сертификатқа ие болды.<ref>Садвакасова З.М. Верность профессии / З.М. Садвакасова, А.С. Сатывалдиева // Вести. КазНУ. Сер. пед. науки. - Алматы, 2010. - № 2-3 (30-31). - С. 182-187.</ref> Жамал Рақымқызы университетте білім беруді реформалауға байланысты стратегиялық маңызды құжаттарды жасауға үнемі қатысады. Атап айтсақ, педагогика мамандығы бойынша мемлекеттік білім беру стандарты, бағдарламасы, Әл-Фараби атындағы ҚазҰУ Тәрбие тұжырымдамасы және т.б.<ref>Әлқожаева Н. С. Ғылымға жол / Н. С. Әлқожаева // ҚазҰУ хабаршысы. Педагогикальқ ғылымдар сер. - Алматы, 2010. - № 2-3 (30-31).- 187-188 б.</ref> Ол «Педагогика», «Педагогиканы оқыту әдістемесі», «ЖОО педагогикалык пәндерді оқыту әдістемесі», «Тұлғааралык коммуникация теориясы», «Педагогикалык шеберлік», «Педагогтың коммуникациялық мәдениеті», «Педагогика ғылымының теоретикалық-әдіснамалық негіздері» және т.б. курстарды оқып, бағдарламаларын, оқу-әдістемелік кешенін құрастырды. Бәшірова Жамал Рақымқызы сабақтарын жоғары ғылыми педагогикалық деңгейде, жаңа технологияларды қолдана отырып өткізеді.<ref>http://elibrary.kaznu.kz/sites/default/files/biobibliographic_index/bashirova_j.r._biobibliografia_ukazatel_2012.pdf{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>Бәшірова Жамал Рақымқызы // ҚазҰУ хабаршысы. Педагогикалық ғылымдар сер. - Алматы, 2010. - № 3 (25). - 142-144 6.</ref> === Профессор Ж. Р. Бәшірованың реадакциялауымен шыққан еңбектер === 1. Мектеп оқушыларының еңбекке дайындығын тәрбиелеу / / ауыл оқушыларын даярлаудың педагогикалық мәселелері / под ред . С. М. Мусин. - Алма-Ата, 1988.-С . 101-106. 2. Қоғамдық пайдалы өнімді ұйымдастырудағы оқушылардың еңбегі / / даярлаудың педагогикалық мәселелері/ под ред. С. М. Мусин, Н.Т. Жанаковой.-Алма-Ата, 1988. 3. Ауыл оқушыларын еңбек тәрбиесі / / ауыл оқушыларын дайындаудың педагогикалық мәселелері / ред.С. М. Мусин. - Алма-Ата, 1988.-С . 15-26. === Профессор Ж. Р. Бәшірованың жетекшілігімен қорғалған кандидаттық диссертациялар === 1. Әлқожаева Н.С. XIX ғасырдың екінші жартысындағы ағартушылар мұраларындағы имандылық идеялар: пед. тылымд. канд.... дис.: 13.00.01: қорғалған: 13.09.01 / Н. С. Әлқожаева. - Алматы: [б. ж.], 2001. - 138 б. 2. Телешова Ұ.Б. Оқушылардың танымдық қызыгушылықтарын қалыптастырудағы мектеп пен университет арасындағы сабақтастық: пед. тылымд. канд.... дис.: 13.00.01: қорғалған: 20.02.2004 / Ұ.Б. Телешова. - Алматы: [б. ж.], 2004. - 130 б. 3. Өтебаева Ә.Т. Ауыл мектебі оқушыларың рухани адамгершілікке тәрбиелеудің педагогикалық шарттары: пед. тылымд. канд.... дис. автореф.: 13.00.01: қорғалған: 11.05.07 / Ә.Т. Өтебаева. - Алматы, 2007. - 142 б. 4. Тойбаев А.Ж. Жалпы білім беретін орта мектептерде оқушы тұлғасын дамытудағы ойын технологиясының теориялық негіздері (Қазақстан тарихы пәні мысалында): пед. ғылымд. канд.... дис.: 13.00.01: қорғалған: 29.09.08 / А.Ж. Тойбаев; ғылыми жетекшісі Н. С. Әлқожаева; Әл-Фараби атын. КазҰУ. - Алматы: [б. ж.], 2008. - 134 б. 5. Қашқынбаева 3. Оқыту үдерісінде оқушылардың ғылыми тілмен сөйлеу мәдениетін қалыптастыру: пед. ғылымд. канд.... дис. автореф.: 13.00.01: қорғалған : 22.01.10 / 3. Қашқынбаева. - Алматы, 2010. - 29 б. == Марапаттары == * Халыкқа білім беру саласындағы жетістіктері үшін «[[ҚазССР|ҚазССР халық ағарту ісінің үздігі]]» белгісі; * [[2009 жыл]]ы [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БжҒМ]] «[[Жоғары оқу орындары|ЖОО]]-ның үздік оқытушысы» республикалык грант иегері атанды. == Дереккөздер == 9yoa30urz70fnopz88dg194rnw855dk Бахаргүл Төлегенқызы 0 635011 3595195 3581290 2026-04-29T10:34:51Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақшаны алып тастадым 3595195 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бахаргүл Төлегенқызы''' ([[1969 жыл|1969]], Шәуешек қаласы, [[Қытай Халық Республикасы]]) — белгілі коллекционер-этнограф, [[Қазақстан]]дағы жалғыз түркі халықтарының алтын және күміс антиквар бұйымдары сақталған жеке мұражайдың иесі, қазақтың ұлттық кәдесыйлықтар шығаратын «Әдемі-Ай РІus» компаниясының президенті. == Өмірбаяны == Бахаргүл Төлегенқызының балалық шағы [[Қытай Халық Республикасы]], Шәуешек қаласында өтті. Бахаргүлдің қазақтың қолданбалы ұлттық өнеріне деген қызығушылығына анасы өзінің кестелеп тігу және киіз басу сияқты қол өнерімен ықпал етті. Орта мектепті бітіргеннен кейін Бахаргүл Пекин мемлекеттік университетінің «Биология» факультетіне оқуға түседі. Бахаргүл оқу барысында тарих және этнографияға қызығушылық танытып, Қытай антиквариаттық бұйымдары сақталған мұражайларға жиі баратын. Қызығушылығының арқасында қоладан жасалған Қытай мүсіндерін жинайды. [[1994]] жылы университетті бітіріп, дипломын қолға алып, Қазақстанға алғаш рет жол тартады. Қазақстанда өзінің кандидаттық диссертациясы бойынша зерттеу жұмыстарын жүргізе отырып, қосымша қолданбалы өнерді зерттеп, ежелгі бұйымдар коллекциясын жинаумен айналысады. Содан бері Бахаргүл барлық назарын қазақтың қолданбалы өнеріне аударып, жергілікті коллекционерлермен танысады. Ондай жабық ортада тез тіл табысуына оның қазынасы, яғни Қытайдан әкелінген қола және мысыр мүсіндерден тұратын жинағы көмегін тигізеді. Бахаргүл коллекционерлердің сирек кездесетін бұйымдарын тапсырыспен алдыртып, олардың сұраныстарын қанағаттандырады, ал олар өз кезегінде ұлттық күмістен жасалынған зергерлік бұйымдар әлеміне жол ашады. Біртіндеп қазақтың қолданбалы өнер бұйымдары мен күміс әшекейлері коллекциясын топтастыра бастайды. Ол кезде оған 10 антикварлық бұйым ғана кірген. [[2000]] жылы Бахаргүл «Әдемі-Ай Plus» компаниясын ашады, ал [[2002]] жылы «Әдемі-Ай» өнер салонын ашып, онда үш жылғы ізденісінің нәтижесінде жинақталған бұйымдарын көрмеге қояды. «Әдемі-Ай» салонында қазақтың ұлттық кәдесыйлықтары сатылымға шығарылады, олар тақырып бойынша топтастырылған. [[Қазақстан]]ның тәуелсіздігіне арналған сыйлықтар тарихымыз бен дәстүрлерімізге қатысты. Осылайша, Қазақстан нарығында компания кәдесый өнімдері бойынша көшбасшы болды. «Әдемі-Ай РІus» компаниясы құрылған кезде, ұқсас сипаттамалары бар кәсіпорындар мен ұйымдар болған жоқ, олар кейінірек пайда болды. Бүгінгі таңда Бахаргүл Төлегенқызы басқаратын компанияның бәсекелік артықшылығы өндіріс көлемінде және металл құю технологиясы бойынша дайындалған кәдесыйлықтар сапасында жатыр. Бүгінде «Әдемі-Ай» мұражайында көпшілік назарына ұсынылған Бахаргүл Төлегенқызының жинағы [[Қазақстан]] мен [[Орта Азия]] халықтарының мыңнан астам тұрмыстық заттарын, қолданбалы өнер мен зергерлік бұйымдарын қамтиды. Бұл [[15 жыл]] бойы антиквариат, тұрмыстық заттар және күміс зергерлік бұйымдарды іздестіру мен ұйымдастырудың нәтижесі. Коллекцияда археологиялық қазба жұмыстары нәтижесінде алынған VI-VII ғасырларға жататын сирек кездесетін заттар да бар.<ref>Асылбеков А.З. Қазахқстан Республикасында Кімнің Кім екені ө 2011. 2 томдық анықтамалық. Кто есть Кто в Республике Казахстан – 2011. Справочник в 2 томах. ISBN 978-601-278-473-2. Т.2.-1312 бет</ref> Тұрмыста. Күйеуінің есімі – Мұрат, қызы - Әдемі. == Жетістіктері == [[2010]] жылы [[Қазақстан]] мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін Мәдениет министрлігі Бахаргүл Төлегенқызына [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] еңбек сіңірген мәдениет қайраткері атағын берді. Сол жылы Бахаргүл Төлегенқызы еліміздің 30 атақты әйелдері қатысқан керемет «Қазақстандық әйел – 2010» тележобасының жеңімпазы болды. [[2011 жыл]]ы «Әдемі-Ай РІus» компаниясы Бахаргүл Төлегенқызының жетекшілігімен VII - ші қысқы [[Азия]] ойындарына демеушілік жасап, 15 миллион теңге қаражат бөлді және [[Қытай]], [[Түркия]] елдерімен бірге Ақ Азиада ойындарының қатысушылары мен қонақтарына ерекше кәдесыйлықтар жасады. Бахаргүл ханым сувенирлер жасауға еліміздің ең дарынды суретшілері мен сәулетшілерін тартты. Бахаргүл Төлегенқызы Қазақстанда және бірнеше шет елдерде ұлттық көрмелер ұйымдастырды. Өзінің антикварлық бұйымдар жинағымен Дүниежүзілік қазақтар қауымдастығының 15 жылдығына арналған қазақ қолданбалы өнер шеберлерінің әлем бойынша [[Елім-ай|«Елім-ай»]] қолданбалы және заманауи өнер көрмесіне қатысты: «Тараз-2000» көрмесі, II Дүниежүзілік қазақтар құрылтайы ([[Түркістан]], 2002 ж.), Кіші қазақ құрылтайы ([[Швеция]], [[Вестерос]] 2003 ж.), «Наурыз» көрмесі ([[Алматы]], 2004 ж.), III Дүниежүзілік қазақтар құрылтайы ([[Астана]], 2005 ж.), Кіші қазақ құрылтайы ([[Германия]], [[Мюнхен]], 2007 ж.), «Ғажайып әлем» ([[Астана]], [[Думан]], 2007 ж.), «Ару-2007», «Ару-2008», «Ару-2009», «Ару-2010» халықаралық кәдесыйлық көрмелеріне қатысты.<ref>http://viplisting.biz/ru/lichnosti/107-biznes/tolegenkyzy-baxargul.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215061835/http://viplisting.biz/ru/lichnosti/107-biznes/tolegenkyzy-baxargul.html |date=2020-02-15 }}</ref> == Қызмет жолы == [[2009 жыл]]ы [[Әбілхан Қастеев]] атындағы мұражай мен [[Астана]] қаласындағы мемлекеттік мұражайда «Жүрегімде - Отаным» атты этно-антиквариаттық жеке көрмелерін өткізді. Көрмеге тек зергерлік бұйымдар ғана емес, сонымен бірге көшпелі қазақ халқының тұрмыстық керек-жарақтары, ат әбзелдері, тоқыма киімдер, қылыштар, қалқандар және тағы басқа бұйымдар ұсынылған. [[2010 жыл]]ы Бахаргүл Төлегенқызы Алматының Орталық мемлекеттік мұражайында «Жүрегімде - Отаным» атты ерекше көрмесін ұйымдастырды. Бахаргүл суретші, дизайнерлермен бірлесіп жұмыс істеп, Қазақстан нарығына жаңа кәдесыйлардың үлгісін алып келді деуге болады. Қараса көз тоятын әсем дүниелер Арқа төсінде дүркіреп өткен [[EXPO-2017|ЕХРО 2017]] көрмесінде, [[Универсиада]], [[2011]] жылы [[Азия]]да кезінде, сонымен қатар [[Қазақ хандығы]]ның [[550 жыл]]дығына келген қонақтарды таңдай қақтырды.<ref>https://24.kz/kz/zha-aly-tar/o-am/item/272288-aza-stanny-100-zha-a-esimine-engen-almatyly-k-sipker-sheteldik-nary-a-shy-udy-zhosparlauda</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Этнография]] ewy8pyswwef6o42ltb5fnma16lxljx4 Қайыркен Құдайбергенқызы Кунапина 0 635012 3595308 3580369 2026-04-29T11:53:17Z Айдана Жаппарқызы 180570 сөздерді бөлек жаздым 3595308 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қайыркен Кунапина Құдайбергенқызы''' ([[22 қыркүйек]] [[1950]], [[Павлодар облысы]], [[Шарбақты ауданы]], Арбиген ауылы) - тарих ғылымдарының кандидаты, [[доцент]].<ref>http://emirb.org/iskakova-bakibala-iskakovna.html</ref> == Ғылыми өмірбаяны == 1974 жылы [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қыздар педагогикалық институтының]] «Тарих» факультетін бітіргеннен кейін бірнеше жыл орта мектепте еңбек еткен. Профессор Н.Р. Күнқожаевтың ғылыми жетекшілігімен 1999 жылы кандидаттық диссертация қорғаған. Қазіргі таңда [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]], «Дүние жүзі тарихы, тарихнама және деректану» кафедрасының доценті. Қайыркен Құдайбергенқызы жалпы білім беретін орта мектептің 5-11-сыныптарына арналған жаңа бағдарламалардың, жаңа буын оқулықтары мен оқу-әдістемелік құралдарының авторы. Ғалым орта мектепке арналған «Отантану» оқулығы үшін 1997 жылы «[[Сорос-Қазақстан қоры|Сорос]]» қорының грантын иеленген.<ref>http://docplayer.ru/27613955-Iskakova-bakibala-iskakovna-nagrady-kulenova-zhauhar-safinovna-rodilas-rysakova-kantay-bayakymetkyzy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200215063617/http://docplayer.ru/27613955-Iskakova-bakibala-iskakovna-nagrady-kulenova-zhauhar-safinovna-rodilas-rysakova-kantay-bayakymetkyzy.html |date=2020-02-15 }}</ref> «Мамандығым – Мұғалім» 2011 ж.<ref>Мамандығым — Мұғалім // ЖШС Дайыр Баспа 2011ж. ISBN 978-601-247-225-7 271 бет. КАЗАХСТАН</ref>, «Тарих пәнінен 5-11 сыныптарға арналған күнтізбелік жоспар» 2011 ж., «Мектептегі Педагогикалық практика» 2012 ж., «Қазақстан тарихы: әдістемелік-анықтамалық нұсқау» 2012 ж., «Дүние жүзі тарихы пәні бойынша оқу-әдістемелік құрал» 2012 ж., «Тарихи тағылым» 2013 ж., «Дүниежүзі тарихы бойынша оқу-әдістемелік құрал. Орта мектеп оқушыларына және талапкерлерге арналған анықтама» 2014 ж. сынды танымал еңбектері бар. 40-тан астам оқулық, оқу-әдістемелік құралдарының, 300-ден астам мақалалардың авторы, Республикалық «Қазақ тарихы», «Қазақстан тарихы» журналдарының алқа мүшесі, ҚР Білім беру ісінің үздігі, [[Алтынсарин Ыбырай|Ы.Алтынсарин]] медалінің иегері.<ref>«Баланы оқыту мен тәрбиелеуде ұстаз тұлғасының рөлі., // КАЗАХСТАН ҚазҰУ 2011 ж. 3 -бет.</ref> == Маңызды еңбектер тізімі: == #Мектептегі педагогикалық практика // «Қазақ университеті» 2012ж. ISBN Ббк63.5(5 Каз) 69 бет. КАЗАХСТАН #Қазақстан тарихының әдістемелік-анықтамалық нұсқаулығы // Дайыр баспасы 2012ж. ISBN 978-601-276-018-7 212 бет. КАЗАХСТАН #Дүние жүзі тарихы пәні бойынша оқу-әдістемелік құрал // Дайыр баспа 2012ж. ISBN 978-601-276-0 207 бет. КАЗАХСТАН #Тарих пәнінен 5-11 сыныптарға арналған күнтізбелік жоспары // Дайыр баспа 2011ж. 110 бет. КАЗАХСТАН #Дүниежүзі тарихы бойынша оқу-әдістемелік құрал. Орта мектеп оқушыларына және талапкерлерге арналған анықтама. //«Дайыр баспа» 2014 г. ISBN 978 – 601 – 276 – 01 260 бет. КАЗАХСТАН. #[[Дінтану]]. Әдістемелік құрал. 2012 ж. #Ата қоныс – Арбиген. Дайыр баспасы. 2014 ж. 105 бет. #Тарихи тағылым. Дайыр баспасы 2013 ж. 140 бет. == Ғылыми мақалалар: == #Мектептегі педагогикалық практика // Қазақ Тарихы 2012 33- Том, №4, 37 — 38 бет., 2 — бет #«Ku Ran Ve Sünnete Göre Zaman Planlaması». // Tefekkur Düşünenlerin Düşüncesi 2012 №50, 18 -19 бет., 2 -бет. #Толеранттылық- Қазақстан мектебінің тұрақтылығы туралы // Алматы Ұстазы 2011 4- Том, №4, 13 -15 бет, 3 -бет. #Ел Президентінің жолдауы // Алматы Ұстазы 2011 - Том, №1, 5 -7 бет., 3 -бет.#3Ел Президентінің Жолдауы // Қазақ Тарихы 2011 2- Том, №2, 7 -9 бет., 3 - бет. #Толеранттылық-Қазақстан мектебінің тұрақтылығы туралы, // КАЗАХСТАН [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті|Абай Атындағы Мемлекеттік Университет]] 2011 ж. 4 -бет #Тәуелсіздік талаптары контексіндегі гуманитарлық білім мен тәрбие, // КАЗАХСТАН Ақтау қаласы 2011 ж, 4-бет. #«Баланы оқыту мен тәрбиелеуде ұстаз тұлғасының рөлі., // КАЗАХСТАН ҚазҰУ 2011 ж. 3 -бет. #Отбасы Мектеп Қоғам» атты Республикалық Форум,, // КАЗАХСТАН Астана Қаласы 2011ж-2 бет. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шарбақты ауданында туғандар]] [[Санат:Тарих ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:22 қыркүйекте туғандар]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті оқытушылары]] 1ktyahhzofy4soqjkiaznotmw03mkhs Флоридалық қоян 0 635350 3594581 3579417 2026-04-28T12:52:46Z Ayazhan10 180289 3594581 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Taxobox | name = Флоридалық қоян | status = LC | status_system = IUCN3.1 | status_ref = <ref name=iucn>{{Cite iucn | author = Mexican Association for Conservation and Study of Lagomorphs (AMCELA) | author2 = Romero Malpica, F.J. | author3 = Rangel Cordero, H. | last-author-amp = yes | title = ''Sylvilagus floridanus'' | volume = 2008 | page = e.T41299A10418836 | date = 2008 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2008.RLTS.T41299A10418836.en }}</ref> | image = Sylvilagus floridanus.jpg | image_width = 240px | regnum = [[Жануар]]лар | phylum = [[Хордалылар]] | classis = [[Сүтқоректілер]] | ordo = [[Қоянтәрізділер]] | familia = [[Қоян]] | range_map = Florida-waldkaninchen-world.png | range_map_caption = Таралу аймағы | wikispecies = Brachylagus idahoensis | commons = Category:Brachylagus idahoensis }} ==Таралуы== [[Жаңа Англия]]дан басқа, [[АҚШ]]-тың Шығысында таралған, ареалдың батыс шекарасы Солтүстік [[Дакота]], [[Канзаc]], [[Техаc]], [[Аризона]] және [[Нью-Мексико]] солтүстігінен өтеді. Түр [[Орталық Америка]] мен [[Венесуэла]]да да кең тараған. ==Өмір салты== Кең кеңістікте түрлі жағдайларда мекендейді, тропиктерден бастап қыста қарлы аймақтарға дейін мекендейді.<ref name=r34>Hon, Tip. (1981). "Effects of prescribed fire on furbearers in the South", pp. 121–128 in: Wood, Gene W. (ed.) ''Prescribed fire and wildlife in southern forests: Proceedings of a symposium; 1981 April 6–8''; Myrtle Beach, SC. Georgetown, SC: Clemson University, Belle W. Baruch Forest Science Institute</ref> Түнде белсенді. Қоян тәуліктің жарық уақытының көп бөлігін терең емес шұңқырларда немесе қалың өскіндердің арасында өткізеді. Қыста қардың қалың қабаты түссе, қоян негізінен қар астында тамақтану орындарын қосатын күрделі жүру жүйесін құрып қозғалады. <ref name=r1>Allen, A. W. (1984). ''Habitat suitability index models: eastern cottontail''. FWS/OBS 0197-6087. Washington, DC: U.S. Department of the Interior, Fish and Wildlife Service, Division of Biological Sciences, Western Energy Land Use Team</ref> ===Тамақтануы=== Негізінен шөп жейді, кейде өзінің рационын ағаш қабығымен, бұтақтармен, тұқымдармен толықтырады. Флорид қоянының асқорыту жүйесі өте үлкен көлемде азықты тұтынуға бейімделген. ===Өмір сүру ұзақтығы=== Жабайы жағдайларда Флорид қоянының өмір сүру ұзақтығы 2-3 жыл. == '''Қызықты деректер''' == Флоридалық қоянның ерекше қасиеттерінің бірі - оның өте тез жүгіре алуы. Қауіп төнген жағдайда ол зигзаг тәрізді қозғалып, жыртқыштардан оңай құтылады. Бұл қоян түрі көбінесе түнде белсенді болады. Күндіз ол шөптің арасында немесе өзіне ыңғайлы жасырын орындарда тынығып жатады. Флоридалық қоян өте жылдам көбейеді: бір аналық қоян жылына бірнеше рет төлдеп, әрі жолы 3-6 көжек әкелуі мүмкін. Бұл олардың [[Табиғат|табиғатта]] кең таралуына себеп болады.<ref>{{кітап|авторы=Жануарлар әлемі |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=|баспасы=Атамұра |жыл=2015|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Галерея == <gallery perrow=3> Image:Eastern Cottontail rabbit, Rideau River.jpg Image:Sylvilagus floridanus babies.jpg Image:Eastern cotton tail in grass.jpg Image:Eastern cotton tail sitting.jpg Image:OurPets3.gif Image:ecottontail.jpg </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қояндар]] [[Санат:Сүтқоректілер]] [[Санат:Солтүстік Америка сүтқоректілері]] faob1hymnwl3i74tmtcg0zgptbw7va6 Вальдемар Бауманис 0 635533 3595214 3580710 2026-04-29T10:48:40Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны алып тастадым 3595214 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Вальдемар Бауманис''' (19 сәуір 1905, Ливава - 24 сәуір 1992, Чикаго) — Латвия баскетболшысы, баскетбол және футбол жаттықтырушысы. Латвия баскетбол командасына жетекші болды, 1935 жылы бірінші рет Еуропа чемпионатын жеңіп алды. Бауманис өміріндегі ең танымал кезең 1935 жылғы баскетболдан өткен Еуропа чемпионатына байланысты Андрей Экис түсірген «Армандағы топ 1935» фильмінде көрініс тапқан (Сапну командасы, 2012 ж., Фильмнің ағылшын тіліндегі нұсқасының премьерасы 2013 ж. 2 мамырда шыққан). == Мансап == '''Ойыншы''' 1922 жылы Ригадағы №4 орта мектепте баскетбол ойнай бастады. 1923 жылдан бастап ЯСК командасында ойнады ( ИМКА-ның Латвиядағы бөлімшесі), 1924 жылы команданың құрамында бірінші Латвия чемпионатының күміс жүлдегері болды. Кейіннен ол екі рет ұлттық біріншілікті жеңіп алды. 1924 жылы 29 сәуірде ол өзінің алғашқы жолдастық матчында Эстония құрамасына қарсы (20:16 Латвия пайдасына) Латвия құрамасында дебют жасады (бұл ойын жалпы халықаралық дәрежеде Еуропада бірінші рет болды). Жалпы, ұлттық құрамада 6 матч өткізді. '''Жаттықтырушы''' Ойын мансабын ерте аяқтап, жаттықтырушы болды. 1931 жылдан бастап АСК-ны басқарды, командамен үш рет Латвия чемпионатын жеңіп алды. 1934 жылы ол бірінші Еуропа чемпионатына Латвия құрамасын дайындай бастады. Женевадағы үш матчта үш жеңіске жеткен латыштар тарихтағы алғашқы Еуропа чемпионы болды. Бауманис 1939 жылы Латвия құрамасының Еуропа чемпионатында күміс медальдар жеңіп алуына үлкен үлес қосты. 1937 жылғы Еуропа чемпионатында ол ұлттық құрамамен жұмыс жасамады, бірақ турнир матчтарын төреші қызметін атқарды. 1941 жылы Рига командасымен Ленинградтағы қалалық чемпионатта үшінші орын алды. 1942-1943 жылдары ол АСК футбол командасын дайындады, құрама екі рет Латвия чемпионатын жеңіп алды. [[Екінші дүниежүзілік соғыс]] кезінде Бауманис (Латвия армиясының бұрынғы офицері) Латвиялық ерікті СС Легионын жеткізумен айналысқан. Соғыс аяқталғаннан кейін ол Любек қаласындағы босқындар лагеріне түсіп, "Рига" командасының жаттықтырушысы болды . 1948–1950 жж. Францияда «Лорьян» (фран.)қаз. клубымен жұмыс істеді).1994 жылдан бастап Латвиядағы ең үздік жас баскетболшы атағына Вальдемар Бауманис кубогы беріледі. gafemtdgkoggopydbeh7r6r12oz3l02 Жұлдыз Қажыкенқызы Омарбекова 0 635538 3595291 3580360 2026-04-29T11:39:21Z Айдана Жаппарқызы 180570 үлкен әріппен жаздым 3595291 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Жұлдыз Қажыкенқызы Омарбекова | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Республикасы Парламенті Мәжілісінің]] депутаты | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Реті = | Басқара бастады = [[29 тамыз]] [[2019 жыл|2019]] | Басқаруын аяқтады = [[15 қаңтар]] [[2021 жыл|2021]] | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Реті_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Реті_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Реті_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 24.09.1983 | Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|әлеуметтану ғылымдарының кандидаты]] | Мамандығы = социолог | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Құрмет ордені}}{{Астанаға 20 жыл медалі}}{{ҚР Конституциясына 25 жыл}} }} '''Жұлдыз Қажыкенқызы Омарбекова''' ([[24 қыркүйек]] [[1983 жыл|1983]], [[Алматы]], [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]]) — мемлекеттік және қоғам қайраткері, ҚР қоғамдық даму Министрлігінде вице-министр, [[Қазақстан Республикасы Президенті]] жанындағы әйелдер және отбасылық-демографиялық саясат істері жөнінде Ұлттық комиссияның мүшесі. «[[Нұр Отан]]» партиясының саяси кеңесінің мүшесі. Белгілі қазақстандық [[филантроп]], [[журналист]], қайырымдылық қордың негізін салушы. [[Социология]] ғылымдарының кандидаты. [[Қазақстан]] Республикасыны Парламенті Мәжілісінің депутаты.<ref>Омарбекова Жулдыз Кажикеновна. online.zakon.kz.</ref> == Өмірбаяны == Алматы қаласында, Қазақстанда дүниеге келген. Алматы қаласындағы № 138 қазақ гимназиясын бітірген. *[[2003]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[философия]] және [[саясаттану]] факультетінің әлеуметтанушы мамандығын үздікпен аяқтаған. *[[2005]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің [[философия]] және [[саясаттану]] факультетінің магистратурасын бітіреді. *[[2008]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің аспирантурасын бітіреді. *[[2012]] жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті]]нің заң факультетін бітіреді.<ref>О Национальной комиссии по делам женщин и семейно-демографической политике при Президенте Республики Казахстан. adilet.zan.kz.</ref> Юриспруденция бойынша маман, социология ғылымдарының кандидаты. [[2008]] жылы «Социальная защита населения в деятельности неправительственных организаций» атты тақырыпта кандидаттық диссертация қорғайды. Омарбекова [[қазақ]], [[орыс]], [[ағылшын]], [[түрік]] тілдерін еркін меңгерген. Арнайы және мезгілді басылымдарда ғылыми жариялымдары бар. Тұрмыста, үш баласы бар. == Мансабы == Еңбек қызметін 16 жасынан бастады. *[[1998]] жылдан [[2000]] жылға дейін – «А1» телеарнасының жетекші редакторы.<ref>Жулдыз Омарбекова избрана первым зампредом алматинского горфилиала «Нур Отана». vlast.kz.</ref> *[[2002]] жылдан [[2002]] жылға дейін – «[[Хабар]]» телеарнасында жетекші редактор. *[[2002]] жылдан 2009 жылға дейін – «Юникс-Тассай» компаниясының бренд-менеджері, [[маркетинг]] бөлімінің басшысы, атқарушы директоры. *[[2004]] жылдан [[2008]] жылға дейін – Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінде [[социология]] кафедрасының оқытушысы.* *[[2004]] жылдан [[2013]] жылға дейін – «Бауыржан» қайырымдылық қорының қалаушысы және президенті *[[2010]] жылдан [[2013]] жылға дейін «Rating» зерттеу орталығының қалаушысы және директоры. *[[2013]] жылдан [[2014]] жылға дейін – [[Алматы]] қаласының мәдени басқармасының басшысының орынбасары. *[[2015]] жылдан [[2016]] жылға дейін – [[Алматы]] қаласының [[Наурызбай ауданы]]ның Әкімінің орынбасары. *30.03.[[2016]] жылдан [[2018]] жылға дейін – «[[Нұр Отан]]» партиясының Алматы қалалық филиалында төрағасының бірінші орынбасары. *28 қыркүйек [[2018]] жылдан бастап – [[Қазақстан]] Республикасының қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалды. *10 сәуір [[2019]] жылдан бастап – [[Қазақстан]] Республикасының [[Ақпарат]] және қоғамдық даму вице-министрі болып тағайындалды.<ref>Омарбекова Жулдыз Кажикеновна. Деловой портал Kapital.kz.</ref> == Өзге де қызметтері == *[[2006]] жылы – Қазақстандағы «Демеу» қайырымдылығы туралы журналды басып шығару. *[[2007]] жылы – [[Қазақстан]] және [[Орталық Азия]]дағы қайырымдылық саласындағы «Алтын Жүрек» премиясының негізін қалаушы. *[[2004]] жылы –қазақстандық телеарнада «Жақыныңа жәрдемдес» атты алғаш әлеуметтік-телевизиялық жобаның негізін қалаушысы («31 канал» телеарнасы). *[[2010]] жылдан бастап – мүгедектерге (мүмкіндіктері шектеулі адамдарға) арналған «[[Самғау]]» жыл сайынғы қоғамдық премиясының негізін қалаушы.<ref>Благотворительный фонд Бауыржан</ref> Член ассоциации социологов и политологов. == Қайырымдылық қызметі == [[2004]] жылдан [[2013]] жылға дейін – «Бауыржан» атты қайырымдылық қорын ашқан және басқарған.<ref>В этом году в Казахстане закрыто семь детских домов</ref> Қор жұмысының негізгі бағыттары: #Қайырымдылықты дамыту #Әлеуметтік-маңызды жобалар #Ғылыми бағыттар == Таңдамалы қызметтер, депутаттық == «[[Нұр Отан]]» партиясы атынан ҚР Парламенті Мәжілісіне депутаттыққа үміткер (03.02.[[2016]] бастап) [[Қазақстан Республикасы]] Парламентінің Мәжілісініңі депутаты (20.08.[[2019]] бастап), [[Қазақстан Республикасы]] заңнамасы және сот-құқықтық реформа жөніндегі Комитеттің мүшесі (09.[[2019]] бастап).<ref>Игроки «Баварии» научат казахстанских детей футболу</ref> == Марапаттар == *Қоғамдық қызметтері үшін [[Қазақстан Республикасының Президенті]] атынан алғыс хат.<ref>В Алматы презентовали книгу о бизнесе в благотворительности</ref> *Журналистика Академиясының «Алтын Жұлдыз» премиясының лауреаты.<ref>«Видеопортрет молодежи» — президент благотворительного фонда Жулдыз Омарбекова.</ref> *Әлеуметтанушылар Конгресінің марапатына иеленуші.<ref>Заниматься благотворительностью — как строить бизнес с нуля</ref> *«Жыл патриоты» мемлекеттік премиясы. *«Кұрмет» ордені. *«Астанаға 20 жыл» мерейтойлық медаль. == Шығармашылығы == Оқулықтар авторы: *«Золотые сердца Казахстана» ([[2011]]) *«Как открыть благотворительный фонд и сделать его успешным?» ([[2013]]) *Хобби — спорттық ату.<ref>Сердце и деньги</ref> == Сілтемелер == ofom32bqx1f2luf2im7fdubgvsks3bd Лука Панкалли 0 635581 3595317 3585047 2026-04-29T11:56:38Z Айдана Жаппарқызы 180570 кіші әріппен жаздым 3595317 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Лука Панкалли''' ({{lang-it|Luca Pancalli}}; туыл. 16 сәуір 1964 ж., Рим, Италия ) — итальяндық олимпиадалық қозғалыс қайраткері, спорт әкімшісі, паралимпиадалық ойындардың бірнеше дүркін чемпионы және жүлдегері. == Өмірбаяны == Техникалық лицейде оқыды. Ол Римдегі Ла-Сапиенца университетінде заң ғылымын оқыды. Заңгерлік мансабын ол заңды өкіл, нотариус ретінде бастаған. 1990 жылдан бастап - әлеуметтік саясат бойынша ұлттық жауапты және Италияның ең ірі кәсіподақ ұйымы мен Итальяндық ұлттық көшбасшылық ұйымының мүшесі. 1997 жылы ол мемлекеттік емтиханнан өтіп, заңгер болады. == Спорттық мансабы == Заманауи бессайыспен айналысты. Жасөспірімдер арасындағы Италия чемпионатында жеңіске жетті. == Спорт == Жарақат алғаннан кейін жүзумен айналыса бастады. Ол төрт паралимпиадалық ойындарға қатысты: 1984 жылы Нью-Йорк пен Сток Мандевильде, 1988 жылы Сеулде, 1992 жылы Барселонада және 1996 жылы Атлантада. Ол 8 алтын, 6 күміс және 1 қола Паралимпиада медалін жеңіп алды. == Ұлттық спорттық ұйымдардағы жұмыс == 1993 жылы ол Италияның спортқа қол жетімділік федерациясын (FISAPS) құрды. 1996 жылға дейін ол осы ұйымның президенті болды. 1996 ж. - мүгедектерге арналған Италиялық спорт федерациясының (FISD) вице-президенті болды. 2000 жылдан бастап - FISD президенті. 3 жылдан кейін мүгедектер үшін спортты дамыту жөніндегі белсенді жұмысының арқасында Италия заңына сәйкес, FISD Италия Паралимпиадалық комитетіне айналды. Ол Италия Паралимпиадалық комитетінің президенті болып табылады. 2005 жылдан бастап - Италия Ұлттық Олимпиада комитетінің вице-президенті. 2006 жылғы 21 қыркүйектен 2007 жылғы 2 сәуірге дейін - Италия футбол федерациясының төтенше комиссары. Ол ХФҚ-ны Президент емес, Төтенше Комиссар дәрежесімен басқарды, өйткені оны федерация емес, Италия ҰОК-ы тағайындайды. Ол басқа төтенше комиссар Гвидо Россидің орнына ауыстырылды. ИФФ басшыларының жиі ауысуы және комиссарлардың тағайындалуы 2006 жылы Италия футболындағы жемқорлық жанжалының салдарымен байланысты болды. [[Сурет:Napolitano Pancalli Malagò Delrio.jpg|нобай|Лука Панкаллидің Итальяның президенті Джорджо Наполитаномен кездесуінен]] == Марапаттары == "Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін" Құрмет орденінің ұлы офицері (21 наурыз 2006 ж.) "Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін" құрмет орденінің қолбасшысы (27 желтоқсан 2004 ж.) "Италия Республикасы алдында қызмет еткені үшін" құрмет орденінің офицері (1 маусым 2001 ж.) «Спорттағы ерлігі үшін» 4 алтын медалі (1985, 1989, 1991, 1995) Спорттық еңбегі үшін алтын тізбек (Италия ҰОК) - Италия Олимпиадалық қозғалысының ең жоғары марапаты. == Отбасы == Үйленген, екі қызы бар. h6p3bzcyn8waq2m7y702yam0yg9oskc Гүлжахан Жарылқасынқызы Әспетова 0 635752 3595226 3580367 2026-04-29T10:55:19Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақша қойдым 3595226 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Әспетова Гүлжахан''' - [[Қазақстан Республикасының халық әртісі |Қазақстан Республикасының халық әртісі]] (1993ж) == Өмірбаяны == '''Әспетова Гүлжахан Жарылқасынқызы''' — 1946 жылы мамырдың 28-і күні Жамбыл облысының Мерке ауданының [[Мерке]] ауылында дүниеге келген. 1967 жылы Алматыдағы өнер интситутын бітіреді (Қазіргі таңда Алматы консерваториясы). 1967 –1997 жж. Қазақ өнер театрында жұмыс атқарды. === Мансабы === '''Әспетова Гүлжахан Жарылқасынқызы''' - рөлдерінде сомдайтын кейіпкерлерінің әлеуметтік мәнін оның ішкі лирикалық жандарын сезінуімен байланыстыра білген. '''Аспетованың''' Қарагөз, Құртқа (М. Әуэзов, «[[Қарагөз (трагедия)|Қарагөз]]» және «Қобыланды Қарақыпшақ»), Жәмилә (К. Мухамеджанов, [[«Бөріктің астындағы бөлтірік» |«Бөріктің астындағы бөлтірік»]]), Анар (О. Бөкей, «Құлыным менің»), Бәтима-ханым (Т.Ахтанов, «Серт»), Мақпал (К. Мұқашев, «Дала поэмасы»), Ардақ, Зейнеп (Д. Исабеков, «Кішкене ауыл», «Ескі үйдегі екі кездесу»), Сәния (М. Мақатаев, «Қош бол, махаббат»), Ана (Ж. Аймауытов, «Сұлу қыз»), Салтанат (Б. Римова, Абай - Әйгерім) ролдері терең мазмұнмен және күрделі сахналық шешімдермен ерекшеленеді. Әр жылдары Аспетова аудармалық драматургия бойынша спектакльдерге қатысты: Мухойя және Назым (С. Ахмад, «Қалыңдықтың бүлігі» және «Күйеу бала»), Найман-ана (Ш. Айтматов, «Ғасырдан да ұзақ күн»), Надя (А.Н. Афигенов, «Ананың жүрегі»), Ягда (А. Абдуллин, «Күнім менің, ұмытпа мені»), Мадлена Бежар (М.А. Булгаков, «Баскесерлер»), Анна («Дон Жуанның хикаялары», «Дон Жуан немесе геометрияға деген махаббат» атты пьесасы бойынша), Электра (Л. Дюрко «Электра – махаббатым менің»). '''Аспетова''' бұл рөлдерді үлкен жауапкершілікпен, шығармашылық табыстарды жалықпай іздеу арқылы орындады. Сонымен қатар [[Актриса|актриса]] «Тоғызыншы балаңнан қорқ, дұшпан», «Бақытты адам» және т.б. фильмдерге түсті. == Марапаттары == Қазақстан және Өзбекстанның Жоғары Кеңесінің "Құрмет грамотасымен", сонымен қатар «Құрмет Белгісі» орденімен марапатталды. == Әдебиеттер == * Әдеб.: Богатенкова Л.И. Услышать и понять человека. А.-А., 1987, с. 123 – 29; Сығай Ә. Сахна саңлақтары. А., 1998, 400 – 404 б. jv4ykr8buktg697p60fsqc2qnw4tn04 Галина Александровна Вишневская 0 635756 3595218 3549375 2026-04-29T10:50:21Z Айдана Жаппарқызы 180570 үтірді алып тастадым 3595218 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Галина Александровна Вишневская''' (10 ақпан 1994 жылы Қазақстанда Семей қаласында, Қазақстан дүниеге келді) — [[Шығыс Қазақстан облысы]]нан шыққан [[биатлон]]шы<ref>https://www.kazpravda.kz/</ref>, халықаралық дәрежедегі спорт шебері, әлем чемпионы (2014, юниорлар), [[Азия]]ның екі дүркін чемпионы (2014, юниорлар), 2017-ші жылғы Универсиадада екі дүркін чемпион және 2017-ші жылғы Қысқы Азиялық ойындарда төрт дүркін чемпион атанды. == Өмірбаяны == 10 ақпан 1994 жылы [[Семей қаласы]]нда дүниеге келді. Биатлонға дейін футбол ойнады, ал биатлонмен 2008 жылдан бастап айналыса бастады, жаттықтырушысы Рафаиль Мирсалимов болды. 2012 жылы [[Шәкәрім атындағы университет|Шәкәрім атындағы Семей Мемлекеттік университетіне]] түседі<ref>https://24smi.org/celebrity/27493-galina-vishnevskaia.html</ref><ref>Галина Вишневская (недоступная ссылка). Дата обращения 8 января 2017. Архивировано 9 января 2017 года.</ref><ref>Спортсмены из Семея принимают участие в Национальной зимней Универсиаде Архивная копия от 9 января 2017 на Wayback Machine</ref>. == Юниорлық және жастар жетістіктері == {|class="wikitable" style="text-align:center;" !Год !Место проведения !Возраст !width="25px"|Инд !width="25px"|Спр !width="25px"|Пр !width="25px"|Эст |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2011]] |align="left"|[[Әлем чемпионаты|ЧМ]] [[Чехия]][[Сурет:Flag of the Czech Republic.svg|20px|нобай]] [[Нове-Место-над-Моравой|Нове-Место]] |U19 |bgcolor="#cc9966"|'''3''' | '''14''' | '''9''' | — |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2012]] |align="left"|[[Жасөспірімдер Олимпиада ойындары|ЮОИ]] [[Австрия]][[Сурет:Flag of Austria.svg|20px|нобай]] |U18 | — |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor="#cc9966"|'''3''' | — |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2012]] |align="left"|[[Әлем чемпионаты|ЧМ]] [[Финляндия]][[Сурет:Flag of Finland (state).svg|20px|нобай]] |U19 |bgcolor=silver|'''2''' | '''4''' | '''8''' | '''6''' |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2013]] |align="left"|[[Жасөспірімдер арасындағы әлем біріншіліктері|ЮЧМ]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|20px|нобай]] [[Обертиллиах]] |U19 | '''18''' | '''5''' |bgcolor=silver|'''2''' | — |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2014]] |align="left"|[[Жасөспірімдер арасындағы әлем біріншіліктері|ЮЧМ]] [[Сурет:Flag of the United States (Pantone).svg|20 px|нобай]] [[АҚШ]] |U21 |13 |bgcolor=silver|'''2''' |bgcolor=gold|'''1''' |5 |- bgcolor=#f7f7f7 !|[[2015]] |align="left"|[[Жасөспірімдер арасындағы әлем біріншіліктері|ЮЧМ]] [[Беларусь]] [[Сурет:Flag of Belarus (1995-2012).svg|20px|нобай]] |U22 |3 |bgcolor=silver|'''2''' |2 | - |} == Универсиадалар == *2015 жылдың қаңтар айында [[Словакия]]ның Осрблье қаласында өткен 2015 жылғы 27-ші Қысқы Универсиада аралас эстафетада күміс медальға ие болды. *2017 жылдың қаңтарында Алматы қаласында өткен 2017-ші жылғы 28-ші Қысқы Универсиадасында Галина Вишневская Қазақстанның<ref>Надежда Универсиады: Галина Вишневская — биатлонистка мирового уровня</ref> басты үміті болды. Биатлоншылар жарысында артылған үмітті ақтады 7,5 км спринтта және 12,5 км масс-стартта екі алтын медаль, сонымен қатар аралас эстафетадағы 15 км-лік жеке жарыста екі күміс медаль ұтып алды. Галина 10 км қуалау жарысында да алда болды, бірақ «тұрып ату» және «жатып ату» атыс позицияларын шатастырып алып, жарыстан шығарып тасталды<ref>Елена Хрусталёва прокомментировала конфуз Вишневской на Универсиаде</ref>. == Қысқы Азиядалар == 2017 жылы ақпан айында Галина Вишневская [[Саппоро]] Қысқы Азия ойындарында биатлондық бағдарламаның барлық төрт алтын медальдарын ұтып алады: 7,5 км<ref>Галина Вишневская выиграла третье «золото» для Казахстана на Азиаде-2017</ref> спринтте, 10 км<ref>Галина Вишневская завоевала золотую медаль на Азиаде-2017 (недоступная ссылка)</ref> қудалау жарысында, аралас эстафетада<ref>Казахстанские биатлонисты завоевали «золото» и «серебро» Азиады-2017</ref> және 12,5 км масс-стартта<ref>Биатлонистка Вишневская выиграла четвертое «золото» Азиады-2017</ref>. == Әлем кубогы == *2011 жылы 9 желтоқсанда [[Хохфильцен]]дегі әлем Кубогындағы спринтер жарысында дебютпен шықты, ондағы көрсеткен нәтиже бойынша 83 орын алды. *2013 жылы 14 желтоқсанда Ансиде спринттен 36-шы болып мәреге жетті және әлем Кубогында алғаш ұпайларын алды. *2016-2017 жылдары маусым айында [[Оберхоф]] әлем Кубогы кезеңінде масс-стартта Вишневская төртінші болып мәреге жетті. *2017 жылдың 26 қарашасында [[Эстерсунд]] әлем Кубогы кезеңінде жеке аралас эстафетада үшінші орын алды (Максим Браунмен бірге). == Әлем Кубогында өнер көрсету кезеңіндегі нәтижелер == == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1af45vwaoipxovyzl293gneldui0z0q Ажар Хакімқызы Ыбыраева 0 635762 3595185 3383796 2026-04-29T10:27:45Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақша қойып реттедім 3595185 wikitext text/x-wiki {{Уикилендірілсін}} {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ажар Хакімкызы Ыбыраева''' (1928 жылы [[Солтүстік Қазақстан облысы]], Сергеев ауданында - 1999) — [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Алматы шет тілдері институты]]ның ректоры (1962-1967). == Еңбек жолы == * [[Шымкент облысы]], [[Сарыағаш]] селосында орта мектепті бітірген соң, [[1949 жыл|1949 жылы]] [[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті|Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институты]]на оқуға түсіп, тарих факультетін үздік аяқтады. Сол жылы [[коммунистік партия]] мүшелігіне өтеді. *[[1949 жыл|1949 жылдан]] [[1950 жыл|1950 жылға]] дейін осы институттың [[марксизм-ленинизм]] кафедрасында ұстаздық етті. *[[1959 жыл|1959 жылы]] өзі оқыған Қазақ мемлекеттік қыздар педагогикалық институтына [[ректор]] болып қызметке тағайындалды. *[[1962]]-[[1967]] жылдары [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Шет тілдер институты]]нда ректор болып қызмет істеді.<ref>http://www.wikiwand.com/ru/Казахский_университет_международных_отношений_и_мировых_языков_имени_Абылай_хана</ref> *[[1967]]-[[1975]] жылдары [[ҚазССР]] Жоғары және арнаулы орта білім министрлігінде жоғары оқу орындарын басқару бөлімінде коллегия мүшесі болды.<ref>17 Қазақ қыздарының парасат мектебі: Фотоальбом. – Алматы: Өнер, 2004 – 160 бет ISBN 9965-595-76-3</ref> == Марапаттары == 30-дан аса ғылыми еңбектері және ғылыми-методикалық жұмыстары жарияланды. Ажар Хакімқызы Ыбыраева “Даңқ белгісі” орденімен, “Қажырлы еңбегі үшін” медалімен, [[ҚазССР]] Жоғары Советінің мақтау қағазымен, Бүкілодақтық Ленин комсомолы "Жастар Одағы" сыйлығымен марапатталды. Ажар Хакімқызы екі рет ҚазССР Жоғарғы Советінің [[депутат|депутаттығына]] сайланды. == Пайдаланған әдебиетттер == http://www.ablaikhan.kz == Дереккөздер == 8uyrg51exhf09ee4kmhdcfsxbby84v6 Блюз-рок 0 635792 3595210 3580358 2026-04-29T10:45:27Z Айдана Жаппарқызы 180570 тырнақшаны алып тастадым 3595210 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{ Музыкалық жанр | Атауы = Блюз-рок | Бағыт = блюз , рок | Бастаулары = 1960 жылдары, [[Ұлыбритания]], [[АҚШ]] | Дамуы = 1960-1970 жылдар | Ұқсас жанрлар = [[Панк-блюз]] }} '''Блюз-рок''' — рок-гибридті музыкалық жанр, [[блюз]] және [[рок]] стильдерінің элементтерін біріктіретін [[рок-музыканың]] бір түрі. Блюздің негізін [[электрогитара]], [[бас-гитара]] және соққы қондырғысы құрайды, және де электрогитараның дыбысы "[[овердрайв]]" бұрмалауға ұшырайды. Әдетте шам гитаралы күшейткіштің көмегімен орындалады. Блюз-рок 1960-шы жылдардың ортасында Англия мен АҚШ-та музыкалық тарихшы Пьеро Скаруффи "ақ Еуропалық музыканттардың орындауында ритм-н блюз" деп атады. Ағылшын топтары: The Who, Yardbirds, Led Zeppelin, Animals, Cream және Rolling Stones, ерте американдық блюзмендер Хаулин Вульф, Роберт Джонсон, Джимми Рид, Мадди Уотерсжәне т.б. музыкамен эксперимент жасады. Ерте блюз-рок топтары джаз жазбаларына тән ұзақ және күрделі суырып салма ойнауға тырысты. Бірақ 1970-ші жылдардың ортасында блюз-рок аса ауыр және рифтерге негізделген. Рок-музыканың танымалдығы толқынында, "70-ші жылдардың басында блюз-рок пен хард-рокарасындағы шекара әрең байқалады". Ал кейбіреулері, мысалы, fabulous Thunderbirds немесе Стиви Рэй Вон, рок-жұлдыз мәртебесімен орындады. == Сипаттамасы == Блюз-рок үшін блюз супровизациясының болуы, пентатониканы белсенді пайдалана отырып, [[12 тактілі блюз]] үйлесімін, "буги" ырғақты суретін қолдану, электрогитаралық дыбысты және техника ерекшеліктерін екпіндеу, сондай-ақ дәстүрлі Чикаго блюзіне қарағанда жиі риффтерге негізделген дыбысталу тән. Блюз-рок жиі тез қарқынмен ойнайды, бұл жанрды блюзден ажыратады. Блюз-Roque негізгі құралдары-электрогитара,бас-гитара және соққы қондырғысы. Вокал да маңызды рөл атқарады, бірақ әрдайым емес: көптеген аспаптық блюз-рок композициялары бар. Кейде синтезатор, пианино немесе орган сияқты пернелі құралдар қолданылады. Гитаралы дыбыс акустикалық гитараның дәстүрлі блюзіне қарағанда бұрмаланады. Жиі екі гитараны қолдану, бір аккомпанемент үшін, екіншісі әуенді партия үшін орындайды. == Тарихы == Рок пен блюз әрдайым тығыз байланысты болғанымен, блюз-рок жеке музыкалық жанрға бөлінуі тек 1960-шы жылдардың соңына ғана қатысты. Бастапқыда Жанр Англияда пайда болды, онда Алексей Корнер мен Джон Мэйал сияқты музыканттар "Free", "Savoy Brown"ретінде өнер көрсеткен топтар құрды. Блюз-рока пионерлеріне Джонни Винтер, Пол Баттерфилд және "Canned Heat"тобы сияқты жанрдың болашақ жұлдыздары үшін жаттығу алаңына американдық музыканттар да жатады. Блюз Джими Хендрикс (1960 жылдардың басында көптеген американдық ритм-энд-блюз және соул-топтардың қатысушысы) және оның триосы "Jimi Hendrix Experience" және "Band of Gypsys" әсіресе гитаристер үшін блюз-роктың дамуына кең және ұзақ уақыт әсер етті. Бұл жанрға көп үлесін қосып өткен басқа гитарист — Эрик Клэптон. Оның 1960 және 1970 жылдары Джон Майалмен және "John Mayall & the Bluesbreakers" тобымен, "The Yardbirds" тобымен, "Blind Faith", "Cream", "Derek And The Dominos" супер-топтарымен, сондай-ақ ұзын жеке мансабын блюз-рокты дербес жанр деп тану үшін өте көп білетін. "The Yardbirds "тобының тағы бір бұрынғы қатысушысы Джефф Бек өзінің" Jeff Beck Group "тобымен АҚШ пен Англияда танымал болған Джефф Бек хард-роктың ауыр дыбысын блюз-рокке әкелді. Андрей Макаревич және Евгений Маргулис "The Yardbirds" тобының үшінші тәрбиеленушісі — гитарист Джимми Пейдж — "New-Yardbirds" тобын құрды. 1970-ші жылдардың бірінші жартысында "Led Zeppelin" тобы әлемдік блюз-қатерлі сахнада үстем болды. Басқа блюз-1970 жылдардағы Англияның Рори Галлахер және Робин Тровердің рөлін сомдаған блюз-Рори музыканттары. Блюз-рок орыс рокінде алғашқы жанрлардың бірі болды. Онда жиі "Уақыт машинасы" тобы, сондай-ақ Шанхай, хайуанаттар бағы, Крематорий, басқалардан басқа жұмыс істеді. [[Санат:Блюз]] [[Санат:Рок-музыка жанрлары]] jw2rqi87ggfycczi6maiwkanz4plf0t Үлкен деректер 0 635814 3595259 3570701 2026-04-29T11:21:32Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595259 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> Үлкен деректер (ағыл. Big Data, [ˈbɪɡ ˈdeɪtə]) дегеніміз ақпаратты талдауға, жүйелі түрде шығаруға немесе деректерді өңдеудің дәстүрлі қолданбалы бағдарламалық жасақтамасымен өңделуге тым үлкен немесе күрделі деректер жиынымен жұмыс істеуге арналған тәсілдерді зерттейтін саласы. Деректерді талдағанда көптеген кейстерді зерттеу, немесе кейстердің аттрибуттерді көбею, зерттеудің жоғары анықтығына жеткізеді.<ref>{{Cite journal|last=Breur|first=Tom|date=July 2016|title=Statistical Power Analysis and the contemporary "crisis" in social sciences|journal=Journal of Marketing Analytics|volume=4|issue=2–3|pages=61–65|doi=10.1057/s41270-016-0001-3|issn=2050-3318}}</ref> Үлкен деректер деректерді талдау, деректерді сақтау, ақпаратты іздеу, визуалдауда және тағы басқа салаларында қолданылады. Үлкен деректердің негізгі концепті volume (деректердің үлкен көлемі), variety (әртүрлі ақпараттың түрлерін талдау) және velocity (жылдам өсетін деректердің көлемі). == Дереккөздер == [[Санат:Ақпараттану]] 0kloy6lg1iqlblcmn6fh4prookkexds Калинин ауданы (Тверь облысы) 0 635886 3595252 3586415 2026-04-29T11:16:12Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595252 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{мағына|Калинин ауданы}} '''Калинин ауданы''' — әкімшілік-аумақтық бірлік (аудан) және [[Ресей]]дің Тверь облысының оңтүстік-шығысындағы муниципалитет (муниципалды округ). Әкімшілік орталығы — [[Тверь]] қаласы, ол жеке қалалық округті құрайды. [[Сурет:Tver Oblast Tver 2023-09 1696081697.tif|нобай|Тверь қаласы]] Ауданы 4244,7 км² - бұл аймақтың ең үлкен ауданы. Аудан облыстың орта бөлігінің оңтүстігінде орналасқан және шекараласады: * солтүстігінде - [[Лихославль]] және Рамешков аудандарымен, * шығыста - Кимри ауданымен * оңтүстік-шығыста - Конаков ауданымен * оңтүстігінде - Мәскеу облысымен, Лотошин ауданымен * батысында - Старицкий және Торжок аудандарымен.<ref>http://docs.cntd.ru/document/550283491</ref> Аймақтың негізгі өзені - [[Еділ]], ол батыстан шығысқа қарай 95 км (Тверьді қосқанда) өтеді. Тверден төмен Еділ Иванково су қоймасына өтеді. Басқа өзендер - Тверца, Қараңғылық, Шоша, [[Тмака]], Соз, Орша. Облыстың солтүстік-шығыста көптеген көлдерімен (Петров көлдері) кең көлемді «Оршин мүкі» батпақты массиві орналасқан. Оңтүстік-шығыста аумақтың бір бөлігі Завидово қорығы алып жатыр.<ref>http://kalinin-adm.ru/</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} eaiztn39yjqaqalbx7lgh3uxw53kqo3 Натуралист 0 635929 3595248 3585312 2026-04-29T11:13:39Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595248 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <! — БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Табиғаттанушы''' немесе '''Натуралист''' дегеніміз — [[табиғат]]ты зерттейтін және [[жаратылыстану]]ды зерттейтін ғалым немесе жаратылыстану ғылымдарының білімді адамы.<ref>https://kartaslov.ru/%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D1%87%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0/%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82</ref> Натуралистер сипаттау ғылымы кезеңінде және жаңа ғылымдардың пайда болу кезеңінде жұмыс істейді. Табиғаттанушы ғалымның қызығушылық аясына табиғатты тұтастай зерттеу кіреді. Жаратылыстану ғылымдардың жеке салаларға бөлінуінен бұрын пайда болды, сондықтан жаратылыстанушылар жаратылыстанудың бірнеше салаларын ([[ботаника]], [[зоология]], [[минералогия]], [[астрономия]] және т.б.) жан-жақты және бір уақытта қарастырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ғалымдар туралы аяқталмаған мақалалар]] 03oa6a34sujl5x2va8sn500dntxkpcy Огаста 0 635982 3595250 3585313 2026-04-29T11:14:22Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595250 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Огаста''' — [[Америка Құрама Штаттары]]ның солтүстік-шығысындағы қала, [[Мэн (штат)|Мэн]] штатының астанасы және [[Кеннебек |Кеннебек]] округы. [[2010 жыл]]ғы санақта халық саны 19 136 адамды құрады, 2000 жылы ол 18 560 адамды құрады. Бұл Монпелье мен Пирдан кейінгі адамдардың саны жағынан үшінші штат. Огаста Кеннебек өзенінде орналасқан. Қала Мэн университетінің үйі болып табылады.<ref>[https://web.archive.org/web/20070106133129/http://www.ci.augusta.me.us/ Қала сайты]</ref> == Климат == Огасты [[Қоңыржай климат|қоңыржай]] континенталды климатта орналасқан. Жаз жылы, жаңбырлы, көбінесе қыста, қысы суық, желді және қарлы. Көктем мен күзде желдің бағытына байланысты — мұхиттан немесе материктен ауа райының күрт өзгеруі жиі болады.<ref>https://www.uma.edu/</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9gj4d0ybsep75mpx2q1pz7sjef61u9v Тыштырма 0 636107 3595258 3593771 2026-04-29T11:20:47Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595258 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тыштырма''' — [[бесік]]ке жаңа туған нәрестені бөлеу рәсімінде орындалатын ырым-кәделердің бірі.<ref>1. Ә.Қайдар// Қазақтар ана тілі әлемінде (этнолингвистикалық сөздік) ІІ том. //Қоғам – Алматы: «Сардар» баспа үйі, 2013.</ref> Ежелден бері қазақ халқы «Бесіксіз үйде береке жоқ» деп, жас отбасында өмірге келер сәбиді асыға күткен. Себебі, бала – ұрпақ жалғасы, өмірдің мәні деп білген. Қазақ баласын ағаш бесікке салып баққан. Сондықтан «жаңа туған баланы бесікке салу халқымыз үшін елеулі дәстүрдің бірі.» Жаңа туған нәрестені бесікке салу рәсімі жолы үлкен немесе елдің тәрбиелі, өнегелі әжелеріне, келіншектеріне тапсырылады. Алдымен, бесікті отпен аластап алады, сосын «тыштырма» жасайды. Бесікті дайындау барысында, яғни түбегін, көрпешігін салып, тастығын бейімдеп, оюлап сырып тігілген қолбауы мен тартпабауларын байлап, бесіктің үстіне көгілдір масаты жамылғысын жабады. Содан кейін, «Тыштырма қайда?» дегенде, ағаш тегешке толтыра салынып, әкелінген құрт, ірімшік, шақпақ қант, кәмпит т.б. тәтті заттары түбек ойығынан өткізе бастайды. Тәттілер сауылдап төмен түсе бастағанда «Тыштырма» рәсіміне қатысып, бесікті айнала жүрелей отырған жастар масаты жамылғының астындағы түбек ойығынан түскен тәтті тағамдарды қол жүгірте іздеп, тауып алып ырымдап жейді. Бұл ырым-кәденің түп мақсаты – нәрестенің тал бесікті өмірінің басталуын және сол өмірдің ең өзекті мәселесі тек анасының емшегін ему ғана емес, ана сүтінің бойына сіңіп, күш-қуат болып тарауын, дәрет алу арқылы оның өзекті өмірінің бастауын паш ету.Сонымен қатар, перзент сүймеген келіншек сәбилі болсын деп тәттілерді үлестіру мақсатын көздеген.<ref>2. Гүлниса, «Бесікке салу»// Kazakh-tv.kz https://kazakh-tv.kz/kz/view/blog/page_180437_ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181030092943/http://kazakh-tv.kz/kz/view/blog/page_180437_ |date=2018-10-30 }}</ref> Содан кейін, «Тыштырма» рәсімі нәрестені айналып-үйіріліп отырып бесікке бөлеумен жалғасып отырып, бесіктің үстіне, баланы әруақтар қорғап жүрсін деп, ата-бабадан қалған сырт киімдерді жауып, және де ел тізгінін ұстар азамат болсын деп, аттың тізгінін, ел арасында айбынды болсын деп, қамшы қояды. Ал қайсыбір жерлерде бесіктің үстіне жеті түрлі қадірлі, таза заттар жабады. Сонан соң бесікке салған әже оның үстіне мініп алып, қолына қамшы ұстап, атпен шапқандай болады. Отырғандар: «Әже, қайда барасыз?» деп сұрайды да, әже оларға: «Меккеге барамыз», «Байдың аулына барамыз», «Жеті қат аспанға, Күн астындағы Күнікей қыздың аулына қыз айттырып барамыз!» т.с.с. қызықты жауаптар қайтарады. Осылайша бесікке салу рәсімі ойын-күлкі, тамашамен аяқталады. Бесікке жабылған таза маталарды үй иесі отырғандарға, өздерінің орнына қарай үлестіріп, сыйға тартады. Бұдан соң жас аналар қосылып «[[Бесік жыры]]» әнін айтады.<ref>3. Алтынгүл Назарқұлқызы «Бесіктен безінуге болмайды» // http://www.elgazeti.kz/?p=10146{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Бұл рәсім қазіргі кезде бесік той салтанатты жиындарында өткізіледі. Осы дәстүр К.Сегізбаевтың «Беласқан» романында жақсы суреттелген. 1. Тыштырма қазақ халқының көне дәстүрлерінің бірі. Сәбиді бесікке салар кезде бесіктің түбегі тұратын тесіктен құрт, ірімшік, тәттілер өткізіп «тышты, тышты» деп ырым жасайды және оны «тыштырма» деп атайды 2.«Ол сонан соң бесіктің басына шоқпардай үкі, аяқ жағына аюдың тұяқтары тізілген тұмар - алқа тақты. Алдын – ала түбектегі ойылған бірнеше қабат киіз төсеніш, көрпешесін баппен салып, оюлап сырған қолбау, тартпа бауларды тақты. Ең үстінен көгілдір масаты жамылғысын жауып болды да: «Ал тыштырмаларыңды» әкеліңдер» деген Мақпалға. Ағаш тегешке толтырыла салынған құрт ірімшік, шақпақ қант бүгінгі дастархан мәзірінде мол болса да, жастар жағы бесікті айнала жүрелей отырысып, масаты жамылғының астына түбектің ойығына қарай қолдарын жүгіртіскен. — Әр қайсыңның үйіңде шілдехана болсын, ұрпақтарың ұзарсын дегеннен шыққан салт қой. Ырымдап «тыштымадан» қалталарыға салып алыңдар. Үйленген, үйленетін достарыңа жақсы тілекпен бересіңдер...»<ref>4. Сегізбаев Кәдірбек. //«Беласқан» романы// Алматы; 2012 жыл</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} ecloyg0uqbx8xvsmuohhh94182uwsre Көсеге 0 636115 3595254 3567320 2026-04-29T11:17:59Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595254 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көсеге''' — ''көне''. Қыздың шымылдық ішіндегі төсек орны. Оны бүркеп көлегейлеп тұрған перде – «шымылдық», ал шымылдық ішіндегі қыздың орны – «көсеге» делінген. (А. Нүсіпоқасұлы.., Қыз бойжетіп ұзатылғанда, көсегесін жасауымен бірге алып кетеді)<br />Көсеге - ''көсегесі көгеру''. Көсегесі көгеріп, Кең өткелі көл болды, Асты күміс, үсті ырыс. Таудан алтын сайдан мыс, Телегей-теңіз көл болды (Жамбыл)<br />'''Көсеге''' сөзі қазақ тілінде өзінің дербестігін жоғалтып, тек көсегең көгерсін, көсегесі көгеріп деген тіркестерде ғана «өмірің ұзақ болсын, бала-шағалы бол, өркенің өссін» мағынасында қолданылады. <br /> '''Көсеге''' - Игі ниетті танытатын сөз, құт, береке. Көсегесі көгерді – өркені өсіп, дегеніне жетті. == Этимологиясы == Көсеге сөзінің көгеру сөзімен бірге айтылуында да белгілі зандылық бар сияқты. Өйткені түркі халықтарының тіл дәстүрінде көк (түс), көгеру, көктеу сөздері өзінің негізгі мағынасымен қатар, өcіп-өнудің, өркендеудің, дамудың символикасы ретінде ауыс мағынада да қолданылады. Дәл сол сияқты, керicінше, көгермеу, көктемеу «өшу, сөну» мағынасын береді. Ал көсеге сөзімен көгеру, көктеу сөздерінің тұрақты тiркес ретінде қалыптасуында белгілі семантикалық, логикалык байланыс, заңдылық бар. Ол заңдылықты біз қазақ тіліндегі «көсегең көгеріп, көрпең ұзарсын», ұйғыр тіліндегі «Жиғлимаң, қиз, жиғлимаң, тоюң болур, Алтун бөшүк, көшүгә, өйүң болур» (Жылама, қыз, жылама, тойың болар, алтын бесік, көсеге, үйің болар) тәрізді мысалдардан байқауымызға болады. Бұл арадағы көсеге (қаз), көшүгә (ұйғыр) екеуі бір туыстас тілдерде күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан дербес, заттық Мысалы: хакас тілінде кӧзеге (кӧзенъе перде, шымылдық) жаңа үйленген жастардың көктемеу сөздері. Көсеге сөзінің басқа мағынасы бар - орнын қоршап тұратың шымылдық мағынасында қолданылады, Тува тілінде де көжеге - шымылдық, перде, моңғол тілінде хешиг шымылдық, штора. В.В. Радловтың еңбегінде де алтай түріктерінің көбінде-ақ бұл сөздің «шымылдық, перде, қоршау» мағынасында кездесетіндігі көрсетілген. Мысалы: сагай, койбол тілдерінде - көзәггә, қызыл тілінде көжәгә, телеуіт тілінде көшәгә т.б. Түркі тілдерінің кейбіреуінде бұл сөздің мағына жағынан ауытқуы да байқалады. Мысалы, тобол тілінде күшәк – көзөңө, шор тілінде бөлме, бөлмеше, көне ұйғыр тіліндекүзгі көжүнжүк – көрпе, мадияр тілінде көжәг тебесі пошайған киіз үй мағынасында айтылатын көрі- неді (Радлов. Опыт сл., II-IV). Сол сияқты қазіp хйгыр тілінде де көшүгә|көшүк сөзінің 2 мағынада айтылуы байқалады: 1) перде (Радлов. Опыт сл. II, 1304); 2) шымылдық, ширма (өлікті шығарғанға дейін қоршап қоятын), кейде көшүгә шешек ауруымен ауырған адамның төсек-орнын қоршау үшін де колданылады; 3) сабаннан то- қылған шарбақ ыдысты ұйғырша көшік деп те атайды. Сол сияқты, Сибирь орыстарының тілін- дегі кош, кошица (балық, шаян аулайтын үлкен корзина) орыс тілінің оңтүстік говорында кездесетін қошица (плетеный шалаш, малая, холостая кибитка) сездері де (Сл. Даля, II, 133) көсеге сөзіне қатысы бар сияқты. Өйткені, көсеге сөзі жоғары- келтірілген түркі тілдерінің көпшілігінде 1) перде, шымылдық; 2) перде, шымылдықпен коршалған төсек орын; 3) жаңа үйленген жастар- ға арналған отауша, бөлімше, үйшік сияқты негізгі мағынаға және 4) көрпе; 5) тоқылған корзина, себет деген косымша мағынаға ие. (Абаев. Ист.этим, сл. осет. яз. күшк|коскә||көсга (нйща, бойница), парсы тіліндегі кушк (павильон, киоск, вышка, башня), грузин тіліндегі къошкі (башня), убых тіліндегі квашк (господский дом), түркі тілдеріндегі көшк (павильон, киоск) түбірлес сөздер және олар орта иран тілдеріндегі гошак/|гоша (уголок, уеденение, место) сөздерінен келіп шыққан деген тұжырым жасайды, тiпті Европа тілдеріндегі киоск, қазіргі парсы тіліндегі (көше қаз.), коча (ұйғ.) сөзі, осман түріктері тіліндегі көшк (павильон, место для султана в любом публичном здании, ложа, комната) (Радлов. Опыт сл. II, 1306), орыс тіліндегі кушак – тесек (орыс тілінің кқысқаша этимологиялық сөздігінде бұл сөзді орыс тіліне XVI ғасырда түркі тілдерінен кірген деген мәлімдеме берілген, осы сөздердің бәpінің о баста төркіні бір да және одан түркі тілдердің біразына енгенболуы керек деп ойлаймыз. <br /><br />Әрбір тілдің өзіндік даму ерекшелігіне байланысты әр түрлі фонетикалық, лексика-семантикалық өзгерістерге душар болған. Ал енді көсеге сөзінің өзіне келсек ол көсегең көгерсін деген тіркесте «шымылдык. жастардың төсек-орны, өздеріне меншікті бөлме отауы» деген мағынадан ауыса келе, жалпы уй. ішін, бала-шаға, бау-шарбақты, тіпті адам баласының жалпы өмірін сыпаттап нің морфологиялық құрамына келсек, ол туралы әр түрлі жорамал айтуға болады. Егер көсегенің о бастағы қызметін ерлі-зайыпты адамдарды көп көзінен жасыру, тасалау, олардың оңашалау үшін шымылдық деп түсінсек, онда оның түбірі ҝөз сөзімен байланысты. Сонда көз сөзінене -еге жұрнағының жалға- нуы арқылы (салыстыр: кер-еге, кеб-еже, бос-аға, бет-еге) түркі тілдері негізінде жасалған деп жо- рамалдауға болады. Мұндағы з дыбысының с, ш, ж дыбыстарымен алмасуы, ның -үгә|-әгә/-өңө||-үк||-үгӀ/-иг/|-эк|-ак формала- рына ауысуын фонетикалык құбылыстар ретінде дәлелдеуге әбден болады. (Ә. Қайдар) == Әдебиет == * Т. Жанұзақов. Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігі / Жалпы редакциясын басқарған.-Алматы: Дайк-Пресс,2008. - 968б * Қазақ ССР Ғылым академиясы. Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. Қазақ СРР-ның «Ғылым» баспасы. Алматы - 1966 * Б. Қалиев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты, 2014. – 728б. 16513ztq302x5s0j6solw83mxdkuo5k 3595255 3595254 2026-04-29T11:18:39Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595255 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көсеге''' — ''көне''. Қыздың шымылдық ішіндегі төсек орны. Оны бүркеп көлегейлеп тұрған перде – «шымылдық», ал шымылдық ішіндегі қыздың орны — «көсеге» делінген. (А. Нүсіпоқасұлы.., Қыз бойжетіп ұзатылғанда, көсегесін жасауымен бірге алып кетеді)<br />Көсеге - ''көсегесі көгеру''. Көсегесі көгеріп, Кең өткелі көл болды, Асты күміс, үсті ырыс. Таудан алтын сайдан мыс, Телегей-теңіз көл болды (Жамбыл)<br />'''Көсеге''' сөзі қазақ тілінде өзінің дербестігін жоғалтып, тек көсегең көгерсін, көсегесі көгеріп деген тіркестерде ғана «өмірің ұзақ болсын, бала-шағалы бол, өркенің өссін» мағынасында қолданылады. <br /> '''Көсеге''' - Игі ниетті танытатын сөз, құт, береке. Көсегесі көгерді – өркені өсіп, дегеніне жетті. == Этимологиясы == Көсеге сөзінің көгеру сөзімен бірге айтылуында да белгілі зандылық бар сияқты. Өйткені түркі халықтарының тіл дәстүрінде көк (түс), көгеру, көктеу сөздері өзінің негізгі мағынасымен қатар, өcіп-өнудің, өркендеудің, дамудың символикасы ретінде ауыс мағынада да қолданылады. Дәл сол сияқты, керicінше, көгермеу, көктемеу «өшу, сөну» мағынасын береді. Ал көсеге сөзімен көгеру, көктеу сөздерінің тұрақты тiркес ретінде қалыптасуында белгілі семантикалық, логикалык байланыс, заңдылық бар. Ол заңдылықты біз қазақ тіліндегі «көсегең көгеріп, көрпең ұзарсын», ұйғыр тіліндегі «Жиғлимаң, қиз, жиғлимаң, тоюң болур, Алтун бөшүк, көшүгә, өйүң болур» (Жылама, қыз, жылама, тойың болар, алтын бесік, көсеге, үйің болар) тәрізді мысалдардан байқауымызға болады. Бұл арадағы көсеге (қаз), көшүгә (ұйғыр) екеуі бір туыстас тілдерде күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан дербес, заттық Мысалы: хакас тілінде кӧзеге (кӧзенъе перде, шымылдық) жаңа үйленген жастардың көктемеу сөздері. Көсеге сөзінің басқа мағынасы бар - орнын қоршап тұратың шымылдық мағынасында қолданылады, Тува тілінде де көжеге - шымылдық, перде, моңғол тілінде хешиг шымылдық, штора. В.В. Радловтың еңбегінде де алтай түріктерінің көбінде-ақ бұл сөздің «шымылдық, перде, қоршау» мағынасында кездесетіндігі көрсетілген. Мысалы: сагай, койбол тілдерінде - көзәггә, қызыл тілінде көжәгә, телеуіт тілінде көшәгә т.б. Түркі тілдерінің кейбіреуінде бұл сөздің мағына жағынан ауытқуы да байқалады. Мысалы, тобол тілінде күшәк – көзөңө, шор тілінде бөлме, бөлмеше, көне ұйғыр тіліндекүзгі көжүнжүк – көрпе, мадияр тілінде көжәг тебесі пошайған киіз үй мағынасында айтылатын көрі- неді (Радлов. Опыт сл., II-IV). Сол сияқты қазіp хйгыр тілінде де көшүгә|көшүк сөзінің 2 мағынада айтылуы байқалады: 1) перде (Радлов. Опыт сл. II, 1304); 2) шымылдық, ширма (өлікті шығарғанға дейін қоршап қоятын), кейде көшүгә шешек ауруымен ауырған адамның төсек-орнын қоршау үшін де колданылады; 3) сабаннан то- қылған шарбақ ыдысты ұйғырша көшік деп те атайды. Сол сияқты, Сибирь орыстарының тілін- дегі кош, кошица (балық, шаян аулайтын үлкен корзина) орыс тілінің оңтүстік говорында кездесетін қошица (плетеный шалаш, малая, холостая кибитка) сездері де (Сл. Даля, II, 133) көсеге сөзіне қатысы бар сияқты. Өйткені, көсеге сөзі жоғары- келтірілген түркі тілдерінің көпшілігінде 1) перде, шымылдық; 2) перде, шымылдықпен коршалған төсек орын; 3) жаңа үйленген жастар- ға арналған отауша, бөлімше, үйшік сияқты негізгі мағынаға және 4) көрпе; 5) тоқылған корзина, себет деген косымша мағынаға ие. (Абаев. Ист.этим, сл. осет. яз. күшк|коскә||көсга (нйща, бойница), парсы тіліндегі кушк (павильон, киоск, вышка, башня), грузин тіліндегі къошкі (башня), убых тіліндегі квашк (господский дом), түркі тілдеріндегі көшк (павильон, киоск) түбірлес сөздер және олар орта иран тілдеріндегі гошак/|гоша (уголок, уеденение, место) сөздерінен келіп шыққан деген тұжырым жасайды, тiпті Европа тілдеріндегі киоск, қазіргі парсы тіліндегі (көше қаз.), коча (ұйғ.) сөзі, осман түріктері тіліндегі көшк (павильон, место для султана в любом публичном здании, ложа, комната) (Радлов. Опыт сл. II, 1306), орыс тіліндегі кушак – тесек (орыс тілінің кқысқаша этимологиялық сөздігінде бұл сөзді орыс тіліне XVI ғасырда түркі тілдерінен кірген деген мәлімдеме берілген, осы сөздердің бәpінің о баста төркіні бір да және одан түркі тілдердің біразына енгенболуы керек деп ойлаймыз. <br /><br />Әрбір тілдің өзіндік даму ерекшелігіне байланысты әр түрлі фонетикалық, лексика-семантикалық өзгерістерге душар болған. Ал енді көсеге сөзінің өзіне келсек ол көсегең көгерсін деген тіркесте «шымылдык. жастардың төсек-орны, өздеріне меншікті бөлме отауы» деген мағынадан ауыса келе, жалпы уй. ішін, бала-шаға, бау-шарбақты, тіпті адам баласының жалпы өмірін сыпаттап нің морфологиялық құрамына келсек, ол туралы әр түрлі жорамал айтуға болады. Егер көсегенің о бастағы қызметін ерлі-зайыпты адамдарды көп көзінен жасыру, тасалау, олардың оңашалау үшін шымылдық деп түсінсек, онда оның түбірі ҝөз сөзімен байланысты. Сонда көз сөзінене -еге жұрнағының жалға- нуы арқылы (салыстыр: кер-еге, кеб-еже, бос-аға, бет-еге) түркі тілдері негізінде жасалған деп жо- рамалдауға болады. Мұндағы з дыбысының с, ш, ж дыбыстарымен алмасуы, ның -үгә|-әгә/-өңө||-үк||-үгӀ/-иг/|-эк|-ак формала- рына ауысуын фонетикалык құбылыстар ретінде дәлелдеуге әбден болады. (Ә. Қайдар) == Әдебиет == * Т. Жанұзақов. Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігі / Жалпы редакциясын басқарған.-Алматы: Дайк-Пресс,2008. - 968б * Қазақ ССР Ғылым академиясы. Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. Қазақ СРР-ның «Ғылым» баспасы. Алматы - 1966 * Б. Қалиев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты, 2014. – 728б. 2qt355d6ttrs9c6idgc72z4r37xssun 3595256 3595255 2026-04-29T11:19:15Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595256 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көсеге''' — ''көне''. Қыздың шымылдық ішіндегі төсек орны. Оны бүркеп көлегейлеп тұрған перде – «шымылдық», ал шымылдық ішіндегі қыздың орны — «көсеге» делінген. (А. Нүсіпоқасұлы.., Қыз бойжетіп ұзатылғанда, көсегесін жасауымен бірге алып кетеді)<br />Көсеге - ''көсегесі көгеру''. Көсегесі көгеріп, Кең өткелі көл болды, Асты күміс, үсті ырыс. Таудан алтын сайдан мыс, Телегей-теңіз көл болды (Жамбыл)<br />'''Көсеге''' сөзі қазақ тілінде өзінің дербестігін жоғалтып, тек көсегең көгерсін, көсегесі көгеріп деген тіркестерде ғана «өмірің ұзақ болсын, бала-шағалы бол, өркенің өссін» мағынасында қолданылады. <br /> '''Көсеге''' — Игі ниетті танытатын сөз, құт, береке. Көсегесі көгерді – өркені өсіп, дегеніне жетті. == Этимологиясы == Көсеге сөзінің көгеру сөзімен бірге айтылуында да белгілі зандылық бар сияқты. Өйткені түркі халықтарының тіл дәстүрінде көк (түс), көгеру, көктеу сөздері өзінің негізгі мағынасымен қатар, өcіп-өнудің, өркендеудің, дамудың символикасы ретінде ауыс мағынада да қолданылады. Дәл сол сияқты, керicінше, көгермеу, көктемеу «өшу, сөну» мағынасын береді. Ал көсеге сөзімен көгеру, көктеу сөздерінің тұрақты тiркес ретінде қалыптасуында белгілі семантикалық, логикалык байланыс, заңдылық бар. Ол заңдылықты біз қазақ тіліндегі «көсегең көгеріп, көрпең ұзарсын», ұйғыр тіліндегі «Жиғлимаң, қиз, жиғлимаң, тоюң болур, Алтун бөшүк, көшүгә, өйүң болур» (Жылама, қыз, жылама, тойың болар, алтын бесік, көсеге, үйің болар) тәрізді мысалдардан байқауымызға болады. Бұл арадағы көсеге (қаз), көшүгә (ұйғыр) екеуі бір туыстас тілдерде күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан дербес, заттық Мысалы: хакас тілінде кӧзеге (кӧзенъе перде, шымылдық) жаңа үйленген жастардың көктемеу сөздері. Көсеге сөзінің басқа мағынасы бар - орнын қоршап тұратың шымылдық мағынасында қолданылады, Тува тілінде де көжеге - шымылдық, перде, моңғол тілінде хешиг шымылдық, штора. В.В. Радловтың еңбегінде де алтай түріктерінің көбінде-ақ бұл сөздің «шымылдық, перде, қоршау» мағынасында кездесетіндігі көрсетілген. Мысалы: сагай, койбол тілдерінде - көзәггә, қызыл тілінде көжәгә, телеуіт тілінде көшәгә т.б. Түркі тілдерінің кейбіреуінде бұл сөздің мағына жағынан ауытқуы да байқалады. Мысалы, тобол тілінде күшәк – көзөңө, шор тілінде бөлме, бөлмеше, көне ұйғыр тіліндекүзгі көжүнжүк – көрпе, мадияр тілінде көжәг тебесі пошайған киіз үй мағынасында айтылатын көрі- неді (Радлов. Опыт сл., II-IV). Сол сияқты қазіp хйгыр тілінде де көшүгә|көшүк сөзінің 2 мағынада айтылуы байқалады: 1) перде (Радлов. Опыт сл. II, 1304); 2) шымылдық, ширма (өлікті шығарғанға дейін қоршап қоятын), кейде көшүгә шешек ауруымен ауырған адамның төсек-орнын қоршау үшін де колданылады; 3) сабаннан то- қылған шарбақ ыдысты ұйғырша көшік деп те атайды. Сол сияқты, Сибирь орыстарының тілін- дегі кош, кошица (балық, шаян аулайтын үлкен корзина) орыс тілінің оңтүстік говорында кездесетін қошица (плетеный шалаш, малая, холостая кибитка) сездері де (Сл. Даля, II, 133) көсеге сөзіне қатысы бар сияқты. Өйткені, көсеге сөзі жоғары- келтірілген түркі тілдерінің көпшілігінде 1) перде, шымылдық; 2) перде, шымылдықпен коршалған төсек орын; 3) жаңа үйленген жастар- ға арналған отауша, бөлімше, үйшік сияқты негізгі мағынаға және 4) көрпе; 5) тоқылған корзина, себет деген косымша мағынаға ие. (Абаев. Ист.этим, сл. осет. яз. күшк|коскә||көсга (нйща, бойница), парсы тіліндегі кушк (павильон, киоск, вышка, башня), грузин тіліндегі къошкі (башня), убых тіліндегі квашк (господский дом), түркі тілдеріндегі көшк (павильон, киоск) түбірлес сөздер және олар орта иран тілдеріндегі гошак/|гоша (уголок, уеденение, место) сөздерінен келіп шыққан деген тұжырым жасайды, тiпті Европа тілдеріндегі киоск, қазіргі парсы тіліндегі (көше қаз.), коча (ұйғ.) сөзі, осман түріктері тіліндегі көшк (павильон, место для султана в любом публичном здании, ложа, комната) (Радлов. Опыт сл. II, 1306), орыс тіліндегі кушак – тесек (орыс тілінің кқысқаша этимологиялық сөздігінде бұл сөзді орыс тіліне XVI ғасырда түркі тілдерінен кірген деген мәлімдеме берілген, осы сөздердің бәpінің о баста төркіні бір да және одан түркі тілдердің біразына енгенболуы керек деп ойлаймыз. <br /><br />Әрбір тілдің өзіндік даму ерекшелігіне байланысты әр түрлі фонетикалық, лексика-семантикалық өзгерістерге душар болған. Ал енді көсеге сөзінің өзіне келсек ол көсегең көгерсін деген тіркесте «шымылдык. жастардың төсек-орны, өздеріне меншікті бөлме отауы» деген мағынадан ауыса келе, жалпы уй. ішін, бала-шаға, бау-шарбақты, тіпті адам баласының жалпы өмірін сыпаттап нің морфологиялық құрамына келсек, ол туралы әр түрлі жорамал айтуға болады. Егер көсегенің о бастағы қызметін ерлі-зайыпты адамдарды көп көзінен жасыру, тасалау, олардың оңашалау үшін шымылдық деп түсінсек, онда оның түбірі ҝөз сөзімен байланысты. Сонда көз сөзінене -еге жұрнағының жалға- нуы арқылы (салыстыр: кер-еге, кеб-еже, бос-аға, бет-еге) түркі тілдері негізінде жасалған деп жо- рамалдауға болады. Мұндағы з дыбысының с, ш, ж дыбыстарымен алмасуы, ның -үгә|-әгә/-өңө||-үк||-үгӀ/-иг/|-эк|-ак формала- рына ауысуын фонетикалык құбылыстар ретінде дәлелдеуге әбден болады. (Ә. Қайдар) == Әдебиет == * Т. Жанұзақов. Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігі / Жалпы редакциясын басқарған.-Алматы: Дайк-Пресс,2008. - 968б * Қазақ ССР Ғылым академиясы. Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. Қазақ СРР-ның «Ғылым» баспасы. Алматы - 1966 * Б. Қалиев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты, 2014. – 728б. otdjkd1egjgxqsdqi3lfp4fhfg0jwbm 3595257 3595256 2026-04-29T11:19:49Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595257 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Көсеге''' — ''көне''. Қыздың шымылдық ішіндегі төсек орны. Оны бүркеп көлегейлеп тұрған перде – «шымылдық», ал шымылдық ішіндегі қыздың орны — «көсеге» делінген. (А. Нүсіпоқасұлы.., Қыз бойжетіп ұзатылғанда, көсегесін жасауымен бірге алып кетеді)<br />Көсеге — ''көсегесі көгеру''. Көсегесі көгеріп, Кең өткелі көл болды, Асты күміс, үсті ырыс. Таудан алтын сайдан мыс, Телегей-теңіз көл болды (Жамбыл)<br />'''Көсеге''' сөзі қазақ тілінде өзінің дербестігін жоғалтып, тек көсегең көгерсін, көсегесі көгеріп деген тіркестерде ғана «өмірің ұзақ болсын, бала-шағалы бол, өркенің өссін» мағынасында қолданылады. <br /> '''Көсеге''' — Игі ниетті танытатын сөз, құт, береке. Көсегесі көгерді – өркені өсіп, дегеніне жетті. == Этимологиясы == Көсеге сөзінің көгеру сөзімен бірге айтылуында да белгілі зандылық бар сияқты. Өйткені түркі халықтарының тіл дәстүрінде көк (түс), көгеру, көктеу сөздері өзінің негізгі мағынасымен қатар, өcіп-өнудің, өркендеудің, дамудың символикасы ретінде ауыс мағынада да қолданылады. Дәл сол сияқты, керicінше, көгермеу, көктемеу «өшу, сөну» мағынасын береді. Ал көсеге сөзімен көгеру, көктеу сөздерінің тұрақты тiркес ретінде қалыптасуында белгілі семантикалық, логикалык байланыс, заңдылық бар. Ол заңдылықты біз қазақ тіліндегі «көсегең көгеріп, көрпең ұзарсын», ұйғыр тіліндегі «Жиғлимаң, қиз, жиғлимаң, тоюң болур, Алтун бөшүк, көшүгә, өйүң болур» (Жылама, қыз, жылама, тойың болар, алтын бесік, көсеге, үйің болар) тәрізді мысалдардан байқауымызға болады. Бұл арадағы көсеге (қаз), көшүгә (ұйғыр) екеуі бір туыстас тілдерде күні бүгінге дейін қолданылып келе жатқан дербес, заттық Мысалы: хакас тілінде кӧзеге (кӧзенъе перде, шымылдық) жаңа үйленген жастардың көктемеу сөздері. Көсеге сөзінің басқа мағынасы бар - орнын қоршап тұратың шымылдық мағынасында қолданылады, Тува тілінде де көжеге - шымылдық, перде, моңғол тілінде хешиг шымылдық, штора. В.В. Радловтың еңбегінде де алтай түріктерінің көбінде-ақ бұл сөздің «шымылдық, перде, қоршау» мағынасында кездесетіндігі көрсетілген. Мысалы: сагай, койбол тілдерінде - көзәггә, қызыл тілінде көжәгә, телеуіт тілінде көшәгә т.б. Түркі тілдерінің кейбіреуінде бұл сөздің мағына жағынан ауытқуы да байқалады. Мысалы, тобол тілінде күшәк – көзөңө, шор тілінде бөлме, бөлмеше, көне ұйғыр тіліндекүзгі көжүнжүк – көрпе, мадияр тілінде көжәг тебесі пошайған киіз үй мағынасында айтылатын көрі- неді (Радлов. Опыт сл., II-IV). Сол сияқты қазіp хйгыр тілінде де көшүгә|көшүк сөзінің 2 мағынада айтылуы байқалады: 1) перде (Радлов. Опыт сл. II, 1304); 2) шымылдық, ширма (өлікті шығарғанға дейін қоршап қоятын), кейде көшүгә шешек ауруымен ауырған адамның төсек-орнын қоршау үшін де колданылады; 3) сабаннан то- қылған шарбақ ыдысты ұйғырша көшік деп те атайды. Сол сияқты, Сибирь орыстарының тілін- дегі кош, кошица (балық, шаян аулайтын үлкен корзина) орыс тілінің оңтүстік говорында кездесетін қошица (плетеный шалаш, малая, холостая кибитка) сездері де (Сл. Даля, II, 133) көсеге сөзіне қатысы бар сияқты. Өйткені, көсеге сөзі жоғары- келтірілген түркі тілдерінің көпшілігінде 1) перде, шымылдық; 2) перде, шымылдықпен коршалған төсек орын; 3) жаңа үйленген жастар- ға арналған отауша, бөлімше, үйшік сияқты негізгі мағынаға және 4) көрпе; 5) тоқылған корзина, себет деген косымша мағынаға ие. (Абаев. Ист.этим, сл. осет. яз. күшк|коскә||көсга (нйща, бойница), парсы тіліндегі кушк (павильон, киоск, вышка, башня), грузин тіліндегі къошкі (башня), убых тіліндегі квашк (господский дом), түркі тілдеріндегі көшк (павильон, киоск) түбірлес сөздер және олар орта иран тілдеріндегі гошак/|гоша (уголок, уеденение, место) сөздерінен келіп шыққан деген тұжырым жасайды, тiпті Европа тілдеріндегі киоск, қазіргі парсы тіліндегі (көше қаз.), коча (ұйғ.) сөзі, осман түріктері тіліндегі көшк (павильон, место для султана в любом публичном здании, ложа, комната) (Радлов. Опыт сл. II, 1306), орыс тіліндегі кушак – тесек (орыс тілінің кқысқаша этимологиялық сөздігінде бұл сөзді орыс тіліне XVI ғасырда түркі тілдерінен кірген деген мәлімдеме берілген, осы сөздердің бәpінің о баста төркіні бір да және одан түркі тілдердің біразына енгенболуы керек деп ойлаймыз. <br /><br />Әрбір тілдің өзіндік даму ерекшелігіне байланысты әр түрлі фонетикалық, лексика-семантикалық өзгерістерге душар болған. Ал енді көсеге сөзінің өзіне келсек ол көсегең көгерсін деген тіркесте «шымылдык. жастардың төсек-орны, өздеріне меншікті бөлме отауы» деген мағынадан ауыса келе, жалпы уй. ішін, бала-шаға, бау-шарбақты, тіпті адам баласының жалпы өмірін сыпаттап нің морфологиялық құрамына келсек, ол туралы әр түрлі жорамал айтуға болады. Егер көсегенің о бастағы қызметін ерлі-зайыпты адамдарды көп көзінен жасыру, тасалау, олардың оңашалау үшін шымылдық деп түсінсек, онда оның түбірі ҝөз сөзімен байланысты. Сонда көз сөзінене -еге жұрнағының жалға- нуы арқылы (салыстыр: кер-еге, кеб-еже, бос-аға, бет-еге) түркі тілдері негізінде жасалған деп жо- рамалдауға болады. Мұндағы з дыбысының с, ш, ж дыбыстарымен алмасуы, ның -үгә|-әгә/-өңө||-үк||-үгӀ/-иг/|-эк|-ак формала- рына ауысуын фонетикалык құбылыстар ретінде дәлелдеуге әбден болады. (Ә. Қайдар) == Әдебиет == * Т. Жанұзақов. Қазақ тілінің түсіндірмелі сөздігі / Жалпы редакциясын басқарған.-Алматы: Дайк-Пресс,2008. - 968б * Қазақ ССР Ғылым академиясы. Қазақ тілінің қысқаша этимологиялық сөздігі. Қазақ СРР-ның «Ғылым» баспасы. Алматы - 1966 * Б. Қалиев. Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Алматы: Мемлекеттік тілді дамыту институты, 2014. – 728б. t557j58xymq9spm7jqlugxtm7xwjmoh Магнитокалориялық әсер 0 636548 3595253 3567318 2026-04-29T11:17:21Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595253 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Магнитокалориялық эффект (АЭМ)''' — адиабатикалық жағдайда оған әсер ететін сыртқы магнит өрісінің өзгеруімен [[магнит]] затының [[температура]]сының өзгеруі. FEM магниттік фазаның ауысу температурасына жақын температурада анағұрлым айқын болады. Қазіргі уақытта төмен температураға жету үшін, тіпті деп аталатын температура деңгейіне жету үшін FEM қолдану әдістері жасалады «Магниттік» тоңазытқышта — бұл дәстүрлі сығу тоңазытқыш машинасының сығымдау-кеңейту циклы бу-[[газ]] салқындатқышының аналогының өзіндік рөлін атқаратын магниттік корпустың магниттеу-демагнетизациясымен ауыстырылатын құрылғылар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} adwypt025amoilfelyadz0moyjbvj89 Тиберг-Тален құрылғысы 0 636549 3595260 3585320 2026-04-29T11:22:24Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595260 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Тален-Тиберг магнитометрі''' — Жердің магнит өрісінің күшінің (индукциясының) үш компонентін өлшеуге арналған құрылғы, магниттік іздеуде қолданылатын магнитометр. == Тарихы == XIX ғасырдың 80-ші жылдары Швецияда ойлап табылды. [[Ресей]]де оны алғаш Евгений Николаевич Барбот де Марни қолданған. Оларды профессор Дмитрий Львович Ортенберг Оралда магнитометриялық түсірулерде белсенді қолданды. Тиберг-Тален теодолитінің магнитометрлері Курск магниттік аномалиясын профессор Эрнест Егорович Лейстің зерттеулерінде қолданған. Магниттік зерттеуде ол XX ғасырдың 30-жылдарына дейін қолданылды. == Жұмыс принципі == Бұл құрылғының негізі - [[магнит өрісі]]нің компоненттерін өлшеуге бейімделген қарапайым компас.<ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9F%D1%80%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%80_%D0%A2%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3-%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0</ref> == Дереккөздер == a6pf3zjou4gql4f0alo2jki4e250jki Гетероцерус 0 636882 3595251 3586432 2026-04-29T11:15:18Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті алып тастадым 3595251 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Гетероцерус''' ({{lang-en|Heterocerus}}) — пилоустар тұқымдасынан шыққан қоңыздардың тұқымы. [[Сурет:Heterocerus P1460507a.jpg|нобай|Гетероцерус]] == Сипаттамасы == Гетероцерустарда 10 немесе 11-сегментті мұрттары бар, олар ұзарған түйреуіш пішінін құрайды. Дененің жоғарғы бөлігі тік немесе қиғаш түктермен қапталған. Көбінесе қара немесе қоңыр фонда ашық түстен жасалған таңулар бар. === Систематика === Осы қоңыздың түрлері: *Heterocerus aragonicus *Heterocerus dayremi *Heterocerus etruscus *Heterocerus fenestratus [[Сурет:Heterocerus fenestratus (Thunberg, 1784) (3188614410).jpg|нобай|Heterocerus fenestratus]] *Heterocerus flexuosus *Heterocerus fossor *Heterocerus fulvipes *Heterocerus fusculus *Heterocerus hankae *Heterocerus holosericeus *Heterocerus humilis *Heterocerus infuscatus *Heterocerus jelineki *Heterocerus kamtschaticus *Heterocerus kaszabi *Heterocerus lorenzevae *Heterocerus magnus *Heterocerus marginatus *Heterocerus medius *Heterocerus morgani *Heterocerus mus *Heterocerus nepalensis *Heterocerus novaeselandiae *Heterocerus obsoletus *Heterocerus ottomerkli *Heterocerus pallidivestis *Heterocerus parallelus *Heterocerus persicus *Heterocerus pulchellus *Heterocerus sauteri *Heterocerus sichuanensis *Heterocerus stultus *Heterocerus thebaicus *Heterocerus thieleni a8e4r0fo2gr8zw2m7e7p51hmt9lafur Ада Лавлейс 0 636937 3595247 3594515 2026-04-29T11:12:41Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595247 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Ада Лавлейс''' (толық аты Августа Ада Кинг Лавлейс) — 1815 жылы Лондон қаласында, ақын [[Джордж Байрон]] бен [[Анна Изабелла Милбенк]] отбасында дүниеге келген. Джордж бен Анна Ада туылғаннан кейін 1 ай ғана өткенде ажырасқан, Ада әкесін тек бір рет көрсе де, ол оның жалғыз заңды баласы болған.<ref>https://24smi.org/celebrity/82254-ada-lavleis.html</ref> [[Сурет:Ada Lovelace portrait.jpg|нобай]] == Балалық шағы == Ада Лавлейс 1815 жылы [[Лондон]] қаласында туып, сол қалада анасымен бірге тұрған. Ада тек анасынан тәрбие алса да, оның анасымен қарым-қатынасы жайлы түрлі деректер бар. Біреулер олар жақын болды десе, басқалары Анна Изабелла қызымен тек қоғамдық сынды болдырмау үшін қатынасқанын айтады. Балалық шағында Ада ауруға төзімсіз болған. Бас ауруы жиі мазалап, оның көру қабілетіне әсер еткен. Бұдан басқа, қызылшамен ауырып, көп уақытқа төсек тартып қалған болатын. Ада бала кезінен ғылым мен білімге жақын болған. Анасынан дарыған математикаға деген ынта мен қызығушылық оның болашақтағы жетістіктеріне жетуіне үлкен түрткі болды. Барлық балалар сияқты оның да "Ұшамын" деген арманы болған. Бірақ 12 жасар Ада бұған шын ниетпен, ғылыми тұрғыдан қарады. Тіпті, құс қанатының құрылысын зерттеп, сай материалдарды табуға тырысты. == Ғылымдағы жолы == Аданың математикадағы жетістіктеріне бастама берген ағылшын математигі [[Чарльз Бэббидж]]. Аданың талантына тамсанған Бэббидж оған өз жобаларының прототиптерімен таныстырған. Ада оның жұмысында үлкен қызығушылық танытып, Бэббиджді аналитикалық таланты мен таң қалдырды. Дәл осы машина үшін Ада алғашқы компьютерлік бағдарламаны жазды және осылайша жаңа мамандықтың басталуын белгіледі.<ref>Ада Байрон Лавлейс - первый программист / Уоллмарк Лори , 2017. ISBN 978-5-905474-84-2</ref> Бұдан кейін Бэббидж оны "Сандар сиқыршысы" деп атап кеткен. 1842-1843 жылдары 9 ай бойы Ада Бэббидждің аналитикалық машинасы жайлы лекциясын француз тілінен аударды. Аудармаға Лавлейс өз қолжазбаларын қоса берді. Олар мақаладан 3 есе көп болды. Бұған себеп Британдық ғылыми қоғамдастықтың [[Менабреа]] жазған еңбегіне дайындығының болмауы : Англия ғалымдары бұл тақырыпқа қызығушылық танытпады және Ада механизмнің жұмыс істеу принципін түсіндіруге тура келді. Лавлейс жұмысын жоғары бағалады, оның еңбегі туралы Майкл Фарадейнің өзі оң бағасын берді. Ада түсіндірмелерінің бірі аналитикалық машинада Бернуллидің санын есептеуге болатын алгоритмді егжей-тегжейлі сипаттады. Бұдан әрі бұл жұмысты Бэббидж машинасы өмір сүргенде құрастырылмағанына қарамастан, компьютерде ойнату мүмкін болатын бірінші бағдарлама деп мойындады. Ада өмір бойы әр түрлі ғылыми ілімдерге, соның ішінде аз зерттелген салалармен қызықты. Мысалы, адам френология (психиканың бас сүйегінің түріне тәуелділігі) және месмеризм - жануар магнетизм туралы ілім. Ада информатикадағы жетістіктері мен қосқан үлесі әлі күнге дейін дау-дамайдың мәні болып қала береді. Зерттеушілер графиня Лавлейс бірінші бағдарламашы атағын алуға құқылы ма? Осы көзқарастың қарсыластары бағдарламалар ол емес, Чарльз Бэббидж жасап шығарды, ал Ада өзі аналитикалық машинаны танымал етумен айналысты деген пікір айтады. Алайда Ада қорғаушылары бірінші бағдарламашы ретінде оның Бернуллидің сандарды есептеу бойынша жұмыстары таңқаларлық дәл және өз уақыты үшін қиын және дамыған екенін және бұрын Бэббидж жазғанымен қандай да бір салыстыруға келмейтінін айтады. Дегенмен зерттеушілердің көпшілігі Ада Лавлейс талдау машинасының әлеуетін толық бағалаған және адамзат өміріне қандай өзгерістер әкеледі деп болжай алатын жалғыз адам болған деген оймен келіседі. Дау қанша жалғасса да, «жұмыс ұяшығы» және «цикл» терминдері Ада Лавлейспен енгізілгені белгілі.<ref>https://miridei.com/sucess-ideas/successful-stories/itzhenschiny/</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Математиктер]] 50y4yp5br3ks64x3ev5kpukz2x9u6v2 Агрегация 0 637883 3595194 3588428 2026-04-29T10:34:18Z Ayazhan10 180289 3595194 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Агрегация''' - тромбоциттердің бір-бірімен жабысып, қан тамырларының бүлінген жерлерінен қан кетуді тоқтатуға бағытталған маңызды қасиеттерінің бірі. Агрегация [[тромбоз]] дамуының немесе қан қатпасының түзілуінің екінші сатысы.<br> ==Механизмі == Агрегация екі сатыдан тұрады:<br> * бірінші сатысында тромбоциттердің түйіршіктері сыртына шығарылады. Осыдан [[АДФ]], [[АМФ]], [[АТФ]], [[Адреналин|адреналин]], [[норадреналин]], [[Серотонин|серотонин]], [[Гистамин|гистамин]], кальций иондары т.б. белсенді заттар бөлініп шығады;<br> * екінші сатысында тромбоциттердің α-түйіршіктерінен лизосомалық ферменттер т.б. шығарылады.<br> Тромбоциттер түйіршіктерінің бөлшектері ғана босап шығуынан басқа [[Тромбоцит|тромбоциттердің]] белсенділігі артып, олар өзара бір-бірімен және бүлінген [[Эндотелий|эндотелий]] астына жабысқан жасушалардың сыртына жабысып, болашақ тромбоциттік қан қатпасының негізін қалайды. Осылармен бір мезгілде [[Тромбоксандар|тромбоксан ]] А<sub>2</sub> мен қан тамырларына белсенді әсер ететін басқа заттардың жергілікті бөлінуінен қан тамырларының жиырылуы болады<ref>Патофизиология - Ә.Нұрмұхамбетұлы, Алматы, 2011 жыл.</ref>.<br> == '''Қызықты дерек''' == Агрегация құбылысы тек тірі табиғатта емес, технологияда да қолданылады. Мысалы, [[Су|су]] тазарту процесінде ұсақ бөлшектерді біріктіріп, оларды оңай сүзу үшін агрегация принципі пайдаланылады.<ref>{{кітап|авторы=Харрисон Р. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Химия негіздері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=2010|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Медицина бөлімдері]] [[Санат:Гематология]] ms2isk3ade7owwudrrndti39c092ty9 Ирланд тілі 0 639133 3594526 3594487 2026-04-28T11:59:37Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:Batyrkhan.x|Batyrkhan.x]] соңғы нұсқасына қайтарды 3465684 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Ирланд тілі |өз атауы = Gaeilge |айтылуы = {{IPA|ˈɡeːlʲɟə}} |елдер = {{IRL}} <br /> {{UK}} <br /> {{USA}} <br /> {{CAN}} |аймақтар = |ресми тіл = {{IRL}} <br /> [[Сурет:Flag of Northern Ireland (1953–1972).svg|25px]] [[Солтүстік Ирландия]] |реттейтін мекеме = [[Ирланд тілі бойынша кеңес]] <br /> (Foras па Gaeilge) |сөйлеушілер саны = 1,66 млн адам (2006, санақ) |рейтинг = |күйі = ойдағыдай емес |жойылды = |санаты = [[Еуразия тілдері]] |классификация = [[Үнді-Еуропа тілдері]] : [[Кельт тілдері|Кельт тармағы]] :: [[Гойдел тілдері|Гойдел тобы]] |жазу = [[Латын әліпбиі|латынша]] |МЕСТ 7.75–97 = ирл 220 |ISO1 = ga |ISO2 = gle |ISO3 = gle |сурет=Irish speakers in 2011.png|сурет_сипаттамасы=2011 жылғы ирланд тілінің таралу аймағы([[Ирландия]])}} '''Ирланд тілі''' (ирл. ''Gaeilge'' [ˈɡeːlʲɟə], '''ирландық гэлдік''' ирл. ''Gaeilge na hÉireann'') — [[ирландықтар]]дың тілі, [[кельт тілдері]]нің бірі; [[Шотланд (кельттік) тілі|шотланд]] пен [[Мэн тілі|мэн]] тілдерімен қатар [[Гойдел тілдері|гойдел кіші топқа]] жатады. [[Ирландия|Ирландия Республикасының]] екі ([[Ағылшын тілі|ағылшын]] тілімен қатар) ресми тілдерінің бірі. 13 маусымда 2005 жыл ирландық тілін 2007 жылы 1 қаңтардан бастап күшіне енген [[Еуропа Одағы|Еуропалық Одақтың]] жұмыс тілдері қатарына қосу туралы шешім қабылданды. Ирландия үкіметінің ресми мәліметтеріне сәйкес (2004) Ирландия Республикасында ирланд тілінде сөйлейтін 1 570 894 адам бар. Оның ішінде 339 541 ирланд тілін күнделікті қарым-қатынаста қолданады; 155 039 аптасына бір рет оған жүгінеді; 585 300 - аз қолданады; 459 657 - ешқашан дерлік, ал 31 357 тілді қолдану жиілігі туралы сұраққа жауап берген жоқ. Алайда көптеген ирланд тілінің белсенділері мен кәсіби тіл мамандары бұл деректерге күмән келтіреді. Көптеген адамдар күнделікті қарым-қатынаста тілді қолданатындардың саны 65 000-ға жетеді деп санайды. Ирланд тілінде сөйлейтіндердің саны, бір дәрежеде, [[Солтүстік Ирландия]]да 167 487 және АҚШ-та 25 870 құрайды. [[Сурет:Irish speakers in 2011.png|thumb|right|200px|Ирланд тілінде сөйлейтіндер (2011)]] == Тарихы == Гойдел тайпалары Ирландияда қашан қоныстанғаны белгісіз. Ирланд тілінің алғашқы ескерткіштері (ежелгі авторлардың тиісті есімдерін есептемегенде) б.з. [[IV ғасыр]]ына жатады - бұл жазбалар, бәлкім, континенталды Еуропадан алынған, арнайы [[огамиялық жазу]]мен жазылған. [[Әулие Патрик]] Ирландияны шоқындырғаннан кейін ирланд тіліне [[латын тілі]]нен (негізінен [[бритт тілдері]] арқылы) кірме сөздер ене бастайды, [[минускул]]ға ([[аралдық үлгі]]) негізделген латын жазуы қолданыла бастайды. [[Көне ирланд тілі|Көне ирланд дәуірінен]] ескерткіштер онша көп емес - көбінесе латын мәтіндеріне арналған [[глосса]]лар (қолжазбаның шетіне немесе ішіне жазылған ескерту, түсінік), оның ішінде құрлықтағы монастырларда ирланд монахтары жасалғандары да ([[Вюрцбург]], [[Милан]], [[Санкт-Галлен]]). Көне ирланд мәтіндерінің көпшілігі [[XI ғасыр]]да басталатын және әсіресе [[Скандинавия тілдері|скандинав тілдерінің]] әсерімен сипатталатын орта ирландық кезеңге қатысты қолжазбаларбен жетті. Сонымен, септеу жүйесі айтарлықтай жеңілдейді; етістік жүйесі қалпына келтіріледі; инфекцияланған есімдіктер жоғалады. Шамамен осы уақыт аралығында [[Шотланд тілі (кельттік)|шотланд тілі]] ирланд тілінен бөлінеді. Жаңа ирландиялық кезеңде ирланд тілінің таралуы азаяды, бірақ бардтық мектеп жүйесі бүкіл Ирландия стандартының сақтап тұрады. Ағылшындар [[Ирландия]]ны жаулап алғаннан кейін, [[Ағылшын тілі|ағылшын]] және [[Норман тілі|норман]]-[[Ескі француз тілі|француз]] тілдерінен кірме сөздер ирланд тіліне енеді. ХІХ ғасырда ашаршылық және артынан болған ирландықтардың - негізінен ауылдық жерлерден қоныс аудару ирланд тіліне өте жағымсыз әсер етті. Ирланд тілінде сөйлейтіндер саны күрт төмендеді, бұған ағылшын тілінде жалпы білім беруді енгізу де ықпал етті. XIX ғасырдың екінші жартысында [[Гэлдік қайта өрлеу|ирланд тілі мен мәдениетін қайта жандандыруға]] бағытталған ұйымдар пайда бола бастады (мысалы, [[Дуглас Хайд]]тың [[Гелдік лига]]сы). [[Сурет:Gaeltacht.svg|thumb|left|200px|[[Гэлтахт]]ар - ирланд тілінің ауызша сөйлеу тілі әлі күнге дейін Ирландияда сақталған аймақтар]] Ирландия тәуелсіздік алғаннан кейін барлық мектептерде міндетті түрде тілдік оқыту енгізілді; ирландық газеттер шығара бастады; ирланд тілінде теледидар және радио хабарлары пайда болды. Алайда, ирланд тілі ана тілі болып табылатын адамдардың саны тұрақты түрде азайып келеді. Қазір олар негізінен [[гэлтахт]]арда - аралдың батыс және солтүстік-батыс шетіндегі ауылдық жерлерде тұрады. Соңғы уақытта ирланд тіліне, оның ішінде қалаларда қызығушылықтың едәуір өсуі байқалады, алайда бұл тек ирланд тілінде сөйлейтін моноглоттық ирландтардың азаюына әсер етпеуде. Олардың көпшілігі [[Дингл (түбек)|Дингл түбегіндегі]] гэлтахтта сақталуда. Ирланд тілі тарихының келесі кезеңдерге бөлінеді: *[[Гойдел тілдері|Гойдел]] (Primitive Irish) (IV ғ. дейін) *[[Огамиялық жазу|Огамиялық ирланд тілі]] (жазба тілі, V—VII ғ.); *[[Архаизмді ирланд тілі]] (огамиялық кезеңнен кейінгі кезең, негізінен VII) *[[Көне ирланд тілі]] (VII—IX ғ.); *[[Орта ирланд тілі]] (X—XII ғ.); *[[Жаңа ирланд тілі]] (XIII ғасырдан қазіргі уақытқа дейін); XVIII ғасырдан бастап ирланд тілінің төрт негізгі диалектке бөлінуі туралы сенімді түрде айтуға болады: оңтүстік ([[Манстер]]), батыс ([[Коннахт]]), солтүстік ([[Олстер]]) және шығыс ([[Ленстер]], ХХ ғасырда жойылған). Кейбір диалектілер арасындағы өзара түсіну қиын. Негізінен Коннект диалектісіне негізделген ресми стандарт бар (An Caighdeán Oifigiúil), бірақ сонымен бірге диалектілік әдебиеттер де бар. == Тілдік сипаттама == Ирланд тілінің айрықша белгілерінің қатарына өзіндік орфография, алғашқы дауыссыз дыбыстардың мутациясы, VSO сөз реті, екі байланысқан етістіктің болуы, жіктелетін көмекші сөздердің болуы жатады. Көне ирланд тіліне сонымен қатар «абсолютті» және «конъюнктивті» қосылыстарға (сөйлемдегі етістіктің орнына байланысты таңдалған қосымшалар қатары) негізделген, сонымен қатар прототоникалық және дейтеротоникалық формалармен (тарихи тұрғыдан олар екпін жағдайында ерекшеленді, бірақ көне ирландық кезеңге дейін, бұл бірдей етістіктің формалары әртүрлі болуы мүмкін екендігіне әкелді) өте күрделі етістік жүйемен сипатталады,. === Жазу === Ирланд тілін жазу үшін [[латын әліпбиі]]не негізделген жазба - Cló Rommánach («латын қарпі») қолданылады. Бұрын олар өздерінің өсіңкі аралдың үлгісі жеке шрифттерін - Cló Gaelach («[[Гэлдік шрифт]]») қолданған. XX ғасырдың ортасына дейін ирланд тіліндегі кітаптар Cló Gaelach көмегімен жарыққа шыққан; бүгінде ол тек сәндік мақсаттар үшін қолданылады, мысалы, маңдайша жазуда. Одан да ежелгісі [[огамиялық жазу]] деп аталады. Огам деп те аталатын бұл жазба IV-VI ғасырларда қолданылған; оның нақты пайда болған күні белгісіз. Огама әріптері түзу сызыққа салынған таяқшалар мен нүктелер болды (дауыссыздар мен дауысты дыбыстар). Огами жазбалары негізінен таста сақталып қалды. Дәстүрлі нұсқа огамаға ирланд әліпбиіндегі әріптердің ежелгі атаулары, ағаштар мен бұталардың атауларына сәйкес келеді. ==== Ирланд әліпбиі ==== {| |- ! № !! colspan="2" | Әріп !! Дәстүрлі атауы !! Заманауи атауы |- | style="background:#eaecf0;" |'''1'''|| A || a || ''Ailm ''('''ирл.'''-нен қарағай) || á |- | style="background:#eaecf0;" |'''2'''|| B || b || ''Beith ''('''ирл.'''-нен қайың) || bé |- | style="background:#eaecf0;" |'''3'''|| C || c || ''Coll ''('''ирл.'''-нен жаңғақша) || cé |- | style="background:#eaecf0;" |'''4'''|| D || d || ''Dair ''('''ирл.'''-нен емен) || dé |- | style="background:#eaecf0;" |'''5'''|| E || e || ''Edad'', ''Eadhadh ''('''ирл.'''-нен терек)|| é |- | style="background:#eaecf0;" |'''6'''|| F || f || ''Fern'', ''Fearn ''('''ирл.'''-нен қандыағаш)|| eif |- | style="background:#eaecf0;" |'''7'''|| G || g || ''Gort'', ''Gath ''('''ирл.'''-нен шырмауық)|| gé |- | style="background:#eaecf0;" |'''8'''|| H || h || ''Huath'', ''Uath ''('''ирл.'''-нен долана)|| héis |- | style="background:#eaecf0;" |'''9'''|| I || i || ''Idad'', ''Iodhadh ''('''ирл.'''-нен шілік)|| í |- | style="background:#eaecf0;" |'''10'''|| L || l || ''Luis ''('''ирл.'''-нен шетен)|| eil |- | style="background:#eaecf0;" |'''11'''|| M || m || ''Muin ''('''ирл.'''-нен жүзімнің сабағы)|| eim |- | style="background:#eaecf0;" |'''12'''|| N || n || ''Nin'', ''Nion ''('''ирл.'''-нен шаған)|| ein |- | style="background:#eaecf0;" |'''13'''|| O || o || ''Oir ''('''ирл.'''-нен сарғалдақ)|| ó |- | style="background:#eaecf0;" |'''14'''|| P || p || ''Peith ''('''ирл.'''-нен таулы қандыағаш)|| pé |- | style="background:#eaecf0;" |'''15'''|| R || r || ''Ruis ''('''ирл.'''-нен аюбадам)|| ear |- | style="background:#eaecf0;" |'''16'''|| S || s || ''Suil'', ''Sail ''('''ирл.'''-нен тал)|| eas |- | style="background:#eaecf0;" |'''17'''|| T || t || ''Tinne'', ''Teithne'' ('''ирл.'''-нен сүйір жапырақ)|| té |- | style="background:#eaecf0;" |'''18'''|| U || u || ''Úr ''('''ирл.'''-нен көкбұта)|| ú |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| J || j || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| jé |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| K || k || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| cá |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| Q || q || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| cú |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| V || v || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| vé |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| W || w || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| wae |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| X || x || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| eacs |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| Y || y || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| yé |- | style="background:#eaecf0;" | <!-- Бос торкөз -->|| Z || z || жалғыз қолданылмайды, бірге жазылады|| zae |}<ref>{{кітап|авторы=|бөлімі=|бөлім сілтемесі = |тақырыбы=Graiméar Gaeilge na mBráithre Críostaí|шынайы атауы=|сілтеме =|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=|баспасы=An Gúm|жыл=1999|томы=|беттері=|барлық беті=|сериясы=|isbn=|тиражы=}}</ref> === Орфография === Бес қысқа дауысты дыбыстар (''a, e, i, o, u'') бес ұзын дауысты дыбысқа сәйкес келеді (''á, e, í, ó, ú''). Ұзақтық ([[акут]]) белгісі ''síneadh fada'' (көп.түр. ''sínte fada'') немесе жай ғана ''fada''; 13 дауыссыз дыбыстар қолданылады (''b, c, d, f, g, h, l, m, n, p, r, s, t''); қалған әріптер (''j, k, q, v, w, x, y, z'') кірме және шетелдік сөздерде қолданылады (мысалы, ''jip'' “джип”; ''Jab'' «Иов»; ''x-ghathú'' “рентген”). Ирландия орфографиясының негізгі қағидасы - ''caol le caol agus leathan le leathan'', яғни «қысаң қысаңмен, ашық ашықпен» (ирландтық дәстүрде қысаң деп, алдыңғы қатар дауысты дыбыстар ''i, í, e, é''; ашық - артқы дауысты дыбыстар (дәлірек айтсақ, алдыңғы емес) ''а, á, o, ó, u, ú'' атайды). Осы қағидаға сәйкес, жіңішке (пальаталанған) дауыссыздар жазбаша түрде қысаң дауысты дыбыстармен; пальатализацияланбаған, тиісінше, ашықпен қоршалуы керек. Нәтижесінде, көптеген дауысты дыбыстар дауысты дыбысты емес, іргелес дауыссыз дыбыстың жұмсақтығын немесе қаттылығын білдіреді (мысалы, ea тіркесімінде алғашқы дауысты дыбыс ешқашан айтылмайды, тек алдыңғы дауыссыз дыбыстың жұмсақтығын көрсетеді: ''peadar'' [pʲadər]). Көбінесе бұл түсініксіздікке әкеледі: мысалы, ''anois'' «қазір» үшін [əniʃ] және [ənoʃ] оқу теориялық тұрғыдан мүмкін, дегенмен тек біріншісі дұрыс. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, Шамас Далтун, ''Rannóg and Aistriúcháin'' (Ирландияның үкіметін аудару жөніндегі ресми бөлім) бұйрығымен ирланд грамматикасы мен орфографиясын стандарттау туралы өзінің нұсқауын шығарды. Кейіннен бұл стандартты мемлекет қабылдап, «Ресми стандарт» немесе ''Caighdeán Oifigiúil'' деп аталды. ''Caighdeán Oifigiúil'' енгізу кейбір тарихи жазылу жолын өзгертіп (мысалы, ''bia'' орнына ''biadh'' «тамақ»), орфографияны шынайы айтылымға жақындады. Сонымен бірге, диалектілерге тән көптеген фонетикалық құбылыстар орфографияда байқалмайды (мысалы, дауысты дыбыстардың қосарланған дауысты дыбыстарды дифтонгке айналдыру, Мюнстерге тән болуы немесе келесі дауысты дыбысты мұрынға түсірумен [kr] -де [kn] сияқты олстердің ауысуы). === Фонология === {{main|Ирланд тілінің фонологиясы}} ==== Дауысты дыбыс ==== Қазіргі заманғы әдеби тілде мынадай [[монофтонг]]тар кездеседі: * í [i:] — ''rí'' [[Мфа|[ri:]]] («патша»); * i [ɪ] — ''mil'' [mɪlʲ] («бал»); * é [e:] — ''gé'' [ge:] («қаз»); * e [ɛ] — ''te'' [tɛ] («ыстық»); * á [ɑ:] — ''lá'' [Lɑ:] («күн»); * a [æ, a] — ''cat'' [kat] («мысық»); * ó [o:] — ''ceol'' <nowiki>[kʲo:l]</nowiki> («музыка»); * o [ɔ, ʊ] — ''loch'' [Lɔx] («көл»); * ú [u:] — ''cú'' [ku:] («төбет»); * u [ʊ] — ''muc'' [mʊk] («шошқа»). Екпінсіз [[Буын (фонетика)|буындарда]] көптеген дауысты дыбыстар [ə] құрамына енеді: anocht [əNʊxt] “бүгін кешке”; inniu [ə'Nʲu:] «бүгін»; cúigear ['ku: ğgar] «бесеу». {| class="wikitable" |- style="background: #efefef;" | ! A ! scope="col" | E ! scope="col" | I ! scope="col" | O ! scope="col" | U ! scope="col" | IA ! scope="col" | UA ! scope="col" | /ә/ |- | '''Т-Т''' | A | AO | AO | O | U | | UA | A |- | '''Т-М''' | AI | AI | AOI | OI | UI | | UAI | AI |- | '''М-Т''' | EA | EA | IO | EO | IU | IA | | EA |- | '''М-М''' | EAI | EI | I | EOI | IUI | IAI | | I |- |} Т = жуан дауыссыз, М = жіңішке дауыссыз. Мысалы: maoin = «мынь», mín = «минь»; mion = «мин». Немесе: eo = «ё», ao = «ы», «iu» = «ю», «ea» = «я», «iX» = «Хь». ==== Дауыссыз дыбыс ==== {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- ! colspan=2 rowspan=2 | ! colspan=2 | [[Еріндік дыбыстар|Еріндік]] ! colspan=2 | [[Тіл алды дауыссыздар|Тіл алды]] ! colspan=2 | [[Тіл арты дауыссыздар|Тіларты]] ! colspan=2 rowspan=2 | [[Көмейлі дауыссыздар|Көмейлі]] |- ![[Жуан дауыссыз|Жуан]] ! Жіңішке ! Жуан ! Жіңішке ! Жуан ! Жіңішке |- ! colspan=2 | [[Мұрын дауыссыздар|Мұрынды]] | m | mʲ | n | nʲ | ŋ | ɲ | |- ! rowspan=2 | [[Шұғыл дауыссыздар|Шұғыл]] ![[Ұяң дауыссыз|Ұяң]] | b | bʲ | d | dʲ | g | ɟ | |- ![[Қатаң дауыссыздар|Қатаң]] | p | pʲ | t | tʲ | k | с | |- ! rowspan=2 | [[Жуысыңқы дауыссыздар|Жуысыңқы]] ! Ұяң | v | vʲ | | | ɣ | j | |- ! Қатаң | f | fʲ | s | ʃ | x | ç | h |- ! colspan=2 | [[Жанама дауыссыздар|Жанама]] | | | l | lʲ | | | |- ! colspan=2 | [[Діріл дауыссыз|Дірілді]] | | | r | rʲ | | | |- |} Палатализацияланбаған дауыссыздар көбінесе қатты везаризациямен айтылады. Көптеген диалектілердегі қатаң дауыссыздар лепті болады. Олстер диалектілерінде жіңішке сәйкестіктер /t/ және /d/ [tʃ] және [dʒ] ретінде жүзеге асырылады. Барлық диалектілерде /s/ үшін жіңішке корреляты [ʃ] сияқты. «Күшті» дыбыстарда фонетикалық жүзеге асыру тұрақсыз. Кейбір диалектілерде олар ұзындықпен айтылады, басқаларында олар алдыңғы дауысты дыбыстың дифтонизациясын тудырады. === Морфология === ==== Зат есім ==== Көне ирланд тілінде атаулар үш [[Тек (лингвистика)|тектің]] біріне тиесілі (аталық, аналық, орта), бес [[септік]]ке септелді ([[Атау септік|атау]], [[Ілік септік|ілік]], [[Барыс септік|барыс]], [[Табыс септік|табыс]] және атауыш) және үш түрге ие болды - жекеше, көпше және [[Екілік түр|екілік]] (негізінде, екілік түрді көне орыс немесе араб тілдеріне қарағанда dá «екі» сан есімімен бірге қолданылды). Көнекельт және көнеүндіеуропа тілдерінде әртүрлі [[Сөздің негізі|негіздерге]] сәйкес келетін [[септеу]]дің көптеген түрлері болды. Орта ирланд тілі кезеңінде септелу жүйесі айтарлықтай құлдырады, көптеген формалар сәйкес келді; жаңа ирланд тілі кезеңге сәйкес, тек екі септік сақталды: «жалпы» (атау) және ілік (сонымен қатар, атауыш сақталған). Барыс септік қатып қалған формулаларда ғана сақталады. Ирланд тілінің грамматикасында септеудің бес түрін (тұрақсыз формаларды қоса) ажырату қабылданған. Зат есімнің септелуіне қатысты бірқатар жалпылауға болады. *Септелудің кейбір түрлерінде жалпы және ілік септіктердің көпше түрі әрқашан сәйкес келеді. Мұндай көпше түрлерді «күшті» деп атайды. күштіге көпше түрдің келесі типтер жатады. **Қалыптасуында соңғы дауысты дыбыстың негізінің [[синкопа]]сы (түсіп қалу) болатында (''briathar'' - «сөз»; ''briathra'' - «сөздер»), соңғы дауыссыз негіздің жіңішкеруден айырылуда (''flaith'' «билеуші», ''flatha'' «билеушілер») немесе дауысты дыбыстың [[Сөз түбірі|түбіріндегі]] өзгеріс (''scian'' «пышақ», ''sceana'' «пышақтар»); **белгілі бір жұрнақтар арқылы жасалғандарда: ''-ta, -te, -tha, -the, - (n)na, - (e)anna, - (e)acha, -í'' - мысалы, ''rí'' («патша») - ''ríthe'' («патшалар»); ''scilling'' («шиллинг») - ''scillingí'' («шиллингтер»). *жалпы септікте (báid «катерлер») дауыссыз дыбыстарда аяқталуы немесе –а [[Жұрнақ|жұрнағы]] арқылы жасалған көпше түрлер (cos «аяқ»; cosa «аяқтар») әлсіз деп саналады. *Бірнеше ерекшеліктерді қоспағанда, көпше түрдің ілік септік «әлсіз» атаулары жалпы септіктің жекеше түріне сәйкес келеді («күшті» атаулар көпше түрдің жалпы септігіне сәйкес келеді). Негізінде, төмендегі келесі септіктерге ажыратады. ===== I септік ===== Бір санның ілік септігі соңғы консенсустың жіңішкеруі, сондай-ақ түбірдегі бірқатар етістіктерді қолдана отырып қалыптасады, мысалы, ''iasc'' «балық», ілік с. ''éisc''. Көпмүшелік әлсіз, яғни ілік септігі номиналды жекеше түрмен сәйкес келеді. Осы септікке қатысты көптеген атаулар үшін көпше түрдің атау септігі жекеше түрдің ілік септігіне сәйкес және керісінше. Мұндай «айқасқан» жүйе әдетте өте сирек кездеседі: бұндай сәйкестік тағы көне француз тілінде де кездеседі. I септігіне кейбір ''-а'' көпше түрі бар зат есімдер (қосымшасы бар көпше, бірақ әлсіз, яғни көпшенің ілік септігі жекешенің атау септігіне сәйкес келеді), сонымен қатар ''-ta, -cha, -anna'' күшті көпшелері бар есімдер және ''-ach /,-adh'' аяқталатын ''-і'' күшті көпшесі бар бірнеше есімдерді де қосады. I септікке зат есімнің еркек тегі ғана жатады. Мысалы: {|class="wikitable" !көп.т тұрпаты және аты !Септік !Жекеше түр !Көпше түр |- |rowspan=2|«Дөң»<br />әлсіз |Номинатив<br />(Атау) |''cnoc'' [кнок] |''cnoic'' [кнокь] |- |Генитив<br />(Ілік) |''cnoic'' |''cnoc'' |- |rowspan=2|«қалам»<br />әлсіз |Номинатив |''peann'' [пян] |''pinn'' [пин] |- |Генитив |''pinn'' |''peann'' |- |rowspan=2|«құқық»<br />қосымшасы бар әлсіз |Номинатив |''ceart'' [кярт] |''cearta'' [кярта] |- |Генитив |''cirt'' [кирть] |''ceart'' |- |rowspan=2|«әлем»<br />''-ta''* күшті |Номинатив |''saol'' [сыл] |rowspan=2|''saolta'' [сылта] |- |Генитив |''saoil'' [сыль] |- |rowspan=2|«қабырға»<br />''-tha'' күшті |Номинатив |''múr'' [мур] |rowspan=2|''múrtha'' <nowiki>[му:ра]</nowiki> |- |Генитив |''múir'' <nowiki>[му:рь]</nowiki> |- |rowspan=2|«қыс»<br />-ach/-í күшті |Номинатив |''geimhreadh'' [гевря] |rowspan=2|''geimhrí'' [гевьрий] |- |Генитив |''geimhridh'' [геври] |- |rowspan=2|«өлім» |Номинатив |''bás'' <nowiki>[ба:с]</nowiki> |rowspan=2|''básanna'' <nowiki>[ба:сана]</nowiki> |- |Генитив |''báis'' <nowiki>[ба:щ, ба:сь]</nowiki> |} *Осы кіші тұрпаттың барлық атауларының түбірінде ұзын дауысты немесе дифтонг бар және ''l'' немесе ''n'' әрпімен аяқталады. ===== II септік ===== II септікке (''-а'' және ''-i'' көне ирланд тілінің негіздерінен басталады) тек дауыссыз жекеше түрдің атау септігіне аяқталатын және көбінесе соңғы дауыссызды (егер жіңішкермеген болса) жіңішкелеу арқылы ''-е'' қосымшсын қосып, көпше түрдің ілік септігі құрайтын анатық тектерді қамтиды. ''-ach (-each)'' аяқталатын осы септіктің зат есімдері ''-ch'' қосымшасының орнын басатын ''-aí (resp. -í)'' қосымшалары арқылы аяқталатын жекеше түрдің ілік септігін құрайды. Бұл септікте күшті және әлсіз көпшесі бар атаулар кездеседі. Еркек текке бұл септіктен тек қана есімдер ''im'' «май»; ''sliabh'' «тау»; ''teach'' «үй» жатады. {|class="wikitable" !Имя и тип мн. ч. !Падеж !Единственное число !Множественное число |- |rowspan=2|«бәтіңке»<br />''-a'' әлсіз |Номинатив |''bróg'' <nowiki>[бро:г]</nowiki> |''bróga'' <nowiki>[бро:га]</nowiki> |- |Генитив |''bróige'' <nowiki>[бро:ге]</nowiki> |''bróg'' <nowiki>[бро:г]</nowiki> |- |rowspan=2|«жаңбыр»<br />''-(a)í'' әлсіз |Номинатив |''báisteach'' <nowiki>[ба:щтях]</nowiki> |''báisteacha'' <nowiki>[ба:щтяха]</nowiki> |- |Генитив |''báistí'' <nowiki>[ба:щтий], [ба:щчий]</nowiki> |''báisteach'' <nowiki>[ба:щтях]</nowiki> |- |rowspan=2|«орын»<br />''-eanna''* күшті |Номинатив |''áit'' <nowiki>[а:ть]</nowiki> |rowspan=2|''áiteanna'' <nowiki>[а:тяна]</nowiki> |- |Генитив |áite <nowiki>[а:те]</nowiki> |- |rowspan=2|«уақыт, ауа-райы»<br />''-í''** күшті |Номинатив |''aimsir'' [амьширь] |rowspan=2|''aimsirí'' [амьширий] |- |Генитив |aimsire [амьщире] |- |rowspan=2|«тамыр»<br />''-(e)acha'' күшті |Номинатив |''fréamh'' [фре:ў] |rowspan=2|''fréamhacha'' [фре:ўаха] |- |Генитив |''fréimhe'' <nowiki>[фре:ве]</nowiki> |- |rowspan=2|«жер»<br />''-t(h)a, -te'' күшті |Номинатив |''tír'' <nowiki>[ти:рь], [чи:рь]</nowiki> |rowspan=2|''tíortha'' <nowiki>[ти:ра], [чи:ра]</nowiki> |- |Генитив |''tíre'' <nowiki>[ти:ре], [чи:ре]</nowiki> |} <nowiki>*</nowiki> Осы типтегі барлық атаулар бір буынды және жіңішкерген дауыссызбен аяқталады. <nowiki>**</nowiki> Осы типтегі барлық атаулар көп буынды болып табылады және қысаң дауыссызбен аяқталады. Осы септіктің бірнеше атауларында көпше түрдің ілік септігі арнайы формалары(мысалы, ''binn'' «тау шыңы» - ''beann'', немесе ''deoir'' «көз жасы» - ''deor''), сонымен қатар күшті көпше түрдің арнайы формалары бар (scian «пышақ», ''sceana''; ''obair'' «жұмыс», ''oibreacha'' және т.б.). Сонымен қатар, ''bos'' «алақан» зат есімдерде бар; ''bróg'' «бәтіңке»; ''cluas'' «құлақ»; ''cos'' «аяқ» және ''lámh'' «қол» - мәтінде 2-ге және көмекші сөзге аяқталып, dhá «екі» сан есімінде қолданылатын, соңғы дауыссызы жіңішкерген ''(bois, bróig, cluais, cois, láimh)'' ерекше формалары бар (бұлар - ежелгі барыс септігінің қалдықтары). Колмогоров—Успенский ережесіне сәйкес бұл нысандарды бөлек септік (және саны жағынан) деп қарастырған жөн, бірақ бұл дәстүрлі түрде қабылданбайды. Ұқсас формалар екінші буынның барлық сөздері үшін ашық дауыссызда бар. ===== III септік ===== III септікке (көне ирландиялық негіздер ''-u'') ''-а'' жалғау мен соңғы дауыссызды жуандау (егер ол жіңішкерген болса) арқылы жекеше түрдің ілік септігін құрып және дауыссызға аяқталатын зат есімнің екі тегі жатады. Осы қатардағы барлық дерлік атаулардың көпше түрі күшті. Бұл септіктің маңызды тармағы - көсемнің есімдерін білдіретін - тұлға атауларын білдіретін ''-aeir, -éir, -eoir, -óir, -úir'' аталық тектің атаулары (олардың барлығында күшті ''-i'' көпше бар). {|class="wikitable" !Атауы және көп.т. тұрпаты !Септік !Жекеше түр !Көпше түр |- |rowspan=2|«актёр»<br />тұлға атауы<br />күшті ''-í'' |Номинатив |''aisteoir'' [ашьтёрь] |rowspan=2|''aisteoirí'' [ашьтёрий] |- |Генитив |''aisteora'' [ащтёра] |- |rowspan=2|«қарғыс»<br />''nomina abstracta'' на ''-cht''<br />күшті ''-aí''* |Номинатив |''mallacht'' [малахт] |rowspan=2|''mallachtaí'' [малахтый] |- |Генитив |''mallachta'' [малахта] |- |rowspan=2|«диалект»<br />күшті ''-í'' |Номинатив |''canúint'' <nowiki>[кану:ньть]</nowiki> |rowspan=2|''canúintí'' <nowiki>[кану:ньтий]</nowiki> |- |Генитив |canúna** <nowiki>[кану:на]</nowiki> |- |rowspan=2|«шайқас»<br />күшті ''-anna, -aí''*** |Номинатив |''cath'' [каh] |rowspan=2|''cathanna'' [каhана] |- |Генитив |''catha'' [каhа] |} <nowiki>*</nowiki> Бұл қатардағы барлық есімдер аналық тек. <nowiki>**</nowiki>''NB'' ''-t''-ға үнемі түсіп қалады. <nowiki>***</nowiki> Бұл қатардағы барлық атаулар бір буынды, жіңішкермеген дауыссыздармен аяқталады және аталық текке жатады. Сондай-ақ, бұл қатарда бірнеше кіші тармақтар бар, атап айтқанда, жекеше түрдің ілік септігінен көпше түрді (мысалы, cuid «бөлшек», ілік сеп. - coda, көп. т. - codanna) және басқа жұрнақтар арқылы құралатын көпше түрдің бірнеше атаулары құрайтын атаулар. ===== IV септік ===== IV септікке (көне ирланд тілі негіздері -io және -iā дейін) екі тек атаулар жатады. Бұған дауыстымен аяқталатын есімдердің көпшілігі кіреді, -ín жұрнағы арқылы құралған атаулар (олардың барлығы дерлік аталық тек) және кейбір дауыссыз аталық текті есімдер. IV септікте номинатив пен генитатив жекешеде де, көпше түрде де айырмашылығы жоқ: тек екі құрылысы ғана ерекшеленеді. {|class="wikitable" !Атауы және көп.т. тұрпаты !Септік !Жекеше түр !Көпше түр |- |rowspan=2|«сыйлық»<br />күшті ''-í'' |Номинатив |rowspan=2|''féirín'' <nowiki>[фе:ри:нь]</nowiki> |rowspan=2|''féiríní'' <nowiki>[фе:ри:ний]</nowiki> |- |Генитив |- |rowspan=2|«қабырға»<br />күшті ''-(a)í'' |Номинатив |rowspan=2|''balla'' [бала] |rowspan=2|''ballaí'' [балый] |- |Генитив |- |rowspan=2|«қала»<br />күшті ''-te''* |Номинатив |rowspan=2|''baile'' [бале] |rowspan=2|''bailte'' [бальте], [бальче] |- |Генитив |- |rowspan=2|«заң»<br />күшті ''-the''** |Номинатив |rowspan=2|''dlí'' [длий] |rowspan=2|''dlíthe'' <nowiki>[дли:hе]</nowiki> |- |Генитив |- |rowspan=2|«жаңғақ»<br />күшті ''-nna'' |Номинатив |rowspan=2|''cnó'' [кно:] |rowspan=2|''cnónna'' <nowiki>[кно:на]</nowiki> |- |Генитив |- |rowspan=2|«автобус»<br />күшті ''-anna'' |Номинатив |rowspan=2|''bus'' [бус] |rowspan=2|''busanna'' [бусана] |- |Генитив |- |rowspan=2|«сиыр»<br />әлсіз ''-a'' |Номинатив |rowspan=2|''bó'' [бо:] |''ba'' [ба] |- |Генитив |''bó'' [бо:] |} <nowiki>*</nowiki> Бұған ''-le'', ''-ne'' аяқталғанжекеше түрдің атаулары кіреді; көпше түрі құралғанда, дауысты жалғау түсіп қалады. <nowiki>**</nowiki> Бұл атаулар көпше түрде ''-(a)í'', ''-aoi'', ''-é'' әріптерімен аяқталуы мүмкін. ===== V септік ===== V септік көне ирландық консонант негіздеріне - ең алдымен тіл алды, бірақ ''-n, -nt'' негіздеріненде басталады. Бұл септіктің барлық дерлік атаулар аналық текке ие және жіңішкерген сонант немесе дауыстымен аяқталады. Атаулардың жекеше түрдің ілік септікгі ''-(е)ach'' жұрнақтарын қосу арқылы жасалады (яғни, соңғы дауыссыздың жуандауымен немесе онсыз), ал дауыстылар ''-n'' немесе ''-d'' қосу арқылы жасалады. Бұл тұрпаттың барлық дерлік атауларда күшті көптік жалғауы бар. Барыс септік пен dhá формалары ілік септік соңғы дауыссыздың жіңішкеруі арқылы жасалады. {|class="wikitable" !Көп.т тұрпаты және аты !Септік !Жекеше түр !Көпше түр |- |rowspan=2|«сыра»<br />күшті ''-(e)acha'' |Номинатив |''beoir'' [бёрь] |rowspan=2|''beoracha'' [бёраха] |- |Генитив |''beorach'' [бёрах] |- |rowspan=2|«әке»<br />күшті ''-eacha''* |Номинатив |''athair'' [аhарь] |rowspan=2|''aithreacha'' [айряха] |- |Генитив |''athar'' [аhар] |- |rowspan=2|«көрші»<br />күшті ''-a''** |Номинатив |''comharsa'' <nowiki>[ко:рса]</nowiki> |rowspan=2|''comharsana'' <nowiki>[ко:рсана]</nowiki> |- |Генитив |''comharsan'' <nowiki>[ко:рсан]</nowiki> |- |rowspan=2|«жиырма»<br />күшті ''-í'' |Номинатив |''fiche'' [фихе] |rowspan=2|''fichidí'' [фихидий] |- |Генитив |''fichead'' [фихяд] |} <nowiki>*</nowiki> ''NB'': жекеше түрдің ілік септікгі жұрнақсыз соңғы дауыссыздың жуандауы арқылы қалыптасады. <nowiki>**</nowiki> Жалғау жекеше түрдің ілік септігі формасына қосылады. Осы септікке дәстүрлі түрде бірнеше ерекше атаулар қатысты болады, мысалы, cara «дос» (і. сеп - carad, көп. т. - cairde), Nollaig «Рождество» (і. сеп. - Nollag, көп. т. - Nollaigí) және тағы басқалар. * Кейбір атаулар «бұрыс» деп саналады. Олар кестеде көрсетілген {|class="wikitable" !Атау !Септік !Жекеше түр !Көпше түр |- |rowspan=3|«әйел» |Номинатив |''bean'' [бян] |''mná'' [мна:], [мно:] |- |Генитив |''mná'' [мна:], [мно:] |''ban'' [бан] |- |Датив |''mnaoi'' [мны] |''mnaoibh'' [мнывь] |- |rowspan=3|«әпке-сіңілі» |Номинатив |''deirfiúr'' <nowiki>[дерьфю:р]</nowiki> |rowspan=2|''deirfiúracha'' <nowiki>[дерьфю:раха]</nowiki> |- |Генитив |''deirféar'' <nowiki>[дерьфе:р]</nowiki> |- |Датив |''deirfír'' |- |rowspan=2|«төсек» |Номинатив |''leaba'' [ляба] |rowspan=2|''leapacha'' [ляпаха] |- |Генитив |''leapa'' [ляпа] |- |rowspan=2|«ай» |Номинатив |''mí'' /mʲiː/ |rowspan=2|''míonna'' <nowiki>[ˈmʲiːn̪ˠə]</nowiki> |- |Генитив |''míosa'' <nowiki>[ˈmʲiːsˠə]</nowiki> |- |rowspan=2|«қарындас» |Номинатив |''siúr'' <nowiki>/ʃuːɾˠ/</nowiki> |rowspan=2|''siúracha'' [ʃuːɾˠəxə] |- |Генитив |''siúrach'' <nowiki>[ʃuːɾˠəx]</nowiki> |- |rowspan=2|«жер» |Номинатив |''talamh'' [талав] |rowspan=2|''tailte'' [тальте], [тальче] |- |Генитив |''talamh'' [талав]<br />''talún'' <nowiki>[талу:н]</nowiki> |- |rowspan=2|«жүн» |Номинатив |''olann'' [олан] | |- |Генитив |''olla'' [ола] | |- |rowspan=2|«Құдай» |Номинатив |''Dia'' [диа] |rowspan=2|''déithe'' [дейе] |- |Генитив |''Dé'' [де:] |- |rowspan=2|«күн» |Номинатив |''lá'' [ла:], [ло:] |rowspan=2|''laethanta'' [лэанта] |- |Генитив |''lae'' [лэ] |} Сонымен қатар, көптеген етістік атаулар тұрақсыз септеледі (бірақ сонымен бірге олар бес септіктің біреуіне сілтей алады). ==== Сын есім ==== Ирланд тіліндегі сын есім предикативті (баяндауыштың атаулы бөлігі ретінде) және атрибуттық (зат есімге тәуелді) түрінде де кездеседі. Предикативті қолданыста сын есімдер бастауышпен қиылыспайды; атрибутивтік қолданыста тек, түр және септікпен қиылысады (егер сын есімнің алдында тікелей үстеу болмаса). Көпше түрде сын есімдер текке қарай ерекшеленбейді. Жекеше түрдің атау септігінде аталық тек пен аналық тек мутациямен ғана ерекшеленеді (жекеше түрдегі аналық тегінің есімдерінен соң сын есімдер аспирацияға душар болады). Сын есімдердің көпшілігінің септелуі зат есімдердің септелуіне сәйкес келеді. Сын есімдердің мынадай кластар бар: {| class="wikitable" !Сын есім класы !Жек. түр. атау сеп. жалғауы !Жек. түр. ата. тек. ілік сеп. жалғауы !Жек. түр. ана. тек. ілік сеп. жалғауы !Көп. түр. жалғауы |- |I/II септік |Дауыссыз |Жіңішке дауыссыз |Жіңішке дауыссыз + ''-e'' |''-''(''a'') |- |III септік |Жіңішке дауыссыз |Жіңішке дауыссыз |Жуан дауыссыз + ''-a'' |''-''(''a'') |- |IV септік |colspan=4 align=center|Дауысты |} Сонымен қатар, бұл сұлбаға сәйкес келмейтін бірнеше кішігірім түрлер бөлінеді. Атау септіктегі - (а) жалғауы әрдайым көпше түрде қолданылады. Егер анықталатын зат есімнің күшті көпше түрі болса, онда ілік септікте -а қолданылады (яғни, сын есімде де сондай күшті көпше түр бар), егер зат есімнің әлсіз көпше түрі болса, онда -а қосылмайды: na bhfear óg «жас жігіттер», бірақ na gcailiní óga «жас қыздар». Сын есімнің вокативі әрқашан номинативпен сәйкес келеді, жекеше түрдің аталық тектің I/II септігін қоспағанда, бұл жерде генитивке сәйкес келеді. Сын есімнің тоғыз негізгі септік түрлері кестеде көрсетілген (алғашқы мутацияны есептемегенде). {| class="wikitable" !Жек. түр. номинативі !Жек. түр. ата. тек генитиві !Жек. түр. ана. тек генитиві !Көп. түр. номинативі !Ескерту |- |''ard'' «биік» |''aird'' |''airde'' |''arda'' |rowspan=4|I/II септік |- |''aireach'' «сақ» |''airigh'' |''airí'' |''aireacha'' |- |''iontach'' «сұлу» |''iontaigh'' |''iontaí'' |''iontacha'' |- |''misniúil'' «батыл» |''misniúil'' |''misniúla'' |''misniúla'' |- |''fionn'' «жарқын» |''fionn'' |''finne'' |''fionna'' |Бәрі бір буынды, ''-ll'', ''-nn''*, ''-ch(t)'' аяқталады. |- |''séimh'' «жұмсақ» |''séimh'' |''séimhe'' |''séimhe'' |''-úil'' суффикс пен ''-ir'' аяқталатын бірнеше сөздерден басқа, көпшілігі қысаң дауыссызбен аяқталады. |- |''fuíoch'' «мол» |''fuíoch'' |''fuíthí'' |''fuíocha'' |''-íoch'' аяқталатын барлық сын есімдер. |- |''sóch'' «бақытты» |''sóch'' |''sóiche'' |''sócha'' |Созылыңқы дауысты + ''ch'' аяқталатын барлық сын есімдер. |- |colspan=4 align=center|''rua'' «қызыл» |III септік |} <nowiki>*</nowiki> ''dall'' «соқыр», ''donn'' «қоңырдан» басқа. Кейбір сын есімдердің арнайы формалары бар, мысалы, ''gearr'' «қысқа», жек. түр. ана. тек, ілік сеп. - ''giorra''; немесе ''te'' «ыстық» көп. түр - ''teo''. Екі буынды сын есімнің екінші буынындағы қысқа дауысты (өте сирек ұзын) дауысты жалғаудың алдында түсіп қалуы мүмкін: ''uasal'' «мәртебелі», көп. түр - ''uaisle''; ''tirim'' «құрғақ», көп. түр - ''tiorma''. Ирланд тілінде сын есімнің салыстырмалы шырай ғана морфологиялық тұрғыдан өрнектеледі, ал асырмалы аналитикалық жолмен көрінеді (# Синтаксисті қараңыз). Әдетте салыстырмалы шырайдың форма аналық тек жекеше түрдің ілік септігіне сәйкес келеді: ''bán'' «ақ» — ''báine'' «ағырақ»; ''gearr'' «қысқа» — ''giorra'' «қысқағырақ». Сонымен қатар, ирланд тілінде салыстырмалы шырайдағы көптеген тұрақты емес формалар бар, мысалы, ''beag'' «аз» — ''lú'' «азырақ»; ''furasta'' «оңай» — ''fusa'' «оңайрақ» және т.б. Салыстырмалы шырайдың бұрыс түрлерінің тізімі: {| class="wikitable" ! Жай шырай || Салыстырмалы шырай || Мағынасы |- | ''{{lang|ga|beag}}'' || ''{{lang|ga|lú}}'' || «кішкентай» |- | ''{{lang|ga|breá}}'' || ''{{lang|ga|breátha}}'' || «сұлу» |- | ''{{lang|ga|dócha}}'' || ''{{lang|ga|dóichí}}'' || «ықтимал» |- | ''{{lang|ga|fada}}'' || ''{{lang|ga|sia}}'' || «ұзын»* |- | ''{{lang|ga|fogas}}'' || ''{{lang|ga|foisce}}'' || «жақын» |- | ''{{lang|ga|furasta}}'' || ''{{lang|ga|fusa}}'' || «жеңіл» |- | ''{{lang|ga|iomaí}}'' || ''{{lang|ga|lia}}'' || «үлкен, көп» |- | ''{{lang|ga|ionúin}}'' || ''{{lang|ga|ansa}}'' || «сүйікті, қымбат» |- | ''{{lang|ga|maith}}'' || ''{{lang|ga|fearr}}'' || «жақсы» |- | ''{{lang|ga|olc}}'' || ''{{lang|ga|measa}}'' || «жаман» |- | ''{{lang|ga|te}}'' || ''{{lang|ga|teo}}'' || «ыстық» |- | ''{{lang|ga|tréan}}'' || {{lang|ga|treise}}'' || «мықты»* |- | ''{{lang|ga|mór}}'' || ''{{lang|ga|mó}}'' || «үлкен» |} <nowiki>*</nowiki> ''fada'' және ''tréan'' тұрақты формалары да бар: ''faide'' және ''tréine''. ==== Етістік ==== Етістіктің аналитикалық және синтетикалық формаларының әр түрлі қолданылуы келесі парадигмаларда оңай танылады. Соңғы дыбысы жіңішке (жұмсартылған) '''1-қатар''' етістігі (бір буынды түбір): ''bris'' «сындыру». {| class="wikitable" | ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ ! style="background-color:#FFDEAD;" | Келер шақ ! style="background-color:#FFDEAD;" | Претерит ! style="background-color:#FFDEAD;" | Имперфект ! style="background-color:#FFDEAD;" | Кондиционал ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ конъюк. ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ конъюк. |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 1 ж. жек. т. | ''brisim'' | ''brisfidh mé/brisfead'' | ''bhris mé'' | ''bhrisinn'' | ''bhrisfinn'' | ''go mbrise mé'' | ''dá mbrisinn'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 2 ж. жек. т. | ''briseann tú'' | ''brisfidh tú'' | ''bhris tú'' | ''bhristeá'' | ''bhrisfeá'' | ''go mbrise tú'' | ''dá mbristeá'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 3 ж. жек. т. | ''briseann sé/sí'' | ''brisfidh sé/sí'' | ''bhris sé/sí'' | ''bhriseadh sé/sí'' | ''bhrisfeadh sé/sí'' | ''go mbrise sé/sí'' | ''dá mbriseadh sé/sí'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 1 ж. көп. т. | ''brisimid'' | ''brisfimid'' | ''bhriseamar'' | ''bhrisimis'' | ''bhrisfimis'' | ''go mbrisimid'' | ''dá mbrisimis'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 2 ж. көп. т. | ''briseann sibh'' | ''brisfidh sibh'' | ''bhris sibh'' | ''bhriseadh sibh'' | ''bhrisfeadh sibh'' | ''go mbrise sibh'' | ''dá mbriseadh sibh'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 3 ж. көп. т. | ''briseann siad'' | ''brisfidh siad'' | ''bhriseadar'' | ''bhrisidís'' | ''bhrisfidís'' | ''go mbrise siad'' | ''dá mbrisidís'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | жақсыз | ''bristear'' | ''brisfear'' | ''briseadh'' | ''bhristí'' | ''bhrisfí'' | ''bristear'' | ''bristí'' |- |} Соңғы дыбысы жіңішкеленбеген (жұмсартылмаған) '''2-қатар''' етістігі (көп буынды түбір): ''ceannaigh'' «сатып алу». {| class="wikitable" | ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ ! style="background-color:#FFDEAD;" | Келер шақ ! style="background-color:#FFDEAD;" | Претерит ! style="background-color:#FFDEAD;" | Имперфект ! style="background-color:#FFDEAD;" | Кондиционал ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ конъюк. ! style="background-color:#FFDEAD;" | Осы шақ конъюк. |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 1 ж. жек. т. | ''ceannaím'' | ''ceannóidh mé/ceannód'' | ''cheannaigh mé'' | ''cheannaínn'' | ''cheannóinn'' | ''ceannaí mé'' | ''ceannaínn'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 2 ж. жек. т. | ''ceannaíonn tú'' | ''ceannóidh tú'' | ''cheannaigh tú'' | ''cheannaíteá'' | ''cheannófá'' | ''ceannaí tú'' | ''ceannaíteá'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 3 ж. жек. т. | ''ceannaíonn sé/sí'' | ''ceannóidh sé/sí'' | ''cheannaigh sé/sí'' | ''cheannaíodh sé/sí'' | ''cheannódh sé/sí'' | ''ceannaí sé/sí'' | ''ceannaíodh sé/sí'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 1 ж. көп. т. | ''ceannaímid'' | ''ceannóimid'' | ''cheannaíomar'' | ''cheannaímis'' | ''cheannóimis'' | ''ceannaímid'' | ''ceannaímis'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 2 ж. көп. т. | ''ceannaíonn sibh'' | ''ceannóidh sibh'' | ''cheannaigh sibh'' | ''cheannaíodh sibh'' | ''cheannódh sibh'' | ''ceannaí sibh'' | ''ceannaíodh sibh'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | 3 ж. көп. т. | ''ceannaíonn siad'' | ''ceannóidh siad'' | ''cheannaigh siad/cheannadar'' | ''cheannaídís'' | ''cheannóidís'' | ''ceannaí siad'' | ''ceannaídís'' |- ! style="background-color:#FFDEAD;" | жақсыз | ''ceannaítear'' | ''ceannófar'' | ''ceannaíodh'' | ''cheannaítí'' | ''cheannóifí'' | ''ceannaítear'' | ''ceannaítí'' |- |} Ирландық тілдің етістігінде инфинитив жоқ; оның орнына арнайы ережелерге сәйкес септелетін етістікті есімдер бар. :{{lang|ga|D'iarr sé orm ''imeacht''.}} «Ол менің кетуімді сұрады». :{{lang|ga|B'fhearr liom ''fanacht''.}} «Мен қаламын». Перфект және плюсквамперфект екі күрделі көмекші сөздердің кез-келгенімен: tar éis немесе i ndiaidh және етістікті есіммен жасалуы мүмкін. :{{lang|ga|Tá sí ''tar éis baint'' an fhéir.}} «Ол (жаңа ғана) шөп шапты». (ирланыдық ағылшында — ''She is after cutting the grass''). :{{lang|ga|Bhí sé ''i ndiaidh ní'' na gcupán.}} «Ол (жаңа ғана) тостағандарды жуды (баяғыда)». (ирланыдық ағылшында — ''He was after washing the cups''). == Ескертпе == [[Санат:Ирланд тілі]] [[Санат:Ирландия тілдері]] 4pmvfnusumepufrpvi39utmcv5zinbn Қарғалы шатқалы 0 640019 3595304 3588980 2026-04-29T11:51:28Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595304 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> == Сипаттамасы == '''Қарғалы''' ауылынан алыс емес жерде (Фабричное) [[Ұзынқарғалы|Ұзын Қарғалы]] деген шатқал [[Тянь-Шань]] [[Іле Алатауы|Іле Алатауының]] батыс бөлігінде орналасқан. Шатқалдың жотасы [[Қастек]] шатқалына өтеді. Шатқалдың ландшафты әртүрлі таулы ландшафт басым болады<ref>https://massaget.kz/layfstayl/bilim/gumanitarly-ylymdar/196/</ref>. Шатқалдың төменгі аймағында өрік, бөріқарақат, жабайы раушан және тікенді бұталар өседі. Шатқалда 3 сарқырама және мұзды-тасты белгісіз шың бар. Алғашқы сарқырама, оның саласы — [[Шымбұлақ|Кіші Шымбұлақ]], 1400 метр биіктікте орналасқан. Екінші сарқырама - [[Шымбұлақ|Үлкен Шымбұлақ]] 1450 метр биіктікте, үш шатқалы сарқыраманың ең биік, қол жетімді және терең сарқырамасы. Үшінші сарқырама 1700 метр биіктікте орналасқан. Атаусыз шың үш шыңнан тұрады. Оның биіктігі 460 метрге жетеді. Солтүстікте шыңы 400 метр тік қабырғалармен бұзылады. Шың - шатқалдың ең биік нүктесі. == Көздері == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} 1k218cmuvrlpnspz3rzjg23hm4rbzic Бутаковка шатқалы 0 640030 3595307 3588991 2026-04-29T11:53:17Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595307 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі - 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак "сучок". Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы - [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} s815flhn4ke6q3ydnuj085e33l3zenn 3595309 3595307 2026-04-29T11:53:44Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595309 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі — 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак "сучок". Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы - [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} dv08g0tfhnaxxpm7wms0vc3wghcmzn4 3595311 3595309 2026-04-29T11:54:26Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595311 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі — 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак «сучок». Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы - [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} meq60p5sqxgm74p95g4jgns7ktxhl46 3595314 3595311 2026-04-29T11:55:28Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595314 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бутаковка шатқалы''' — қазақ тілінен «Бутаковка» «бұтақ» сөзінен аударылады. Бутаковка шатқалында екі шағын сарқырама – төменгі (Үлкен) және жоғарғы орналасқан. Жоғарғы сарқырама теңіз деңгейінен 2470 метр биіктікте. Жоғарғы сарқыраманың биіктігі 20 метр. Төменгі сарқыраманың биіктігі — 30 метр. Ол жоғары сарқырамамен салыстырғанда күшті және көркем. [[Сурет:Butakovka Waterfall - panoramio.jpg|нобай]] == Сипаттамасы == Жергілікті рельеф 20 миллион жыл бұрын [[Тянь-Шань]] пайда болған дәуірде қалыптасты. Бутаковка шатқалы Іле Алатауы жотасының солтүстік беткейінде орналасқан. [[Кіші Алматы]] және [[Талғар|Сол Талғар]] бассейнінің су айырығында. ХІХ ғасырдағы онда Жетісудың бірінші [[губернатор]]ы [[Герасим Алексеевич Колпаковский|Г.А. Колпаковский]] саяжай болды. Шатқалдың атауын алды деген болжам бар казак қарауыл бастығының тегі бойынша 1860 жылдары орманды кесуден қорғау үшін шатқалы. Сібірден қоныс аударушылар. Қазақ шығу тегі жоққа шығарылмаған елді мекеннің атауы: бутак «сучок». Шын мәнінде өзен Бутаковка [[Кіші Алматы]]ның оң ағыны болып табылады. Бұл аудан ерекше және әдемі, ал шатқалдың өзі үшін тамаша орын қысқа және ұзын жаяу жорықтардың басталуы. Осыдан жетуге болады Кімасар жотасы [[Медеу]] мен өзен алқабына оралу Сол [[Талғар]]. Басты бет көрнекті орындар Бутаковка шатқалы — [[Сарқырама|сарқырамалар]]. Олардың екеуі: төменгі, биіктігі 15 метр, ең танымал туристер арасында. Екінші аз төменгі сарқырама және орналасқан шатқалдың жоғарғы бөлігі екі километр қашықтықта. Онда дыбыстар сарқырамалардың ағатын ленталары әдемі құстар әнін естуге болады. Шатқалдың өсімдік әлемі бай және алуан түрлі ол Тянь-Шань шырыны, Көктерегі, шетен және барбарис өседі. Шатқалдың көркем түрлері, таза ауа, жазғы ыстық салқын күн. == Орналасқан жері == [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле-Алатау МҰТП]] [[Медеу]] филиалында орналасқан. 1996 жылы Бутаковка Иле заңды иелігіне өтті [[Іле Алатауы ұлттық паркі|Іле - Алатау мемлекеттік табиғи паркі]]. Шатқалдың аумағы, 5000 гектар жерді алып жатыр, оны бес инспектор күзетеді.<ref>http://www.ile-alatau.kz {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }}</ref> Бар қолайлы акустикалық орта (тыныштық, әуенді дыбыстар) табиғатта). Ұсынылатын қабылдау кезеңдері: мамыр – қазан. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://kz.zhetysu.travel Алматы облысы туризмінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200503224243/http://kz.zhetysu.travel/ |date=2020-05-03 }} * [https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ Алматы облысы туризм басқармасының ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200423233557/https://zhetysu.gov.kz/ru/content/turizm/ |date=2020-04-23 }} * [http://www.ile-alatau.kz Іле - Алатау ұлттық табиғи паркінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220406051400/http://www.ile-alatau.kz/ |date=2022-04-06 }} 5pxn4crzk2h7xc3695eq7d4xp1tq0xf «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы 0 640063 3595301 3589006 2026-04-29T11:46:15Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595301 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Монумент | атауы = «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапкандар» мемориалы | Суреті = | Сурет ені = | сурет атауы = | карта_атауы = | карта = | map_relief = | relief = | map_alt = | координаттары = | map_dot_белгі = | карта_мәтіні = | карта_сипаттамасы = | карта_өлшемі = | карта_суреті = | карта_ені = | орналасуы = [[Қазақстан]], [[Қостанай]] | жоба авторы = | құрушы = Леонид және Муза Белоусовтар | түрі = Мемориал | материал = | ұзындығы = | ені = | биіктігі = 7,4 метр | салмағы = | келушілер_саны = | келушілер_жылы = | басталуы = | complete = | open = 1968 жыл | dedicated = | салтанат = | restore = | арналуы = | демонтаж = }} '''«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы''' — [[1968 жыл|1968]] жылы [[Жеңіс саябағы]]нда [[Ұлы Отан соғысы]]нда қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш-мемориал салтанатты түрде ашылды. Оны жергілікті мүсіншілер Леонид Прокопьевич пен Муза Александровна Белоусовтар сомдады. Сол күні Мәңгілік алау жағылды. == Сипаттамасы == «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы — төмен түсірілген оң қолында автомат, сол қолындағы лавр бұтағын жоғары көтерген жауынгердің асқақ бейнесін көрсетеді. Лавр жеңіс пен татулықтың, демек, соғыстың аяқталғанының нышаны. Мүсіннің жалпы биіктігі – 7 м. 40 см. Мүсін жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісі, дюралюминийден жасалып, гранит тақталармен қапталған үш сатылы тұғырға орнатылған. Жауынгер мүсінінің артқы жағында соғыста қаза тапқан қостанайлық жауынгерлердің аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған мемориалды қабырға (ұзыңдығы -18 м, ені - 5 м) орналасқан. Жеңімпаз жауынгер мүсінінің алдында мәңгілік алау орналасқан. Тұғырбет тікбұрышты, екі сатылы, тас төселген.<ref>https://kraeved-kst.kz/ru/pamyatniki-mestnogo-znacheniya/o-regione/pamiatniki-istorii-i-kultury-goroda-kostanaia-mestnogo-znacheniia/memorial-pogibshim-v-gody-velikoi-otechestvennoi-voiny.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601025419/https://kraeved-kst.kz/ru/pamyatniki-mestnogo-znacheniya/o-regione/pamiatniki-istorii-i-kultury-goroda-kostanaia-mestnogo-znacheniia/memorial-pogibshim-v-gody-velikoi-otechestvennoi-voiny.html |date=2023-06-01 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Ескерткіштер]] 5vjipgzyjruxw0a804e2m7f5cqdpyga 3595312 3595301 2026-04-29T11:54:56Z 1nter pares 146705 3595312 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Монумент | атауы = «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапкандар» мемориалы | Суреті = | Сурет ені = | сурет атауы = | карта_атауы = | карта = | map_relief = | relief = | map_alt = | координаттары = | map_dot_белгі = | карта_мәтіні = | карта_сипаттамасы = | карта_өлшемі = | карта_суреті = | карта_ені = | орналасуы = [[Қостанай]]<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | жоба авторы = | құрушы = Леонид және Муза Белоусовтар | түрі = Мемориал | материал = | ұзындығы = | ені = | биіктігі = 7,4 метр | салмағы = | келушілер_саны = | келушілер_жылы = | басталуы = | complete = | open = 1968 жыл | dedicated = | салтанат = | restore = | арналуы = | демонтаж = }} '''«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы''' — [[1968 жыл]]ы [[Жеңіс саябағы]]нда [[Ұлы Отан соғысы]]нда қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш-мемориал салтанатты түрде ашылды. Оны жергілікті мүсіншілер Леонид Прокопьевич пен Муза Александровна Белоусовтар сомдады. Сол күні Мәңгілік алау жағылды. == Сипаттамасы == «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы — төмен түсірілген оң қолында автомат, сол қолындағы лавр бұтағын жоғары көтерген жауынгердің асқақ бейнесін көрсетеді. Лавр жеңіс пен татулықтың, демек, соғыстың аяқталғанының нышаны. Мүсіннің жалпы биіктігі – 7 м. 40 см. Мүсін жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісі, дюралюминийден жасалып, гранит тақталармен қапталған үш сатылы тұғырға орнатылған. Жауынгер мүсінінің артқы жағында соғыста қаза тапқан қостанайлық жауынгерлердің аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған мемориалды қабырға (ұзыңдығы – 18 м, ені – 5 м) орналасқан. Жеңімпаз жауынгер мүсінінің алдында мәңгілік алау орналасқан. Тұғырбет тікбұрышты, екі сатылы, тас төселген.<ref>https://kraeved-kst.kz/ru/pamyatniki-mestnogo-znacheniya/o-regione/pamiatniki-istorii-i-kultury-goroda-kostanaia-mestnogo-znacheniia/memorial-pogibshim-v-gody-velikoi-otechestvennoi-voiny.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230601025419/https://kraeved-kst.kz/ru/pamyatniki-mestnogo-znacheniya/o-regione/pamiatniki-istorii-i-kultury-goroda-kostanaia-mestnogo-znacheniia/memorial-pogibshim-v-gody-velikoi-otechestvennoi-voiny.html |date=2023-06-01 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Ескерткіштер]] mcsparkj459lpf7nlzgeozy1taenno2 3595321 3595312 2026-04-29T11:58:52Z 1nter pares 146705 /* Сипаттамасы */ 3595321 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Монумент | атауы = «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапкандар» мемориалы | Суреті = | Сурет ені = | сурет атауы = | карта_атауы = | карта = | map_relief = | relief = | map_alt = | координаттары = | map_dot_белгі = | карта_мәтіні = | карта_сипаттамасы = | карта_өлшемі = | карта_суреті = | карта_ені = | орналасуы = [[Қостанай]]<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | жоба авторы = | құрушы = Леонид және Муза Белоусовтар | түрі = Мемориал | материал = | ұзындығы = | ені = | биіктігі = 7,4 метр | салмағы = | келушілер_саны = | келушілер_жылы = | басталуы = | complete = | open = 1968 жыл | dedicated = | салтанат = | restore = | арналуы = | демонтаж = }} '''«Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы''' — [[1968 жыл]]ы [[Жеңіс саябағы]]нда [[Ұлы Отан соғысы]]нда қаза болған жауынгерлерге арналған ескерткіш-мемориал салтанатты түрде ашылды. Оны жергілікті мүсіншілер Леонид Прокопьевич пен Муза Александровна Белоусовтар сомдады. Сол күні Мәңгілік алау жағылды. == Сипаттамасы == «Ұлы Отан соғысы жылдарында қаза тапқандар» мемориалы — төмен түсірілген оң қолында автомат, сол қолындағы лавр бұтағын жоғары көтерген жауынгердің асқақ бейнесін көрсетеді. Лавр жеңіс пен татулықтың, демек, соғыстың аяқталғанының нышаны. Мүсіннің жалпы биіктігі – 7 м. 40 см. Мүсін жоғары сапалы цементтен, мәрмәр үгіндісі, дюралюминийден жасалып, гранит тақталармен қапталған үш сатылы тұғырға орнатылған. Жауынгер мүсінінің артқы жағында соғыста қаза тапқан қостанайлық жауынгерлердің аты-жөні жазылған мәрмәр тақталар орнатылған мемориалды қабырға (ұзыңдығы – 18 м, ені – 5 м) орналасқан. Жеңімпаз жауынгер мүсінінің алдында мәңгілік алау орналасқан. Тұғырбет тікбұрышты, екі сатылы, тас төселген.<ref>{{cite web|url=https://kraeved-kst.kz/ru/pamyatniki-mestnogo-znacheniya/o-regione/pamiatniki-istorii-i-kultury-goroda-kostanaia-mestnogo-znacheniia/memorial-pogibshim-v-gody-velikoi-otechestvennoi-voiny.html|title=Мемориал «Погибшим в годы Великой Отечественной войны»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2023-06-01|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысы]] [[Санат:Ескерткіштер]] 5t96mw92mhvzrnp180f691jcd7k8dm6 Бинг Кросби 0 640936 3594785 3588994 2026-04-28T17:29:17Z TalgatSnow 143530 3594785 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Бинг Кросби |Шынайы есімі = {{lang-en|Bing Crosby}} |Сурет = Bing Crosby Paramount Pictures.jpg |Сурет ені = 250px |Сурет тақырыбы = Кросби, {{Шамамен|1940}} |Фон = solo_singer |Туған кездегі есімі = Гарри Лиллис Кросби (кіші) |Толық аты = {{lang-en|Harry Lillis Crosby Jr.}} |Туған күні = 3.5.1903 |Туған жері = {{туғанжері|Такома|Такомада}}, [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |Қайтыс болған күні = 14.10.1977 |Қайтыс болған жері = [[Алькобендас]], [[Испания]] |Белсенділік жылдары = 1923–1977 |Мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Мамандықтары = {{әнші|АҚШ}}, {{актер|АҚШ}} |Дауыс түрі = [[баритон]] |Аспаптары = вокал, барабан |Жанрлары = [[дәстүрлі поп]], [[джаз]] |Лақап аттары = Bing Crosby және Bingsy |Ұжымдары = The Rhythm Boys |Қызметтес болған = |Лейблдері = Decca, Columbia, RCA Victor, Brunswick, Reprise, Capitol, Verve, United Artists |Марапаттары = [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] (1944) |Сайты = [https://bingcrosby.com/ Ресми сайты] |Commons = Bing Crosby }} '''Гарри Лиллис «Бинг» Кросби''' ({{lang-en|Harry Lillis «Bing» Crosby}}; {{Туғанкүні|3|5|1903}}, [[Такома]], [[Вашингтон (штат)|Вашингтон]] — {{Қайтысболғанкүні|14|10|1977}}, [[Алькобендас]], [[Испания]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[әнші]] және [[актёр]]. Ол АҚШ тарихындағы ең табысты орындаушылардың бірі болып саналады. Бинг Кросби — мультимедиа саласындағы алғашқы жұлдыздардың бірі және ХХ ғасырдағы әлем бойынша ең танымал әрі ықпалды музыка өнерпаздарының қатарына жатады.<ref>{{cite book | last=Communications |first=Museum of Broadcast |url=https://books.google.com/books?id=IG7bAAAAMAAJ&q=bing+Crosby+was+one+of+the+most+popular+and+influential+musical+artists+of+the+20th+century. |title=The Museum of Broadcast Communications Encyclopedia of Radio |date=2004 |publisher=Fitzroy Dearborn |isbn=978-1-57958-431-3}}</ref> 1926–1977 жылдар аралығында ол үнтаспа саудасы, радиорейтингтер және кинокассалық түсімдер бойынша көш бастап, әлемдік деңгейдегі алғашқы мәдени иконалардың біріне айналды.<ref>{{Cite book |last1=Prigozy |first1=Ruth |url=https://books.google.com/books?id=jDUAhnqZ-UwC&dq=bing+crosby+was+the+first+cultural+icon&pg=PA131 |title=Going My Way: Bing Crosby and American Culture |last2=Raubicheck |first2=Walter |date=2007 |publisher=University Rochester Press |isbn=978-1-58046-261-7}}</ref> Кросби 70-тен астам толықметражды фильмге түсіп, 1600-ден астам ән жаздырған.<ref name="Giddins2001">{{cite book | last=Giddins |first=Gary |title=Bing Crosby: A Pocketful of Dreams |publisher=Little, Brown |isbn=0-316-88188-0 |pages=[https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 30–31] |edition=1 |date=2001 |url=https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30}}</ref><ref>{{cite web | url=https://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/bing-crosby/ | title=Bing Crosby – Hollywood Star Walk | newspaper=[[Los Angeles Times]] | access-date=October 13, 2025 | archive-date=October 7, 2025 | archive-url=https://web.archive.org/web/20251007180522/https://projects.latimes.com/hollywood/star-walk/bing-crosby/ | url-status=live }}</ref><ref name=bicrdha>{{cite news | url=https://books.google.com/books?id=SvNLAAAAIBAJ&pg=5677%2C5832980 |newspaper=Spokesman-Review |last=Young |first=Larry |title=Bing Crosby dies of heart attack |date=October 15, 1977 |page=1}}</ref> Ол «Өз жолыңмен жүру» (Going My Way) (1944) фильміндегі рөлі үшін «[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]]» номинациясында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын иеленді. Ол осы туындының жалғасы — «Әулие Мария қоңыраулары» (1945) фильмінде [[Ингрид Бергман]]мен бірге ойнап, тағы да сол номинацияға ұсынылды. Осылайша, ол кино тарихында бір кейіпкерді екі рет сомдағаны үшін номинация алған алғашқы актер атанды. 1944–1948 жылдар аралығында Кросби бес жыл қатарынан ең жоғары кассалық түсім әкелетін жұлдыздар тізімінде көш бастады. Оның танымалдылығы шарықтау шегіне жеткен 1946 жылы жылдың ең табысты бес фильмінің үшеуі («Әулие Мария қоңыраулары», «Көгілдір аспан» және «Утопияға жол») Кросбидің қатысуымен шықты. 1963 жылы ол алғашқы болып «[[Грэмми]]дің» «Global Achievement Award» арнайы сыйлығымен марапатталды. Кросби — «[[Голливуд Даңқ аллеясы]]нда» бірден үш жұлдызы бар (кино, радио және дыбыс жазу салалары бойынша) санаулы тұлғаның бірі. Оның орындауындағы «White Christmas» [[Рождество]] мерекесіне арналған әні, әлемдегі ең көп сатылған сингл ретінде [[Гиннесс рекордтар кітабы]]на енген.<ref name="Giddins20012">{{cite book |last=Giddins |first=Gary |url=https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 |title=Bing Crosby: A Pocketful of Dreams |date=2001 |publisher=Little, Brown |isbn=0-316-88188-0 |edition=1 |pages=[https://archive.org/details/bingcrosbypocket00gidd_0/page/30 30–31]}}</ref> Әртүрлі дереккөздерге сүйенсек, Кросбидің таспаларының сатылым көрсеткіші 300 миллионнан<ref name="LLC1992">{{cite book|title=SPIN|url=https://books.google.com/books?id=BIp60FGwMK4C&pg=PP57|date=April 1992 |pages=57–|issn=0886-3032}}</ref> 500 миллионға<ref>{{cite web|title=On the Record: How did Bing Crosby get his nickname? |work=Bristol Herald Courier |date=March 1, 2020|url=https://heraldcourier.com/community/on-the-record-how-did-bing-crosby-get-his-nickname/article_75ed01ce-4d9e-59ae-a769-9e5c1e4f4046.html|first1=Bradford|last1=Brady|last2=Maron|first2=John|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417045241/https://heraldcourier.com/community/on-the-record-how-did-bing-crosby-get-his-nickname/article_75ed01ce-4d9e-59ae-a769-9e5c1e4f4046.html|archive-date=April 17, 2021|url-status=live}}</ref> дейін жетеді, тіпті кейбір мәліметтерде 1 миллиардтан асатыны айтылады.<ref>The New York Times. (1993). «Review Bing Crosby's 2 Lives: In Public and in Private».</ref><ref>''America in the 20th Century'' . Cavendish.</ref> Бұл оны бүкіл музыка тарихындағы туындылары ең көп сатылған әншілердің біріне айналдырды. 1930-1940 жылдары Америкада сауда айналымын есептейтін бірыңғай рейтинг жүйесі болмағандықтан (әрі чарт құрастырушылардың есептеу әдістері жиі өзгеріп отырғандықтан), оның ұлттық хит-парадтарда көш бастаған әндерінің нақты санын анықтау да оңай емес (көбіне 38 туындысы туралы айтылады). Қалай болғанда да 1930-1940 жылдары ([[Фрэнк Синатра]]ның жұлдызы жанғанға дейін) Кросби танымалдылығы мен жетістіктері жағынан америкалық басқа музыканттардың бәрінен де жоғары тұрды.<ref>{{Cite web |url=https://books.google.com/books?id=UvfkDwAAQBAJ&pg=PA35 |title=Interpreting Popular Music: With a new preface by the author - David Brackett - Google Books |access-date=2023-12-30 |archive-date=2023-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231230224626/https://books.google.com/books?id=UvfkDwAAQBAJ&pg=PA35 |url-status=live }}</ref><ref>Don Tyler. ''Music of the Postwar Era''. New York: ABC-CLIO, 2008. ISBN 9780313341915. P. 209.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Үздік актер үшін Оскар сыйлығы}} [[Санат:Үздік актер үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Грэмми сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Grammy Lifetime Achievement Award иегерлері]] [[Санат:Сесиль Б. Де Милль сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Гиннесстің рекордтар кітабының рекордсмендері]] [[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]] dy4gtbzfoxpbc45t57f4pc7qesjlav4 Маффин 0 641477 3595223 3580977 2026-04-29T10:54:51Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595223 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Muffin NIH.jpg|thumb|right|200px|]] '''Маффин''' – кекстің америкалық нұсқасы, кішкентай, дөңгелек немесе сопақша келген тәтті пісірме. Маффин үлкен адамның алақанына сыйып кетеді. Маффинге шоколадты ұнтақ, көкжидек, таңқурай, даршын, асқабақ, жаңғақ, банан, апельсин, шабдалы, бүлдірген, сәбіз, лимон салмасын қосуға болады. Маффиндердің пайда болуының түрлі тарихы бар. Солардың бірі маффин сөзінің [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F Ұлыбританияға] ХІ ғасырда келгендігін, жұмсақ нан дегенді білдіретінін алға тартады. Ал [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B АҚШ]-та 1893 жылы Чикагода бүкіләлемдік көрмеде сатылған соң танымал бола бастады. Маффиндердің ағылшындық және американдық деп бөлінетін екі түрі бар. Ағылшындық маффиндер ашытқылы қамырдан, американдық түрінде қамырға қопсытқыш немесе ас содасының қосылуы арқылы жасалады. Бүгінгі маффин әзірлеудің дайын арнайы қоспасы сатылады. Олар өнімнің құрылымын жақсартып, оған ерекше дәм береді. == Дереккөздер == 1.https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%84%D1%84%D0%B8%D0%BD [[Санат: Кондитер өнімдері]] [[Санат:Маффин]] [[Санат:Десерт]] f0jt37qpx10tqnni7oy1g7cafkoxy4i Атырау облысының баспасөзі 0 642887 3595183 3593804 2026-04-29T10:27:27Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595183 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=шілде 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Атырауда үш облыстық''' — [[Атырау (газет)|«Атырау»]], «[[Прикаспийская коммуна]]», «[[Ар-Честь]]», бір қалалық [[Ақ Жайық (газет)|«Ақ Жайық»]] және жеті аудандық - «Кең Жылыой» (Жылыой ауданы), [[Мақат тынысы (газет)|«Мақат тынысы»]] (Мақат), «Серпер» (Құрманғазы), «Жайық шұғыласы» (Махамбет), «Дендер» (Индер), «Қызылқоға» (Қызылқоға), «Нарын таңы» (Исатай ауданы) газеттері шығады. == Тарихы == Облыстың мерзімді баспасөз тарихы 20- жылдардан бастау алады. Ұлт тіліндегі басылымдардың тұңғыш саны 1923 жылдың 1 сәуірінен шыға бастаған «Ерік» (қазіргі «Атырау») газеті. 1920 жылғы наурызда «Трудовая правда» атты газет (қазіргі «Прикаспийская коммуна») шығарыла бастады. 30-жылдардан бастап аудандық газеттер өмірге келіп, олардың облыстағы алғашқылары: 1930, 1933, 1934 ж. жарық көрген Теңіз (Құрманғазы) аудандық «Балықшылар үні» («Серпер»), Жылыой аудандық «Социалды ауыл» («Кең Жылыой»), Индер аудандық «Социалистік мал шаруашылығы» («Дендер») газеттері. 20-30-жылдары өлкедегі баспасөз беттерінде сауатсыздықты жою, мектептер ашу, отырықшылық тұрмыс салтына ауысу, әйел теңдігі сияқты өз кезеңінің көптеген маңызды мәселелері көтерілді. Жаңадан мұнай кәсіпшіліктерінің ашылуы, жұмысшы кенттерінің дүниеге келуі, екпінді құрылыстар хақында хабарлар басылды. Отан соғысы, одан кейінгі халық шаруашылығын қалпына келтіру кезеңдерінде облыс баспасөзі халықты жеңіске үндеп, еңбек майданында табысқа жұмылдыруда үлкен рөл атқарды. Мұнайлы Ембіде және Маңғыстау өңірінде жаңа кен орындарының қатарға қосылуы, темір жолдардың, мұнай, газ құбырларының тартылуы, балық өнеркәсібінің дамуы, мал шаруашылығының науқанды жұмыстары газет беттерінде кеңінен көрініс тауып отырды. Алғашқы кезеңдерде-ақ облыстық, аудандық газеттер өз төңіректеріне ауыл және жұмысшы тілшілерін топтастырып, соларға арқа сүйеді. Сол жылдары облыс баспасөзінде маман журналистер аз еді. Сонымен қатар өткен кезеңдердегі әміршілдік-әкімшілдік жүйенің үстемдігі, коммунистік партияның бірыңғай өктем билігі барлық жердегідей облыс баспасөзіне өз ықпалын тигізбей қоймады. Газеттердің мазмұн-бағыты бірсыпыра реттерде белгілі шеңберден көп ауытқымай, қолғанаттық қызмет сипатында болды. Газет беттерінде озат тәжірибені, жетістіктерді дәріптеу, социалистік жарыс барысын көрсету басымдау жүргізілді. 80-жылдардың 2-жартысынан, облыстағы барлық буындағы газеттер өмір құбылыстарын талдап, барлаңқырап қарауға бағыт ұстады, ұжымдардың, кадрлардың қызметіне, оқиғаларға дұрыс, сын тұрғысында баға беруге елеулі бетбұрыс жасады. Партия комитеттерінің тарауына байланысты Атырау облыстық газеттері де қоғамдық- саяси басылымдарға айналып, өздері тең құрылтайшы болды. Көптеген газеттердің бұрынғы аттары өзгертіліп, халық бұқарасына етене жақын, жергілікті жерге бейім, өңірдің өзіндік ерекшелігін білдіретін атаулар қойыла бастады. Ақпарат құралдарының еркіндік алуы жаңа басылымдарға жол ашты. «Атырау» газетінің әдеби-тарихи серігі ретінде «Ата- мекен», облыстық Қазақ тілі қоғамының үні «Мұра», Мәдениет басқармасының «Көкжиек» сияқты тәуелсіз басылымдар өмірге келді. == Тәуелсіздік жылдары == Тоталитарлық жүйенің ыдырап, республиканың тәуелсіздік алуы Атыраудың мерзімді басылымдарының да тақырыбы мен стильдің жаңаруына ықпал етті. Есеп, хабарлама сипатындағы, даңғаза сарындағы материалдар азайды, олардың орнына журналистердің, авторлардың өзіндік көзқарасын білдіретін, оқырмандармен ортақ ой бөлісу тұрғысындағы әңгімелесулері басым көріне бастады. Облыстық, көптеген аудандық газеттер империялық үстемдік тұсында аяқасты болған қазақ тілін, ұлттық салт-дәстүрлерді қалпына келтіру, өткен тарихты байыппен ой елегінен өткізіп қайта қарау, халық бостандығы мен азаттығы жолында арпалысып, өмір кешкен қаһарман ұлдарды дәріптеу, ұлттық сананы ояту сияқты арнайы [[Сурет:Атырау ақпарат.jpg|thumb|оңға|600px|Атырау ақпарат]]тақырыптарды өзек етті. Рухани дүниеге, мәдени игіліктерге ден қойылды. Пікір алуандығы мен көп партиялылық жағдайында әр түрлі көзқарасты білдіретін материалдарға орын беріле бастады. «Атырау», «Прикаспийская коммуна» газеттерінде, облыстық теледидар мен радио хабарларында экономиканың өзекті мәселелері, әсіресе нарықтық қатынастарға көшу, еркін бағанын енуі, меншікті мемлекет иелігінен алу, жекешелендіру, адамдарды әлеуметтік қолдау сияқты күрделі жайлар әр алуан жанрлар арқылы көтеріліп отырды. Облыстық, Жылыой, Мақат аудандық газеттерінің журналистері әлемге әйгілі Теңіз кен орнының ашылып, игерілуін, шетелдің іскер топтарының, әсіресе Американың «Шеврон» корпорациясының келуін, бірлескен кәсіпорындар, еркін экономикалық аймақ құру мәселелерін назарда ұстайды. Облыс баспасөзі экология, қоршаған ортаны қорғау, Азғыр, Тайсойған, Нарын полигондарының қызметін тоқтату, Каспий мен Ақжайықтың балық қорын сақтау, ауыл шаруашылығын жеке игілікке алудың ерекшеліктері, малшы тұрмысын көтеру мәселелерін ұдайы қойып отырады. Әсіресе «[[Қазақстанкаспийшельф]]» корпорациясының Каспийде мұнай мен газға геофизикалык іздестіру жұмыстарын жүргізуіне, «ОКИОК» компаниясының теңіз қайраңына бұрғы түсіруіне орай әр қилы, тіптен бір-біріне қарама-қайшы пікірлерге кең орын беріледі. Барлық басылымдарда да негізінен жоғары білімді журналистер қызмет істейді. Облыстық, Мақат, Қызылқоға [[аудандық газеттер]]і және көп таралымды газеттер Атыраудағы «Ақ Жайық» жауапкершілігі шектеулі серіктестік [[баспахана]]сында басылады. Басқа аудандардың бәрінде де, өз баспаханалары бар.<ref>Атырау: Энциклопедия. -Алматы: Атамұра, 2000 ISBN 5-7667-9129-1</ref> <ref>Т.Жауыров. Аудан ақиқаты және жұмысшы-село тілшілері.-А,. 1977</ref> == Аудан газеттері == '''[[Кең Жылой|«Кең Жылыой»]]''' - Жылыой ауданындағы қоғамдық-саяси газет. Алғаш саны «Социалды ауыл» деген атпен 1933 ж. шыға бастады. 1941-92 ж. газет «Социалистік ауыл», «Коммунизмге алға», «Ембі» деген атпен шығып келді. 1992 жылдан «Кең Жылыой» атанды. Тұңғыш редакторы - Төлеген Мұхамбетов. [[Мақат тынысы (газет)|'''«Мақат тынысы»''']] - Мақат аудандық газеті. Алғашқы саны 1937 жылдың қыркүйек айында «Жұмыскер» деген атпен шыға бастады. Одан кейін «Социалистік Ембі», 1966 ж. біраз үзілістен соң «Мұнайшы» деген атпен, оқырмандарымен қайта табысты. Газеттің тұңғыш редакторы Қ. Берікқұлақов болды. [[Серпер (газет)|'''«Серпер»''']] - Құрманғазы аудандық газеті. Облыстың аудандық газеттері арасында алғаш жарық көрген басылым. Алғашқы саны «Балықшылар үні» деген атпен 1930 жылы 10 қазанда шықты. 1945 жылдың 1 қаңтарынан «Социалистік жол», 1963 жылдан «Ленин жолы», кейін «Кеңес үні», 1994 жылдан «Серпер». Газеттің алғашқы редакторы - Шайдолла Молдабеков. '''«[[Жайық шұғыласы]]»''' - Махамбет аудандық қоғамдық-саяси газет. Алғашқы саны 1941 жылы 19-наурызда «Ленин жолы» деген атпен жарық көрді. Бұған облыста тұңғыш құрылған «Бақсай» кеңшарында (осы аудан аумағында) 30-жылдар ортасында шығып тұрған «Қой шаруашылығы» деп аталатын көп тиражды газет негіз болған. 1963 жылы «Малды өңір» деген атпен қайта шықты, 1978 жылдан «Жайық шұғыласы» деген атпен шығып келеді. Бірінші редакторы Мақсот Жалмұхатов. '''[[Дендер (газет)|«Дендер»]]''' - Индер аудандық газеті. 1934 жылдан «Социалистік мал шаруашылығы», 1958—94 ж. газет «Коммунизм туы», «Индер», 1994 жылдан «Дендер» болып шыға бастады. Газеттің алғаш редакторы («Социалистік мал шаруашылығы») - Ғ. Аманғалиев. [[Қызылқоға (газет)|'''«Қызылқоға»''']] - Қызылқоға аудандық газеті. Газеттің тұңғыш саны 1953 жылдың 31 қаңтарында оқырмандардың қолына тиді. «Сталин туы» деген атпен аптасына бір рет, екі бет болып шыққан газет арада өткен жылдары «Социалды еңбек», «Коммунизм туы» аталды. 1989 жылдан бері «Қызылқоға» деген атауға ие. Алғашқы редактор Әлімбай Жанғазиев. '''«[[Нарын таңы]]»''' - Исатай аудандық газеті. Алғашқы саны «Малшылар үні» деген атпен 1953 ж. 18 ақпанда жарық көрді. Новобогат (Исатай) ауданының осы кезең ішінде таратылып, қайта құрылуына байланысты газет те бірнеше рет жұмысын тоқтатты. 1991 жылдың 1 қаңтарынан «Нарын таңы» газеті тұрақты шыға бастады. Алғашқы жылдарда газетке Т. Сатқанбаев, М. Шәріпов, кейінірек Қ. Батыров басшы болды. == Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары == {| class="wikitable" |+ Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары<ref>https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200714191933/https://engime.org/atirau-oblisi-bojinsha-tirkelgen-barali-aparat-raldari-2017-ji.html |date=2020-07-14 }} Атырау облысы бойынша тіркелген бұқаралық ақпарат құралдары 2017 жылдың ақпан айы жағдайымен</ref> |- ! №!! атауы !! Меншік иесі !! Мерзімділігі |- | 1||«Атырау» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 2||«Прикаспийская коммуна» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 2 рет |- | 3||«Кең Жылой» газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 4||"Нарын таңы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |5||"Жайық шұғыласы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- | 6|| "Серпер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |7 || "Дендер" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |8 || "Қызылқоға" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |9 || "Мақат тынысы" газеті || «Атырау-ақпарат» ЖШС || аптасына 1 рет |- |10|| "Атырау өңірінің энергетигі" газеті|| "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры|| аптасына 1 рет |- |11 || "Сахара" газеті || "Ар-честь" мекемесі || аптасына 1 рет |- |12 || "Мұнайлы Астана" газеті || "Издательский дом "Батыс" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 13|| "Алтын сақа" газеті || «Дәу бол» ЖШС || айына 1 рет |- | 14|| "Ақ Жайық" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 15|| "Городской парк" газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 16|| «Жайық самалы» газеті || "Ақ Жайық" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 17|| "Алтын ғасыр" газеті || «Демократияны қолдау Атырау орталығы» мемлекеттік емес мекемесі || аптасына 1 рет |- |18 || "Қайсар" газеті || Атырау облысының Прокуратурасы || айына 1 рет |- |19 || "Новатор" газеті || "АМӨЗ" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 20|| "Университет" газеті || Х.Досмухамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 2 айда 1 рет |- | 21|| "Студенттік өмір-студенческая жизнь" газеті || Атырау мұнай және газ университеті || айына 1 рет |- |22 || "ТШО жаңалықтары" газеті || "Теңізшевройл" ЖШС || айына 1 рет |- |23 || "Бизнес инфо Атырау + Актобе, Актау, Уральск" газеті || "Барыс" жарнама агентігі || аптасына 1 рет |- | 24|| "Квартал" газеті || "Квартал" ЖШС || аптасына 1 рет |- | 25|| "Құлсары" газеті ||"Әбдіхалық Жәңкейұлы Сисенбердиев" ЖК || аптасына 1 рет |- |26 || "Мегаполис Атырау" газеті || "Нсангалиева" ЖК || аптасына 1 рет |- | 27|| "Жылой жарнамасы" газеті || "Білім" толық серіктестігі || аптасына 1 рет |- | 28|| "Алтын аймақ" газеті || "Қайрат" аймақтық қайырымдылық қоры" || аптасына 1 рет |- | 29|| "Мұнайлы Қазақстан" газеті || "Мұнайлы Қазақстан-Нефтяной Казахстан газеті" ЖШС || айына 1 рет |- | 30|| "Өркенді өңір" газеті || "СТУДИЯ ДИЛЬНАЗ" ЖК || аптасына 1 рет |- | 31||"Руханият әлемі" газеті|| Атырау облысы Дін істері басқармасының "Ақпараттық талдау орталығы" КММ||айына 2 рет |- |32 || «Ұстаздық еңбек» газеті || «Қазақстандық салалық білім және ғылым қызметкерлері кәсіптік одағының Атырау облыстық ұйымы» ҚБ (Атырау қаласы) || айына 2 рет |- |33 || "Мерейлі мекен" журналы || "Аяз би" ауыл мәдениетін қолдау қоры || 3 айда 1 рет |- |34 || "Х.Досмұхамедов атындағы АМУ жаршысы" ғылыми журналы || Х.Досмұхамедов атындағы Атырау мемлекеттік университеті || 3 айда 1 рет |- |35 || "Вестник Атырауского института нефти и газа" журналы || Атырау мұнай және газ университеті|| 3 айда 1 рет |- |36 || Хабаршы-Вестник "Өрлеу" журналы || «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» АҚ филиалы «Атырау облысы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты» || 2 айда 1 рет |- |37 ||«Brandroom» журналы || «AISA» ЖШС || тоқсан сайын |- |38 || «Marco ECO DISCOUNTER» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |39 || «BAIZAAR» журналы || «Shanyrak Management» ЖШС || айына 2 рет |- |40 || "Молодежный портал города Атырау" ақпараттық агенттігі || "Инфо Центр" ҚБ || - |- | 41|| "NefteGaz.kz" ақпараттық агенттігі || "Инженерная компания "Нобель" ЖШС || - |- |42 || Аймақтық ақпараттық ресурс "ATPress" || "Атырау-Ақпарат" ЖШС || күн сайын |- | 43|| "www. deputatyrau.kz" ақпарат агенттігі || "Асыл өлке" қоғамдық бірлестігі || тәулік бойы |- | 44|| «Аймақтық ақпараттық ресурс atyrau-akparat» ақпарат агенттігі || «Атырау-Ақпарат» ЖШС|| тәулік бойы |- | 45|| "Тулепова" кабельдік операторы || "Мустахимус" ЖШС || тәулік бойы |- | 46|| "Токтар Бонус Системс" кабельдік операторы || "Токтар Бонус Системс" ЖШС || тәулік бойы |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы]] [[Санат:Баспа сөз]] [[Санат:Журнал]] [[Санат:Редактор]] 60pmpgr9bhjn8z8158tuxi78maqgd3i Қазақстандағы христиан діні 0 643664 3595261 3562614 2026-04-29T11:23:04Z Ayazhan10 180289 3595261 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[Сурет:Алматы, Вознесенский собор (2).jpg|нобай|[[Вознесенск кафедралы шіркеуі (Алматы)|Вознесенск кафедралы шіркеуі]], [[Алматы|Алматы қ]].]] '''Христиан діні''' — Қазақстанның [[ислам]]нан кейінгі ең көп таралған дін. 2009 жылғы халық санағы бойынша, 4,2 миллион адам христиан дінінде. Олардың басым бөлігі — [[Православие|православтық бағытын]] ұстанатын орыс, украин және белорус ұлттарының өкілдері. Қалғандары — [[Протестантизм|протестант]], лютеран, [[Католик|католик]] және т.б. ағымдарды ұстанатындар. == Тарихы == === Орта ғасырлар === Орта Азияға христиан діні орта ғасырларда Таяу Шығыстан келді. Бұл аймақта оның шығыс тармағы – несторианство таралды. Қыпшақ, керей, найман тайпалары тәңірлікпен қатар, христиан дінін де ұстанатын болды. Христиан діні Өзбек ханның исламды мемлекеттік дін етіп жария еткенінен кейін біртіндеп жоқ болды. === Ресей отарлауы === Ресейдің Қазақстанды отарлау процессі басталуымен, христиан діні қайтадан Орта Азияға тарала басталды. Дегенмен, ол жергілікті халықтың емес, орыс колонистерінің діні болды. 1871 жылы Түркістан епархиясы құрылды. Қазақтарды православтық ағымына аудару үшін 1881 жылы Қырғыз (қазақ) рухани миссиясы ашылды. Інжіл, Таурат және т.б. киелі кітаптар қазақ тіліне аударылды. Қазан төңкерісі кезінде елде дінмен күрес басталды. == '''Қазақстандағы христиан дінінің түрлері''' == * Православие Қазақстандағы ең кең таралған христиан бағыты — [[Орыстар|Орыс]] православие шіркеуі. Ол негізінен орыс, [[Украиндар|украин]] және [[Белорустар|белорус]] этностары арасында таралған. Православие шіркеулері еліміздің көптеген қалаларында бар және діни мерекелер кең көлемде аталып өтеді. * Католицизм Католик шіркеуі Қазақстанға Еуропадан қоныс аударған халықтар арқылы келген. Католик қауымдары әсіресе неміс, поляк және литва этностары арасында кездеседі. Елімізде бірнеше католик шіркеуі мен приходтары жұмыс істейді. * Протестантизм Протестанттық бағытқа әртүрлі шіркеулер жатады (баптистер, лютерандар, евангелистер). Олар Қазақстанда XX ғасырдан бастап белсенді дами бастады және қазіргі кезде әртүрлі қауымдар түрінде қызмет етеді.<ref>{{кітап|авторы=Қазақстан дінтану оқулығы |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Әлемдік және дәстүрлі діндер |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=|баспасы= |жыл=2019|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == '''Қызықты деректер''' == Қазақстандағы христиан діні ғасырлар бойы қалыптасқан діни-мәдени жүйенің бір бөлігі болып саналады. Ол ел аумағына тарихи көші-қон үдерістері арқылы таралған. Қазақстандағы христиан діні ғасырлар бойы қалыптасқан діни-мәдени жүйенің бір бөлігі болып саналады. Ол ел аумағына тарихи көші-қон үдерістері арқылы таралған. Кейбір тарихи шіркеулер тек діни ғимарат емес, сонымен қатар архитектуралық ескерткіш ретінде де қорғалады.<ref>{{кітап|авторы=Мұханов А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақстанның діни тарихы |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым=Алматы |орны=|баспасы= |жыл=2015|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == 2q98x86xllgc8p0437rjy2pbdxwt27u Бенджамин Дизраэли 0 647723 3595211 3347694 2026-04-29T10:46:16Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595211 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Бенджамин Дизраэли|Шынайы есімі={{lang-en|Benjamin Disraeli}}|Суреті=Disraeli.jpg|Елтаңба=|Титулы=40-шы [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Мемлекет=Ұлыбритания|Ту=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады=[[27 ақпан]] [[1868 жыл|1868]]|Басқаруын аяқтады=[[1 желтоқсан]] [[1868 жыл|1868]]|Монарх=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|Виктория]]|Ізашары=Эдвард Смит-Стэнли|Ізбасары=Уильям Гладстон|Титулы_2=42-ші [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Ту_2=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады_2=[[20 ақпан]] [[1874 жыл|1874]]|Басқаруын аяқтады_2=[[21 сәуір]] [[1880 жыл|1880]]|Монарх_2=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)| Виктория]]|Ізашары_2=Уильям Гладстон|Ізбасары_2=Уильям Гладстон|Партиясы=Ұлыбританияның консервативті партиясы|Туған жері=Лондон|Қайтыс болған күні=21 желтоқсан 1804|Қайтыс болған жері=Вестминстер, Лондон|Туған күні=19 сәуір 1881}} '''Бенджамин Дизраэли''' ([[1804 жыл|1804 жылы]] [[21 желтоқсан]], [[Лондон]]-[[1881 жыл|1881 жылы]] [[19 сәуір]], [[Лондон]])-ағылшын мемлекет қайраткері және жазушы. [[1868]], [[1874]]-[[1880]] жылдары [[Ұлыбритания Премьер-министрі|премьер-министр]] қызметін атқарды<ref>https://www.britannica.com/biography/Benjamin-Disraeli</ref>. Дизраэлидің премьер-министрі кезінде [[Суэц каналы|Суэц каналының]] бақылау пакеті алынды, қанауға қарсы заңдар қабылданып, кәсіподақтар заңдастырылды. == Өмірбаяны == [[Сурет:Young disraeli.jpg|нобай|Жас Дисраэли. Ф. Гранттың портреті]] Бенджаминнің ата-анасы [[Еврейлер|еврей]] текті болды, оның атасы (сонымен қатар Бенджамин) Папа мемлекеттерде ([[Италия]]),<ref name="Онлайн Энциклопедия Кругосвет">[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html ДИЗРАЭЛИ, БЕНДЖАМИН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114003619/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html |date=2012-11-14 }}. Энциклопедия Кругосвет.</ref> [[Феррара]] маңындағы Сенто қаласында дүниеге келген және 18 жасында Англияға эмиграцияланған, онда көрнекті саудагер және қаржыгер болды. Сондай-ақ Лондон биржасының мүшесі болды және қайтыс болғанда 35 000 фунт стерлинг қалдырды. Оның жалғыз ұлы Исаак (Айзек) негізінен Нидерландының Лейден қаласында білім алған. Өзін әдеби қызметке арнады және ағылшын жазушылары туралы бірнеше кітап жазды, сонымен қатар соңғысы «Иезуиттердің құлауы» деп аталатын үш роман жазды. 35 жасында Мария Басевиге үйленді, оның ата-бабаларының бір бөлігі инквизициядан [[Гамбург|Гамбургке]] қашып кеткен ескі еврей Абоаб отбасына жататын. Олардың бес баласы болды - бір қыз және төрт ұл, олардың үлкені Бенджамин болатын. 13 жасында бала шомылдыру рәсімінен өтіп, әкесінің жетекшілігімен оқып, христиандық тәрбие алды. 1821 жылы ол заңгердің стажеры болып, өзінің тамаша қабілеттерін бірден байқады. Әдебиетке ерте қызыға бастадым. == Библиографиясы == * Contariny Fleming, a pseudological autobiography (1832). * Henriette Temple, 1837 (русск. перев. в 6 книгах, 1859 и 1867). * Endymion (три русск. перев.: 1880, 1881 и 1882). ** [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003612804 Эндимион.] — Санкт-Петербург, 1882. — 548 с. * Lothair (перев. на русск. яз.: 1870 и 1871, под заглавием «Римские происки»). * Selected speeches of the late Right Hon. the Earl of Beaconsfield, 2 vol, (1882). * Home letters, written by the Earl of Beaconsfield 1830—1831 (1885). * Correspondence with his sister (издание Ральфа Дизраэли, 1886). * Vindication of the English Constitution. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:21 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1804 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1881 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері]] [[Санат:Ұлыбритания мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Ұлыбритания консервативті партиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Глазго университеті ректорлары]] 9wq5m54k8en8lgfhjaemvmuist0m34v 3595213 3595211 2026-04-29T10:48:37Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595213 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Бенджамин Дизраэли|Шынайы есімі={{lang-en|Benjamin Disraeli}}|Суреті=Disraeli.jpg|Елтаңба=|Титулы=40-шы [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Мемлекет=Ұлыбритания|Ту=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады=[[27 ақпан]] [[1868 жыл|1868]]|Басқаруын аяқтады=[[1 желтоқсан]] [[1868 жыл|1868]]|Монарх=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|Виктория]]|Ізашары=Эдвард Смит-Стэнли|Ізбасары=Уильям Гладстон|Титулы_2=42-ші [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Ту_2=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады_2=[[20 ақпан]] [[1874 жыл|1874]]|Басқаруын аяқтады_2=[[21 сәуір]] [[1880 жыл|1880]]|Монарх_2=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)| Виктория]]|Ізашары_2=Уильям Гладстон|Ізбасары_2=Уильям Гладстон|Партиясы=Ұлыбританияның консервативті партиясы|Туған жері=Лондон|Қайтыс болған күні=21 желтоқсан 1804|Қайтыс болған жері=Вестминстер, Лондон|Туған күні=19 сәуір 1881}} '''Бенджамин Дизраэли''' ([[1804 жыл|1804 жылы]] [[21 желтоқсан]], [[Лондон]]-[[1881 жыл|1881 жылы]] [[19 сәуір]], [[Лондон]])-ағылшын мемлекет қайраткері және жазушы. [[1868]], [[1874]]-[[1880]] жылдары [[Ұлыбритания Премьер-министрі|премьер-министр]] қызметін атқарды<ref>https://www.britannica.com/biography/Benjamin-Disraeli</ref>. Дизраэлидің премьер-министрі кезінде [[Суэц каналы|Суэц каналының]] бақылау пакеті алынды, қанауға қарсы заңдар қабылданып, кәсіподақтар заңдастырылды. == Өмірбаяны == [[Сурет:Young disraeli.jpg|нобай|Жас Дисраэли. Ф. Гранттың портреті]] Бенджаминнің ата-анасы [[Еврейлер|еврей]] текті болды, оның атасы (сонымен қатар Бенджамин) Папа мемлекеттерде ([[Италия]]),<ref name="Онлайн Энциклопедия Кругосвет">[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html ДИЗРАЭЛИ, БЕНДЖАМИН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114003619/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html |date=2012-11-14 }}. Энциклопедия Кругосвет.</ref> [[Феррара]] маңындағы Сенто қаласында дүниеге келген және 18 жасында Англияға эмиграцияланған, онда көрнекті саудагер және қаржыгер болды. Сондай-ақ Лондон биржасының мүшесі болды және қайтыс болғанда 35 000 фунт стерлинг қалдырды. Оның жалғыз ұлы Исаак (Айзек) негізінен Нидерландының Лейден қаласында білім алған. Өзін әдеби қызметке арнады және ағылшын жазушылары туралы бірнеше кітап жазды, сонымен қатар соңғысы «Иезуиттердің құлауы» деп аталатын үш роман жазды. 35 жасында Мария Басевиге үйленді, оның ата-бабаларының бір бөлігі инквизициядан [[Гамбург|Гамбургке]] қашып кеткен ескі еврей Абоаб отбасына жататын. Олардың бес баласы болды - бір қыз және төрт ұл, олардың үлкені Бенджамин болатын. 13 жасында бала шомылдыру рәсімінен өтіп, әкесінің жетекшілігімен оқып, христиандық тәрбие алды. 1821 жылы ол заңгердің стажеры болып, өзінің тамаша қабілеттерін бірден байқады. Әдебиетке ерте қызыға бастадым. == Библиографиясы == * Contariny Fleming, a pseudological autobiography (1832). * Henriette Temple, 1837 (русск. перев. в 6 книгах, 1859 и 1867). * Endymion (три русск. перев.: 1880, 1881 и 1882). ** [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003612804 Эндимион.]–Санкт-Петербург, 1882.– 548 с. * Lothair (перев. на русск. яз.: 1870 и 1871, под заглавием «Римские происки»). * Selected speeches of the late Right Hon. the Earl of Beaconsfield, 2 vol, (1882). * Home letters, written by the Earl of Beaconsfield 1830—1831 (1885). * Correspondence with his sister (издание Ральфа Дизраэли, 1886). * Vindication of the English Constitution. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:21 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1804 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1881 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері]] [[Санат:Ұлыбритания мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Ұлыбритания консервативті партиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Глазго университеті ректорлары]] dbpa7fbdwho6h0b3eijil15qbq1681g 3595216 3595213 2026-04-29T10:49:25Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595216 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қазан 2020}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Мемлекеттік қайраткер|Есімі=Бенджамин Дизраэли|Шынайы есімі={{lang-en|Benjamin Disraeli}}|Суреті=Disraeli.jpg|Елтаңба=|Титулы=40-шы [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Мемлекет=Ұлыбритания|Ту=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады=[[27 ақпан]] [[1868 жыл|1868]]|Басқаруын аяқтады=[[1 желтоқсан]] [[1868 жыл|1868]]|Монарх=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)|Виктория]]|Ізашары=Эдвард Смит-Стэнли|Ізбасары=Уильям Гладстон|Титулы_2=42-ші [[Ұлыбритания премьер-министрі]]|Ту_2=Flag of the United Kingdom.svg|Басқара бастады_2=[[20 ақпан]] [[1874 жыл|1874]]|Басқаруын аяқтады_2=[[21 сәуір]] [[1880 жыл|1880]]|Монарх_2=[[Виктория (Ұлыбритания патшайымы)| Виктория]]|Ізашары_2=Уильям Гладстон|Ізбасары_2=Уильям Гладстон|Партиясы=Ұлыбританияның консервативті партиясы|Туған жері=Лондон|Қайтыс болған күні=21 желтоқсан 1804|Қайтыс болған жері=Вестминстер, Лондон|Туған күні=19 сәуір 1881}} '''Бенджамин Дизраэли''' ([[1804 жыл|1804 жылы]] [[21 желтоқсан]], [[Лондон]]-[[1881 жыл|1881 жылы]] [[19 сәуір]], [[Лондон]])-ағылшын мемлекет қайраткері және жазушы. [[1868]], [[1874]]-[[1880]] жылдары [[Ұлыбритания Премьер-министрі|премьер-министр]] қызметін атқарды<ref>https://www.britannica.com/biography/Benjamin-Disraeli</ref>. Дизраэлидің премьер-министрі кезінде [[Суэц каналы|Суэц каналының]] бақылау пакеті алынды, қанауға қарсы заңдар қабылданып, кәсіподақтар заңдастырылды. == Өмірбаяны == [[Сурет:Young disraeli.jpg|нобай|Жас Дисраэли. Ф. Гранттың портреті]] Бенджаминнің ата-анасы [[Еврейлер|еврей]] текті болды, оның атасы (сонымен қатар Бенджамин) Папа мемлекеттерде ([[Италия]]),<ref name="Онлайн Энциклопедия Кругосвет">[http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html ДИЗРАЭЛИ, БЕНДЖАМИН] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121114003619/http://www.krugosvet.ru/enc/istoriya/DIZRAELI_BENDZHAMIN.html |date=2012-11-14 }}. Энциклопедия Кругосвет.</ref> [[Феррара]] маңындағы Сенто қаласында дүниеге келген және 18 жасында Англияға эмиграцияланған, онда көрнекті саудагер және қаржыгер болды. Сондай-ақ Лондон биржасының мүшесі болды және қайтыс болғанда 35 000 фунт стерлинг қалдырды. Оның жалғыз ұлы Исаак (Айзек) негізінен Нидерландының Лейден қаласында білім алған. Өзін әдеби қызметке арнады және ағылшын жазушылары туралы бірнеше кітап жазды, сонымен қатар соңғысы «Иезуиттердің құлауы» деп аталатын үш роман жазды. 35 жасында Мария Басевиге үйленді, оның ата-бабаларының бір бөлігі инквизициядан [[Гамбург|Гамбургке]] қашып кеткен ескі еврей Абоаб отбасына жататын. Олардың бес баласы болды - бір қыз және төрт ұл, олардың үлкені Бенджамин болатын. 13 жасында бала шомылдыру рәсімінен өтіп, әкесінің жетекшілігімен оқып, христиандық тәрбие алды. 1821 жылы ол заңгердің стажеры болып, өзінің тамаша қабілеттерін бірден байқады. Әдебиетке ерте қызыға бастадым. == Библиографиясы == * Contariny Fleming, a pseudological autobiography (1832). * Henriette Temple, 1837 (русск. перев. в 6 книгах, 1859 и 1867). * Endymion (три русск. перев.: 1880, 1881 и 1882). ** [https://dlib.rsl.ru/viewer/01003612804 Эндимион.]–Санкт-Петербург, 1882.– 548 с. * Lothair (перев. на русск. яз.: 1870 и 1871, под заглавием «Римские происки»). * Selected speeches of the late Right Hon. the Earl of Beaconsfield, 2 vol, (1882). * Home letters, written by the Earl of Beaconsfield 1830–1831 (1885). * Correspondence with his sister (издание Ральфа Дизраэли, 1886). * Vindication of the English Constitution. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:21 желтоқсанда туғандар]] [[Санат:1804 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда туғандар]] [[Санат:19 сәуірде туғандар]] [[Санат:1881 жылы туғандар]] [[Санат:Лондонда қайтыс болғандар]] [[Санат:Ұлыбритания премьер-министрлері]] [[Санат:Ұлыбритания мемлекеттік қайраткерлері]] [[Санат:Ұлыбритания консервативті партиясы мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының мүшелері]] [[Санат:Глазго университеті ректорлары]] sva7nv4nt1qjhiurppeuq75sek2hd4s Харлем (футбол клубы) 0 652049 3594578 3405245 2026-04-28T12:48:54Z Cromenio 180536 3594578 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Нидерланд}} Харлем | лақап аты = ''Roodbroeken'' | құрылған =1889 | таратылды = 2010 | стадионы = [[Харлем (стадион)|Харлем]] | сыййымдылығы = 3 442 | жарыс = [[Футболдан Нидерланд чемпионаты|Эредивизия]] | маусым = | орын = | pattern_la1 = _bluewhite_cuffs | pattern_b1 = | pattern_ra1 = _bluewhite_cuffs | leftarm1 = FFFFFF | body1 = 000080 | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = ff0000 | socks1 = 000080 | pattern_la2 = _bluewhite_cuffs | pattern_b2 = | pattern_ra2 = _bluewhite_cuffs | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = 000080 | socks2 = FFFFFF |логотипі=HFC Haarlem (logo).svg}} «'''Харлем'''» — 1889-2010 жылдары [[Нидерланд|Нидерландтың]] Харлем қаласының намысын қорғаған футбол клубы. 120 жылдық тарихында бір рет (1945/46) [[Футболдан Нидерланд чемпионаты|Нидерланд чемпионы]] атанды. 2009/10 жылғы маусым барысында клуб қарыздарынан құтқаратын демеуші таппай жабылып қалды<ref>http://www.hfchaarlem.nl/nieuws.html?news=60109 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100128090150/http://www.hfchaarlem.nl/nieuws.html?news=60109 |date=2010-01-28 }}</ref>. == Жетістіктері == * Нидерланд чемпионы (1): 1945/46 * Нидерланд кубогы (2): 1901/02, 1911/12 == Танымал тұлғалары == === Атақты бапкерлері === * [[Дик Адвокат]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * http://www.hfchaarlem.nl/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410103936/http://www.hfchaarlem.nl/ |date=2008-04-10 }} [[Санат:Нидерланд футбол клубтары]] [[Санат:2010 жылы жабылған футбол клубтары]] nm08vfo6jlm5falpeqbwouuodtfun1e АТФ синтезі 0 652579 3595227 3591794 2026-04-29T10:55:35Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595227 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''АТФ синтезі'''–ағзаның [[аэробты]] және [[анаэробты]] тыныс алуы кезінде пайда болатын [[энергия]]ның [[АТФ]] молекуласы түрінде бөліну процессі. Жасушаның тыныс алу теңдеуі келесі түрде келтіріледі: C<sub>6</sub>H<sub>12</sub>O<sub>6</sub> + 6O<sub>2</sub> → 6CO<sub>2</sub> + 6H<sub>2</sub>O. Бұл процесс негізгі үш сатыға бөлінеді: # [[гликолиз]]; # [[лимон қышқылының айналымы|лимон қышқылының айналысы]]; # [[тотыға фосфарлану|тотығып фосфорлану]].<ref>[https://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html/ АТФ синтезі, тыныс алу және жану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191110192048/http://bilimsite.kz/biologia/11678-atf-sintezi-tynys-alu-zhane-zhanu.html |date=2019-11-10 }}</ref> == Гликолиз == [[Гликолиз]]–бұл [[глюкоза]] молекуласының [[пируват]] деп аталатын екі 3-көміртекті молекулаларға бөлінуі нәтижесінде энергия шығарылатын реакциялар тізбегі. [[Гликолиз]] [[жасушалық тыныс алу]]дың бірінші сатысы болып табылады және оттегіні қажет етпейді. Бұл процесс жасуша [[цитозол]]ында жүзеге асады және күрделі он сатыдан тұрады. Процесстің негізгі кезеңінде [[энергия]]ны жұту үшін екі [[АТФ]] молекуласы жұмсалып, екі [[фосфат]] тобы [[глюкоза]]ға қосылады. Жоғары тұрақсыздық нәтижесінде молекула бөлініп, екі 3-көміртекті [[пируват]] молекулалары түзіледі. [[Гликолиз]] барысында қосымша өнімдер: төрт [[АТФ]] және екі [[НАДН]] молекулалары шығарылады. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis/ Гликолиз] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813061207/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/glycolysis/a/glycolysis |date=2020-08-13 }}</ref> [[File:Shema Glicozida.png|thumb|[[Гликолиз]] схемасы]] == Лимон қышқылының айналымы == Бұл процесс тағы [[Кребс циклі|Кребс айналымы]] деп аталады. [[Гликолиз]]ге қарағанда, оттегіні қажет етеді. Сол себепті [[аэробты]] тыныс алуға жатқызылады және [[цитозол]]да емес, [[митохондрия]]да орын алады. Екі [[пируват]] молекуласы Кребс айналымына енер алдында ең алдымен, тотығудан өтіп, бір [[Көміртегі|көмірте]]<nowiki/>гі [[атом]]ынан айырылу нәтижесінде [[ацетил-CoA]] молекуласына айналады. Сонымен қатар, электрондарды тасымалдайтын [[НАД]] [[НАДН]]-ға дейін қалпына келеді. Осындай дайындықтан кейін [[ацетил-CoA]] Кребс айналымына енеді және бірнеше рет тотығу процессінен өтіп, [[көміртек диоксиді]] бөлінеді. Әрбір [[пируват]] молекуласы үшін айналым екі рет жүзеге асады. Жалпы, екі Кребс айналымы барысында 4 СО<sub>2</sub> молекуласы, 6 [[НАДН]], 2 [[ФАД]]Н<sub>2</sub>, 2 АТФ түзіледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle/ Кребс айналымы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210304070055/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/pyruvate-oxidation-and-the-citric-acid-cycle/v/krebs-citric-acid-cycle |date=2021-03-04 }}</ref> [[File:Citric acid cycle with aconitate 2 ru.svg|thumb|Лимон қышқылының айналымы]] == Тотыға фосфорлану == [[Тотыға фосфорлану]] екі негізгі құрылымнан тұрады: [[электрон тасымалдау тізбегі]] және [[хемиосмос]]. Кребс айналымы секілді осы процесте оттегі талап етіледі. [[Электрон тасымалдау тізбегі]] көптеген [[Ақуыз|нәруыз]] және [[органикалық молекулалар]]дан тұрады. Осы тізбекке [[гликолиз]] бен [[Кребс айналымы]] кезінде түзілген [[НАДН]] және [[ФАД]]Н<sub>2</sub> жақындап, жинаған [[электрон]]дарды тасымалдау арқылы энергия жоғарылап, [[протондар]] [[митохондрия]]ның [[матрикс]]ынан [[мембранааралық кеңістік]]ке жиналуы нәтижесінде [[элетрохимиялық градиент]] түзіледі. [[Градиент]] орнағаннан кейін [[протон]]дар мен [[электрон]]дар [[оттек|оттегімен]] әрекеттесу нәтижесінде су молекулалары түзіледі. Ал [[хемиосмос]] барысында [[электрон]]дардан алынған [[энергия]] [[АТФ-синтаза]]ның жұмысына жұмсалып, [[АТФ]] молекулалары өндіріледі. <ref>[https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc/ Тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210305123439/https://ru.khanacademy.org/science/biology/cellular-respiration-and-fermentation/oxidative-phosphorylation/a/oxidative-phosphorylation-etc |date=2021-03-05 }}</ref>Қорытындылай келе, [[гликолиз]], [[лимон қышқылының айналымы]], [[тотыға фосфорлану]] процесстерінің барлығын қосып есептегенде 36-38 [[АТФ]] молекулалары алынады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html/ Электрон тасымалы мен тотыға фосфарлану] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031014550/https://melimde.com/elektron-tasimali-men-totifa-fosforlanu.html |date=2020-10-31 }} * [https://bykm.ru/kk/razrabotki/himicheskaya-reakciya-fotosinteza-sintez-regeneraciya-atf/ Фотосинтез бен АТФ синтезі]{{Deadlink|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://kk.julinse.com/анаэробтық-метаболизм-және-аэробты/ Аэробты және анаэробты метаболизм] [[Санат:Биология]] [[Санат:Білім]] eu6yahfgkzdg73vb7guxlhyc71pksma Қараменде Мұратұлы 0 652584 3595025 3591042 2026-04-29T06:16:15Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595025 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қараменде би |Шынайы есімі = Қараменде Мұратұлы |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туылған күні = |Туылған жері = [[Жаркент]] өңірі |Мансабы = [[би (тұлға)|би]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мұрат |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Нияз, Тыныбек, Бекұлы, Жақсыбай, Сады |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қараменде Мұратұлы''' (шамамен 17 ғасырдың соңы – 18 ғасырдың басы) — қазақтың [[Суан]] руынан шыққан тұңғыш биі. Ол үш жүздің басын қосқан жиындарда төбе би болған, хандармен терезесі тең қоғам қайраткері болып есептелген. Өз заманындағы соғыс өнерін игерген ірі әскер қолбасшысы, әйгілі батыр.<br><br>Әкесі Мұрат, [[Тоқарыстан]]<nowiki/>ның 4 баласының бірі болған. Өз кезегінде Мұраттың 6 баласы болған. Оның Байтөгей дегенінен басқа Нияз, Тыныбек, Бекқұлы, Жақсыбай, Сады есімді балаларын ел аузында “Бес Мұрат” деп атаған.<br><br>[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] ханның тұсында Қараменде мемлекет басқару ісіне араласқан, дипломатиялық қызмет атқарған ойшыл дана. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] құрған "[[Билер кеңесі|Билер кеңесінің]]" беделді мүшесі, атақты шешен.<br><br>Қараменде бидің қоғамдық-саяси, халықаралық деңгейдегі дипломатиялық қызметі қазақ-қалмақ қатынасының күрделенген тұсында көзге түседі. Халық арасында дағдарыс кездерінде бір билікке бағындырып, басшылық қасиеттерін көрсетеді.<ref>Өскенбай Ә.Р. "Қараменде шежіресі" Алматы: "Асыл кітап", 2018 жыл. ISBN 978-601-7962-22-7 </ref><br><br>Төбе бидің атымен [[Жаркент]] өңірінде ''"Қараменденің белі"'', ''"Қараменденің сайы"'' деп аталатын жер аттары бар. ==Аңыздар== Қараменде Суан руының биі болып жүргенде Солтанғұл-Хангелдіні үйлендірмекші болып, Найман жеріне ертіп барады. Онда бір байдың ақылды қызы бар екенін естіп, үйінен барады. Байдың қызы қыз айттырушыларға ұнайды. Бірақ бай:<br> - Қайда, кімге тұрмысқа шығатынын өз қалауы біледі, - деп келісімін бермейді. Қыздың өзімен тілдесіп, анық жауабын алып қайтпақшы болған Қараменде мен Хангелді байдың үйінен түстенеді. Шайды қыз өз қолымен құяды. Қонақтардың қандай бұйымтаймен келгенінен хабардар болған қыз шай құйып отырғанда байқатпай шашын сипайды. Қараменде астына төсеп отырған аю терісін аяғынан басына дейін сипап қояды. Екінші кесеге шай құйған қыз қолындағы кесені биге ұсынбақ болып тұрып, қайтадан кесені еселеп, қайта беріпті. Кеседегі шайын ішіп біткен Қараменде қолындағы кесесін төңкеріп, үй иесі байға:<br> - Болды, біз келістік, енді бізді жолға сал, - дейді. Ауылдан ұзаған соң, Хангелді:<br> - Биеке, мен ештеңе ұқпадым. Сіз ешкіммен тілдеспей-ақ, "келістік, кетемін" дегеніӊіз қалай? - дейді. Сонда Қараменде:<br> - Сен байқамаған екенсің ғой. Біз жаңа қыз екеуміз шай үстінде келістік қой.<br> - Мен ешкімнің жақ ашып, сөйлескенін көргенім де, естігенім де жоқ қой?<br> - Біз ыммен сөйлестік.<br> - Қалайша?<br> - Шай құйып отырған қыз шашын сипады. Онысы: "Маған құда түсу үшін менің шашымдай қалың мал төлейсіңдер", - дегені еді. Мен астымдағы теріні сипап: "Аюдың жүнінде мал береміз", - дедім. Қыздың қолындағы шай құйылған кесені маған ұсынбақ болып тұрып қайта алып, еселеп, маған бергені - "келіспейін деп едім, келістім" дегені, - депті. <br> {{Center|♦♦♦}}<br> ... Жігіт жүрмекші болған соң Жидебайдың айтқаны: "Бес ауыз бір сөзім бар, алты ауыз бір сөзім бар". Осыларды бірімен - бірін шатастырмай ұғып ал", - деп таныстырады. Жидебайдың айтқан сөзін жігіт жаттап алады. <br> Бес ауыз бір сөзім:<br> Төрт нәрседен үміт бар,<br> Бір нәрседен үміт жоқ, - <br> Осыны айт. Алты ауыз бір сөзім:<br> Мұсылман жаудың қолында қалдым,<br> Бес атаның малын іздеп әуре болдым.<br> Алпыс ат үйір бермеді,<br> Жетпіс торғай шырылдайды,<br> Сексен балапан ұя басып жатыр.<br> Тоқсан жұмыртқаның қашан жарылары белгісіз.<br> Жаздың күні жайлауға қонған қалың елді аралай бірнеше күн жол жүріп, бағанағы жігіт Қарамендені іздеп табады.<br> Біраз күн жатып тынығып, ел жайлы, ер амандығына қаныққан жігіт қайтпақшы болады. Сонда Қараменде: "Жидекем тірі болса, маған басқа сәлем айтпады ма?" - деп сұрапты. Сонда жігіт батырдың сәлемін айтыпты. Қараменде шартта жүгініп отырып, көп ойланып-толғанады. Біраздан кейін:<br> - "Төрт нәрседен үміт бар" дегені, адам баласы төрт нәрседен үмітпен жүріп өтеді екен-ау:<br> Жас өсемін деп үмітті.<br> Жалғыз көбейемін деп үмітті,<br> Жарлы байимын деп үмітті,<br> Ауру жазыламын деп үмітті.<br> "Бір нәрседе үміт жоқ" дегені шіркін, көктемі мен жазы өтіп жапырағы қураған ағаштай, ұрты солып, жағы суалған кәріліктен ғана үміт жоқ екен, - дейді.<br> "Мұсылман жаудың қолында қалдым" дегені бірге жасасып, өмір сүрген, бір-біріне иістері сіңіскен жастық шақтың жолдасы - жұбайы қайтып, жесір болып, келін баласының қолына қарап қалған екен ғой. Екі елі аузына төрт елі қақпақ қойсын, балаға сонда ғана сыйымды болады, - депті.<br> "Бес атаның малын іздеп әуре болдым" дегені: Қайран батыр қартайып, көзі көр болған екен ғой. Жастан серік болған бес жолдасы: "Мәсуік, тәспік, орамал, бөкі, қамшы - болар. Осылардың басын құрап жинау үшін жан-жағын сипалап іздеп тапқанша, түске дейінгі уақыты өтеді екен ғой. Жанына жанқалта, төсіне төсқалта салдырып алсын депті. Ол уақыттағы қазақтың киімдеріне қалта салынбайды екен. "Алпыс ат үйір бермейді" дегені: алпыс жас ағайынды жауға беріспейтін қайрат-күштің қайтпайтын күші екен ғой. "Жетпіс торғай шырылдайды" дегені - жетпісте торғайдай ғана қуатым қалды дегені екен ғой. "Сексен балапан ұя басып жатыр" дегені - сексенде ұяда жатқан балапандай төсек тартып жаттым дегені екен ғой. "Тоқсан жұмыртқа қашан жарыларын білмеймін" дегені - тоқсаннан асқан жасым бар, бір аяғыммен қабірде, ажал қашан жетеді деп күтуде дегені екен ғой, - депті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ би-шешендері]] msellh7u6x0495i9wnc4cbh3sh8i18e 3595028 3595025 2026-04-29T06:20:00Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] ([[User talk:Сауле Жантелиева|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3590883 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қараменде би |Шынайы есімі = Қараменде Мұратұлы |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туылған күні = |Туылған жері = [[Жаркент]] өңірі |Мансабы = [[би (тұлға)|би]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақтар|қазақ]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Мұрат |Анасы = |Жұбайы = |Балалары = Нияз, Тыныбек, Бекұлы, Жақсыбай, Сады |Марапаттары = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қараменде Мұратұлы''' (шамамен 17 ғасырдың соңы – 18 ғасырдың басы) — қазақтың [[Суан]] руынан шыққан тұңғыш биі. Ол үш жүздің басын қосқан жиындарда төбе би болған, хандармен терезесі тең қоғам қайраткері болып есептелген. Өз заманындағы соғыс өнерін игерген ірі әскер қолбасшысы, әйгілі батыр.<br><br>Әкесі Мұрат, [[Тоқарыстан]]<nowiki/>ның 4 баласының бірі болған. Өз кезегінде Мұраттың 6 баласы болған. Оның Байтөгей дегенінен басқа Нияз, Тыныбек, Бекқұлы, Жақсыбай, Сады есімді балаларын ел аузында “Бес Мұрат” деп атаған.<br><br>[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] ханның тұсында Қараменде мемлекет басқару ісіне араласқан, дипломатиялық қызмет атқарған ойшыл дана. [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] құрған "[[Билер кеңесі|Билер кеңесінің]]" беделді мүшесі, атақты шешен.<br><br>Қараменде бидің қоғамдық-саяси, халықаралық деңгейдегі дипломатиялық қызметі қазақ-қалмақ қатынасының күрделенген тұсында көзге түседі. Халық арасында дағдарыс кездерінде бір билікке бағындырып, басшылық қасиеттерін көрсетеді.<ref>Өскенбай Ә.Р. "Қараменде шежіресі" - Алматы: "Асыл кітап", 2018 жыл. ISBN 978-601-7962-22-7 </ref><br><br>Төбе бидің атымен [[Жаркент]] өңірінде ''"Қараменденің белі"'', ''"Қараменденің сайы"'' деп аталатын жер аттары бар. ==Аңыздар== Қараменде Суан руының биі болып жүргенде Солтанғұл-Хангелдіні үйлендірмекші болып, Найман жеріне ертіп барады. Онда бір байдың ақылды қызы бар екенін естіп, үйінен барады. Байдың қызы қыз айттырушыларға ұнайды. Бірақ бай:<br> - Қайда, кімге тұрмысқа шығатынын өз қалауы біледі, - деп келісімін бермейді. Қыздың өзімен тілдесіп, анық жауабын алып қайтпақшы болған Қараменде мен Хангелді байдың үйінен түстенеді. Шайды қыз өз қолымен құяды. Қонақтардың қандай бұйымтаймен келгенінен хабардар болған қыз шай құйып отырғанда байқатпай шашын сипайды. Қараменде астына төсеп отырған аю терісін аяғынан басына дейін сипап қояды. Екінші кесеге шай құйған қыз қолындағы кесені биге ұсынбақ болып тұрып, қайтадан кесені еселеп, қайта беріпті. Кеседегі шайын ішіп біткен Қараменде қолындағы кесесін төңкеріп, үй иесі байға:<br> - Болды, біз келістік, енді бізді жолға сал, - дейді. Ауылдан ұзаған соң, Хангелді:<br> - Биеке, мен ештеңе ұқпадым. Сіз ешкіммен тілдеспей-ақ, "келістік, кетемін" дегеніӊіз қалай? - дейді. Сонда Қараменде:<br> - Сен байқамаған екенсің ғой. Біз жаңа қыз екеуміз шай үстінде келістік қой.<br> - Мен ешкімнің жақ ашып, сөйлескенін көргенім де, естігенім де жоқ қой?<br> - Біз ыммен сөйлестік.<br> - Қалайша?<br> - Шай құйып отырған қыз шашын сипады. Онысы: "Маған құда түсу үшін менің шашымдай қалың мал төлейсіңдер", - дегені еді. Мен астымдағы теріні сипап: "Аюдың жүнінде мал береміз", - дедім. Қыздың қолындағы шай құйылған кесені маған ұсынбақ болып тұрып қайта алып, еселеп, маған бергені - "келіспейін деп едім, келістім" дегені, - депті. <br> {{Center|♦♦♦}}<br> ... Жігіт жүрмекші болған соң Жидебайдың айтқаны: "Бес ауыз бір сөзім бар, алты ауыз бір сөзім бар". Осыларды бірімен - бірін шатастырмай ұғып ал", - деп таныстырады. Жидебайдың айтқан сөзін жігіт жаттап алады. <br> Бес ауыз бір сөзім:<br> Төрт нәрседен үміт бар,<br> Бір нәрседен үміт жоқ, - <br> Осыны айт. Алты ауыз бір сөзім:<br> Мұсылман жаудың қолында қалдым,<br> Бес атаның малын іздеп әуре болдым.<br> Алпыс ат үйір бермеді,<br> Жетпіс торғай шырылдайды,<br> Сексен балапан ұя басып жатыр.<br> Тоқсан жұмыртқаның қашан жарылары белгісіз.<br> Жаздың күні жайлауға қонған қалың елді аралай бірнеше күн жол жүріп, бағанағы жігіт Қарамендені іздеп табады.<br> Біраз күн жатып тынығып, ел жайлы, ер амандығына қаныққан жігіт қайтпақшы болады. Сонда Қараменде: "Жидекем тірі болса, маған басқа сәлем айтпады ма?" - деп сұрапты. Сонда жігіт батырдың сәлемін айтыпты. Қараменде шартта жүгініп отырып, көп ойланып-толғанады. Біраздан кейін:<br> - "Төрт нәрседен үміт бар" дегені, адам баласы төрт нәрседен үмітпен жүріп өтеді екен-ау:<br> Жас өсемін деп үмітті.<br> Жалғыз көбейемін деп үмітті,<br> Жарлы байимын деп үмітті,<br> Ауру жазыламын деп үмітті.<br> "Бір нәрседе үміт жоқ" дегені шіркін, көктемі мен жазы өтіп жапырағы қураған ағаштай, ұрты солып, жағы суалған кәріліктен ғана үміт жоқ екен, - дейді.<br> "Мұсылман жаудың қолында қалдым" дегені бірге жасасып, өмір сүрген, бір-біріне иістері сіңіскен жастық шақтың жолдасы - жұбайы қайтып, жесір болып, келін баласының қолына қарап қалған екен ғой. Екі елі аузына төрт елі қақпақ қойсын, балаға сонда ғана сыйымды болады, - депті.<br> "Бес атаның малын іздеп әуре болдым" дегені: Қайран батыр қартайып, көзі көр болған екен ғой. Жастан серік болған бес жолдасы: "Мәсуік, тәспік, орамал, бөкі, қамшы - болар. Осылардың басын құрап жинау үшін жан-жағын сипалап іздеп тапқанша, түске дейінгі уақыты өтеді екен ғой. Жанына жанқалта, төсіне төсқалта салдырып алсын депті. Ол уақыттағы қазақтың киімдеріне қалта салынбайды екен. "Алпыс ат үйір бермейді" дегені: алпыс жас ағайынды жауға беріспейтін қайрат-күштің қайтпайтын күші екен ғой. "Жетпіс торғай шырылдайды" дегені - жетпісте торғайдай ғана қуатым қалды дегені екен ғой. "Сексен балапан ұя басып жатыр" дегені - сексенде ұяда жатқан балапандай төсек тартып жаттым дегені екен ғой. "Тоқсан жұмыртқа қашан жарыларын білмеймін" дегені - тоқсаннан асқан жасым бар, бір аяғыммен қабірде, ажал қашан жетеді деп күтуде дегені екен ғой, - депті. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақ би-шешендері]] e4gojk5mr3u5112tdagwulm0m981ntz Ескі Жаңа Жыл 0 653066 3595024 3591041 2026-04-29T06:15:07Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595024 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл''' — Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне - жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар — Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] mex0p9mhccfwmjom3tz4mzolvtpovbx 3595231 3595024 2026-04-29T10:59:07Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595231 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} '''Ескі Жаңа Жыл'''- Джулиан күнтізбесіндегі [[Жаңа жыл]] (ескі стиль). Бұл мейрам 13–14 қаңтарда тойланады және Рождествоны атап өтетін елдерге кең таралған. == Тарихы == Бұл мереке хронологияның өзгеруі нәтижесінде пайда болды. Еуропалық мемлекеттердің барлығы 18-ғасырда күнтізбеден бірнеше күнді алып тастап, Григориан хронологиясына көшті. XX ғасырға қарай орыс күнтізбесі Григориан күнтізбесіне ауысқан Еуропадан 13 күн артта қалды. Осы алшақтықты жою үшін 1918 жылы Халық Комиссарлары Кеңесінің жарлығымен Григориан күнтізбесіне – жаңа стильге көшу жасалды. Шындығында, 31 қаңтардан кейін бұл 14 ақпан болды. Нәтижесінде 14 қаңтар - Әулие Василий күні ескі Жаңа жыл болып шықты. == Салт-дәстүрлер == Көптеген дәстүрлер мен [[әдет-ғұрыптар]] Ресейдегі ескі Жаңа жылмен байланысты. Васильев күнінде олар болашақ егінмен байланысты болатын ауылшаруашылық мерекесін атап өтті және себу рәсімін жасады, демек, мереке «овсень» немесе «авсень» деп аталды. Ескі Жаңа жыл түнінде қыздар өздерінің болашақ махаббатына сәуегейлік жасаған. Өйткені, христмастид кезеңі жалғасты, кез-келген сәуегейлік пен болжам жасау үшін жылдың ең жақсы уақыты. Халықта 13 қаңтардан 14 қаңтарға қараған түні болашақ жарыңды түсіңде көре аласың деп сенген. === Наным-сенім мен ырымдар === * Ақшаға мұқтаж болмау үшін адамдар бір-біріне ақша бермеген. Ал бұл күні ақша алу өте сәтті деп саналды, бұл Жаңа жылда алдын ала болжанған пайда. * Жыл бойына жақсы киіну үшін Васильевтің кешінде Жаңа жылды қарсы алу үшін жаңа киім кию керек. * Ескі Жаңа Жылда ашық, жұлдызды аспан жидектердің мол түсімін алдын ала көрсетті. 13-қаңтарда кешкісін болған қатты боран жаңғақтың мол өнімін көрсетті. == Сыртқы сілтемелер == * [https://ru.sputnik.kz/spravka/20200113/8719200/staryj-novyj-god-istoriya-tradicii.html Старый Новый год: история и традиции праздника] [[Санат:Жаңа жыл]] hduu1vmdchtlvdegsmkb9rzhq4a0cku Жаушы жіберу 0 654712 3595237 3591004 2026-04-29T11:03:23Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595237 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Жаушы жіберу''' салты - қазақ халқында тамыры терең салт. Кейбір жерлерде "жаушы жіберу" дәстүрін әлі күнге дейін ұстанады. Жаушы - қыз айттыруға баратын өкіл. Ол қыздың әке-шешесімен сөйлесіп, бойжеткенге құда түсіп, "[[қыз айттыру]]" дәстүрін орындайды. "[[Құда түсу]]" дәстүрі де осы кезеңде белгіленеді. Қыздың өзі және ата-анасы келіссе, елшіні қонақ етіп сыйлайды. Жақын туыстары шақырылып, мал сойылып, табақ тартылады. Жаушының өтінішін қабылдап, [[қалың мал]] мәселесін шешеді, осылайша екі жақ құда болысады. "Құдалық берік болсын!" деп, жаушыға [[кәде]]сін жасап, киіт кигізіп, шығарып салады. Осыдан кейін жігіт жағы "[[құда түсу]]ге", ал қыз жағы "[[қыз ұзату]]ға" дайындық жасайды. Оңтүстік Қазақстан аумақтарында жаушыны кейде хабаршы дейді. Қыз ата-анасымен ақылдаспай, күйеуге кетіп жатқан жағдайда хабарын жеткізуге жаушы немесе хабаршы жіберіледі. Хабаршы қыздың өз қолымен жазылған қолхаты мен кешіріміне бір малын, бір тоғызын, киітін, [[қалың мал]] орнына берілетін ақшасын алып, хабарлап келеді. Кейбіреулер қызды ұнатса, қыздың келісімінсіз алып қашады. Сондықтан әке-шешесі қыздың өз еркімен барып отырғанына көз жеткізу үшін, қыз хабарын біліп келетін "қуғыншы" жібереді. Қуғыншы болып, қыздың жанашыр жақын ағасы мен жеңгесі барады. Қыз өзі таңдап келіп отырғанына қыздың өзімен жеке сөйлесіп, әбден көздерін жеткізгеннен кейін қыздың қалағанына көнеді. Қуғыншыларды жігіт жағы сыйлап, дастарқандарынан дәм татқызып, қызды өз қыздарындай көретіндіктеріне сендіріп, киіттерін кигізіп, шығарып салады. Қуғыншылар әке-шешесіне осы хабарын жеткізгеннен соң, жаушыны енді құда деп сыйлайды. Жаушы арқылы берген кешірімін, [[қалың мал]]ын қабылдап алады. Оны жақын туыстарын шақырып, мән-жайды түсіндірген соң, бірге ақылдаса отырып қабылдайды.<ref>Қазақ халқының салт-дәстүрлері / Құраст. Жүсіпова Б.Ж. - Алматы: "Көшпенділер" баспасы, 2013-208 бет. ISBN 978-601-218-010-7</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] 1itn7bizmstj0wq69ggrizd2a5r012u Әл-Духаиль 0 655005 3594611 3467940 2026-04-28T13:47:09Z Makenzis 71333 3594611 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Катар}} Әл-Духаиль | құрылған =1938 | стадионы = [[Катар СК (стадион)|Катар СК]] | сыйымдылығы = 20 000 | жаттықтырушы = {{ту|Франция}} [[Сабри Лямуши]] | капитаны = {{ту|Франция}} [[Даме Траоре]] | жарыс = [[Футболдан Катар чемпионаты]] | маусым = 2025/26 | орын = '''7-орын''' | сайты = https://www.duhailsc.qa/ar/ | pattern_la1 = _shoulder_stripes_white_stripes | pattern_b1 = _whiteshoulders | pattern_ra1 = _shoulder_stripes_white_stripes | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_so1 = _3_stripes_white | pattern_la2 = _shoulder_stripes_red_stripes | pattern_b2 = _redshoulders | pattern_ra2 = _shoulder_stripes_red_stripes | leftarm2 = C0C0C0 | body2 = C0C0C0 | rightarm2 = C0C0C0 | shorts2 = C0C0C0 | socks2 = C0C0C0 | pattern_so2 = _3_stripes_red }} '''«Әл-Духаиль»''' ({{lang-ar|نادي الدحيل الرياضي}}) — [[Қатар|Катар]] чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, базасы [[Доһа]] қаласында. 1938 жылы құрылған<ref>https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/12889/</ref>. Қазіргі күнде [[Катар Старз лигасы|Катар Старз лигасында]] ойнайды. 2017 жылға дейін "Лехвия" деп аталып келді. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Катар чемпионаты: : Чемпион (8): 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2019/20, 2022/23 * Екінші лига: : Жеңімпаз (1): 2009/10 * Катар әмірі кубогы: : Жетістіктері (1): 2016, 2018, 2019, 2022 * Катар ханзадасы кубогы: : Жеңімпаз (1): 2013 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.duhailsc.qa/ar/ {{бастама}} [[Санат:Катар футбол клубтары]] mv1kakxeef6fjjwtn80ano6nohrf3ap 3595088 3594611 2026-04-29T08:36:32Z Makenzis 71333 https://www.soccerway.com/qatar/qsl/#/fezaExal/standings/overall/ 3595088 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | атауы = {{ту|Катар}} Әл-Духаиль | құрылған =1938 | стадионы = [[Катар СК (стадион)|Катар СК]] | сыйымдылығы = 20 000 | жаттықтырушы = {{ту|Франция}} [[Сабри Лямуши]] | капитаны = {{ту|Франция}} [[Даме Траоре]] | жарыс = [[Футболдан Катар чемпионаты]] | маусым = 2025/26 | орын = '''5-орын''' | сайты = https://www.duhailsc.qa/ar/ | pattern_la1 = _shoulder_stripes_white_stripes | pattern_b1 = _whiteshoulders | pattern_ra1 = _shoulder_stripes_white_stripes | leftarm1 = FF0000 | body1 = FF0000 | rightarm1 = FF0000 | shorts1 = FF0000 | socks1 = FF0000 | pattern_so1 = _3_stripes_white | pattern_la2 = _shoulder_stripes_red_stripes | pattern_b2 = _redshoulders | pattern_ra2 = _shoulder_stripes_red_stripes | leftarm2 = C0C0C0 | body2 = C0C0C0 | rightarm2 = C0C0C0 | shorts2 = C0C0C0 | socks2 = C0C0C0 | pattern_so2 = _3_stripes_red }} '''«Әл-Духаиль»''' ({{lang-ar|نادي الدحيل الرياضي}}) — [[Қатар|Катар]] чемпионаттарында ойнайтын футбол клубы, базасы [[Доһа]] қаласында. 1938 жылы құрылған<ref>https://int.soccerway.com/teams/wd/wd/12889/</ref>. Қазіргі күнде [[Катар Старз лигасы|Катар Старз лигасында]] ойнайды. 2017 жылға дейін "Лехвия" деп аталып келді. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Катар чемпионаты: : Чемпион (8): 2010/11, 2011/12, 2013/14, 2014/15, 2016/17, 2017/18, 2019/20, 2022/23 * Екінші лига: : Жеңімпаз (1): 2009/10 * Катар әмірі кубогы: : Жетістіктері (1): 2016, 2018, 2019, 2022 * Катар ханзадасы кубогы: : Жеңімпаз (1): 2013 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * https://www.duhailsc.qa/ar/ {{бастама}} [[Санат:Катар футбол клубтары]] 6rs8ckwfe55nmwyxhe7d61uf9wilqi2 Амал Клуни 0 655078 3595176 3593335 2026-04-29T10:26:11Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595176 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қараша 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі= Амал Аламуддин |Сурет=Press Conference by Mohamed Nasheed's International Lawyers (20701485813).jpg |Толық есімі=Амал Аламуддин |Туған күні=3.02.1978 |Әкесі=Рамзи Аламуддин |Анасы=Бария Аламуддин |Жұбайы=Джордж Клуни(2014ж.) |Ұлты= |Балалары=2|Мансабы=Адвокат, құқық қорғаушы}} '''Амал Клуни''' ({{Lang-ar|'''أمل ʾamal'''}}, «[[үміт]]» дегенді білдіреді. 3 ақпан 1978) — Ливанда туылған, Doughty Street Chambers<ref>http://people.com/movies/amals-big-40-george-clooney-celebrates-wifes-birthday-on-24-hour-getaway/</ref> палатасындағы британдық [[адвокат]]. Клуни ағылшын, француз және араб тілдерін жетік біледі.<ref>https://www.vanityfair.com/style/2017/03/amal-clooney-international-human-rights-lawyer-job-explained</ref> Ол кино актері және режиссер Джордж Клуниға тұрмысқа шыққан. == Өмірбаяны == Амал Аламуддин [[Ливан|Ливанда]] 1978 жылы 3 ақпанда дүниеге келген. Оның отбасы Ливаннан Амалдың екі жасында,<ref>https://www.washingtonpost.com/opinions/2020/06/12/amal-clooney-test-democracy-philippines/</ref> Ливандағы Азамат соғысы кезінде кетіп, Джеррардс Кросқа- Букингемширге қоныстанды. Оның әкесі- Рамзи Аламуддин Бейрут университетінде<ref>http://www.abcnews.go.com/Entertainment/things-george-clooneys-lady-friend-amal-alamuddin/story?id=22960268</ref> профессор ретінде сабақ берген. Оның анасы Бария (Микнас есімі) "Аль-Хаят" басылымында бас редактор болып жұмыс істеген. Аламуддинның үш бауыры бар: әкесінің бірінші некесінен- екі ағасы және бір әпкесі. == Жеке өмірi == Ол 2014 жылдың 28 сәуірінде [[актер]] [[Джордж Клуни]]ға үйленді. Олар алғаш рет, 2013 жылдың шілдесінде ортақ досы арқылы танысты.<ref>https://www.independent.co.uk/news/people/news/george-clooney-to-marry-his-british-lawyer-girlfriend-amal-alamuddin-9294602.html</ref> 2014 жылы 7 тамызда ерлі-зайыптылар Лондондағы Кенсингтон мен Челси корольдік округінде неке лицензияларын алды және 2014 жылдың 27 қыркүйегінде [[Венеция]] қалалық ғимаратында (Ca 'Farsetti-де) үйленді. 2017 жылдың ақпанында CBS-шоуы Клуни жүкті болғандығы туралы хабарлады.<ref>https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-38926056</ref> 2017 жылы маусым айында ол егіздерді дүниеге әкелді.<ref>https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/northamerica/usa/10793797/George-Clooney-engaged-to-high-flying-British-lawyer.html</ref> [[Сурет:Cannes 2016 14.jpg|thumb|Амал Аламуддин жолдасы Джордж Клунимен]] == Білімi == Клуни Букингемширдің Литтл Шалфонт қаласында орналасқан, Доктор Чаллонердің [[Орта мектеп|орта мектебінде]] оқыды. Содан кейін, ол Оксфордтағы Сент-Хью колледжінде оқып көрме және Шригли [[Сыйлық|сыйлығын]] алды. 2000 жылы Аламуддин [[құқықтану]] мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін бітірді. <ref>https://www.theguardian.com/world/2014/nov/06/amal-clooney-egypt-journalist-mohamed-fahmy</ref> 2001 жылы ол [[Нью-Йорк]] университетінің [[заң]] мектебіне LLM дәрежесіне оқуға түсті. Нью-Йоркте жүргенде бір [[семестр]] ол Сония Сотомайордың кеңсесінде жұмыс істеді, содан кейін [[АҚШ|АҚШ-тың]] екінші айналым бойынша апелляциялық сотының судьясы болды. == Мансабы == Клунидың Америка Құрама Штаттарында және Ұлыбританияда [[заңгер]] біліктігі бар. Ол 2002 жылы Нью-Йорктегі және 2010 жылы Англия мен Уэльстегі адвокаттар алқасына қабылданды. Сонымен қатар, Халықаралық әділет соты мен Халықаралық қылмыстық соттарында [[Тәжірибе|тәжірибеден]] өткен. ==Нью Йорк== Клуни [[Нью-Йорк|Нью-Йорктегі]] Sullivan&Cromwell қылмыстық қорғаныс және тергеу тобының құрамында үш жыл бойы жұмыс істеді. Оның клиенттері: Энрон мен Артур Андерсен. === Гаага === 2004 жылы, Амал Халықаралық сотта<ref>https://www.standard.co.uk/lifestyle/london-life/amal-alamuddins-caseload-why-the-future-mrs-george-clooney-isnt-about-to-give-up-her-day-job-as-a-human-rights-lawyer-9680615.html</ref> хатшы болып жұмыс істеді. Ол Ресейдің [[Төреші|төрешісі]]- Владлен С. Верещетиннің, Египеттің төрешісі- Набил Эл-Арабидің және Ұлыбританияның уақытша төрешісі- сэр Франклин Берманның басшылығымен хатшы болып жұмыс істеді. Кейін, ол Гаагада [[БҰҰ|БҰҰ-ның]] [[Ливан]] бойынша арнайы [[Трибунал|трибуналының]] және [[Югославия]] бойынша Халықаралық трибуналының [[прокуратура|прокуратурасында]] қызмет еткен. ===Лондон=== Клуни [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] 2010 жылы оралды, ол Лондонда (Bar of England & Wales, Inner Temple ) Doughty Street Chambers-те адвокат болды. 2013 жылы ол Біріккен Ұлттар Ұйымының бірқатар комиссия құрамына тағайындалды, соның ішінде [[Сирия]] бойынша арнайы [[елші]] Кофи Аннанның кеңесшісі ретінде тағайындалды. [[File:Amal Alamuddin Cannes 2016.jpg|thumb|Амал Аламуддин,2016 жылы]] Клуни Камбоджа мемлекетінің, Ливияның барлау қызметінің бұрынғы басшысы Абдалла Аль Сенуссидің, Юлия Тимошенконың және Джулиан Ассанждың атынан шыққан атышулы істерге қатысқан және Бахрейн тәуелсіз комиссиясына байланысты кеңесші болған. =Марапаттары= Ол 2015 жылы Барбара Уолтерстің ең сүйкімді адамы ретінде таңдалды. 2020 жылы 19 қарашада ол [[Журналист|Журналистерді]] қорғау комитеті Гвен Ифиллдің<ref>https://www.ibanet.org/IBAHRISecretariat.aspx</ref> баспасөз бостандығы сыйлығын алды, ол жыл сайын баспасөз бостандығы жолында ерекше және тұрақты жетістік көрсеткен адамға беріледі. =Шығармалары мен жарияланымдары= *Аламуддин, Амал (2010). «II. Сот басталар алдында ; 6. Дәлелдер жинағы». Ханда Карим А. А .; Буйсман, Каролайн; Госнелл, Кристофер (ред.) Халықаралық қылмыстық сот ісіндегі дәлелдемелер қағидалары. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. 231–305 бб. ISBN 978-0-19-958892-3. OCLC 663822377 <ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> *Аламуддин, Амал; Уэбб, Филиппа (15 қараша 2010). «ICC Жарғысының 8-бабы бойынша әскери қылмыстарға құзыретті кеңейту». Халықаралық қылмыстық сот журналы. 8 (5): 1219–1243. doi: 10.1093 / jicj / mqq066. ISSN 1478-1387. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 775833494. *Аламуддин, Амал (сәуір 2012). «Ливия Сайф әл-слам Каддафини Гаагаға беруі керек пе?»<ref>https://web.archive.org/web/20150923220120/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf</ref> Mizaan: Ливиядағы әділет адвокаттарының ақпараттық бюллетені (1). Архивтелген түпнұсқадан (PDF) 23 қыркүйек 2015 ж. 28 қыркүйек 2014 ж. *Аламуддин, Амал (10 желтоқсан 2012). «Сирия ICC-ге барады ма?»<ref>http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923220120/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/mizaan-newsletter-23rd-april-final1.pdf |date=2015-09-23 }}</ref> (PDF). Заңгер. Архивтелген түпнұсқадан 3 маусым 2016 ж. 28 қыркүйек 2014 ж. *Аламуддин, Амал; Хардман, Надия (2014 ж. Ақпан). «Заң мен саясатты бөлу: Египеттегі судьялар мен прокурорлардың тәуелсіздігіне қатысты мәселелер». Халықаралық Адвокаттар Ассоциациясы Адам құқығы институтының (IBAHRI) есебі, Ашық қоғам қорлары Араб аймақтық кеңсесі қолдады PDF<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Аламуддин, Амал (2014). «Халықаралық Қылмыстық Сотта істерді бастау және тоқтату кезіндегі Қауіпсіздік Кеңесінің рөлі: қағидат және практика мәселелері». Зидарда, Андражда; Беку, Олимпия (ред.) Халықаралық қылмыстық соттың заманауи қиындықтары. Лондон: Британдық халықаралық және салыстырмалы құқық институты. 103-130 бет. ISBN 978-1-90522-151-6. OCLC 871319445.<ref>http://www.ibanet.org/Article/Detail.aspx?ArticleUid=B30A63AE-8066-4B49-8758-C1684BE5E9B9 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160808095142/http://www.ibanet.org/Article/Detail.aspx?ArticleUid=b30a63ae-8066-4b49-8758-c1684be5e9b9 |date=2016-08-08 }}</ref> *Аламуддин, Амал; Бонини, Анна (2014). «4-тарау: БҰҰ-да Харириге жасалған қастандықты тергеу; БҰҰ-ның тергеу комиссиясы мен Ливанның арнайы трибуналы арасындағы байланыс: қағидат және практика мәселелері». Аламуддин, Амал; Джурди, Нидал Набил; Толберт, Дэвид (ред.) Ливанға арналған арнайы трибунал: заң және практика. Оксфорд: Оксфорд университетінің баспасы. 50-72 бет. ISBN 978-0-19-968745-9. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 861207456. *Клуни, Амал (18 тамыз 2014). «Әділетсіз соттың анатомиясы». Huffington Post. *Клуни, Амал (30 сәуір 2015). «Мохамед Нашидті босатыңыз - жазықсыз адам және Мальдивтің үлкен үміті». The Guardian<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Клуни, Амал (14 қазан 2015). «Мальдивтер репрессиядан бас тартты, өйткені әлем президент Нашидті босатуға шақырады» Huffington Post.<ref>https://web.archive.org/web/20160603051433/http://www.doughtystreet.co.uk/documents/uploaded-documents/will_syria_go_to_the_ICC.pdf</ref> *Клуни, Амал; Уэбб, Филиппа (2020). Халықаралық құқықтағы әділ сот талқылауына құқық. Нью-Йорк: Оксфорд университетінің баспасы. ISBN 978-0-198-80839-8. OCLC<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/OCLC_(identifier)</ref> 994411014. (алдағы ақпан 2021) =Сілтемелер= * https://en.wikipedia.org/wiki/Amal_Clooney#cite_ref-VanityFair_2-0 * https://www.ibtimes.com/george-clooney-girlfriend-revealed-who-amal-alamuddin-6-fast-facts-about-actors-new-love-photos * https://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-ent-george-clooney-iraqi-refugee-hazim-avdal-20180212-story.html =Дереккөздер= {{дереккөздер|2}} [[Санат:Актёрлер]] [[Санат:АҚШ актерлері]] [[Санат:Халықаралық Гайрднер сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Амал Аламуддин]] 4cgeh6u5m33tl46dbqg7y1o9w9vt1cu Бадер-Мейнхоф құбылысы 0 655457 3595171 3586545 2026-04-29T10:22:18Z Айдана Жаппарқызы 180570 сызықшаны дұрыстадым 3595171 wikitext text/x-wiki –[[Сурет:Cognitive bias codex en.svg|нобай]] {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бадер-Мейнхоф құбылысы''' — бұл бір зат туралы білген бойда барлық жерде бірден байқай бастайсыз дегенді білдіреді. Ғаламтордан кез келген жаңа сөзді немесе құбылысты табыңыз. Сіз оны қайда барсаңыз да көре бастағаныңызды түсінесіз. Бұл кездейсоқтық емес. Сіз үшін жаңа сөздер, құбылыстар, бұрын болған, бірақ сіз ақпарат ағымында байқамадыңыз. Cіз жаңа сөзді, затты немесе идеяны алғаш кездестіргенде оны бейсаналы түрде байқай бастайсыз. Бұл селективті зейіннің көмегімен іске асады. Затты қайтадан көрген сайын осы объектінің барлық жерде болатындығының қосымша дәлелі ретінде қабылдайсыз.<ref>[https://businessfm.kz/podcasts/marketing/fenomen-baadera-majnhof-ili-chastotnaya-illyuziya?utm_source=businessfm Бадер-Мейнхоф құбылысы туралы мәліметтер(орысша)]</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құбылыстар]] [[Санат:Психология]] [[Санат:Жалған әсер]] 5rfp71fx5hjllyuq2nwhbnec4ge0x18 Чадха Гуриндер 0 657020 3595029 3584203 2026-04-29T06:20:37Z Сауле Жантелиева 178975 дровты қызықшаға ауыстырдым 3595029 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Гуриндер Чадха|Шынайы есімі=|Сурет=Gurinder Chadha.jpg|Сурет атауы=|Туған күні=10.1.1960|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Найроби]], [[Кения]]|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы=[[Ұлыбритания]]|Ұлты=|Мансабы={{кинорежиссёр}}, [[продюсер]], сценариші,|Жұбайы=Пол Маеда Берджес|Балалары=2|Марапаттары=|Басқалары=Белсенді жылдары: 1999 ж. — қазірге дейін}} '''Гуриндер Чадха''' ({{lang-en|Gurinder Chadha}}, [[10 қаңтар]] [[1960 жыл]], [[Найроби]]) — үнді тегінен шыққан британдық сценарийші, кинорежиссер және продюсер. == Өмірбаяны == Гуриндер Чадха Кенияның [[Найроби]] қаласында дүние есігін ашты. 1961 жылы оның отбасы [[Ұлыбритания]]ға көшіп, Батыс Лондондағы Саутолл аймағына қоныс тепті. Гуриндер Чадха Клифтон атындағы бастауыш мектебінде оқиды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7144692.stm Чадха Nativity мектебін басқарады]</ref> және мектепті тәмамдағаннан кейін Шығыс Англия университетіне оқуға түсіп, саясат және экономиканы меңгерді, ал 19841985 жылдары Лондон байланыс колледжінде оқып, кейін аспирантураға түседі. == Шығармашылығы == Сексенінші жылдардың ортасында Чадха радиода мансабын бастайды, содан кейін [[BBC]] жаңалықтар қызметінде журналист болып жұмыс атқарды. 1989 жылы Чадха азиат тегінен шыққан британдықтардың өмірі туралы «Мен британдықпын, бірақ ...» деректі фильмін шығарды. 1990 жылы Гуриндер Чадха продюсерлік компания ашады. Осы продюсерлік компанияда британдық-азиялық үйлену туралы сөз қозғайтын 11 минуттық Nice Arrangement (1991) атты алғашқы фильмі жариялайды. Оның жағажайдағы Бхаджи (1993) фильмі көптеген халықаралық марапаттарға ие болды, оның ішінде, [[BAFTA]] «Британдық үздік фильм» деген және Evening Standard British Film Award «Ең жақсы британдық дебютант» деген номинацияларды берген болатын. «Біз не дайындаймыз?» фильмі (2000) Sundance кинофестиваліне қатысты; Фильмнің сценарийі Sundance институтының жазу зертханасына түскен алғашқы британдық сценарий болды. Чадха London Film Critics’ Circle марапатында «Үздік британдық режиссері» атанды. Гуриндер Чадха «Slumdog Millionaire» фильмі шыққанға дейін, өзі жазушы(сценарийші),режиссер және продюсер ретінде болған «Бекхэм сияқты ойнау» (2002) фильмі британдық режиссурасында ең кассалық фильм болды. Фильмнің жетістігі халықаралық деңгейде болды, сонымен қатар [[Америка]]да, [[Жаңа Зеландия]]да, [[Швейцария]]да және Оңтүстік Африкада ең көп сатылымдар тізімінде болған, сондай-ақ Golden Globe Nomination for Best Picture (Musical or Comedy), BAFTA Nomination for Best British Film, European Film Academy Nomination for Best Film и Writers Guild of America Nomination for Best Original Screenplay номинацияларын жеңіп алды. 2004 жылы Чадха [[Джейн Остин]]нің «Pride and Prejudice» романын негізге ала отырып Голливуд стиліндегі «Келін және Ырымшылдық» фильмін шығарды. == Жеке өмірі == Гуриндер Чадха америкалық сценарист және режиссер Пол Маеда Берджеске үйленген және олардың 2007 жылы егіз Ронак есімді ұл және Кумико есімді қыз балалары дүниеге келді.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/film/7595619/Gurinder-Chadha-interview.html David Gritten]</ref> Чадха әйелдердің киноиндустриядағы көрінісі туралы айтты. Лондондағы Sands Films-те өткен Bird's Eye View 2017 көрмесінде Чадха театрларда әйел режиссерлерді белсенді қолдаудың маңыздылығын атап өтті, әсіресе ашық апта күндері(the opening weekend). Ол сонымен қатар ер адамдардың дәстүрлі түрде басқаратын саладағы өзгерістер үшін күресте әйелдер енжар бола алмайтындығын атап өтті. <ref>[http://ff2media.com/blog/2017/04/25/gurinder-chadha-2017-update/ Режиссёр ‘Bend It Like Beckham’ өзгеріс үшін күресіп жатыр ]</ref> == Фильмография == * 1989 — I'm british But... / ''Мен британдықпын, бірақ...'' * 1991 — A Nice Arrangement / ''Жақсы келісім'' * 1992 — Acting Our Age / ''Біздің жасымызда әрекет ету'' * 1992 — Pain, Passion and Profit / ''Азап, құмарлық және пайда'' * 1993 — Bhaji on the Beach / ''Жағажайдағы Бхаджи'' * 1994 — What Do You Call an Indian Woman Who's Funny? / ''Сіз қызықты болатын үнді әйелін қалай атайсыз?'' * 1995 — Rich Deceiver / ''Алдамшы бай '' * 2000 — What’s Cooking? / ''Біз не дайындаймыз?'' * 2002 — Bend It Like Beckham / ''Бекхэм сияқты ойнау'' * 2004 — Bride & Prejudice / ''Келін және Ырымшылдық'' * 2005 — Mistress of Spices / ''Дәмдеуіштер ханшайымы'' * 2006 — Paris, je t’aime / ''Париж, Мен сені сүйемін'' * 2008 — Angus, Thongs and Perfect Snogging / ''Ангус, Шолақ дамбал, Мінсіз сүйісу'' * 2009 — It’s a Wonderful Afterlife / ''Керемет о дүниелік өмір'' * 2015 — Desi Rascals / ''Деси Раскалс'' * 2017 — Viceroy’s House / ''Вице-Король үйі'' * 2019 — Blinded by the Light / ''Жарықтан соқыр болу'' * 2019 — Beecham House / ''Бичем Хаус' * Пашмина / ''Pashmina (Pre-Production)'' * L'Argent / ''L'Argent (Announced)'' == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0149446|Гуриндер Чадха}} *[http://www.screenonline.org.uk/people/id/502103/ Biography and filmography] from the British Film Institute's Screenonline *[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,1821203,00.html Interview: Gurinder Chadha] ''The Observer'' *[https://www.bbc.co.uk/history/familyhistory/get_started/wdytya_s2_celeb_gallery_06.shtml Gurinder Chadha on ''Who Do You Think You Are?''] *[https://www.theguardian.com/film/2008/jul/13/news.culture1 Interview: Gurinder Chadha] ''The Guardian'' [[Санат:1960 жылы туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр кинорежиссёрлері]] [[Санат:10 қаңтарда туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Ұлыбритания кинорежиссёрлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] == Дереккөздер == a2t16jdpvg1btygx8grm0oe4c3fyta2 3595031 3595029 2026-04-29T06:23:08Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] ([[User talk:Сауле Жантелиева|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3410492 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Гуриндер Чадха|Шынайы есімі=|Сурет=Gurinder Chadha.jpg|Сурет атауы=|Туған күні=10.1.1960|Қайтыс болған күні=|Туған жері=[[Найроби]], [[Кения]]|Қайтыс болған жері=|Азаматтығы=[[Ұлыбритания]]|Ұлты=|Мансабы={{кинорежиссёр}}, [[продюсер]], сценариші,|Жұбайы=Пол Маеда Берджес|Балалары=2|Марапаттары=|Басқалары=Белсенді жылдары: 1999 ж. — қазірге дейін}} '''Гуриндер Чадха''' ({{lang-en|Gurinder Chadha}}, [[10 қаңтар]] [[1960 жыл]], [[Найроби]]) — үнді тегінен шыққан британдық сценарийші, кинорежиссер және продюсер. == Өмірбаяны == Гуриндер Чадха Кенияның [[Найроби]] қаласында дүние есігін ашты. 1961 жылы оның отбасы [[Ұлыбритания]]ға көшіп, Батыс Лондондағы Саутолл аймағына қоныс тепті. Гуриндер Чадха Клифтон атындағы бастауыш мектебінде оқиды<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7144692.stm Чадха Nativity мектебін басқарады]</ref> және мектепті тәмамдағаннан кейін Шығыс Англия университетіне оқуға түсіп, саясат және экономиканы меңгерді, ал 1984\1985 жылдары Лондон байланыс колледжінде оқып, кейін аспирантураға түседі. == Шығармашылығы == Сексенінші жылдардың ортасында Чадха радиода мансабын бастайды, содан кейін [[BBC]] жаңалықтар қызметінде журналист болып жұмыс атқарды. 1989 жылы Чадха азиат тегінен шыққан британдықтардың өмірі туралы «Мен британдықпын, бірақ ...» деректі фильмін шығарды. 1990 жылы Гуриндер Чадха продюсерлік компания ашады. Осы продюсерлік компанияда британдық-азиялық үйлену туралы сөз қозғайтын 11 минуттық Nice Arrangement (1991) атты алғашқы фильмі жариялайды. Оның жағажайдағы Бхаджи (1993) фильмі көптеген халықаралық марапаттарға ие болды, оның ішінде, [[BAFTA]] «Британдық үздік фильм» деген және Evening Standard British Film Award «Ең жақсы британдық дебютант» деген номинацияларды берген болатын. «Біз не дайындаймыз?» фильмі (2000) Sundance кинофестиваліне қатысты; Фильмнің сценарийі Sundance институтының жазу зертханасына түскен алғашқы британдық сценарий болды. Чадха London Film Critics’ Circle марапатында «Үздік британдық режиссері» атанды. Гуриндер Чадха «Slumdog Millionaire» фильмі шыққанға дейін, өзі жазушы(сценарийші),режиссер және продюсер ретінде болған «Бекхэм сияқты ойнау» (2002) фильмі британдық режиссурасында ең кассалық фильм болды. Фильмнің жетістігі халықаралық деңгейде болды, сонымен қатар [[Америка]]да, [[Жаңа Зеландия]]да, [[Швейцария]]да және Оңтүстік Африкада ең көп сатылымдар тізімінде болған, сондай-ақ Golden Globe Nomination for Best Picture (Musical or Comedy), BAFTA Nomination for Best British Film, European Film Academy Nomination for Best Film и Writers Guild of America Nomination for Best Original Screenplay номинацияларын жеңіп алды. 2004 жылы Чадха [[Джейн Остин]]нің «Pride and Prejudice» романын негізге ала отырып Голливуд стиліндегі «Келін және Ырымшылдық» фильмін шығарды. == Жеке өмірі == Гуриндер Чадха америкалық сценарист және режиссер Пол Маеда Берджеске үйленген және олардың 2007 жылы егіз Ронак есімді ұл және Кумико есімді қыз балалары дүниеге келді.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/culture/film/7595619/Gurinder-Chadha-interview.html David Gritten]</ref> Чадха әйелдердің киноиндустриядағы көрінісі туралы айтты. Лондондағы Sands Films-те өткен Bird's Eye View 2017 көрмесінде Чадха театрларда әйел режиссерлерді белсенді қолдаудың маңыздылығын атап өтті, әсіресе ашық апта күндері(the opening weekend). Ол сонымен қатар ер адамдардың дәстүрлі түрде басқаратын саладағы өзгерістер үшін күресте әйелдер енжар бола алмайтындығын атап өтті. <ref>[http://ff2media.com/blog/2017/04/25/gurinder-chadha-2017-update/ Режиссёр ‘Bend It Like Beckham’ өзгеріс үшін күресіп жатыр ]</ref> == Фильмография == * 1989 — I'm british But... / ''Мен британдықпын, бірақ...'' * 1991 — A Nice Arrangement / ''Жақсы келісім'' * 1992 — Acting Our Age / ''Біздің жасымызда әрекет ету'' * 1992 — Pain, Passion and Profit / ''Азап, құмарлық және пайда'' * 1993 — Bhaji on the Beach / ''Жағажайдағы Бхаджи'' * 1994 — What Do You Call an Indian Woman Who's Funny? / ''Сіз қызықты болатын үнді әйелін қалай атайсыз?'' * 1995 — Rich Deceiver / ''Алдамшы бай '' * 2000 — What’s Cooking? / ''Біз не дайындаймыз?'' * 2002 — Bend It Like Beckham / ''Бекхэм сияқты ойнау'' * 2004 — Bride & Prejudice / ''Келін және Ырымшылдық'' * 2005 — Mistress of Spices / ''Дәмдеуіштер ханшайымы'' * 2006 — Paris, je t’aime / ''Париж, Мен сені сүйемін'' * 2008 — Angus, Thongs and Perfect Snogging / ''Ангус, Шолақ дамбал, Мінсіз сүйісу'' * 2009 — It’s a Wonderful Afterlife / ''Керемет о дүниелік өмір'' * 2015 — Desi Rascals / ''Деси Раскалс'' * 2017 — Viceroy’s House / ''Вице-Король үйі'' * 2019 — Blinded by the Light / ''Жарықтан соқыр болу'' * 2019 — Beecham House / ''Бичем Хаус' * Пашмина / ''Pashmina (Pre-Production)'' * L'Argent / ''L'Argent (Announced)'' == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb name|0149446|Гуриндер Чадха}} *[http://www.screenonline.org.uk/people/id/502103/ Biography and filmography] from the British Film Institute's Screenonline *[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,,1821203,00.html Interview: Gurinder Chadha] ''The Observer'' *[https://www.bbc.co.uk/history/familyhistory/get_started/wdytya_s2_celeb_gallery_06.shtml Gurinder Chadha on ''Who Do You Think You Are?''] *[https://www.theguardian.com/film/2008/jul/13/news.culture1 Interview: Gurinder Chadha] ''The Guardian'' [[Санат:1960 жылы туғандар]] [[Санат:XXI ғасыр кинорежиссёрлері]] [[Санат:10 қаңтарда туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Ұлыбритания кинорежиссёрлері]] [[Санат:Тірі тұлғалар]] == Дереккөздер == 2awb9psenew9dmfn7760gxoiemahgtk Зейнеп Жұманова 0 657652 3595032 3591066 2026-04-29T06:24:02Z Сауле Жантелиева 178975 сызықшаны дефиске айналдырдым 3595032 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955-1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011) * «Ардагер» атағы (2010) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] n7qo5t6zz6lkbvt1tzkpjnspr5wmsp3 3595035 3595032 2026-04-29T06:26:32Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Сауле Жантелиева|Сауле Жантелиева]] ([[User talk:Сауле Жантелиева|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3581512 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Зейнеп Жұманова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 10.02.1939 |Туған жері = [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], {{туғанжері|Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданында}}, [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Әкесі = Джакиев Жұман |Анасы = Үркия |Жұбайы = [[Дініш Дияров]] |Балалары = Лязат, Айвар |Марапаттары = {{Құрмет Белгісі ордені}} {{Астанаға 10 жыл медалі}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Зейнеп Жұманова''' ([[10 ақпан]] [[1939]], [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылы]], [[Қызылқоға ауданы]], [[Атырау облысы|Гурьев облысы]], [[Қазақ КСР]]) — қазақстандық ғалым-математик, педагог, физика-математика ғылымдарының кандидаты (1978), философия докторы, профессор. Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі, «Құрмет белгісі» орденінің иегері. == Өмірбаяны == Жұманова Зейнеп 1939 жылы 10 ақпанда [[Атырау облысы|Атырау облысының]] [[Қызылқоға ауданы|Қызылқоға ауданындағы]] [[Мұқыр (Атырау облысы)|Мұқыр ауылында]] дүниеге келген. Руы — Шоңай [[Адай]]. Әкесі — Джакиев Жұман, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] алғашқы күндерінде әскерге шақырылып, 1943 жылы қаза тапқан. Анасы — Үркия, көпбалалы ана. Отбасында тоғыз бала дүниеге келіп, жетеуі өмір сүрген. Зейнеп — солардың кенжелерінің бірі. Балалардың барлығы жоғары білім алған, олардың үшеуі ғылым кандидаты дәрежесіне ие болған (екеуі — физика–математика, бірі — экономика ғылымдары). Үлкен ағаларының бірі — Ұлы Отан соғысының ардагері, мектепте оқу ісініӊ меӊгерушісі, тарихшы. === Білімі === 1955–1960 жылдары [[Қазақ ұлттық университеті|С.М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті) механика-математика факультетінде білім алып, математик мамандығын тәмамдады. 1973 жылы «Араласпайтын сұйықтар шекарасын математикалық модельдеу» тақырыбында (орыс тілінде) диссертация қорғап, физика-математика ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1988 жылы Халықаралық аймақтық конвенция комиссиясының шешімімен философия ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесі берілді. === Еңбек жолы === Еңбек жолын 1960 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақ КСР Ғылым академиясының]] Математика институтында кіші ғылыми қызметкер болып бастады. 1965–1983 жылдары қазіргі [[Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университеті|Халел Досмұхамедов атындағы Атырау университетінде]] оқытушы, аға оқытушы, доцент, кафедра меңгерушісі қызметтерін атқарды. 1983 жылдан бастап [[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті|Ш.Есенов атындағы Ақтау мемлекеттік университетінде]] (қазіргі Каспий технологиялар және инжиниринг университеті) доцент, жоғары математика кафедрасының меңгерушісі, кейін университет профессоры (1988) болып еңбек етті. == Ғылыми еңбектері == Зейнеп Жұманованың 60-тан астам ғылыми және ғылыми-әдістемелік еңбегі жарық көрген. Оның ішінде 15-тен астамы қазақ тілінде жазылған оқулықтар мен оқу-әдістемелік құралдар. Ғылыми еңбектері математикалық модельдеу, экономикалық есептер, экология, мұнай өндіру және қолданбалы математика мәселелеріне арналған. == Марапаттары мен атақтары == * «Құрмет белгісі» ордені (1981) * «Қазақстан Республикасының халыққа білім беру ісінің үздігі» (1993) * «Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 10 жыл» медалі (2001) * А. Байтұрсынов атындағы медаль — жоғары білім беру саласына қосқан үлесі үшін (2011) * «Ардагер» атағы (2010) * «Маңғыстау облысының білім беру жүйесін дамытуға қосқан үлесі үшін» Құрмет грамотасы (2006) * Бірқатар ведомстволық және алғыс грамоталар == Отбасы == Жұбайы — [[Дініш Дияров]] (1938–1985), техника ғылымдарының кандидаты, мұнай кен орындарын игеру және жер асты гидродинамикасы саласының маманы. Қызы — Лязат Диярова, физика-математика ғылымдарының кандидаты, профессор, Ш.Есенов атындағы Каспий технологиялар және инжиниринг университетінің оқытушысы, «Білім беру ісінің құрметті қызметкері». Ұлы — Айвар Дияров, Қазақстан Республикасының кеден қызметінің еңбек сіңірген қызметкері, «Ерен еңбек үшін» медалінің иегері. == Әдебиет == * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Атамұра», 1997, 259-бет. ISBN 5-89800-123-9 * Маңғыстау энциклопедиясы. Алматы, «Қазақ энциклопедиясы», 2008, 302-бет. ISBN 9965-893-13-6 [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің үздіктері]] [[Санат:Физика-математика ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Философия ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Қазақстан математиктері]] [[Санат:Қазақстан педагогтары]] o7u3vpnn2809mqf178l7chzxim13i1u Уранометрия 0 660992 3595221 3584437 2026-04-29T10:53:09Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595221 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Уранометрия'''-(лат. Uranometria: omnium asterismorum continens schemata, nova methodo delineata, aereis laminis expressa) - 1603 жылы Иоганн Байер шығарған жұлдызды аспан атласы, қазіргі заманғы алғашқы атлас. Атласта жұлдызды аспанның 51 картасы бар. Алғашқы 48 парақта Птолемейдің 48 шоқжұлдызы орналасқан. Бір парақта аспанның оңтүстік жарты шарының 12 жаңа шоқжұлдызы ұсынылған. Сонымен, соңғы 2 жапырақ аспанның солтүстік және Оңтүстік полярлы аймақтарына шолу жасайды. Атласты картаға түсіру үшін Байер өз заманының көрнекті бақылаушысы Дат астрономы Тихо Брагенің бақылауларын пайдаланды. Олар телескопиялық дәуірде жүргізілгеніне қарамастан, көптеген жұлдыздардың позициялары бір бұрыштық минутқа дейін дәл анықталды. Осылайша, Байер атласы өз дәуірі үшін аспан картографиясы дәлдігінің жаңа стандартын ұсынды. Сол кездегі дәстүр мен астрономиялық тәжірибе бойынша атласта шоқжұлдыздардың мифологиялық кейіпкерлерінің суреттері болды. Астрономдар аспандағы фигураның бір немесе басқа бөлігінде орналасқан аспан нысандарын орналастыру арқылы сипаттамалық принципті қолдануды жалғастырды. Байердің мыс гравюралары жұлдызды атластарды безендірудің үлгісін көрсетті. Осы және одан бұрынғы кезеңдегі басқа жұлдызды атластар сияқты, Байер атласы аспан координаттарының эклиптикалық жүйесіне негізделген. Алайда, эклиптиканың қазіргі заманғы 360 градустық градусы арқылы емес, сол кезде қабылданған астрологиялық, 30 градустық белгілерге негізделген. Әр 30 градустан кейін Зодиак белгілерін шектейтін және эклиптика полюстеріне жақындайтын тік сызықтар жүргізілді, карта өрістері әр градус бойынша калибрленеді. Атласты құру үшін тік сызықты картографиялық проекция қолданылды (ол қазір трапециялы деп аталады). Бұл жұлдыздардың позицияларын әдеттегі интерполяция арқылы есептеуге мүмкіндік береді. Атласта алғаш рет жұлдыздардың әріптік белгісі қолданылды. == Жаңа шоқжұлдыздар == XVI ғасырдың ұлы географиялық ашылуларының дәуірі, өте алыс теңіз экспедициялары, жаңа теңіз сауда жолдарын зерттеу және сәйкесінше жаңа навигациялық міндеттер астрономдарға осы уақытқа дейін аз зерттелген аспан сферасының оңтүстік жарты шарын картаға түсіру міндетін қойды. Мұндай жұмыстардың бастамашыларының бірі голландиялық теолог, теңіз экспедицияларын жабдықтау жөніндегі кеңесші Питер Планциус болды. Оның тапсырмасы бойынша голландиялық көпес Фредерик де Хаутман (Фредерик де Хоутман, 1571-1627) Үндістанға 1595-1596 жылдары жақсы үміт кейпінің айналасында сапар шегу кезінде оның бас штурманы Питер Дирксцун Кейзер (лат. Петрус Теодори) Солтүстік жарты шарда байқалмайтын Оңтүстік аспанның ең жарқын 135 жұлдызының каталогын құрастырды және әрқайсысына символдық атау бере отырып, оларды 12 топқа бөлді. 1598 жылы шоқжұлдыздардың жаңа фигуралары алғаш рет Планцийдің аспан глобусында пайда болды. Бұл 12 шоқжұлдыз Байердің "Уранометрия" карталарына түсірілді, Атластың танымалдылығының арқасында олар жалпы қабылданған және дәстүрлі түрде Байердің өзіне тиесілі болды. Бұл ежелгі дәуірден белгілі және осы уақытқа дейін сақталған шоқжұлдыздарды толықтыратын жаңа шоқжұлдыздардың алғашқы тобы. «Уранометрия» үлкен ит шоқжұлдызының картасында жаңа Көгершін шоқжұлдызы да бар. Алайда, ол жаңа полярлы Оңтүстік шоқжұлдыздардың жеке тізіміне енбегендіктен, Көгершін Байер шоқжұлдызы болып саналмайды. === Дереккөздері=== <ref>https://ru.wikipedia.org/wiki/Уранометрия</ref> inid2bgudwvgpsv5zhptsy53l5i1268 Амит Сингхал 0 661095 3595149 3584462 2026-04-29T10:09:57Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595149 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға|Есімі=Амит Сингхал|Туған кездегі есімі=Амитабх Кумар Сингхал|Туған күні=Қыркүйек [[1968 жыл]]|Туған жері=[https://ru.wikipedia.org/wiki/Джханси_(город) Джханси], [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уттар-Прадеш Уттар-Прадеш], [[Үндістан]]|Азаматтығы=[[АҚШ]]|Мансабы=[https://ru.wikipedia.org/wiki/Программная_инженерия Бағдарламалық қамтамасыз ету жөніндегі инженер], [https://ru.wikipedia.org/wiki/Информатик информатика саласындағы маман]|Марапаттары=[https://ru.wikipedia.org/wiki/ACM_Fellow Фелло ACM]|Сайты=[http://singhal.info/home/ singhal.info/home/]}} Амит Сингхал ([[Ағылшын тілі|ағылш.]] Amit Singhal; 1968 жылы туылған) — [[Google]] компаниясының құрметті қызметкері, Google рейтингтік тобын басқарды. <ref>[http://www.businessweek.com/the_thread/techbeat/archives/2009/10/google_search_g.html Интервью Bloomberg Businessweek с Амитом Сингхалом]{{ref-en}}</ref><ref>[http://googlerussiablog.blogspot.com/2009_02_01_archive.html Перевод записи Амити Сингхала в официальном блоге Google]{{ref-ru}}</ref> Ол Google іздеу бөлімінің бастығы қызметін атқарды. Компаниядан 2016 жылы 3 ақпанда кетті. [https://ru.wikipedia.org/wiki/Национальная_инженерная_академия_США АҚШ Ұлттық инженерлік академиясының] мүшесі (2012).<ref>[https://www.nae.edu/56160/Dr-Amit-Singhal Dr. Amit Singhal] {{ref-en}}</ref> == Өмірбаяны == Үндістанда [https://ru.wikipedia.org/wiki/Уттар-Прадеш Уттар-Прадеш] провинциясында дүниеге келген. 1989 жылы Рурки университетінде (Үндістан) [[информатика]] [https://ru.wikipedia.org/wiki/Бакалавр бакалавры] дәрежесін алды.<ref>[http://www.d.umn.edu/scse/newsandevents/academy/2009.html Биография Сингхала на сайте университета Миннесоты]{{ref-en}}</ref> Ол [[АҚШ]]-тағы [[Миннесота университеті|Миннесота университетінде]] білімін жалғастырып,1991 жылы информатика магистрі дәрежесін алды.<ref name="umd">[http://www.d.umn.edu/~tcolburn/newsletter/CS_Newsletter_2007.pdf University of Minnesota's newsletter.Alumni spotlight - Amit Singhal]{{ref-en}}</ref> 1996 жылы ол [https://ru.wikipedia.org/wiki/Корнеллский_университет Корнелл университетінен] [[PhD-доктор|Рh.D.]] дәрежесін алды, онда ол [https://ru.wikipedia.org/wiki/Информационный_поиск ақпараттық ізденістердің] бастаушыларының бірі Джерард салонның жетекшілігімен оқыды. Аспирантураны бітіргеннен кейін ол [[AT&T]] ғылыми-зерттеу бөліміне жұмысқа орналасты, онда әр түрлі ақпарат іздеу бағыттарымен айналысты.<ref name="umd" /> 2000 жылдан бастап ол [[Google]] - да іздеу сапасы бөлімінде жұмыс істейді. [[The New York Times|New York Times]] оны Google-дің рейтинг алгоритмдерінің бас талдаушысы ретінде атады.<ref>[https://www.nytimes.com/2007/06/03/business/yourmoney/03google.html Статья в New York Times про отдел качества поиска Google]{{ref-en}}</ref> 2001 жылы рейтингтік жүйені толығымен қайта құрғаны үшін құрметті қызметкер атағы берілді.<ref>[https://www.wired.com/magazine/2010/02/ff_google_algorithm/all/1 Wired Magazine: Exclusive: How Google's Algorithm Rules the Web]{{ref-en}}</ref> «India Abroad» газеті оны ең ықпалды 50 үндіамерикандықтардың қатарына қосты.<ref name="top50">[http://www.rediff.com/us/amitsinghal_top50.html India Abroad: Top 50 Most Influential Indian Americans - Amit Singhal]{{ref-en}}</ref> Отыздан астам ғылыми жұмыстардың және көптеген патенттердің бірлескен авторы.<ref>[http://www.google.com/corporate/execs.html#amit Google Corporate Information - Google Management]{{ref-en}}</ref> == Ескертпелер == {{Reflist}} == Сілтемелер == * [http://singhal.info Амита Сингхалдың сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210502001153/http://singhal.info/ |date=2021-05-02 }} a85encffmgcrsoooij2tynxmviyoztf Эстер Дайсон 0 661312 3595222 3580418 2026-04-29T10:54:44Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595222 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Эстер Дайсон|Шынайы есімі=[[Ағылшын тілі|англ]]. Esther Dyson|Сурет=Esther Dyson-20050316.jpg|Сурет атауы=Эстер Дайсон O'Reilly Emerging Technology Conference конференциясында, Сан Диего, АҚШ, 16 наурыз 2005|Туған күні=[[14 шілде]] [[1951]] (69 жас)|Туған жері=[[Цюрих]], Швейцария|Мансабы=журналист, бизнес иесі|Әкесі=[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%BE%D0%BD,_%D0%A4%D1%80%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%BD Фримен Дайсон]|Анасы=[[Верена Хубер-Дайсон]]}}{{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Эстер Дайсон''' ([[Ағылшын тілі|англ]]. Esther Dyson, тегі. [[14 шілде]] [[1951]], [[Цюрих]], [[Швейцария]]) — американдық кәсіпкер, инвестор, жазушы және публицист, филантроп және қоғам қайраткері. [[Яндекс]] директорлар кеңесінің мүшесі. [http://hiccup.co/ Hiccup] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210613043544/http://hiccup.co/ |date=2021-06-13 }} ұйымының негізін қалаушы. == Өмірбаяны == Эстер Дайсон [[1951]] жылы [[14 шілде|14 шілдеде]] [[Швейцария|Швейцарияда]] дүниеге келді. Әкесі [[Фриман Дайсон]] британдық ядролық физик, [[1957]] жылы Америка Құрама Штаттарының табиғи азаматы болған. Анасы Верена Хубер-Дайсон швейцариялық математик. [[1974]] жылы Эстер Гарвард университетінің экономика факультетін бітіргеннен кейін [[Forbes]] журналына фактілерді тексеретін редактор қызметіне жұмысқа орналасты, содан кейін репортер болды. [[1977]] жылдан бастап Дайсон бірқатар зерттеу компанияларында [[ИТ-рынок|АЖ-нарығының]] талдаушысы болып жұмыс істеді, содан кейін жұмыс берушіден Rosen Research компаниясын сатып алып, оны EDventure Holdings деп атады. 1980 жылдардың ортасынан бастап Дайсон Release 1.0 журналын шығарды. [[1997]] жылы «Release 2.0: a design for living in the digital age» атты кітабын шығарды (1998 жылы Мәскеудегі «бизнес және компьютер» баспасынан А.В. Евтюшкин мен Ю. А. Кузьмин редакциялаған бұл кітаптың» интернет дәуіріндегі өмір " атты аудармасы жарық көрді). [[2009 жыл|2009 жылдың]] [[31 желтоқсан|31 желтоқсаңында]] Ресей Федерациясының президенті [[Дмитрий Медведев|Дмитрий Медведевтің]] бұйрығымен зерттеулер мен әзірлемелерді дамыту және олардың нәтижелерін коммерцияландыру үшін аумақтық оқшауланған кешенді құру жобасын (Инно[https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%98%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4 Innograd]град) әзірлеу жөніндегі жұмыс тобының құрамына кірді. Ағылшын, француз, орыс және неміс тілдерін меңгерген. == Кәсіпкерлік қызметі == Ондаған жылдар бойы Дайсон стартап-компанияларды венчурлық қаржыландыруға, әртүрлі қоғамдық ұйымдарды басқаруға белсенді қатысты. Екі жыл бойы [[ICANN]] корпорациясының төрағасы болды. Дайсон Ресейде бірнеше рет болды және отандық IT нарығының дамуына ықпал етті. Оның мақалалары мен сұхбаттары көбінесе экономика, жоғары технологиялар нарығы және зияткерлік меншік туралы ресейлік журналдарда жарияланды. 2005 жылдан бастап Дайсон ғарыш пен медицинаға қызығушылық танытты: оның инвестициялық портфелі MEDESK, XCOR, Constellation Services, Zero-G, Icon Aircraft, Space Adventures және Vitaportal сияқты компаниялармен толықтырылды, сондай-ақ 23andMe генетикалық стартапы. [[2005 жыл|2005 жылы]] [[Аспен]] қаласында авиация мен ғарыш кеңістігін игеруге қызығушылық танытқан кәсіпкерлерге арналған "ұшу мектебі" (Flight School) форумын құрды. == Ғарыш бағдарламасына қатысуы == [[2008 жыл|2008 жылдың]] [[7 қазан|7 қазанында]] [[Space Adventures]] компаниясының сайтында Эстер Дайсон 2009 жылдың көктеміне жоспарланған ғарыш туристі [[Чарльз Симони|Чарльз Симонидің]] [[ХҒС]]-ға бару экспедициясының 16-шы мүшесі, ғарыштық ұшудың қатысушысы ретінде таңдалғаны және оның дайындығы үшін 3 миллион доллар төлегені туралы хабарлама пайда болды. 2008 жылдың қазан айында медициналық-биологиялық проблемалар институты мен [[ғарышкерлерді даярлау орталығы|ғарышкерлерді даярлау орталығының]] дәрігерлік-сараптамалық комиссиясының бірлескен шешімімен арнайы жаттығуларға жіберілді. [[2008 жыл|2008 жылғы]] [[19 желтоқсан|19 желтоқсанда]] Бас медициналық комиссияның шешімімен [[ИМБП|ИМБП]] және [[ПДО|ПДО]] Э. Дайсон экипаж дайындығына (ұшу алдындағы жаттығуларға) жіберілді. 2009 жылдың қаңтарында ол ғарышкер [[Максим Сураев|Максим Сураевпен]] және NASA астронавты [[Джеффри Уильямс|Джеффри Уильямспен]] бірге [[TMA-14 Одағы|"TMA-14 Одағының"]] қайталанатын экипажы ретінде жаттығуға көшті. 2009 жылғы 3-4 наурызда Ғарышкерлерді даярлау орталығында олармен бірге "өте жақсы"деген бағаға ұшу алдындағы емтихандарды тапсырды. [[2009 жыл|2009 жылдың]] [[26 наурыз|26 наурызында]] [[TMA-14 Одағы|"TMA-14 Одағының"]] басталуы кезінде Эстер Дайсон [[Чарльз Симони|Чарльз Симонидің]] дублері болды. == Дереккөздер == * [http://www.edventure.com/new-bio.html Өмірбаяны] *[http://longnow.org/ Сайт организации The Long Now Foundation] *[http://eventful.com/events?q=%22esther+dyson%22&l= Қызметтің анонстары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070312223408/http://eventful.com/events?q=%22esther%20dyson%22&l= |date=2007-03-12 }} *[http://old.russ.ru/netcult/interactiview/20020129.html Сұхбат 48: Эстер Дайсон «Орыс журналы». 29 қаңтар 2002 жыл] *[http://www.blikimag.ru/journal/2003/2003-1/28.html «Блики» журналына сұхбат. қыркүйек 2003 жыл] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210306233748/http://www.blikimag.ru/journal/2003/2003-1/28.html |date=2021-03-06 }} *[https://web.archive.org/web/20090123181722/http://www.business-magazine.ru/profiles/businessmen/pub313244 «Бизнес-журналына» сұхбат. 10 қаңтар 2009 жыл] *[http://www.astronaut.ru/as_turst/text/dyson.htm Эстер Дайсон Астронавт.ру сайтында] == Ескертулер == # [http://www.kommersant.ru/doc/2480813 Герман Греф «Яндекс»-те жұмыс істей тұрады] [[Санат:14 шілдеде туғандар]] [[Санат:1950 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Цюрих елді мекендері]] [[Санат:Жеке тұлғалар: Яндекс]] [[Санат:Space Adventures]] 6p2004197720ip2mju3rw3jofjcv08p Мари Кроус 0 661331 3595230 3584451 2026-04-29T10:58:02Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595230 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғалым|Есімі='''Мари Кроус'''|Шынайы есімі=[[Француз тілі|фр.]] Marie Crous|Суреті=Marie-Madeleine de Vignerot, duchesse d'Aiguillon.jpg|Туған күні=XVII ғасыр|Туған жері=Франция|Ғылыми аясы=математика|Несімен белгілі=XVII ғасырда Францияда ондық жүйені енгізді}} '''Мари Кроус''' ([[Француз тілі|фр.]] ''Marie Crous'') — XVII ғасырда өмір сүрген француз математигі. Мари кішіпейіл болғандықтан, Шарлотта-Роз де Комон ла Форспен бірге оқып, жазушы және мұғалім ретінде білім алды. Ол 1636 жылға дейін басылымдары болды, ал 1641 жылға қарай ол [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D1%8E_%D0%9F%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%B8_%D0%A0%D0%B8%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%91 кардинал Ришельенің] жиені — мадам де Комбалет, Аквинион герцогы және әйгілі филантроп, [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BD Марен Мерсенннің] досы "шафрано-гүлді ханшайымға" арналған [https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 ондық жүйе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210420114500/https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 |date=2021-04-20 }} туралы зерттеу жариялады. Осыған қарамастан, ол ғылыми әйел ретінде танылмады және сол жылдардағы ең көрнекті ғалымдар оны келтірмеді. Оның жұмысы екі негізгі инновацияны ұсынды: [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%94%D0%B5%D1%81%D1%8F%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BD%D1%8B%D0%B9_%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C ондық бөлгіш] (бүгінде француз тілінде ''virgule'' деп аталады), [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%AD%D0%BA%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B0%D1%8F_%D0%B7%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D1%8C мантисаны] ондық бөліктен бөліп, ондық бөлікте нөлді қолдану, разрядтың жоқтығын көрсету; осылайша ол ондық сандарды метрикалық жүйеде заманауи бейнелеуге мүмкіндік берді. Ол сондай-ақ немістер сияқты нөлдерді нөлдер деп атады. Математика сияқты жазуда талантты, ол Песталоцци әдісін және оның санасында есептеу үшін үлкен пайдасы бар конфессиялық бөліну деп атады, әсіресе "үш ереже" ("алтын ереже"). Өз жұмысының алғы сөзінде Кроус меценатқа "Құдай сияқты қарапайым және кішіпейілділерді көтереді", ал Маридің өзі "қарапайым және қарапайым мойындауға" ие болғаны үшін алғыс айтады. Алайда, ол оған жасалған жұмыстың еңбегін жатқызбайды; ''Abrégé recherche''-де ол өзінің жұмысын "осы ғылымда жұмыс істейтін жас әйелдерге тыныштық беру үшін, іс жүргізу қажеттілігі үшін, сондай-ақ олардың рухын қанағаттандыру үшін" жасағанын айтады. Математик [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BC,_%D0%9E%D0%BB%D1%80%D0%B8 Олри Теркем] оның есімі [[Париж]] көшесіне әлі берілмегеніне өкініш білдірді. Жақында [https://fr.wikipedia.org/wiki/Catherine_Goldstein Екатерина Голдштейн] (фр.)орыс. Кроус өзінің "Neither public nor private: Mathematics in early modern France"атты мақаласының бір бөлігін арнады. == Дереккөздер == * (ағыл.) [https://webusers.imj-prg.fr/~catherine.goldstein/Places-Goldstein.pdf Catherine Goldstein, Neither public nor private: mathematics in early modern France.] *(фр.) Abrégée recherche de Marie Crous, pour tirer la solution de toute proposition d’arithmétique, dépendantes des règles y contenues; avec quelques propositions sur les changes, escomptes, intérêt, compagnie, associations, paiements, départements de deniers, mélanges, bureau des monnaies et toisages, divisé en trois parties. ENsemble un avis sur les dixmes ou dixièmes du sieur Stevin, à Paris, chez Jacques Auvray. 1661. *(фр.) [https://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BC,_%D0%9E%D0%BB%D1%80%D0%B8 M. Олри Теркем], publié par T. Bachelier, article [http://archive.numdam.org/item/NAM_1853_1_12_/ sur Marie Crous] p.&nbsp;200 et seq. [https://books.google.fr/books?id=2RQFAAAAQAAJ&pg=PA200#v=onepage&q&f=false Ou Nouvelles annales de mathématiques, Volume 14] p.&nbsp;200 et seq (1852). *(фр.) Georges Maupin, [http://ia311303.us.archive.org/2/items/opinionsetcurio01giragoog/opinionsetcurio01giragoog.pdf Opinions et curiosités touchant la mathématique (deuxième série)] d’après les ouvrages français des XVIe, XVIIe et XVIIIe siècle, édité à Paris chez Naud (1898). pp.&nbsp;230–243. [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:Әйел математиктер]] [[Санат:Франция математиктері]] [[Санат:XVII ғасырдағы Франция тұлғалары]] [[Санат:Алфавит бойынша математиктер]] n86ljbykbtr9vkdbtlg4rw7i6lxh1r6 Есберген Іңірбайұлы 0 661442 3595169 3584439 2026-04-29T10:20:52Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595169 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Іңірбаев Есберген Іңірбайұлы''' (1950 жылдың 22 қарашасы күні дүниеге келген) – журналист. == Өмірбаяны == Есберген Іңірбайұлы [[Түрікменстан]] облысы, Красноводск ауданы, Қашоба ауылында 1950 жылдың 22 қараша күні дүниеге келген. 1978 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|ҚазМУ]]-дің журналистика факультетін, 1988 жылы [[Ташкент]] Жоғ. Партия мектебін бітірген. == Карьера == 1968-86 ж. Красноводск ауданында қазақ тілінде шығатын «Жұмысшы» газетінің әдеби қызметкері, тілшісі, бөлім меңгерушісі, жауапты хатшысы, редакторының орынбасары болып жұмыс істеді. 1987-93 ж. газеттің редакторы, 1993-94 жылдары [[Маңғыстау]] облысының архивінің бас маманы қызметтерін атқарды. Ал 1994 жылдан бері облыстық телерадио компаниясы төрағасының орынбасары болып жұмыс атқарып келеді. == Сіңірген еңбектері == Іңірбаев Есберген І. Бөкенбаевтың «Тоғыз қайық» (Алматы, 1991), «Тоқабай Құрмаш» (Ақтау, 1994), «Боздақтар» (Алматы, 1995) кітаптарын құрастырған. Ол журналистика жанрларының әр алуан саласында 500-ден аса материал жариялаған. 1981 жылдан бері Журналистер одағының мүшесі. == Марапаты == Ол кісі 1977 жылы Түрікменстан Компартиясы Орталық комитетінің мерекелік Құрмет грамотасымен марапатталған. == Дереккөздер == [[Маңғыстау энциклопедиясы]] 64dm4egqpw3rccn4j5yvwbel07ga2sp Эдогава Рампо 0 662051 3595196 3580419 2026-04-29T10:36:31Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595196 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Жазушы |Есімі= Эдогава Рампо |Туған кездегі аты= Таро Хираи |Суреті = Rampo Edogawa 02.jpg |Туған күні = [[21 қазан]] [[1894]] |Туған жері = Набари, Миэ, [[Жапония]] |Қайтыс болған күні= [[28 шілде]] [[1965]] |Қайтыс болған жері= Икэбукуро, Тосима, [[Токио]], [[Жапония]] |Шығармашылық жылдары = [[1923]] — [[1965]] |Бағыты = [[Проза|прозашы]], [[Әдебиеттану|әдебиеттанушы]] |Жанры = [[Детектив]] |Шығармалардың тілі = [[Жапон тілі]] }} '''Эдогава Рампо''' (яп. 江戸川 乱歩), шын аты Таро хирай (жап. 平井 太郎; 21 қазан 1894 — 28 шілде 1965) — жапон [[Жазушы|жазушысы]] және [[сыншы|сыншысы]], қазіргі жапон [[детектив|детективтік]] [[Жанр|жанрының]] негізін қалаушы. == Өмірбаян == Таро Хирай 1894 жылы Мие префектурасының Набари қаласында дүниеге келген. 1912 жылдан 1916 жылға дейін Васэда университетінің [[экономика|экономикалық]] бөлімінде оқыды. Оқудан кейін сауда агенті, Клерк, журнал редакторы және газет тілшісі болып жұмыс істеді. Жас кезінде ол Эдгар Подың үлкен [[Жанкүйер|жанкүйері]] болған, сондықтан оның [[Лақап ат|лақап аты]] Эдогава Рампо әйгілі американдық жазушының есімімен үндеседі. «Көлеңке адамы» — мен басынан аяғына дейін оқыған алғашқы жапон кітабы. Маған Хирай Тарот ұнайды, ол мұндай лақап атқа ие болды: Эдогава Рампо — Эдгар Аллан По.—ағайынды Стругацкий, «Ақсақ тағдыр» 1923 жылы Хирай өзінің алғашқы әңгімесін — «Мыс монетасын» (Nisen Dōka, 二銭銅貨) жазды, ол кейінірек Эдогава Рампо деген атпен жарық көрді. Оның көптеген шығармаларының басты кейіпкері [[детектив]] Когоро Акети болды. 1926 жылы Эдогава өзінің алғашқы [[Роман|романын]] басып шығарды, ал 1931 жылы алғашқы шығармалар жинағын шығарды. 1947 жылы ол «Жапон детективтік жазушылар клубының» негізін қалаушылардың бірі болды және 1954 жылы детективтік жанрдағы ең жақсы жұмыс үшін әдеби сыйлық құрды. Эдогава Рампо 1965 жылы [[Инсульт|инсульттан]] қайтыс болды. impwh81ejw03izlxdpsdtbmwjt73blh Байтулақ батыр кесенесі 0 662532 3595228 3584459 2026-04-29T10:56:02Z Сауле Жантелиева 178975 сызықша қойдым 3595228 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Байтулақ батыр''' — Кенже елінің өз заманындағы басты батыры, ел арысы, биі болған. ==Аңыз== 1846 жыл. Орыс-казактар: «Берегитесь от криво-саблевого Байтулака!» – «Қайқы қылышты Байтулақтан сақтаныңдар!» деп отряд бастықтарына ескертулер жасап отырған делінеді. Ер Байтулақтың зираты 1916 жылы ашаршылық, қуғын-сүргін жылдары көпке пана да болыпты. Ел ішінде «Байтулақтың асында шаппағанда, байқұлақтың тойында шабасың ба?» — деген сөз қалған. Оған себеп, Байтулақ батырдың асында ат бәйгесі ұзақтан жіберіліп, атқа шапқан алты бала қаза болып, мәреге жүздеген аттан бес-алты ат қана жетіпті. Байтулақтың зиратына бесіктің ілінгені сондықтан екен. == Жерленген жері == Ер Байтулақтың кесенесі қазіргі Ақсу ауданы Кеңқарын мен Басқан ауылдары аралығында орналасқан. Байтулақ батыр жерленген жердің бұрынғы атауы – Қарауыл. Ер Байтулақ: «Қарауыл тұмсығына жерлеңдер! Не елу үй Садыр-Қарлығаштың аты шығар, не менің есімім аталар!» депті көз жұмар алдында. Мазарды салған ісмер ақын Сараның әкесі Сұлтанбектің (Тастанбек) әкесі Жанқұлы екен.<ref>Қазақстанның өңірлік қасиетті нысандары. — Астана: Фолиант, 2017. — 504 б.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Кесенелер]] [[Санат:Тарих]] [[Санат:Қазақ батырлары]] [[Санат:Қазақ би-шешендері]] oni8lipror7ln91pg0bkvptgf9j0huo Дислексия 0 662550 3595212 3584452 2026-04-29T10:48:14Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595212 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|name=|date= мамыр 2021}} '''Дислексия''' (көне грекше: δυσ- көне грекше: δυσ- δυσ- - бұзылу, λέξις префиксі - «сөйлеу») - жалпы оқуға қабілеті сақтала отырып, оқу және жазу дағдыларын меңгерудің таңдамалы бұзылуы. Бірнеше еуропалық мемлекеттерде тарихи кездерден бастап "дислексия" ұғымы жазуға байланысты барлық мәселелерді қамтыған: * оқу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * жазу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * сауаттылық мәселелері; * арифметиканы меңгеруге қатысты мәселелер; * моториканың және координацияның бұзылуымен байланысты проблемалар; * зейінді сақтау қиындықтары. ТМД логопедиясы осы мәселелердің барлығын өзара байланыстырмай, бөлек қарастырады: # дислексия, # дисграфия , # дизорфография , # дискалкулия, # диспраксия, # ГЗЖБ. сәйкесінше. Дислексияның тағы бір түрі - әріптік дислексия кездеседі (лат. dyslexia litteris). Ол мәтінді теру кезінде бірге тұрған әріптердің ретінің өзгеруімен ерекшеленеді. Берілген дислексия түрін жүйелі түрде қадағалау мүмкін емес. Ол тек төрт әріптен жоғары тұратын сөздерде пайда болады. == Сипаттама == Қазіргі уақытта дислексияның бірнеше түрлі анықтамалары бар. Олардың бірі [http://eida.org/definition-of-dyslexia/ Халықаралық дислексия қауымдастығымен] ұсынылған: <br> <nowiki>Дислексия - нейрологиялық шығу тегіне ие оқудың айрықша қабілетсіздігі. Ол нақты және жүрдек түрде сөздерді тану кезінде пайда болған қиындықтар мен жеткіліксіз оқу және жазу дағдыларымен сипатталады. Осы қиындықтар тілдің құрамдас бөліктердің фонологиялық толымсыздығымен байланысты. Олар басқа когнитивті қабілеттердің қалыпты деңгейіне және оқу жағдайлардың толыққандығына қарамастан пайда болады. Дислексияның қосымша салдары оқыған ақпаратты түсінбеумен байланысты мәселелерді қамтиды, ал олар өз ретінде сөздік қордың толық жетілуі мен жалпы білім алуына тосқауыл ретінде қарастырылуы мүмкін. </nowiki> Дислексияны анықтау үшін екі тәсіл қолданылады. Соның бірі - педагогикалық. Ол [[Логопедия|логопедиялық]] оқулықта берілген анықтамаға сәйкес келеді <ref> [Логопедия. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық / Л. С. Волкова мен С. Н. Шаховская . — М.: Владос, 1999] </ref> : «Дислексия - бұл жоғары психикалық функциялардың бұзылуынан немесе толықтай жетілмеуінен туындаған және қайталанатын тұрақты қателіктер арқылы көрінетін оқу процесінің ішінара спецификалық бұзылуы». Дислексияны анықтаудың басқа тәсілі - клиникалық-психологиялық. Осы ғылыми ұстанымға сәйкес келетін анықтама <ref> [Корнев А. Н. Балалардағы оқу мен жазу дағдылардың бұзылуы (3-ші басылым). — СПб.: Речь, 2003] </ref> : «Дислексия немесе оқу қабілетінің спецификалық бұзылуы деп интеллектуалды (және сөйлеу) дамуының жеткілікті деңгейіне ие болуына, есту және көру анализаторлардың бұзылыстарының болмауына және білім алудың оптималды жағдайлардың болуына қарамастан оқу дағдысын меңгере алудың тұрақты әрі таңдамалы қабілетсіздігі. Соның ішінде ең негізгі бұзылу деп буындарды бірге қосу және толық сөздермен автоматты түрде оқуды меңгере алмауды айтады. Дислексияның негізінде оқу дағдысының функционалды базисін құрайтын спецификалық церебралдық үрдістердің бұзылуы жатыр». Дислексия мен [[Олигофрения|ақыл-ойдың артта қалуы]], көру және [[Есту қабілетінің бұзылуы|есту қабілетінің бұзылуы]] сияқты басқа себептерден туындаған оқу дағдыларын меңгеру қиындықтардан ажыратылады. Оларды спецификалық емес немесе қосымша оқу қабілетінің бұзылуы деп те атайды. Дислексия олардан бұзылыстардың тұрақтылығымен және таңдамалылығымен өзгешеленеді. «Дислексия» термині оқу мен жазуда қиналатын балалардың құрама тобын білдіреді. Ағылшын-американдық клиникалық психологияның дәстүрлеріне сәйкес «дислексия» диагнозы тек оқу дағдысының ғана емес, жазу дағдысының бұзылыстарын да білдіреді. Ресейлік логопедияда жазудың бұзылуы жекелеген атауларға ие: дислексия мен дизорфография. Дислексия адамның нейробиологиялық ерекшеліктерінің нәтижесі болғанына қарамастан, бұл [[Психикалық ширығу|психикалық ауру]] деп саналмайды. Математика, физика, кескіндеме немесе музыка секілді басқа көптеген салаларда бала керемет қабілеттерді де көрсете алады. Дислексияның негізгі белгілері: баяу, буындармен немесе әріптермен оқу, әріптерді орындармен ауыстыру немесе орнына басқа әріптерді қолдану түріндегі қателіктермен оқу; оқылғанның мағынасын түсіну әртүрлі дәрежеде бұзылу мүмкін. == Профилактика == Барлық 5 жастағы балаларға дислексия маманына көріну ұсынылады. Мектепке дейінгі жастағы балалар мен 1-сынып оқушыларын профилактикалық тексеру оқудың спецификалық қиындықтарды, сондай-ақ дислексиямен ауыратын балалардың мінез-құлқындағы көңіл-күйдің жиі өзгеруі, депрессия немесе керісінше күйгелектік, мазасыздық, гиперактивтілік сияқты неврологиялық ауытқуларды алдын алуды көздейді. == Тарихы == Бұл термин 1887 жылы Штутгарт қаласында қызмет атқарған офтальмолог Рудольф Берлинмен енгізілген. Ол осы терминді басқа салаларда қалыпты интеллектуалды және физикалық қабілеттерге ие болғанға қарамастан оқу мен жазу саласында қиындықтарға тап болған ұл баланы сипаттау кезінде қолданған. [[1896 жыл|1896 жылы]] терапевт Прингл Морган Британ медициналық журналында (ағылш. British Medical Journal) оқу дағдысын меңгеруге ықпал ететін спецификалық психологиялық бұзылысты сипаттайтын "Туа біткен сөз соқырлығы" мақаланы жариялады. Бұл мақалада ой-өрісі деңгейі қалыпты жағдайда болған, алайда оқуға қабілетсіз 14 жасты баланың жағдайы сипатталған. [[1925 жыл|1925 жылы]] невропатолог Сэмюэл Т. Ортон бұл құбылысты толықтай зерттей бастаған және алғаш рет мидың зақымдалуымен байланысы жоқ, бірақ оқу мен жазу қабілетін төмендететін синдромның болуын ұсынды. Ортон дислексикалық оқу мәселелері көру қабілетінің бұзылуымен байланысты емес екенін де атап өтті. Оның теориясы бойынша, бұл жағдай мидың жартышарлар арасы асимметриясынан туындауы мүмкін. Теорияны сол уақытта көптеген ғалымдар сынаған еді, олар аурудың негізгі себептері ретінде ақпаратты визуалды қабылдау процесі кезінде туындайтын түрлі мәселелерді санаған. 1970 жылдары дислексия - [[Фонология|фонологиялық]] немесе метафонологиялық даму ақауларының нәтижесі деген теориялар пайда болған еді; соңғы жылдары осы теориялар Батыста жоғары қолданысқа ие. == Себептері == Қазіргі заманғы нейровизуализация әдістерін қолданатын көптеген зерттеулер (МРТ, ПЭТ және т.б.) дислексияның негізінде нейробиологиялық себептер жататынын көрсеткен. Дислексияға шалдыққан адамдардағы мидың белгілі бір аймақтары (сол жақты ортаңғы самай қатпардың артқы жағы ) қалыпты деңгейге қарағанда төмен белсенділікке ие <ref> [Shaywitz SE, Shaywitz BA, Pugh KR и др. Функциональные нарушения в организации мозга для чтения при дислексии., Процедуры Национальной академии наук США, 95 (март 1998 г.) .- V.5.- N.3.- С. 2636—2641] </ref>. Ми тінінің құрылымы дислексиямен ауыратын адамдарда да қалыптыдан ерекшеленеді. Оларда сол жақтағы ортаңғы самай қатпарының артқы бөлігінде тығыздығы төмен аймақтары табылған <ref> [Дж. Силани, У. Фрит, Ж.-Ф. Demonet et al. Нарушения мозга, лежащие в основе измененной активации при дислексии: исследование морфометрии на основе вокселей // Мозг, 2005. - Т. 128. - С. 2453–2461.] </ref>. 1917 жылы ағылшын зерттеушісі Дж.Хиншелвуд дислексиямен ауыратын баланың туыстарында дислексияның қайталанған жағдайларын анықтады. Кейінірек отбасылық дислексия жағдайларының болуы көптеген ғалымдармен расталды. Дислексияның [[тұқым қуалау]] сипатының ең мықты дәлелі [[егіз]] зерттеулерден анықталған. Біржұмыртқалық егіздерде дислексия болуының сәйкестік (конкорданттылық) жиілігі бауырлас(қосзиготалы) егіздер көрсеткішінен едәуір асып түсетіндігі көрсетілген (сәйкесінше 73% және 47%) <ref> [ДеФрис, Дж. К. и М. Аларкон. «Генетика специфических нарушений чтения», обзоры исследований умственной отсталости и нарушений развития, 1996; Том 2, стр. 39-47] </ref>. Дислексияның тұқым қуалау коэффициенті 40-70% құрайды <ref> [Я. Шумахер1, Пер Хоффманн, К. Шмаль, Г. Шульте-Кёрне, М. М. Нётен Генетика дислексии: меняющийся ландшафт // Journal of Medical Genetics.-2007.- V.44.- P.289-297.] </ref>. [[Молекулалық генетика|Молекулалық-генетикалық]] зерттеулер арқылы дислексияның пайда болуына жауап беретін гендерді табылған. Қазіргі уақытта дислексиямен байланысты бірнеше ген белгілі, соның ішінде DYX1C1, DCDC2, KIAA0319, ROBO1. Бұл гендердің мутациясы ми қыртысындағы нейроналдық миграцияның бұзылуына әкеледі. Кейінгі зерттеулер DYX1C1 және DCDC2 гендердің экспрессиясы [[Кірпікшелер|кірпікшелермен]] (цилиялармен) байланысты екенін көрсетті. Осылайша, дислексияны цилиопатия сияқты генетикалық патологияға да жатқызуға болады <ref> [Chandrasekar G, Vesterlund L, Hultenby K, Tapia-Páez I, Kere J (2013) Ортолог гена-кандидата дислексии DYX1C1 у рыбок данио необходим для роста и функционирования ресничек. PLoS ONE 8 (5): e63123] </ref> <ref> [Massinen S., Hokkanen M.-E., Matsson H., Tammimies K., Tapia-Páez I, et al. (2011) Повышенная экспрессия гена-кандидата дислексии DCDC2 влияет на длину и передачу сигналов первичных ресничек в нейронах. PLoS ONE 6 (6): e20580] </ref> . == Диагностика == Дислексияға шалдыққан адамды басқалардан анықтау оңай болып табылады, өйткені дислексия белгілері адамның мінез-құлқында және күнделікті өмірдегі әр түрлі, тіпті қарапайым жағдайларға жауап беру мәнерінде айқын көрінеді. '''Дислексия белгілері:''' * ой-өрісі сақталған; * оқу дағдылардың нашарлығы; * қателермен оқу, болжап оқу; * оқылған ақпаратты дұрыс түсінбеу; * жаңа оқылған мәтінді мазмұндаудағы қиыншылықтар; * Сөздерді, тіпті қарапайым сөздерді жазудағы қиындықтар; * мәтінді көшіру кезінде де көптеген қателіктердің болуы; * қолжазбамен байланысты мәселелер; * тапсырманы уақытында орындай алмау; * жүйке жүйесінің сезімталдығының жоғарылауы; * шамадан тыс эмоционалдылық; * албырттық; * импульсивтілік; * эмоционалды тұрақсыздық; * қозғалыс кординациясының бұзылуы; * ебедейсіздік; * дене схемасының бұзылуы; * оң және сол жақты анықтаудағы қиындықтар; * ми жартышарларының өзара әрекеттесудің бұзылуы; * эстетикалық талғамның жоғарылауы; * айқын әділеттілік сезімі. Дислексиямен ауыратын адамдар, жоғарыда аталған белгілерден басқа, айқын моторлық ерекшелікке ие - қолына қарындаш немесе қалам ұстаудың ерекше тәсілі. Егер сіз балаңызда осындай ерекшелікті байқайтын болсаңыз, онда дислексия маманына жазылу ұсынылады, өйткені 10 жасқа дейінгі сол жақ жартышардың сукцессивті моторлық функцияларының жетілуінде кешігу болуы мүмкін және осы жағдайға арнайы терапия қажет. == Дислексияға шалдыққан адамдардың проблемалары == '''Дислексия кезінде психологиялық қиындықтар:''' *эмоционалды тұрақсыздық; * көңіл-күйдің өзгергіштігі; * психологиялық ыңғайсыздық; * бір іске концентрациялау қиындығы; * қызығушылықты тез жоғалтуға бейімділік; * өз-өзіне сенімсіздік; * шындықтан қашуға деген ұмтылыс; * алаңғасарлық және арманшылдық; * өзіндік идентификация мәселелері: мен кіммін? мен қандаймын? * алаңдаушылықтың жоғары деңгейі; * қателіктерден қорқу. == Деректі фильмдер == * 2014 - "Правописание!" / "Орто!"(реж. Натали Сартио) == Тағы қараңыз == * [[Психолингвистика]] * [[Нейролингвистика]] * [[Жердегі Жұлдыздар|« Жердегі жұлдыздар » фильмі (2007)]] ==Сілтемелер== <references /> 6n2dj2m2dnvv0gulsuhb737znvw2ucf 3595217 3595212 2026-04-29T10:49:47Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595217 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|name=|date= мамыр 2021}} '''Дислексия''' (көне грекше: δυσ- көне грекше: δυσ- δυσ- - бұзылу, λέξις префиксі - «сөйлеу») - жалпы оқуға қабілеті сақтала отырып, оқу және жазу дағдыларын меңгерудің таңдамалы бұзылуы. Бірнеше еуропалық мемлекеттерде тарихи кездерден бастап «дислексия» ұғымы жазуға байланысты барлық мәселелерді қамтыған: * оқу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * жазу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * сауаттылық мәселелері; * арифметиканы меңгеруге қатысты мәселелер; * моториканың және координацияның бұзылуымен байланысты проблемалар; * зейінді сақтау қиындықтары. ТМД логопедиясы осы мәселелердің барлығын өзара байланыстырмай, бөлек қарастырады: # дислексия, # дисграфия , # дизорфография , # дискалкулия, # диспраксия, # ГЗЖБ. сәйкесінше. Дислексияның тағы бір түрі - әріптік дислексия кездеседі (лат. dyslexia litteris). Ол мәтінді теру кезінде бірге тұрған әріптердің ретінің өзгеруімен ерекшеленеді. Берілген дислексия түрін жүйелі түрде қадағалау мүмкін емес. Ол тек төрт әріптен жоғары тұратын сөздерде пайда болады. == Сипаттама == Қазіргі уақытта дислексияның бірнеше түрлі анықтамалары бар. Олардың бірі [http://eida.org/definition-of-dyslexia/ Халықаралық дислексия қауымдастығымен] ұсынылған: <br> <nowiki>Дислексия - нейрологиялық шығу тегіне ие оқудың айрықша қабілетсіздігі. Ол нақты және жүрдек түрде сөздерді тану кезінде пайда болған қиындықтар мен жеткіліксіз оқу және жазу дағдыларымен сипатталады. Осы қиындықтар тілдің құрамдас бөліктердің фонологиялық толымсыздығымен байланысты. Олар басқа когнитивті қабілеттердің қалыпты деңгейіне және оқу жағдайлардың толыққандығына қарамастан пайда болады. Дислексияның қосымша салдары оқыған ақпаратты түсінбеумен байланысты мәселелерді қамтиды, ал олар өз ретінде сөздік қордың толық жетілуі мен жалпы білім алуына тосқауыл ретінде қарастырылуы мүмкін. </nowiki> Дислексияны анықтау үшін екі тәсіл қолданылады. Соның бірі - педагогикалық. Ол [[Логопедия|логопедиялық]] оқулықта берілген анықтамаға сәйкес келеді <ref> [Логопедия. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық / Л. С. Волкова мен С. Н. Шаховская . — М.: Владос, 1999] </ref> : «Дислексия - бұл жоғары психикалық функциялардың бұзылуынан немесе толықтай жетілмеуінен туындаған және қайталанатын тұрақты қателіктер арқылы көрінетін оқу процесінің ішінара спецификалық бұзылуы». Дислексияны анықтаудың басқа тәсілі - клиникалық-психологиялық. Осы ғылыми ұстанымға сәйкес келетін анықтама <ref> [Корнев А. Н. Балалардағы оқу мен жазу дағдылардың бұзылуы (3-ші басылым). — СПб.: Речь, 2003] </ref> : «Дислексия немесе оқу қабілетінің спецификалық бұзылуы деп интеллектуалды (және сөйлеу) дамуының жеткілікті деңгейіне ие болуына, есту және көру анализаторлардың бұзылыстарының болмауына және білім алудың оптималды жағдайлардың болуына қарамастан оқу дағдысын меңгере алудың тұрақты әрі таңдамалы қабілетсіздігі. Соның ішінде ең негізгі бұзылу деп буындарды бірге қосу және толық сөздермен автоматты түрде оқуды меңгере алмауды айтады. Дислексияның негізінде оқу дағдысының функционалды базисін құрайтын спецификалық церебралдық үрдістердің бұзылуы жатыр». Дислексия мен [[Олигофрения|ақыл-ойдың артта қалуы]], көру және [[Есту қабілетінің бұзылуы|есту қабілетінің бұзылуы]] сияқты басқа себептерден туындаған оқу дағдыларын меңгеру қиындықтардан ажыратылады. Оларды спецификалық емес немесе қосымша оқу қабілетінің бұзылуы деп те атайды. Дислексия олардан бұзылыстардың тұрақтылығымен және таңдамалылығымен өзгешеленеді. «Дислексия» термині оқу мен жазуда қиналатын балалардың құрама тобын білдіреді. Ағылшын-американдық клиникалық психологияның дәстүрлеріне сәйкес «дислексия» диагнозы тек оқу дағдысының ғана емес, жазу дағдысының бұзылыстарын да білдіреді. Ресейлік логопедияда жазудың бұзылуы жекелеген атауларға ие: дислексия мен дизорфография. Дислексия адамның нейробиологиялық ерекшеліктерінің нәтижесі болғанына қарамастан, бұл [[Психикалық ширығу|психикалық ауру]] деп саналмайды. Математика, физика, кескіндеме немесе музыка секілді басқа көптеген салаларда бала керемет қабілеттерді де көрсете алады. Дислексияның негізгі белгілері: баяу, буындармен немесе әріптермен оқу, әріптерді орындармен ауыстыру немесе орнына басқа әріптерді қолдану түріндегі қателіктермен оқу; оқылғанның мағынасын түсіну әртүрлі дәрежеде бұзылу мүмкін. == Профилактика == Барлық 5 жастағы балаларға дислексия маманына көріну ұсынылады. Мектепке дейінгі жастағы балалар мен 1-сынып оқушыларын профилактикалық тексеру оқудың спецификалық қиындықтарды, сондай-ақ дислексиямен ауыратын балалардың мінез-құлқындағы көңіл-күйдің жиі өзгеруі, депрессия немесе керісінше күйгелектік, мазасыздық, гиперактивтілік сияқты неврологиялық ауытқуларды алдын алуды көздейді. == Тарихы == Бұл термин 1887 жылы Штутгарт қаласында қызмет атқарған офтальмолог Рудольф Берлинмен енгізілген. Ол осы терминді басқа салаларда қалыпты интеллектуалды және физикалық қабілеттерге ие болғанға қарамастан оқу мен жазу саласында қиындықтарға тап болған ұл баланы сипаттау кезінде қолданған. [[1896 жыл|1896 жылы]] терапевт Прингл Морган Британ медициналық журналында (ағылш. British Medical Journal) оқу дағдысын меңгеруге ықпал ететін спецификалық психологиялық бұзылысты сипаттайтын "Туа біткен сөз соқырлығы" мақаланы жариялады. Бұл мақалада ой-өрісі деңгейі қалыпты жағдайда болған, алайда оқуға қабілетсіз 14 жасты баланың жағдайы сипатталған. [[1925 жыл|1925 жылы]] невропатолог Сэмюэл Т. Ортон бұл құбылысты толықтай зерттей бастаған және алғаш рет мидың зақымдалуымен байланысы жоқ, бірақ оқу мен жазу қабілетін төмендететін синдромның болуын ұсынды. Ортон дислексикалық оқу мәселелері көру қабілетінің бұзылуымен байланысты емес екенін де атап өтті. Оның теориясы бойынша, бұл жағдай мидың жартышарлар арасы асимметриясынан туындауы мүмкін. Теорияны сол уақытта көптеген ғалымдар сынаған еді, олар аурудың негізгі себептері ретінде ақпаратты визуалды қабылдау процесі кезінде туындайтын түрлі мәселелерді санаған. 1970 жылдары дислексия - [[Фонология|фонологиялық]] немесе метафонологиялық даму ақауларының нәтижесі деген теориялар пайда болған еді; соңғы жылдары осы теориялар Батыста жоғары қолданысқа ие. == Себептері == Қазіргі заманғы нейровизуализация әдістерін қолданатын көптеген зерттеулер (МРТ, ПЭТ және т.б.) дислексияның негізінде нейробиологиялық себептер жататынын көрсеткен. Дислексияға шалдыққан адамдардағы мидың белгілі бір аймақтары (сол жақты ортаңғы самай қатпардың артқы жағы ) қалыпты деңгейге қарағанда төмен белсенділікке ие <ref> [Shaywitz SE, Shaywitz BA, Pugh KR и др. Функциональные нарушения в организации мозга для чтения при дислексии., Процедуры Национальной академии наук США, 95 (март 1998 г.) .- V.5.- N.3.- С. 2636—2641] </ref>. Ми тінінің құрылымы дислексиямен ауыратын адамдарда да қалыптыдан ерекшеленеді. Оларда сол жақтағы ортаңғы самай қатпарының артқы бөлігінде тығыздығы төмен аймақтары табылған <ref> [Дж. Силани, У. Фрит, Ж.-Ф. Demonet et al. Нарушения мозга, лежащие в основе измененной активации при дислексии: исследование морфометрии на основе вокселей // Мозг, 2005. - Т. 128. - С. 2453–2461.] </ref>. 1917 жылы ағылшын зерттеушісі Дж.Хиншелвуд дислексиямен ауыратын баланың туыстарында дислексияның қайталанған жағдайларын анықтады. Кейінірек отбасылық дислексия жағдайларының болуы көптеген ғалымдармен расталды. Дислексияның [[тұқым қуалау]] сипатының ең мықты дәлелі [[егіз]] зерттеулерден анықталған. Біржұмыртқалық егіздерде дислексия болуының сәйкестік (конкорданттылық) жиілігі бауырлас(қосзиготалы) егіздер көрсеткішінен едәуір асып түсетіндігі көрсетілген (сәйкесінше 73% және 47%) <ref> [ДеФрис, Дж. К. и М. Аларкон. «Генетика специфических нарушений чтения», обзоры исследований умственной отсталости и нарушений развития, 1996; Том 2, стр. 39-47] </ref>. Дислексияның тұқым қуалау коэффициенті 40-70% құрайды <ref> [Я. Шумахер1, Пер Хоффманн, К. Шмаль, Г. Шульте-Кёрне, М. М. Нётен Генетика дислексии: меняющийся ландшафт // Journal of Medical Genetics.-2007.- V.44.- P.289-297.] </ref>. [[Молекулалық генетика|Молекулалық-генетикалық]] зерттеулер арқылы дислексияның пайда болуына жауап беретін гендерді табылған. Қазіргі уақытта дислексиямен байланысты бірнеше ген белгілі, соның ішінде DYX1C1, DCDC2, KIAA0319, ROBO1. Бұл гендердің мутациясы ми қыртысындағы нейроналдық миграцияның бұзылуына әкеледі. Кейінгі зерттеулер DYX1C1 және DCDC2 гендердің экспрессиясы [[Кірпікшелер|кірпікшелермен]] (цилиялармен) байланысты екенін көрсетті. Осылайша, дислексияны цилиопатия сияқты генетикалық патологияға да жатқызуға болады <ref> [Chandrasekar G, Vesterlund L, Hultenby K, Tapia-Páez I, Kere J (2013) Ортолог гена-кандидата дислексии DYX1C1 у рыбок данио необходим для роста и функционирования ресничек. PLoS ONE 8 (5): e63123] </ref> <ref> [Massinen S., Hokkanen M.-E., Matsson H., Tammimies K., Tapia-Páez I, et al. (2011) Повышенная экспрессия гена-кандидата дислексии DCDC2 влияет на длину и передачу сигналов первичных ресничек в нейронах. PLoS ONE 6 (6): e20580] </ref> . == Диагностика == Дислексияға шалдыққан адамды басқалардан анықтау оңай болып табылады, өйткені дислексия белгілері адамның мінез-құлқында және күнделікті өмірдегі әр түрлі, тіпті қарапайым жағдайларға жауап беру мәнерінде айқын көрінеді. '''Дислексия белгілері:''' * ой-өрісі сақталған; * оқу дағдылардың нашарлығы; * қателермен оқу, болжап оқу; * оқылған ақпаратты дұрыс түсінбеу; * жаңа оқылған мәтінді мазмұндаудағы қиыншылықтар; * Сөздерді, тіпті қарапайым сөздерді жазудағы қиындықтар; * мәтінді көшіру кезінде де көптеген қателіктердің болуы; * қолжазбамен байланысты мәселелер; * тапсырманы уақытында орындай алмау; * жүйке жүйесінің сезімталдығының жоғарылауы; * шамадан тыс эмоционалдылық; * албырттық; * импульсивтілік; * эмоционалды тұрақсыздық; * қозғалыс кординациясының бұзылуы; * ебедейсіздік; * дене схемасының бұзылуы; * оң және сол жақты анықтаудағы қиындықтар; * ми жартышарларының өзара әрекеттесудің бұзылуы; * эстетикалық талғамның жоғарылауы; * айқын әділеттілік сезімі. Дислексиямен ауыратын адамдар, жоғарыда аталған белгілерден басқа, айқын моторлық ерекшелікке ие - қолына қарындаш немесе қалам ұстаудың ерекше тәсілі. Егер сіз балаңызда осындай ерекшелікті байқайтын болсаңыз, онда дислексия маманына жазылу ұсынылады, өйткені 10 жасқа дейінгі сол жақ жартышардың сукцессивті моторлық функцияларының жетілуінде кешігу болуы мүмкін және осы жағдайға арнайы терапия қажет. == Дислексияға шалдыққан адамдардың проблемалары == '''Дислексия кезінде психологиялық қиындықтар:''' *эмоционалды тұрақсыздық; * көңіл-күйдің өзгергіштігі; * психологиялық ыңғайсыздық; * бір іске концентрациялау қиындығы; * қызығушылықты тез жоғалтуға бейімділік; * өз-өзіне сенімсіздік; * шындықтан қашуға деген ұмтылыс; * алаңғасарлық және арманшылдық; * өзіндік идентификация мәселелері: мен кіммін? мен қандаймын? * алаңдаушылықтың жоғары деңгейі; * қателіктерден қорқу. == Деректі фильмдер == * 2014 - "Правописание!" / "Орто!"(реж. Натали Сартио) == Тағы қараңыз == * [[Психолингвистика]] * [[Нейролингвистика]] * [[Жердегі Жұлдыздар|« Жердегі жұлдыздар » фильмі (2007)]] ==Сілтемелер== <references /> 3f8stx4dzb1ccwtax8mle5pjpvj7uua 3595233 3595217 2026-04-29T11:00:26Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595233 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|name=|date= мамыр 2021}} '''Дислексия''' (көне грекше: δυσ- көне грекше: δυσ- δυσ- - бұзылу, λέξις префиксі - «сөйлеу») - жалпы оқуға қабілеті сақтала отырып, оқу және жазу дағдыларын меңгерудің таңдамалы бұзылуы. Бірнеше еуропалық мемлекеттерде тарихи кездерден бастап «дислексия» ұғымы жазуға байланысты барлық мәселелерді қамтыған: * оқу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * жазу дағдыларын меңгеруімен байланысты мәселелер; * сауаттылық мәселелері; * арифметиканы меңгеруге қатысты мәселелер; * моториканың және координацияның бұзылуымен байланысты проблемалар; * зейінді сақтау қиындықтары. ТМД логопедиясы осы мәселелердің барлығын өзара байланыстырмай, бөлек қарастырады: # дислексия, # дисграфия , # дизорфография , # дискалкулия, # диспраксия, # ГЗЖБ. сәйкесінше. Дислексияның тағы бір түрі — әріптік дислексия кездеседі (лат. dyslexia litteris). Ол мәтінді теру кезінде бірге тұрған әріптердің ретінің өзгеруімен ерекшеленеді. Берілген дислексия түрін жүйелі түрде қадағалау мүмкін емес. Ол тек төрт әріптен жоғары тұратын сөздерде пайда болады. == Сипаттама == Қазіргі уақытта дислексияның бірнеше түрлі анықтамалары бар. Олардың бірі [http://eida.org/definition-of-dyslexia/ Халықаралық дислексия қауымдастығымен] ұсынылған: <br> <nowiki>Дислексия - нейрологиялық шығу тегіне ие оқудың айрықша қабілетсіздігі. Ол нақты және жүрдек түрде сөздерді тану кезінде пайда болған қиындықтар мен жеткіліксіз оқу және жазу дағдыларымен сипатталады. Осы қиындықтар тілдің құрамдас бөліктердің фонологиялық толымсыздығымен байланысты. Олар басқа когнитивті қабілеттердің қалыпты деңгейіне және оқу жағдайлардың толыққандығына қарамастан пайда болады. Дислексияның қосымша салдары оқыған ақпаратты түсінбеумен байланысты мәселелерді қамтиды, ал олар өз ретінде сөздік қордың толық жетілуі мен жалпы білім алуына тосқауыл ретінде қарастырылуы мүмкін. </nowiki> Дислексияны анықтау үшін екі тәсіл қолданылады. Соның бірі - педагогикалық. Ол [[Логопедия|логопедиялық]] оқулықта берілген анықтамаға сәйкес келеді <ref> [Логопедия. Жоғары оқу орындарына арналған оқулық / Л. С. Волкова мен С. Н. Шаховская . — М.: Владос, 1999] </ref> : «Дислексия - бұл жоғары психикалық функциялардың бұзылуынан немесе толықтай жетілмеуінен туындаған және қайталанатын тұрақты қателіктер арқылы көрінетін оқу процесінің ішінара спецификалық бұзылуы». Дислексияны анықтаудың басқа тәсілі - клиникалық-психологиялық. Осы ғылыми ұстанымға сәйкес келетін анықтама <ref> [Корнев А. Н. Балалардағы оқу мен жазу дағдылардың бұзылуы (3-ші басылым). — СПб.: Речь, 2003] </ref> : «Дислексия немесе оқу қабілетінің спецификалық бұзылуы деп интеллектуалды (және сөйлеу) дамуының жеткілікті деңгейіне ие болуына, есту және көру анализаторлардың бұзылыстарының болмауына және білім алудың оптималды жағдайлардың болуына қарамастан оқу дағдысын меңгере алудың тұрақты әрі таңдамалы қабілетсіздігі. Соның ішінде ең негізгі бұзылу деп буындарды бірге қосу және толық сөздермен автоматты түрде оқуды меңгере алмауды айтады. Дислексияның негізінде оқу дағдысының функционалды базисін құрайтын спецификалық церебралдық үрдістердің бұзылуы жатыр». Дислексия мен [[Олигофрения|ақыл-ойдың артта қалуы]], көру және [[Есту қабілетінің бұзылуы|есту қабілетінің бұзылуы]] сияқты басқа себептерден туындаған оқу дағдыларын меңгеру қиындықтардан ажыратылады. Оларды спецификалық емес немесе қосымша оқу қабілетінің бұзылуы деп те атайды. Дислексия олардан бұзылыстардың тұрақтылығымен және таңдамалылығымен өзгешеленеді. «Дислексия» термині оқу мен жазуда қиналатын балалардың құрама тобын білдіреді. Ағылшын-американдық клиникалық психологияның дәстүрлеріне сәйкес «дислексия» диагнозы тек оқу дағдысының ғана емес, жазу дағдысының бұзылыстарын да білдіреді. Ресейлік логопедияда жазудың бұзылуы жекелеген атауларға ие: дислексия мен дизорфография. Дислексия адамның нейробиологиялық ерекшеліктерінің нәтижесі болғанына қарамастан, бұл [[Психикалық ширығу|психикалық ауру]] деп саналмайды. Математика, физика, кескіндеме немесе музыка секілді басқа көптеген салаларда бала керемет қабілеттерді де көрсете алады. Дислексияның негізгі белгілері: баяу, буындармен немесе әріптермен оқу, әріптерді орындармен ауыстыру немесе орнына басқа әріптерді қолдану түріндегі қателіктермен оқу; оқылғанның мағынасын түсіну әртүрлі дәрежеде бұзылу мүмкін. == Профилактика == Барлық 5 жастағы балаларға дислексия маманына көріну ұсынылады. Мектепке дейінгі жастағы балалар мен 1-сынып оқушыларын профилактикалық тексеру оқудың спецификалық қиындықтарды, сондай-ақ дислексиямен ауыратын балалардың мінез-құлқындағы көңіл-күйдің жиі өзгеруі, депрессия немесе керісінше күйгелектік, мазасыздық, гиперактивтілік сияқты неврологиялық ауытқуларды алдын алуды көздейді. == Тарихы == Бұл термин 1887 жылы Штутгарт қаласында қызмет атқарған офтальмолог Рудольф Берлинмен енгізілген. Ол осы терминді басқа салаларда қалыпты интеллектуалды және физикалық қабілеттерге ие болғанға қарамастан оқу мен жазу саласында қиындықтарға тап болған ұл баланы сипаттау кезінде қолданған. [[1896 жыл|1896 жылы]] терапевт Прингл Морган Британ медициналық журналында (ағылш. British Medical Journal) оқу дағдысын меңгеруге ықпал ететін спецификалық психологиялық бұзылысты сипаттайтын "Туа біткен сөз соқырлығы" мақаланы жариялады. Бұл мақалада ой-өрісі деңгейі қалыпты жағдайда болған, алайда оқуға қабілетсіз 14 жасты баланың жағдайы сипатталған. [[1925 жыл|1925 жылы]] невропатолог Сэмюэл Т. Ортон бұл құбылысты толықтай зерттей бастаған және алғаш рет мидың зақымдалуымен байланысы жоқ, бірақ оқу мен жазу қабілетін төмендететін синдромның болуын ұсынды. Ортон дислексикалық оқу мәселелері көру қабілетінің бұзылуымен байланысты емес екенін де атап өтті. Оның теориясы бойынша, бұл жағдай мидың жартышарлар арасы асимметриясынан туындауы мүмкін. Теорияны сол уақытта көптеген ғалымдар сынаған еді, олар аурудың негізгі себептері ретінде ақпаратты визуалды қабылдау процесі кезінде туындайтын түрлі мәселелерді санаған. 1970 жылдары дислексия - [[Фонология|фонологиялық]] немесе метафонологиялық даму ақауларының нәтижесі деген теориялар пайда болған еді; соңғы жылдары осы теориялар Батыста жоғары қолданысқа ие. == Себептері == Қазіргі заманғы нейровизуализация әдістерін қолданатын көптеген зерттеулер (МРТ, ПЭТ және т.б.) дислексияның негізінде нейробиологиялық себептер жататынын көрсеткен. Дислексияға шалдыққан адамдардағы мидың белгілі бір аймақтары (сол жақты ортаңғы самай қатпардың артқы жағы ) қалыпты деңгейге қарағанда төмен белсенділікке ие <ref> [Shaywitz SE, Shaywitz BA, Pugh KR и др. Функциональные нарушения в организации мозга для чтения при дислексии., Процедуры Национальной академии наук США, 95 (март 1998 г.) .- V.5.- N.3.- С. 2636—2641] </ref>. Ми тінінің құрылымы дислексиямен ауыратын адамдарда да қалыптыдан ерекшеленеді. Оларда сол жақтағы ортаңғы самай қатпарының артқы бөлігінде тығыздығы төмен аймақтары табылған <ref> [Дж. Силани, У. Фрит, Ж.-Ф. Demonet et al. Нарушения мозга, лежащие в основе измененной активации при дислексии: исследование морфометрии на основе вокселей // Мозг, 2005. - Т. 128. - С. 2453–2461.] </ref>. 1917 жылы ағылшын зерттеушісі Дж.Хиншелвуд дислексиямен ауыратын баланың туыстарында дислексияның қайталанған жағдайларын анықтады. Кейінірек отбасылық дислексия жағдайларының болуы көптеген ғалымдармен расталды. Дислексияның [[тұқым қуалау]] сипатының ең мықты дәлелі [[егіз]] зерттеулерден анықталған. Біржұмыртқалық егіздерде дислексия болуының сәйкестік (конкорданттылық) жиілігі бауырлас(қосзиготалы) егіздер көрсеткішінен едәуір асып түсетіндігі көрсетілген (сәйкесінше 73% және 47%) <ref> [ДеФрис, Дж. К. и М. Аларкон. «Генетика специфических нарушений чтения», обзоры исследований умственной отсталости и нарушений развития, 1996; Том 2, стр. 39-47] </ref>. Дислексияның тұқым қуалау коэффициенті 40-70% құрайды <ref> [Я. Шумахер1, Пер Хоффманн, К. Шмаль, Г. Шульте-Кёрне, М. М. Нётен Генетика дислексии: меняющийся ландшафт // Journal of Medical Genetics.-2007.- V.44.- P.289-297.] </ref>. [[Молекулалық генетика|Молекулалық-генетикалық]] зерттеулер арқылы дислексияның пайда болуына жауап беретін гендерді табылған. Қазіргі уақытта дислексиямен байланысты бірнеше ген белгілі, соның ішінде DYX1C1, DCDC2, KIAA0319, ROBO1. Бұл гендердің мутациясы ми қыртысындағы нейроналдық миграцияның бұзылуына әкеледі. Кейінгі зерттеулер DYX1C1 және DCDC2 гендердің экспрессиясы [[Кірпікшелер|кірпікшелермен]] (цилиялармен) байланысты екенін көрсетті. Осылайша, дислексияны цилиопатия сияқты генетикалық патологияға да жатқызуға болады <ref> [Chandrasekar G, Vesterlund L, Hultenby K, Tapia-Páez I, Kere J (2013) Ортолог гена-кандидата дислексии DYX1C1 у рыбок данио необходим для роста и функционирования ресничек. PLoS ONE 8 (5): e63123] </ref> <ref> [Massinen S., Hokkanen M.-E., Matsson H., Tammimies K., Tapia-Páez I, et al. (2011) Повышенная экспрессия гена-кандидата дислексии DCDC2 влияет на длину и передачу сигналов первичных ресничек в нейронах. PLoS ONE 6 (6): e20580] </ref> . == Диагностика == Дислексияға шалдыққан адамды басқалардан анықтау оңай болып табылады, өйткені дислексия белгілері адамның мінез-құлқында және күнделікті өмірдегі әр түрлі, тіпті қарапайым жағдайларға жауап беру мәнерінде айқын көрінеді. '''Дислексия белгілері:''' * ой-өрісі сақталған; * оқу дағдылардың нашарлығы; * қателермен оқу, болжап оқу; * оқылған ақпаратты дұрыс түсінбеу; * жаңа оқылған мәтінді мазмұндаудағы қиыншылықтар; * Сөздерді, тіпті қарапайым сөздерді жазудағы қиындықтар; * мәтінді көшіру кезінде де көптеген қателіктердің болуы; * қолжазбамен байланысты мәселелер; * тапсырманы уақытында орындай алмау; * жүйке жүйесінің сезімталдығының жоғарылауы; * шамадан тыс эмоционалдылық; * албырттық; * импульсивтілік; * эмоционалды тұрақсыздық; * қозғалыс кординациясының бұзылуы; * ебедейсіздік; * дене схемасының бұзылуы; * оң және сол жақты анықтаудағы қиындықтар; * ми жартышарларының өзара әрекеттесудің бұзылуы; * эстетикалық талғамның жоғарылауы; * айқын әділеттілік сезімі. Дислексиямен ауыратын адамдар, жоғарыда аталған белгілерден басқа, айқын моторлық ерекшелікке ие - қолына қарындаш немесе қалам ұстаудың ерекше тәсілі. Егер сіз балаңызда осындай ерекшелікті байқайтын болсаңыз, онда дислексия маманына жазылу ұсынылады, өйткені 10 жасқа дейінгі сол жақ жартышардың сукцессивті моторлық функцияларының жетілуінде кешігу болуы мүмкін және осы жағдайға арнайы терапия қажет. == Дислексияға шалдыққан адамдардың проблемалары == '''Дислексия кезінде психологиялық қиындықтар:''' *эмоционалды тұрақсыздық; * көңіл-күйдің өзгергіштігі; * психологиялық ыңғайсыздық; * бір іске концентрациялау қиындығы; * қызығушылықты тез жоғалтуға бейімділік; * өз-өзіне сенімсіздік; * шындықтан қашуға деген ұмтылыс; * алаңғасарлық және арманшылдық; * өзіндік идентификация мәселелері: мен кіммін? мен қандаймын? * алаңдаушылықтың жоғары деңгейі; * қателіктерден қорқу. == Деректі фильмдер == * 2014 - "Правописание!" / "Орто!"(реж. Натали Сартио) == Тағы қараңыз == * [[Психолингвистика]] * [[Нейролингвистика]] * [[Жердегі Жұлдыздар|« Жердегі жұлдыздар » фильмі (2007)]] ==Сілтемелер== <references /> m45yvw4479bhibaxrrz1vepxlbzlvql Петропавл қаласының саңырау балаларға арналған мектеп-интернаты 0 662559 3595229 3584448 2026-04-29T10:57:08Z Сауле Жантелиева 178975 сызықша қойдым 3595229 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі Солтүстік Қазақстан облысы әкімдігінің «Есту кемістігі бар балаларға арналған облыстық арнайы (түзету) мектеп-интернат» коммуналдық мемлекеттік мекемесі''' — Қазақстан Республикасындағы [[Кереңдік|есту қабілеті бұзылған]] балаларға арналған жалғыз толық орта білім беру орны. Бұл елдегі ең көне мектеп-интернаттардың бірі. ==Тарих== [[1944 жыл]]ы [[Петропавл]] Кеңесінің Атқарушы комитетінің 1944 жылғы 1 қыркүйектегі № 17 шешімімен 10 оқушыдан тұратын 1 сыныпқа саңырау балалар мектебі ашылды. 1948 жылға қарай оқушылар саны 30 адамға дейін өсті. 1950 жылға дейін саңырау балаларға арналған Петропавл мектебі Бастауыш мектеп болды, ал 1951 жылы 5 сынып ашылды, контингент 70 тәрбиеленушіге дейін өсті. 1952 жылдан бастап мектеп толық емес орта мектеп болып саналды. Штаттық кестеге арифметика, орыс тілі, әдебиет, география, жаратылыстану, тарих, сурет салу, дене шынықтыру, ағаш ұстасы, тігін ісі сияқты пәндер қосылды. 1953 жылы ҚазКСР ағарту министрлігінің жарлығымен балалар үйлері мен саңырау балаларға арналған мектеп-интернаттардың әкімшілік-техникалық және тәрбие қызметкерлерінің штаты бекітілді. Мектеп штатына келесі бірліктер енгізілді: үйірме жұмысының жетекшісі, аға пионер жетекшісі, медбике, завхоз, күтуші, кастелянша-тігінші. 1959 жылдан бастап РСФСР Министрлер Кеңесінің "зағип, нашар көретін, саңырау және саңырау балаларға арналған жалпы білім беретін мектептерде оқу мерзімі туралы" қаулысына сәйкес бұл оқушылардың оқу ұзақтығы өзгертілді. Саңырауларға арналған мектептерде және нашар еститіндерге арналған мектептердің 2-бөлімінде 12 жылдық оқу мерзімі белгіленеді, осы мерзім ішінде оқушыларға 8 жылдық жаппай мектеп көлемінде толық емес орта білім беру қамтамасыз етілді. 1967 жылы мектеп-интернат барлық қажетті жабдықтармен жалпы ауданы 3365,5 м2 болатын 120 орындық жаңа типтік ғимарат алды. 1969 жылы мектепте алғашқы көмекші сынып ашылды. 1989 жылы КСРО Білім Министрлігінің бұйрығымен мектеп саңырау балаларға толық орта білім беру құқығына ие болды. 2014 жылы Қазақстан Республикасының жалпы мемлекеттік рейтингтерінің қорытындысы бойынша мектепке "2014 жылдың мемлекеттік кәсіпорны" құрметті атағы берілді. ==Мектеп директорлары== * Голикова Александра Федоровна (1951-1953) * Матюшко Иван Федорович (1954-1979) * Мордвинцева Зинаида Ивановна (1979-1988) * Пожарницкий Александр Николаевич (1988-1996) * Скатова Надежда Алексеевна (1996-2009) * Тәжин Жангелді Уақпанұлы (2009 жылдан бастап) ==Материалдық-техникалық база== Мектеп-интернаттың жер учаскелерінде: негізгі ғимарат, дене шынықтыру-спорт ғимараты орналасқан, онда қозғалмалы ойындарға арналған аймақ (футбол алаңы, волейбол, баскетбол алаңдары), жүгіру жолы, секіруге арналған шұңқыр, жабдықтары мен спорттық снарядтары бар алаң бар, жеке, қоршалған, кіші жастағы қозғалмалы ойындарға арналған асфальтталған жабыны бар алаң, шаңғы дайындығына арналған жасанды төбешік бар. Тәрбиеленушілердің мектепке дейінгі тобы үшін заманауи құрал-жабдықтары бар топтық алаң, көлеңкелі қалқасы бар күркемен жабдықталған, жабдық балалардың бойы мен жасына сәйкес келеді. Аумақтың шаруашылық аймағында: көкөніс қоймасы, қойма, гараждар, монша, кір жуатын орын орналасқан. Кір жуатын бөлме жеке тұрған ғимаратта орналасқан, кір жуғыш машиналармен қамтамасыз етілген. Балаларды жуу үшін жеке тұрған бейімделген ғимаратта, интернаттың ауласында 10 жуыну орнына арналған монша орналасқан. [[Пансиондар|Мектеп-интернатта барлығы]] 140 бөлме, оның ішінде 32 оқу кабинеті, оның ішінде 3 шеберхана (ағаш ұстасы, тігін, аспаздық), 2 әдістемелік кабинет, қатты және жұмсақ мүкәммалмен толық жабдықталған 16 жатын бөлме бар. Жеке спорт және тренажер залдары жұмыс істейді. Барлық сыныптар "Сонет-01" ұжымдық пайдаланылатын дыбыс күшейткіш аппаратурасымен, жеке [[логопедия]]лық жұмысқа арналған "Соло" дыбыс күшейткіш аппаратурасының жинақтарымен, жеке [[Есту аппараты|есту аппараттарымен]] жабдықталған. Информатика кабинеті компьютерлермен, интерактивті тақтамен жабдықталған. 5 [[интерактивті тақта]] бар. Өзін-өзі тану кабинеті, интерактивті тақтасы бар орыс тілінің мультимедиялық кабинеті жабдықталған, қазақ тілі кабинетінде дербес компьютерлер орнатылған. Химия, география, физика, тарих кабинеттерінде интерактивті тақталар бар. Интернаттық корпуста күннің екінші жартысында балалардың оқу-тәрбие процесі мен бос уақытын ұйымдастыру үшін оңтайлы жағдайлар жасалған. Интернат шаруашылық-тұрмыстық, санитарлық-гигиеналық, мәдени-демалыс, спорттық және дене шынықтыру-сауықтыру мақсатындағы үй-жайлармен жабдықталған. Тәрбиеленушілердің тұруы мен демалуы үшін жағдайлар жасалған. Жатын бөлмелердің толымдылығы, жынысы мен жас ерекшелігіне қойылатын талаптар сақталған. Әрбір тәрбиеленушінің жасына сәйкес кереуеті, тумбочкасы болады. Сондай-ақ, әр жатын бөлмеде төсек төсеніштері, демалыс орындарында демалыс бұрыштары бар. Төсек жабдықтары жиынтығының болуы нормаға сәйкес келеді, таңбаланған. Әр бөлмеде оқушылардың ойын және шығармашылық белсенділігіне арналған теледидар, үстел мен орындықтар бар. Жеке гигиена заттарын сақтауға жағдай жасалған. Қыздар үшін жеке гигиена бөлмесі жұмыс істейді, үтіктеу тақталары, кір жуғыш машина бар. Медициналық блокта жұмыс кабинеті, емшара кабинеті, егу кабинеті, жеке кіретін және шығатын есігі бар изолятор, санитариялық торап бөлінген. Ас блогына асхана, пісіру цехы, жуу бөлмесі, қойма үй-жайлары кіреді. Тоңазытқыш және технологиялық жабдық жұмыс жағдайында. Бөлшектеу мүкәммалы жинақталған және таңбаланған. Ас үй, асхана және шай ыдысымен қамтамасыз етілген (1 балаға 3 асхана және шай ыдысы). Асхана 80 орынға есептелген, тамақтану тегін, төрт рет, мектепке дейінгі топтардың балалары үшін — бес. ==Оқу процесін ұйымдастыру== Мектеп-интернат педагогтары есту қабілеті бұзылған, оның ішінде кохлеарлық имплантанттары бар оқушылардың ерекше білім беру қажеттіліктерін қанағаттандыратын Қазақстандағы жалғыз тақырыптық жоспарлау жасады. Осы тақырыптық жоспарлау есту қабілеті бұзылған балаларға мемлекеттік жалпыға міндетті стандарт талаптарына барынша жақындатылған жалпы орта білім алуға мүмкіндік береді. Бейімделген тақырыптық жоспарлау оқу бағдарламаларын ішінара қысқарту және оқушылардың оқу жетістіктеріне қойылатын талаптардың неғұрлым төмен деңгейі жағдайында Қазақстан Республикасының жалпы орта білім беру жүйесі шеңберінде қолданылатын білім берудің жалпы нормаларын сақтауды көздейді. '''Интернаттың құрамы:''' * 3 жастан 6 жасқа дейінгі балаларға арналған мектепке дейінгі топтар; * дайындық сыныбы; * саңырау балаларға арналған сыныптар; * есту қабілеті нашар балаларға арналған сыныптар; * нашар еститіндерге және кохлеарлық импланттары бар балаларға арналған сыныптар; * аралас-кешенді бұзылулары бар (ақаудың күрделі құрылымы бар) балаларға арналған сыныптар; * ЗПР бағдарламасы бойынша сынып. Сабақтар есту қабілеті бұзылған балаларға арналған мектептің талаптарына сәйкес келетін кабинеттерде өтеді. Мектеп-интернат бес күндік жұмыс аптасы бойынша мектепке дейінгі топтарда — және алты күндік жұмыс аптасы 0-12 сыныптарда жұмыс істейді. Сабақтар бір ауысымда өткізіледі және 8 сағат 15 минутта басталады. Сабақтың ұзақтығы — 45 минут, үзіліс-5 және 10 минут, үлкен үзіліс-үшінші сабақтан кейін 15 минут. Сабақтар мен сабақтарда Денсаулық сақтау, үнемдеу және қорғау режимін қамтамасыз ету үшін мұғалімдер мен тәрбиешілер бес минуттық динамикалық үзілістер ұйымдастырады. Күннің екінші жартысында жеке түзету сабақтары, үй тапсырмасын дайындау, сыныптан тыс сабақтар, үйірмелер жұмысы, мәдени-спорттық және сауықтыру іс-шаралары өткізіледі. ҚР-да инклюзивті білім беруді дамыту бағдарламасын жүзеге асыру аясында көптеген іс-шаралар өткізіледі.. ==Сілтемелер== * [https://web.archive.org/web/20160406074055/http://deaf.kz/ekskursiya.php Мектептің веб-сайты]* * [[:ru:Школа-интернат_для_глухих_детей_города_Петропавловска|Түпнұсқа мақала]] [[Санат:Сурдопедагогика]] agbmkfowt91rwj8esfs0vy9u02v3hx3 Йохан Сундштайн 0 662579 3595208 3584433 2026-04-29T10:45:01Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595208 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|name=|date=мамыр 2021}} '''Йохан Сундштайн''' (дат. Johan Sundstein, N0tail деген атпен әйгілі; 8 қазан 1993 жылы туған) - даниялық кәсіби спортшы, Dota 2 ойыншысы, The International (2018 және 2019) екі дүркін чемпионы және 4 беделді "Major" турнирлерінің жеңімпазы. == Кәсіби мансабы == === Heroes of Newerth === Кәдімгі Dota ойыншысы, содан кейін Heroes of Newerth ретінде бастаған. Йохан Яша «NoVa» Маркузымен және Тал «Fly» Айзикпен танысып, бірге ойнай бастады. Бұл топ Fnatic менеджері Даниел Ремустың қаржыландырылмаған «Stree» жобасына айналды. Қолданыстағы Fnatic HoN құрамындағы өзгерістер мен Йохан және оның достарының перспективалы қойылымдарынан кейін, топ Fnatic ойыншыларымен - «FreshPro» Хенрик Хансен және «Trixi» Калле Саариненмен жаңа Fnatic құрамына қосылды. Осыдан кейін бірден құрам онлайн турнирлерде жеңіске жете бастады, кейін DreamHack Winter 2011 Lan турнирінде жеңіске жетті. Болашақта, ол DreamHack турнирлерінің келесі 4 турнирін жеңіп алды. === Dota 2 === Бәсекеге қабілетті HoN сахнасының белсенділігінің төмендеуіне байланысты Йохан және оның құрамасы Fnatic жалауының астында қалып, Dota 2-ге спорттық тәртіпті өзгерту туралы шешім қабылдады. Қиын кезеңнен кейін Fnatic Thor Open 2012 Lan-турнирін жеңіп алды, кейінгі Online-турнирлерде жетекші орындарға ие болды. 2013 жылдың сәуірінде Йохан және оның тобы Сиэттлдегі The International 2013-ке Valve компаниясынан шақыру алды. Турнирде олар 7-8 орынға ие болды. Бүкіл киберспорттық маусымды ойнап, олар the International 2014-ке шақырылды, онда құрама 13-14 орынға жайғасты. Осыдан кейін Йохан Fnatic-тен кету туралы шешім қабылдады. Көп ұзамай N0tail және Fly Team Secret құру үшін бұрынғы Natus Vincere құрамасының Puppey және Kuroky ойыншыларымен, сондай-ақ s4-мен бірікті. 2015 жылдың басында Йохан командадан кетіп, Cloud9 құрамында өнер көрсете бастайды. Осы жалаудың астында ол The International 2015-ке жолдама алды. Турнирден кейін N0tail Cloud9 командасынан кетіп, Жаңа "Monkey Business" құрамасын құрады. Кейінірек бұл команда дербес киберспорт ұйымы - OG командасына айналды. Жаңа команда тез арада Frankfurt Major және Manila Major турнирлерінің жеңімпазы атанып, The International 2016-ға тікелей шақыру алды. Қанағаттанарлықсыз 9-12 орын алып, Йохан командасын үш жолдасы тастап кетті. Болашақта, Fly-мен бірге Йохан түрлі өңірлерден келген ойыншылардың жаңа құрамын жинайды. Жаңа құрама Boston Major және Kiev Major-де 1-ші орынға ие болды. The International 2017-де 7-8 орында жайғасты. Маусымның соңында құрамның өзгеруіне байланысты, OG The International 2018 жабық квалификацияларына тікелей шақыру алу мүмкіндігін жоғалтты. Осыған қарамастан, команда ашық және жабық квалификациялардан өтіп, турнирге қатысып, көп ұзамай 1-ші орынға ие болды. Бұл турнирден кейін команда құрамы өзгерді, бірақ The International 2019-ға чемпиондық құрама қайтарылды, көп ұзамай осы турнирді де олар жеңіп алды. Осы OG құрамасы The International турнирлерін 2 рет жеңіп алған алғашқы команда болды. == Жетістіктері == {| class="wikitable" |+ !Орын !Турнир !Мерзімі |- |7-8 |[[The International 2013]] |Тамыз 2013 |- |13-14 |[[The International 2014]] |Шілде 2014 |- |9-12 |[[The International 2015]] |Тамыз 2015 |- |1 |[[Frankfurt Major]] |Желтоқсан 2015 |- |7 |[[Shanghai Major]] |Наурыз 2016 |- |1 |[[Manila Major]] |Маусым 2016 |- |1 |ESL One Frankfurt 2016 |Маусым 2016 |- |9-12 |[[The International 2016]] |Тамыз 2016 |- |1 |[[Boston Major]] |Желтоқсан 2016 |- |1 |[[Kiev Major]] |Сәуір 2017 |- |7-8 |[[The International 2017]] |Тамыз 2017 |- |1 |Mars Dota League Macau |Желтоқсан 2017 |- |1 |[[The International 2018]] |Тамыз 2018 |- |1 |[[The International 2019]] |Тамыз 2019 |- |2 |[[Los Angeles Major]] |Сәуір 2020 |} == Дереккөздер == * https://ru.wikipedia.org/wiki/N0tail Мукаш Мади--[[Қатысушы:Mukashmk|Mukashmk]] ([[Қатысушы талқылауы:Mukashmk|талқылауы]]) 12:43, 2021 ж. мамырдың 21 (+06) [[Санат:Киберспорт]] h8utzcicft3roaik2bpbiela6wpyjnd 3595219 3595208 2026-04-29T10:52:23Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595219 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|name=|date=мамыр 2021}} '''Йохан Сундштайн''' (дат. Johan Sundstein, N0tail деген атпен әйгілі; 8 қазан 1993 жылы туған) - даниялық кәсіби спортшы, Dota 2 ойыншысы, The International (2018 және 2019) екі дүркін чемпионы және 4 беделді «Major» турнирлерінің жеңімпазы. == Кәсіби мансабы == === Heroes of Newerth === Кәдімгі Dota ойыншысы, содан кейін Heroes of Newerth ретінде бастаған. Йохан Яша «NoVa» Маркузымен және Тал «Fly» Айзикпен танысып, бірге ойнай бастады. Бұл топ Fnatic менеджері Даниел Ремустың қаржыландырылмаған «Stree» жобасына айналды. Қолданыстағы Fnatic HoN құрамындағы өзгерістер мен Йохан және оның достарының перспективалы қойылымдарынан кейін, топ Fnatic ойыншыларымен - «FreshPro» Хенрик Хансен және «Trixi» Калле Саариненмен жаңа Fnatic құрамына қосылды. Осыдан кейін бірден құрам онлайн турнирлерде жеңіске жете бастады, кейін DreamHack Winter 2011 Lan турнирінде жеңіске жетті. Болашақта, ол DreamHack турнирлерінің келесі 4 турнирін жеңіп алды. === Dota 2 === Бәсекеге қабілетті HoN сахнасының белсенділігінің төмендеуіне байланысты Йохан және оның құрамасы Fnatic жалауының астында қалып, Dota 2-ге спорттық тәртіпті өзгерту туралы шешім қабылдады. Қиын кезеңнен кейін Fnatic Thor Open 2012 Lan-турнирін жеңіп алды, кейінгі Online-турнирлерде жетекші орындарға ие болды. 2013 жылдың сәуірінде Йохан және оның тобы Сиэттлдегі The International 2013-ке Valve компаниясынан шақыру алды. Турнирде олар 7-8 орынға ие болды. Бүкіл киберспорттық маусымды ойнап, олар the International 2014-ке шақырылды, онда құрама 13-14 орынға жайғасты. Осыдан кейін Йохан Fnatic-тен кету туралы шешім қабылдады. Көп ұзамай N0tail және Fly Team Secret құру үшін бұрынғы Natus Vincere құрамасының Puppey және Kuroky ойыншыларымен, сондай-ақ s4-мен бірікті. 2015 жылдың басында Йохан командадан кетіп, Cloud9 құрамында өнер көрсете бастайды. Осы жалаудың астында ол The International 2015-ке жолдама алды. Турнирден кейін N0tail Cloud9 командасынан кетіп, Жаңа "Monkey Business" құрамасын құрады. Кейінірек бұл команда дербес киберспорт ұйымы - OG командасына айналды. Жаңа команда тез арада Frankfurt Major және Manila Major турнирлерінің жеңімпазы атанып, The International 2016-ға тікелей шақыру алды. Қанағаттанарлықсыз 9-12 орын алып, Йохан командасын үш жолдасы тастап кетті. Болашақта, Fly-мен бірге Йохан түрлі өңірлерден келген ойыншылардың жаңа құрамын жинайды. Жаңа құрама Boston Major және Kiev Major-де 1-ші орынға ие болды. The International 2017-де 7-8 орында жайғасты. Маусымның соңында құрамның өзгеруіне байланысты, OG The International 2018 жабық квалификацияларына тікелей шақыру алу мүмкіндігін жоғалтты. Осыған қарамастан, команда ашық және жабық квалификациялардан өтіп, турнирге қатысып, көп ұзамай 1-ші орынға ие болды. Бұл турнирден кейін команда құрамы өзгерді, бірақ The International 2019-ға чемпиондық құрама қайтарылды, көп ұзамай осы турнирді де олар жеңіп алды. Осы OG құрамасы The International турнирлерін 2 рет жеңіп алған алғашқы команда болды. == Жетістіктері == {| class="wikitable" |+ !Орын !Турнир !Мерзімі |- |7-8 |[[The International 2013]] |Тамыз 2013 |- |13-14 |[[The International 2014]] |Шілде 2014 |- |9-12 |[[The International 2015]] |Тамыз 2015 |- |1 |[[Frankfurt Major]] |Желтоқсан 2015 |- |7 |[[Shanghai Major]] |Наурыз 2016 |- |1 |[[Manila Major]] |Маусым 2016 |- |1 |ESL One Frankfurt 2016 |Маусым 2016 |- |9-12 |[[The International 2016]] |Тамыз 2016 |- |1 |[[Boston Major]] |Желтоқсан 2016 |- |1 |[[Kiev Major]] |Сәуір 2017 |- |7-8 |[[The International 2017]] |Тамыз 2017 |- |1 |Mars Dota League Macau |Желтоқсан 2017 |- |1 |[[The International 2018]] |Тамыз 2018 |- |1 |[[The International 2019]] |Тамыз 2019 |- |2 |[[Los Angeles Major]] |Сәуір 2020 |} == Дереккөздер == * https://ru.wikipedia.org/wiki/N0tail Мукаш Мади--[[Қатысушы:Mukashmk|Mukashmk]] ([[Қатысушы талқылауы:Mukashmk|талқылауы]]) 12:43, 2021 ж. мамырдың 21 (+06) [[Санат:Киберспорт]] jfbj7icg63270zb5j5ll0fdkx6vksly Әлеуметтік кредит жүйесі 0 662930 3595154 3584466 2026-04-29T10:12:01Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595154 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2021}} '''Әлеуметтік кредит жүйесі''' ( {{Zh-c|社會信用體系|社会信用体系|shèhuì xìnyòng tǐxì}}; «әлеуметтік рейтинг жүйесі», «әлеуметтік сенім жүйесі» деген атаулар да бар)<ref>[https://tass.ru/opinions/5225841 Как работает система социального доверия в Китае] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210523161513/https://tass.ru/opinions/5225841 |date=2021-05-23 }}</ref> — азаматтарды немесе ұйымдарды әртүрлі критерийлер бойынша бағалау жүйесі. Ол үшін жаппай бақылау құралдары және [[үлкен деректерді]] талдау технологиясы қолданылады. Бұл бағдарламаны Қытай үкіметі 2010 жылдан бастап жүзеге асыра бастады. == Шығу тарихы == 2014 жылы 14 шілде күні Қытай үкіметі алғаш рет әлеуметтік кредит жүйесін енгізу жоспары мен мақсаттарын жариялады. Жүйені енгізудің басты мақсаты - «үйлесімді социалистік қоғам құру». Қойылған міндеттердің орындалуын үйлестіру үшін ҚКП ОК Саяси Бюросы жанынан арнайы комиссия құрылды. Мемлекеттік Кеңес шығарған «әлеуметтік несие жүйесін (2014-2020) салуды жоспарлау туралы» жалпы құжатқа сәйкес, әлеуметтік несие жүйесі төрт салаға бағытталады:<ref>{{Cite web|url=http://www.gov.cn/zhengce/content/2014-06/27/content_8913.htm|title=国务院关于印发社会信用体系建设 规划纲要（2014—2020年)|author=|date=2014-07-14|work=|publisher=gov.cn|accessdate=2018-03-25|lang=zh}}</ref> * қоғамдық істердегі адалдық; * коммерциялық тұтастық; * қоғамдық тұтастық; * соттың сенімділігі. Қазіргі уақытта бұл бастаманы бұқаралық ақпарат құралдарында жариялау негізінен жеке азаматтардың рейтингісіне бағытталған (бұл «қоғамдық тұтастыққа» жатады). Алайда, Қытай үкіметінің жоспарлары одан асып түседі және Қытайда жұмыс істейтін барлық кәсіпорындар үшін кредит жоспарларын қамтиды.<ref>{{Cite web|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-china-34592186|title=China 'social credit': Beijing sets up huge system|author=Celia Hatton|date=2015-10-26|work=|publisher=[[Би-би-си]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref> <ref>{{Cite web|url=https://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-plan-to-organize-its-whole-society-around-big-data-a-rating-for-everyone/2016/10/20/1cd0dd9c-9516-11e6-ae9d-0030ac1899cd_story.html|title=China’s plan to organize its society relies on ‘big data’ to rate everyone|author=Simon Denyer|date=2016-10-22|work=|publisher=[[The Washington Post]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wsj.com/articles/chinas-new-tool-for-social-control-a-credit-rating-for-everything-1480351590|title=China’s New Tool for Social Control: A Credit Rating for Everything|author=Josh Chin, Gillian Wong|date=2016-11-28|work=|publisher=[[The Wall Street Journal]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://lenta.ru/articles/2016/12/12/chinarating/|title=Двойка за поведение|author=Анастасия Евтушенко|date=2016-12-12|work=|publisher=[[Lenta.ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.wired.co.uk/article/chinese-government-social-credit-score-privacy-invasion|title=Big data meets Big Brother as China moves to rate its citizens|author=Rachel Botsman|date=2017-10-21|work=|publisher=[[Wired]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gazeta.ru/tech/2017/12/05/11033858/chinese_brother.shtml|title=Большой брат следит за тобой, китаец|author=Маргарита Герасюкова|date=2017-12-06|work=|publisher=[[Газета.Ru]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> Жоспарға сәйкес, дайындық жобалары жүргізілгеннен кейін, жүйе 2020 жылға қарай Қытайдың барлық жерінде енгізілуі тиіс 2016 жылдың қыркүйегінде Қытай үкіметі төмен рейтинг иелері ұшырайтын санкциялардың тізімін жариялады:<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ru/business/11/12/2016/584953bb9a79477c8a7c08a7|title=Цифровая диктатура: как в Китае вводят систему социального рейтинга|author=Александр Гордеев|date=2016-12-11|work=|publisher=[[РБК]]|accessdate=2018-03-25|lang=ru}}</ref> * мемлекеттік мекемелерде жұмыс істеуге тыйым салу; * әлеуметтік қамсыздандырудан бас тарту; * кеденде жете тексеру; * тамақ және фармацевтика салаларында басшылық лауазымдарды атқаруға тыйым салу; * түнгі пойыздардағы әуе билеттері мен айлақтардан бас тарту; * сәнді қонақ үйлер мен мейрамханалардағы орындардан бас тарту; * қымбат жеке мектептерде балаларды оқытуға тыйым салу. == Жүзеге асыру == 2015 жылы сегіз компания [[Alibaba Group]] және [[Tencent]] сияқты сынақ жүйелерін іске қосуға лицензия алды. 2017 жылы жүйе жекелеген қалаларда, мысалы, Жунченде жұмыс істей бастады. 2018 жылғы 1 мамырдан бастап сенімділік деңгейі төмен азаматтар мен кәсіпорындар үшін шектеулер күшіне енді <ref>{{Cite web|url=https://www.reuters.com/article/us-china-credit/china-to-bar-people-with-bad-social-credit-from-planes-trains-idUSKCN1GS10S|title=China to bar people with bad 'social credit' from planes, trains|author=|date=2018-03-16|work=|publisher=[[Рейтер]]|accessdate=2018-03-25|lang=en}}</ref> . == Сын == Бұл идея [[диктатура]] режимі мен салдарының ұқсастығына байланысты бірнеше рет сынға ұшырады <ref>{{Cite web|url=http://www.deutschlandfunkkultur.de/chinas-sozialkredit-system-auf-dem-weg-in-die-it-diktatur.979.de.html?dram:article_id=395126|title=Auf dem Weg in die IT-Diktatur|author=|date=2017-09-05|work=|publisher=Deutschlandfunk Kultur|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref> <ref>{{Cite web|url=http://www.zeit.de/digital/datenschutz/2017-11/china-social-credit-system-buergerbewertung|title=Die AAA-Bürger|author=Felix Lee|date=2017-11-30|work=|publisher=[[Die Zeit]]|accessdate=2018-03-25|lang=de}}</ref> . == Бұқаралық мәдениетте == «[[Қара айна (телехикаялар)|Қара айна]]<nowiki/>» телехикая «Nosedive» эпизодында осындай жүйенің теріс салдары көрсетілген. == Тағы қараңыз == * [[Несиелік скоринг]] * [[Жою мәдениеті]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} afow5p3jsxin4ge4pu777y1rp2yd7x3 Архитектуралық модернизм 0 663402 3595188 3586521 2026-04-29T10:30:20Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595188 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=маусым 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Архитектуралық модернизм''' ('''{{lang-fr|modernisme}}''') — ХХ ғасыр архитектурасындағы қозғалыс, формалар мен конструкцияларды түбегейлі жаңартумен, өткеннің көркемдік стильдерінен бас тартумен байланысты мазмұнды өзгерту. Ол 1900 жылдардың басынан 1960 жылдарға дейінгі кезеңді қамтиды, Батыс Еуропа мен АҚШ сәулетінде Постмодернизм өнерінің жаңа тенденциялары пайда болды. Арнайы әдебиеттерде "сәулет модернизмі" термині сол контексте қолданылатын "заманауи сәулет", "заманауи қозғалыс" немесе жай "заманауи" терминдеріне сәйкес келеді. "Модернизм" өрнегі кейде "қазіргі сәулет" ұғымының синонимі ретінде қолданылады. Сәулет модернизміне ХХ ғасырдың бірінші жартысындағы еуропалық конструктивизм (1910-1920 жж.), 1920-1930 жылдардағы функционализм және КСРО-ның 1920 жылдардағы рационализм, Германиядағы Баухаус қозғалысы, Германия мен АҚШ-тағы 1930-1950 жылдардағы халықаралық стиль, қатыгездік, кеңестік модернизм, органикалық сәулет сияқты сәулет ағымдары кіреді. Сәулет модернизмінің негізгі өкілдері-қазіргі заманғы сәулет өнерінің бастаушылары Фрэнк Ллойд Райт, Вальтер Гропиус, Ричард Нойтра, Людвиг Миес ван Дер Роэ, Ле Корбузье, Альвар Аалто, Оскар Ниемейер және басқалар. == Жалпы сипаттамасы == Архитектуралық модернизмнің ұстанымы атаудың өзінде жатыр - бұл қазіргі заманның рухына, бүгінгі күннің талаптарына сәйкес келетін түбегейлі жаңа нәрсе жасау. Модернизмде көркем тілді жаңартуға, архитектураның жаңалығына — жобаға енгізілген конструктивті және жоспарлау идеяларына да, сыртқы пластикалық формаларға да түбегейлі көзқарас бар. "Бетон және шыны призмалар" бейнелі өрнегі модернизм ғимараттарының жалпы сипатын жақсы көрсетеді. Сәулет модернизмінің негізгі принциптері: * ең заманауи құрылыс материалдары мен конструкцияларын (атап айтқанда, болат немесе теміржол жақтауын) пайдалану. * ішкі жоспарлауды шешуге ұтымды тәсіл (функционалдық тәсіл), * безендіру үрдістерінің болмауы, құрылыстар бейнесіндегі Тарихи реминисценциялардан түбегейлі бас тарту, * "халықаралық" сипат. Сәулет модернизмі ғылыми-техникалық және өнеркәсіптік прогрестің соңғы жетістіктеріне, сондай-ақ өз заманының алдыңғы қатарлы әлеуметтік-реформаторлық идеяларына негізделген. Модернистік сәулетшілердің әлеуметтік көзқарастары, әдетте, айқын демократиямен, тіпті солшылдықпен ерекшеленді - кем дегенде оның теоретиктерінің көптеген мәлімдемелерінде. Сәулет өнеріндегі модернизмнің алғашқы стильдері "неостиль" деп аталады: орыс модернизмі, Австриядағы сессия, Германиядағы югендстиль, Франциядағы арт-нуво, сонымен қатар кейінірек барлық жерде дамыған неоклассицизм. Модернизмнен кейінгі стиль - бұл постмодернизм, оның басты ерекшелігі — функцияның үстемдігінен бас тарту және дәстүрлі тарихи стильдердің элементтерін қолдануға оралу. == Пайда болуы - XIX ғасырдың екінші жартысы == Қазіргі заманғы сәулет (модернизм) XIX ғасырдағы техникалық және өнеркәсіптік революцияның негізгі көзі және шабыттандыратын бастамасы болды. Темірбетон, өте берік және жүктемеге төзімді материал, алғаш рет 1867 жылы патенттелген. Оны қарапайым француз бағбаны Джозеф Монье ойлап тауып, өсімдіктерге арналған бақша ванналарын жасау үшін шешім табуға тырысты — бұл темірбетон (күшейтілген бетон) конструкцияларының дамуына негіз болды. Тарих бұрын білгендерімен салыстырғанда өте жеңіл және берік, бұл құрылымдар өнеркәсіптік құрылыста, кейінірек тұрғын және қоғамдық ғимараттарда жаңа формаларды өмірге әкелді. Сонымен бірге металлдан жасалған құрылыс игерілді — көбінесе үлкен аралықтары бар батыл және әсем металл конструкциялар жылыжайлар, көпірлер құрылысында, вокзал перрондары мен ірі қалалық базарлардың төбелері үшін пайдаланылды. Металл конструкцияларын қолдана отырып салынған осы дәуірдің әйгілі ғимараттары-Париждегі Сент-Женевьев кітапханасы (1850), Хрусталь сарайы Д. Лондондағы Пакстон (1851), Париждегі Дүниежүзілік көрмедегі Машиналар сарайы (1889), Бруклин көпірі (1883) және басқалар. Париждегі сол Дүниежүзілік көрмеге Эйфель мұнарасы салынды-алдымен көрменің таза уақытша құрылысы ретінде, кейінірек XIX ғасырдың техникалық және құрылыс прогресінің символына айналды. Америка Құрама Штаттарында ғасырдың аяғында металл қаңқасы бар биік ғимараттардың құрылысы басталды (сыртқы жағы әлі де сәндік тастан жасалған). Раманың арқасында ғимараттар 15-20 қабаттың биіктігіне жетуі мүмкін-өте" жеңіл " жоспармен (Чикагодағы Монаднок үйі, 1891, арх. Дж. Рут; Чикагодағы Шлезингер & Майер сауда үйінің ғимараты, 1899-04, арх. Л.Салливен). Алғашқы биік ғимараттарды жобалау мен салудағы басым рөл Чикаго мектебі деп аталады, оның идеологы Луис Салливен, функционалды тәсілдің белсенді чемпионы, әйгілі "форма функцияны ұстанады" деген сөздің авторы (сонымен қатар жас Ф.Л. Райттың мұғалімі ретінде де белгілі). Жаңа тенденцияларды дамытуда Ұлыбританиядағы "өнер және қолөнер" қозғалысы маңызды рөл атқарды, оның шабыттары суретші және эссеист Уильям Моррис, суретші және жазушы Джон Рескин болды. Архитектурадағы ұтымды тәсілдің маңыздылығын талантты сәулетші Чарльз Ренни Макинтош, Глазго деп аталатын мектептің қатысушыларының бірі, ағылшын модернизмінің жетекшісі, өзінің теориялары мен жобаларында қорғады.Германиядағы өнеркәсіптік өрлеуді атап өткен жөн, атап айтқанда Мюнхенде Біріккен өнеркәсіптік және көркемөнер шеберханаларын құруда (1898), ірі көркем және өнеркәсіптік көрмелерде (Дармштадт колониясының көркем және сәулет көрмелері (1897, 1901, 1905-08), Дрезден өнеркәсіптік көрмесі (1899-1900) және басқалары). Сәулет өнерінің жаңа тенденцияларын дамытуда Вена секциясының жетекші сәулетшісі Отто Вагнер үлкен рөл атқарды (Хойос сарайы, 1890, Венадағы көп пәтерлі үйлер, 1890 жылдардың соңы). XIX ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басында Еуропада гүлдене бастаған - Неміс югенд, Австриядағы сессия, Француз арт-нуво, орыс модерні — формаға да, негізгі қондырғыларға да қатысты өткенмен батыл түрде үзілді. "Неостиль" архитектурасы, оның үлкен, бұрын ойластырылмаған терезе саңылаулары мен едендері, үлкен әйнек беттері, болат пен темірбетонды батыл игерді, осылайша модернизмнің тікелей алғышарты болды. Осы кезеңде сәулет пен дизайнды жаңарту қозғалысының теориялық негізін Готфрид Земпер (Германия), Анри Ван де Вельде (Бельгия), Виоле-ле-Дюк (Франция), Луис Салливен сияқты көрнекті сәулетшілер мен сәулет теоретиктерінің мақалалары, кітаптары (және кейде ғимараттары) дайындады. Модернизмнің алдыңғы қатарлы сәулетшілері: Чарльз Р. Макинтош, ч.-Ф. - а. Войси (Ұлыбритания), Отто Вагнер, Адольф Лоос (Австрия), Ханс Пельциг (Германия), Хендрик П. Берлаге, Анри Ван де Вельде (Бельгия) және басқалары. Америкада-Луис Салливен, сонымен қатар Фрэнк Ллойд Райт. Олардың барлығы дерлік аймақтық "неостилиялардың" өкілдері болғанына қарамастан, оларды сәулет өнеріндегі модернизмнің бастаушылары деп санауға болады. == ХХ ғасырдың басы. Соғысқа дейінгі кезеңдегі жаңа құрылыстың жетістіктері == Еуропадағы алғашқы темірбетон тұрғын үй ғимараты 1904 жылы салынған - Париждегі Бенджамин Франклин көшесіндегі 10 қабатты әйгілі көп қабатты үй, 25, август Перренің жобасы бойынша. Жасырын емес темірбетон қаңқасы оның қасбетінде айқын көрінеді, жеңіл және ашық, бірақ әлі де зергерлік бұйымдардан бос емес. Август Перр Францияда "бетонның әкесі" деп аталады, ол осы материалды қолдана отырып, ғимараттар салудың алғашқы және сәтті тәжірибешісі болды. Алайда, темірбетон сәулетшілер арасында бірден танылмады, олардың пікірінше, оның құрылымдары "эстетикалық емес" — тым жұқа, қатты емес және біркелкі емес болып көрінді. Осы себепті ол "әдемі қасбеттері бар ғимараттар" үшін жарамсыз материал болып саналды. Теміржол бетонының құрылымдық және пластикалық мүмкіндіктерін игеру үшін азаматтық сәулет кейінірек пайда болды. XIX ғасырдың аяғы — ХХ ғасырдың басындағы өнеркәсіптік Өрлеу көптеген жаңа өндірістік кәсіпорындар мен басқа да өнеркәсіптік нысандарды салу қажеттілігін тудырды. Дизайнерлер, негізінен, жаңа құрылыс материалдарына бей-жай қарамайтын және сәулеттік безендірудің талаптарымен байланысты емес инженерлер заманауи конструктивті шешімдер мен ресурстарды батыл қолданды, кейде өте әсерлі көркемдік әсерге қол жеткізді — мысалы, швейцариялық р.Майардың "ұшатын" көпірлерінің немесе француз Э. Фрейсиннің әуе кемелеріне арналған экспрессивті пластикалық ангарлардың мысалында. Германия бұл кезде Еуропадағы экономикалық прогрестің көшбасшысы болды. AEG ірі өнеркәсіптік концерні (жалпыға бірдей электр қоғамы) әйгілі сәулетші Питер Беренсті AEG бас сәулетшісі және дизайнері лауазымына шақырды. Оның Берлиндегі AEG зауыттық кешендері, әсіресе ол 1909 жылы концернге арнап салған турбина зауыты-жаппай, қатаң, ерекше атап өтілген монументалды ғимараттар-өнеркәсіптік қуат пен капитал күшінің өзіндік символына айналды. К.Беренс архитектурадағы функционализм принциптерін дәйекті түрде қорғады - оның шеберханасында жұмыс істеген Уолтер Гропиус, Баухаустың болашақ жасаушысы. 1911 жылы Гропиус жобасы бойынша (А.Мейермен ынтымақтастықта) Альфельд-на-Ляйне қаласында "Фагус-верк" етік қалыптарының фабрикасы салынды. Зауыттың үш қабатты ғимараты, оның үлкен, көлденең созылған терезелері және тұрақты әйнек бұрыштары — тектоника туралы қалыптасқан идеяларды құлатқан - жаңа сәулет тілінің дамуындағы маңызды кезең болды. В. Гропиустың соғысқа дейінгі тағы бір көрнекті ғимараты-ол (А. Мейермен бірге) неміс Веркбундтың 1914 жылғы көрмесіне арналған зауыт ғимараты. Мұнда ғимараттың екі жағындағы спиральды баспалдақтар көлденең тартқыштармен бөлінген қатты шыны қабықпен қоршалған, сонымен қатар жартылай дөңгелектелген, бұл сол кездегі салмақсыздықтың керемет әсерін тудырды. Жалпы, сол кезеңнің азаматтық сәулеті (тұрғын үйлер, қалалық ғимараттар) "көркемдік" стилизация жолымен жүрді — сәулетшілер арасында готика, романеск, испан стилі, неоклассиканың сәндік формаларының үлгілері бар альбомдар болды; Ресейде, мысалы, орыс ұлттық стилі. Қазір мұндай ғимараттар "эклектика" жалпы терминімен біріктірілген. Art Nouveau (югенд, ар нуво), оның негізінде бірдей "көркемдік" стиль болса да, прогрессивті тенденциялар оған жат емес — форманың орындылығы, қабырға жазықтығын ою-өрнектен тазарту принципіне қатысты. Архитектуралық ортада осы тақырыптарға — жаңа міндеттер мен құрылыс технологияларының жаңа мүмкіндіктеріне байланысты архитектураны түбегейлі жаңарту қажеттілігі туралы қатаң пікірталас жүргізілді. Австриялық сәулетші Адольф Лоос бағдарламалық жасақтаманы жариялады, көбінесе арандатушылық эссе "ою-өрнек және қылмыс" (1913), онда ол әр түрлі жалған стильдердің (сонымен қатар қазіргі заманғы) "көркемдік романтизмін" сынға алды, ол сол кезде жалпы қабылданған идеяларға өткір сынақ ретінде қабылданды. Америка құрлығында сәулетші Фрэнк Ллойд Райт архитектураны жаңарту үшін осындай науқан жүргізді. Адлер мен Салливен фирмасындағы ұзақ жұмыс, биік ғимараттардың алғашқы құрылысшысы, рационализм идеологы Луис Салливеннің басшылығымен оның көзқарастар жүйесін қалыптастырды, оны ұтымды, функционалды тәсілдің жақтаушысы етті. Қазірдің өзінде өз бетінше жұмыс істей отырып, шамамен 1900 жылдан 1917 жылға дейін ол бірқатар ерекше жеке үйлерді жобалап, тұрғызды — "ашық" жоспармен, қасбеттердің көлденең сызықтарымен, шатырлардың кең төбелерімен — төмен үйлердің төбелері және іші керемет кең және жайлы. Бұл үйлер "Прейри үйлері" деп аталды, мүмкін олар негізінен Иллинойс штатының шөлді аудандарында, Чикаго айналасында салынған. "Прейри стилінің" ең жақсы райттық ғимараттарының бірі - Уорд В. Виллитс үйі, (Хиланд Парк, Иллинойс, 1902), Мейер Мэй үйі (Гран Рапидс, Мичиган, 1908), Айвери және Квини Кунли үйі (Риверсайд, Иллинойс, 1908), Фредерик Роби үйі (Чикаго, 1910). Райттың 1900-1009 жылдар аралығында жасаған осы және басқа да жобаларын ол жарнамалық альбом үшін таңдады - Wasmuth портфолиосы (1910 жылы Берлинде жарық көрген), Райттың жұмыстары Еуропада танымал болды және бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Еуропалық сәулетшілерге үлкен әсер етті. Дегенмен сәулетшілер-жаңашылдар соғысқа дейінгі дәуірінде жетістіктері өте көп. "Техника" мен "өнер" арасындағы алшақтық әлі де бар, оны жеңу керек. Сәулет біртіндеп қасбеттік декорациядан босатылып, ойлауды үш өлшемде игере отырып, сәулетшінің назарын көлемдер, кеңістіктер, функционалдылық проблемалары, материалдардың "тазалығы" проблемалары көбірек тартады — бұл югенд эстетикасы әдетте артта қалды. Сонымен, қазіргі заманғы технологиялар, әсіресе теміржол бетонының ашылуы сәулетшіге алдыңғы онжылдықтардағы құрылысшылар болмаған мүмкіндіктер беретіні белгілі болды. Осы кезеңнің көрнекті сәулетшілері және олардың ғимараттары: * Германияда: Питер Беренс, Вальтер Гропиус. * Австрияда: ** Отто Вагнер (вилла Вагнер-2, 1913, австриялық пошта жинақ банкі , 1906) ** Джозеф Хоффман (Брюссельдегі Стокле сарайы, 1905-1911 жж) ** Адольф Лоос (Австриядағы жеке виллалар, Швейцария, 1904-1917). * Нидерланд: Хендрик П. Берлаге (Амстердам биржасының ғимараты, 1897-1903 жж) * АҚШ: **Ф. л. Райт ("Прейри үйлері", 1900-1917 жж) ** Л. Г. Салливен (Ван Алленнің әмбебап дүкені, Клинтон, Айова, 1914; аудитория ғимараты, Чикаго) == Архитектурадағы модернизм стилінің мысалдары == * Дессаудағы Баухаус ғимараты, 1926-29, арх. В. Гропиус; * Барселонадағы Германияның көрме павильоны, 1929, арх. Мис Ван дер Роэ; * Пуассидегі Вилла Савой, 1930, арх. Ле Корбузье; * Лондондағы "хай-пойнт-1" және "Хай-пойнт-2" тұрғын үй кешендері, 1936, арх. Б. Лубеткин; * Паймиодағы Санаторий, 1933, арх. Аалто; * Чандигарх қаласының сәулеті, Үндістан. Арх. Ле Корбузье, П. Жаннер және т. б.; * Бразилияның жаңа астанасы, Бразилиа, арх. Л. Коста, о. Нимейер, 50-ші жж.; * Нью-Йорктегі Сигрем ғимараты, 1958 ж., Арх-ры Миес ван Дер Роэ, Ф. Джонсон; * Нью-Йорктегі Гуггенхайм мұражайы, 1955. Арх. Фрэнк Ллойд Райт. * Монреальдағы Экспо-67 "Хабитат" тұрғын үй кешені, 1967, арх. М. Сафди. * Веллингтондағы "Улей" парламенттік ғимараты, 1981, арх. Базил Спенс. == Әдебиет == * Pevzner, Nicolaus. Pioneers of the Modern Movement. London, 1936 * Гидеон, Зигфрид. Кеңістік, уақыт, сәулет. (неміс тілінен аудармасы), Стройиздат, М., 1984 ж. * Френк Ллойд Райт. Архитектура болашағы. М., 1960. * William J.R. Curtis. Modern Architecture since 1900. Phaidon, 1982, 1987, 2006. ISBN 9780714833569. * Қазіргі Батыс сәулеті. Изогиз, Мәскеу, 1932. * Фремптон К. «Современная архитектура. Критический взгляд на историю развития». М.: Стройиздат, 1990 == Сілтемелер == * [http://www.brussels50s60s.be Brussels50s60s.be], Брюссельде 1950-1960 жылдардағы сәулет өнеріне шолу (ағылшын.) * [http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_44921%20 Wolfram Lübbeke: «Neues Bauen» im ''Historischen Lexikon Bayerns'' (неміс тілінде сәулетшілердің өмірбаяндарына сілтеме жасай отырып)] [[Санат:Сәулет стильдері]] [[Санат: Сәулет өнері]] [[Санат:Архитектура]] [[Санат:Модерн сәулетшілері]] 6ngyx5upclbhar6nwrfwew7arhy32oq Қатысушы талқылауы:Nurken 3 664709 3594869 3594241 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594869 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|шілде 2021 – шілде 2022|шілде 2022 – шілде 2023|шілде 2023 – шілде 2024|шілде 2024 – шілде 2025}} == Жойылған мақала турасында == Ассалам уалейкүм! Мына үш мақала энциклапедиядан алынып жойылды: [[Коммунистік партияның манифесті]], [[Коммунистік партияның манифесі]], [[Коммунистік Партияның Манифесті]]. Неге бәрін бірден жойған? Олардың біреуін қалдыру керек еді ғой... [[Қатысушы:Ергали Койбагаров|Ергали Койбагаров]] ([[Қатысушы талқылауы:Ергали Койбагаров|талқылау]]) 14:45, 2025 ж. тамыздың 4 (+05) :Біреуін қайтарып, сәйкес Уикидерек элементімен байланыстырдым. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2025 ж. тамыздың 16 (+05) == Update request == Hello, Nurken. Can you rename [[Эндрю, Йорк герцогі]] into the Kazakh version of [[Эндрю Маунтбэттен Виндзор]] (Andrew Mountbatten Windsor) (without the hyphen)? After all his titles, honours and styles were stripped of him on 30 October 2025, he became plain (Mr.) Andrew Mountbatten Windsor (with no hyphen). Here is the official statement from Buckingham Palace: https://www.royal.uk/news-and-activity/2025-10-30/a-statement-from-buckingham-palace Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 10:41, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :Sure! [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:29, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) :I have found that the accepted Russian spelling is МаунтбЕттен, so this is what we use. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 11:32, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) ::Thank you very much for the update. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 11:43, 2025 ж. қарашаның 2 (+05) == Оңтүстік Қазақстан жастары Уикипедия бағдарламасы == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Форум/Ұсыныстар#Оңтүстік_Қазақстан_жастары_Уикипедия_бағдарламасы|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 14:29, 2025 ж. қарашаның 14 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Жылжыту == Кеш жарық! Қазақстан Парламенті Сенатының төрағалары мақала атауын өзгертіпсіз, соған ұқсас мақалалардың ескі атауларын сілтенген мақалаларға бот арқылы алмастырып шығу керек. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:00, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) :Боттарды жақсы білетін бір қатысушыдан сұрау керек сияқты [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:35, 2025 ж. қарашаның 23 (+05) == Администраторды сайлау == Қайырлы түн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:37, 2026 ж. қаңтардың 1 (+05) == Translation request == Hello, Nurken. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:56, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hi. Really sorry that I couldn't do it. Should've written you a reply. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:42, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Hello, Nurken. ::I withdraw the request, because both articles have been created. ::Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 12:34, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Мақаланы жоюу == @[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] мырза неге менің мақаламды жойдыңыз [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 01:06, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :Кеш жарық. Мақала Уикипедияның энциклопедиялығына келмей қалды және мақала бұрыс стильде жазылған болды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:44, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :@[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] Алдағы уақытта мақаланы энициклопедиялық мазмұндарға сай қылып жазармын. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:03, 2026 ж. наурыздың 15 (+05) == конкурсқа қатысу == Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 конкурсына мақаланы қалай еңгізеді? [[Қатысушы:Zhanash|Zhanash]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhanash|талқылау]]) 23:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Кеш жауабым үшін кешіріңіз. Мақала жазып, кестеге басқа қатысушыдай қосамыз. Бұрыннан жоқ мақала болса дұрыс. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 00:40, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Запрос на перевод == Доброго дня! Могли бы вы добавить в Казахскую википедию перевод этой статьи — [[ru:Кыстыбый]]? Буду весьма признателен. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 22:44, 2026 ж. наурыздың 22 (+05) == -ші, -шы == -ші, -шы дұрыс емес деп сізге кім айтты? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 15:41, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) :Еліміздің білім беру жүйесі айтты. [https://itest.kz/kz/ent/qazaq-tili/morfologiya/lecture/san-esim-turleri-san-esimning-turlenui-sojlemdegi-qyzmeti ҰБТ сайтынан]: :Реттік сан есімдер араб цифрымен берілсе, -ыншы, -інші, -ншы, -нші жұрнағының орнына [[дефис]] қойылады: 11-сынып, 2-қатар, 16-орын, 51-тапсырма, 7-бөлме, т.б., ал рим цифрымен берілсе, дефис қойылмайды. Мысалы, ХІ сынып, ХХІ ғасыр, ІV том, т.б. :[[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:55, 2026 ж. сәуірдің 1 (+05) ::Иә, мектеп бағдарламасы мен кейбір оқулықтарда араб цифрынан кейін дефис қою арқылы жұрнақты алмастыруға болатыны айтылған. Алайда, Уикипедия — энциклопедиялық ресурс болғандықтан, мұнда мәтіннің оқылуына жеңілдік пен унификация қажет. ::Ресми басылымдарда, ғылыми еңбектерде реттік сан есімнің соңғы буынын тіркеп жазу — қалыптасқан норма. [https://egemen.kz/article/401810-oskar-2026-aldyn-ala-short-paraq-dgariyalandy?ysclid=mnguyxyd6c338107644], [https://kaz.orda.kz/bygin-oskar-syjlygynyn-98-shi-marapattau-rasimi-otedi-138193/?ysclid=mnguw9h0n7889023712] Тіл білімінде тарихи қалыптасқан нормалар мен беделді дереккөздер (энциклопедиялар, академиялық еңбектер) жазу немесе айтылу ережелерінен басым түседі. Мысалы, Зигмунд Фрейд есімінің түпнұсқа транскрипциясы — Фройд, бірақ энциклопедияларда Фрейд болып бекіп кеткендіктен, оны өзгерту қабылданбаған. Сол сияқты, еуропалық монархтардың есімдерін тарихи дәстүрге қарсы шығып, Людовикті — Луи, ал Генрихты — Анри деп өзгерту ғылыми тұрғыдан қате болып саналады. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 07:39, 2026 ж. сәуірдің 2 (+05) :::Интернеттегі БАҚ үнемі қателесіп тұрады, оларға сенім жоқ. Білім беру жүйесі орфографияны қалай жаз деді, солай жазамыз. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 22:39, 2026 ж. сәуірдің 3 (+05) ::::Біріншіден, Білім беру министрлігі қазақ тілін реттеуші орган болып табылмайды. Оның өз жауапкершілік аймағынан, яғни білім беру жүйесінен тыс жерде қалай жазу керектігін көрсетуге құқығы да, өкілеттігі де жоқ. Ол мектеп оқушылары мен студенттерден белгілі бір нормада жазуды талап етуге құқылы, бірақ бізден емес. ::::Екіншіден, қазақша Уикипедия Қазақстан Республикасының меншігі емес және мемлекеттік ұйым болып табылмайды. Сондықтан біз мемлекеттік органдардың шешімдеріне бағынбаймыз. ::::Үшіншіден, ең бастысы — бұл Уикипедияның ішкі ережелері. Олар қалғанның бәрінен жоғары тұрады. «-ші, -шы» жұрнақтары грамматикалық тұрғыдан дұрыс емес деп айтатын ереже табиғатта жоқ. Ал қабылданған нормалар мен дереккөздер бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:24, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) :::::Мемлекеттік органдар да үнемі қателесіп отырады, ережелер мен атауларды жиі өзгертеді, мысалы: «процент — пайыз — процент». Біз әр кез сайын оларға бейімделуге міндетті емеспіз, біздің өз ережелеріміз бар. [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 09:31, 2026 ж. сәуірдің 4 (+05) ::::::Бұл жайлы форумға жазып көрейік. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 19:07, 2026 ж. сәуірдің 8 (+05) == Объединить == Добрый день Нуркен! Могли бы вы объединить эти страницы: 1) “Prosecutor General of Kazakhstan” с «Генеральный прокурор Казахстана» 2) “Aqorda Chief of Staff” с «Руководитель Администрации президента Казахстана» 3) “Ermek Sağımbaev” с «Сагимбаев, Ермек Алдабергенович» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. сәуірдің 5 (+05) :Готово [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 23:23, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) ::❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 06:51, 2026 ж. сәуірдің 7 (+05) == Объединение == Здравствуйте! Объедините пожалуйста страницы: 1) «Aqorda Press Secretary» с «Пресс-секретарь президента Казахстана» 2) «Aibek Smadiarov» с «Смадияров, Айбек Серикбаевич» 3) «Aslambek Merğaliev» с «Мергалиев, Асламбек Амангельдинович» 4) «Ministry of Culture and Information (Kazakhstan)» с «Министерство культуры и информации Казахстана» 5) «Арыстанкулова, Гульсара Мереевна» с «Gulsara Arystanqulova» [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 11:14, 2026 ж. сәуірдің 23 (+05) :Дайын. Қиын емес нәрсе, негізі. Уикидерек арқылы байланыстырылады. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:22, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05) ::Рақмет!❤️ [[Қатысушы:Айдос Сақбергенұлы|Айдос Сақбергенұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Айдос Сақбергенұлы|талқылау]]) 08:11, 2026 ж. сәуірдің 24 (+05) == АҚШ телевидение актерлері == АҚШ телевидение актерлері - Санат:АҚШ телевизия актерлері қолмен ауыстырып шығу керек. Мақала сияқты санатты сілтеу салуға болмайды. Мақаланың ішіне кіріп, үлгіні түзету керек [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:52, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) :+ бот бар ма? Осындай жартылай автоматты заттарды сонымен көмегімен жасаған дұрыс. Сонда жуықтағы өзгерістерге көрінбейді [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:59, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) ::Бот басқаруды білмеймін, білсем қолданатын едім [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:56, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) :Осымен айналысып жатқан едім, ойым бөлініп қалды. [[Қатысушы:Nurken|Nurken]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurken|талқылау]]) 02:55, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> csceau0pixfalh2wv26wb66nmvvfob1 Әл-Гарафа 0 665008 3594625 3467945 2026-04-28T14:08:59Z Makenzis 71333 3594625 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы|атауы={{ту|Катар}} Әл-Гарафа|body1=FFDD00|shorts2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|leftarm2=FFFFFF|pattern_ra2=_pumafinalg21w|pattern_b2=_pumafinalg21w|pattern_la2=_pumafinalg21w|socks1=FFDD00|shorts1=FFDD00|rightarm1=FFDD00|leftarm1=FFDD00|құрылған=[[6 маусым]] [[1979 жыл]]|pattern_ra1=_pumafinalg21y|pattern_b1=_pumafinalg21y|pattern_la1=_pumafinalg21y |орын=4-орын |маусым=2025/26 |жарыс=[[Футболдан Катар чемпионаты]]| капитан=|жаттықтырушы={{ту|Италия}} [[Андреа Страмаччони]]|сыйымдылығы=25000|стадионы=[[Әл-Гарафа (стадион)|Әл-Гарафа]]|socks2=FFFFFF}} '''«Әл-Гарафа»''' ({{lang-ar|نادي الغرافة الرياضي}}) — [[Катар|Катардың]] [[Әл-Райян]] қаласындағы футбол клубы, [[1979 жыл|1979 жылы]] құрылған. 2004 жылға дейін ''Әл-Иттихад'' деп аталды. == Жетістіктері == === '''Катар чемпионаты''': === *'''Чемпион''' (6): 1991/92, 1997/98, 2001/02, 2004/05, 2007/08, 2008/09 *'''Вице-чемпион''' (3): 1998/99, 2002/03, 2006/07 === '''Екінші дивизион''': === *'''Жеңімпаз''' (4): 1980, 1982, 1997, 1984, 1987 === '''Катар әмірі кубогы''' === *'''Жеңімпаз''' (7): 1995, 1996, 1997, 1998, 2002, 2009, 2012 *'''Финалист''' (3): 1999, 2006, 2008 == Сілтемелер == * http://www.algharafa.com/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170727040141/http://www.algharafa.com/ |date=2017-07-27 }} {{Бастама}} [[Санат:Катар футбол клубтары]] [[Санат:1979 жылы құрылған футбол клубтары]] 2llu0i9w1buqa9w5gjcnfp7e5e6r7tn Нүкіс өнер мұражайы 0 665186 3594943 3418805 2026-04-29T03:14:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594943 wikitext text/x-wiki {{Мұражай |атауы = Нүкіс өнер мұражайы |sort = |шынайы атауы = ({{lang-uz|Savitskiy nomidagi Qoraqalpog’iston Respublikasi Davlat San'at Muzeyi}}) |сурет =Nukus.jpg |сурет ені = 250 |сурет атауы = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region = |CoordScale = |құрылған уақыты = |орналасқан жері = [[Қарақалпақстан]], [[Нүкіс]] |түрі = |келушілер саны = |директоры =Ізентаева Гүлбәһәр Жоллыбаевна |аялдама = |ашылу уақыты = [[1966 жыл]] |сайты = |Commons = }} '''Нүкіс өнер мұражайы''' — И.В.Савицкий атындағы Мемлекеттік өнер мұражайы ({{lang-uz|Savitskiy nomidagi Qoraqalpog’iston Respublikasi Davlat San'at Muzeyi}}; [[Қарақалпақ тілі|қарақ]]. ''I. V. Savickiy atındaǵı Qaraqalpaqstan mámleketlik kórkem-óner muzeyi'') — [[Қарақалпақстан]]ның [[Нүкіс]] қаласында орналасқан. [[Өзбекстан]]дағы ең ірі [[мұражай]]лардың бірі.<ref>https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/1469095 Государственный музей искусств имени И. В. Савицкого</ref> == Тарихы == Қарақалпақстан Мемлекеттік өнер мұражайы 1966 жылы Мәскеу суретшісі Игорь Витальевич Савицкийдің (1915-1984) бастамасымен құрылған. Қазіргі уақытта бұл төрт мың жылдан астам уақыт бойы хронологиялық қамтылған 100 мыңға жуық сақтау бірлігі бар, [[Орталық Азия]] аймағының ең үлкен көркем коллекциясы. Мұражайдың пайда болуы [[Қарақалпақстан]], [[Хорезм облысы]] және [[Түркіменстан]] аумағында орналасқан ежелгі Хорезм өркениетін қазу және зерттеу арқылы жасаған Хорезм археологиялық-этнографиялық экспедициясының қызметімен байланысты. Савицкий де осы топтың құрамында жұмыс істеді, ол кейіннен Нүкіс мұражайының директоры болды, өзі басқарған мұражайдың коллекцияларын толықтыра отырып, ол тәуелсіз қазба жұмыстарын жүргізіп халықтық қолданбалы өнерді жинады.<ref>https://www.advantour.com/rus/uzbekistan/nukus/nukus-museum.htm Государственный музей искусств Республики Каракалпакстан имени И.В. Савицкого, Нукус</ref> Бірнеше таңдаулы жұмыстармен шектелмей, ол көбінесе басқа автордың да мұрасын [[Қарақалпақстан]]ға алып келді. 1984 жылы Савицкий қайтыс болғаннан кейін директордың орынын оның шәкірті Мариника Бабаназарова (Өзбек КСР Ғылым Академиясының Қарақалпақ филиалының төрағасы Марат Нұрмұхамедовтың қызы) алды. Әкесінің кеңесі бойынша ол коллекцияларды заңдастырумен және есепке алумен айналысты (Савицкий көбінесе мұрагерлерден ақшаны кейінірек төлеуге қолхат беріп, "қарызға" алған болатын). Содан кейін ол мұражай кешенінің ауқымды құрылысын бастады. Мұражай үшін арнайы жобаланған және салынған алғашқы ғимарат 2003 жылы ашылды, бірақ Өзбекстанның мәдениет Министрлігінің анықтамасына сәйкес оның экспозициялық аудандары аз болды және Савицкий жинаған коллекциялардың 3%-дан аспайтын бөлігін экспонаттауға мүмкіндік береді. Сәл кейінірек 2016 жылы әкімшілік ғимараттың (заманауи қоймасы бар) және екінші көрме ғимаратының құрылысы басталды.<ref>https://artguide.com/posts/1734?page=39 Реновация в Нукусе</ref> Жаңа ғимараттар мұражайдың көрме алаңын едәуір кеңейтеді, сонымен қатар коллекция сақтау орындарын, кітапхана мен асхананы қамтиды. Архитектурасы қоршаған ортаға, [[Нүкіс]] орталығындағы үлкен қалалық саябаққа үйлесімді түрде сәйкес келеді.<ref>https://archnet.org/sites/16759 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200407111001/https://archnet.org/sites/16759 |date=2020-04-07 }} Художественный музей им. Савицкого</ref> == Мұражай коллекциялары == Савицкий кілемдер, ұлттық киімдер мен зергерлік бұйымдарды, археологиялық қазындылар мен классикалық мүсіндердің гипстен жасалған көшірмелерін, суреттері мен Орта Азия суретшілерінің суреттерін жинақтады. Сонымен қатар, "жергілікті суретшілерді басқа стильдерден шабыттандыру үшін" деген сылтаумен [[Авангард (Стиль)|Авангард стилін]] де жинады. [[File:2nd cent-6th cent CE Wall Painting Woman 2nd-3rd cent CE (3).jpg|thumb|оңға|200px|Топырақ-Қаладан табылған қабырға суреттері (б.з. II-III ғғ.). Нүкіс өнер мұражайы]] 1932 жылы [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] билігі «Әдеби және көркемдік ұйымдарды қайта құру туралы» қаулы қабылдады. Жазушылар, суретшілер мен музыканттардың бірлестіктері тарады және жаңа партия саясатына адал болатын суретшілердің жаңа одақтарын құрды. Осы сәттен бастап КСРО үкіметі [[бейнелеу өнері]]нің жалғыз жанрын - [[социалистік реализм]]ді қолдады. [[Авангард (Стиль)|Авангард стилінде]] жұмыс жасаған суретшілер - [[кубизм]], [[конструктивизм]], [[футуризм]] және нео-примитивизм -құлдырауға ұшырады. Оларға өз жұмыстарын сатуға немесе көрмеге қоюға тыйым салынды. Суреттер жойылып, суретшілер қайта даярланып, еңбекпен түзеу лагерлеріне жіберілді, тіпті атылды. Бірақ, Игорь Савицкий тыйым салынған 80 мыңнан астам өнер туындыларын сақтай білді және сонымен бірге репрессияға ұшыраған жоқ. Оған Нүкістің астаналардан - [[Ташкент]] пен [[Мәскеу]]ден алшақтығы және оқшаулануы мүмкіндік берді.<ref>https://perito-burrito.com/posts/nukus-museum Хранилище опального искусства</ref> 1966 жылы ресми түрде ашылған музейде Савицкий жинаған Қарақалпақ этнографиясының: киім-кешек, кілемдер, таңғажайып әдемі әшекейлер, нағыз [[киіз үй]], Хорезм қалашықтарынан көптеген ежелгі заттар бар. Бірақ суретші ретінде Савицкий бәрінен бұрын [[картина]]лар жинауға көп көңіл бөлді. Савицкий құтқарған суреттердің ішіндегі ең танымалы және оның ең құнды ашылуларының бірі - суретші Лысенко және оның Бұқа суреті. Бұл суретті Савицкий суретшінің тастап кеткен үйінің шатырынан тапқан. Өкінішке орай, Лысенконың алты туындысы ғана аман қалды. Мұражайда көптеген суретшілердің жұмыстары жинақталған, тіпті олар туралы ешкім естімеген сурет авторлары да бар.<ref>https://zen.yandex.ru/media/nespeshno_po_miru/nukus-muzei-iskusstv-respubliki-karakalpakstan-imeni-i-savickogo-chto-v-nem-cennogo-5fa308fcf278637dd4cfa978 Нукус. Музей искусств республики Каракалпакстан имени И. Савицкого, что в нем ценного</ref> Музейдің әйгілі картиналар коллекциясы үш бөлімнен тұрады: * 1920-1930 жылдардағы өзбек авангарды; * 20 ғасырдағы орыс авангарды; * Қарақалпақстанның заманауи өнері.<ref>https://deru.abcdef.wiki/wiki/Kunstmuseum_Nukus Нукусский художественный музей - https:/</ref> Мұражай коллекциясында Иван Кудряшов (1896-1972), Василий Лысенко (1903-1970 жж.), Александр Волков (1886-1957), Михаил Курзин (1888-1957), Александр Николаев (1887-1957), Надежда Боровая (Терентьева) (1909-1987), Амшей Нюренберг (1887-1979), Александр Куприн (1880-1960), Александр Иванов (1892-1989), Константинов Федор (1882-1964) сияқты суретшілердің суреттері бар: Савицкийдің өз туындылары қазір мұражайдың бір залында қойылған. Өзбекстан КСР-не қоныс аударған көптеген басқа суретшілер сияқты, оның да стилі мен түстері уақыт өткен сайын өзгеріп, жаңғыра түсуде.<ref>https://canaris.livejournal.com/402112.html Нукус. Музей Савицкого</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Өзбекстан мәдениеті]] [[Санат:Өзбекстан мұражайлары]] 1atpk9qpxzag2fu5npma4z3arekcily Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы 0 665211 3594535 3571155 2026-04-28T12:02:38Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594535 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл [[Анадолы түбегі|Анадолыдағы]] ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы Манцикерт шайқасында түріктердің Византия империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] qmu5ilbd3rubw7d336wkj6yfe0i8vbh 3594536 3594535 2026-04-28T12:03:21Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594536 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл [[Анадолы түбегі|Анадолыдағы]] ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы [[Манцикерт]] шайқасында түріктердің Византия империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] jr4y6evqziyz8pnwfb7735tqbwv05x5 3594541 3594536 2026-04-28T12:13:43Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594541 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл [[Анадолы түбегі|Анадолыдағы]] ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы [[Манцикерт]] шайқасында түріктердің [[Византия империясы|Византия]] империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] 0jrlk1qnlv82u5h0zvuc333o8t5dfsn 3594543 3594541 2026-04-28T12:14:15Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] соңғы нұсқасына қайтарды 3571155 wikitext text/x-wiki {{Мешіт | мешіт атауы = Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы | шынайы аты = ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) | суреті = DivrigiUluCami (2006).jpg | сурет атауы = | позициялық карта = |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | мемлекет = [[Түркия]] | қала = Дивриги | статусы = [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері]] | ағымы = | мұсылмандардың діни басқармасы = | иесі = | мешіт түрі = | сәулет стилі = Селжүк сәулеті | жобаның авторы = Ахмед шах | сәулетшісі = | құрылысшысы = Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали | құрылыстың бастамашысы = | құрылыс құны = | қайырымгері = | алғашқы деректер = | құрылысы = 1228—1229 | құрылысы басталды = | құрылысы аяқталды = | жәдігерлер = | имамы = | қазіргі жағдайы = | жалпы ауданы = | көлемі = | ішкі ауданы = | сыйымдылығы = | биіктігі = | күмбездердің саны = | күмбездің биіктігі = | күмбездің диаметрі = | мұнаралар саны = | мұнаралардың биіктігі = | материал = тас | таравих = | ифтар және сухур = | кітапхана = | мектеп = | медресе = | сайты = | Commons = File:DivrigiUluCami (2006).jpg }} '''Үлкен мешіт және Дивриги ауруханасы''' ({{lang-tr|Divriği Ulu Cami ve Darüşşifası}}) — ХІІІ ғасыр [[мешіт]]і мен Дивриги ауруханасын қамтитын үлкен [[Сәулет объектісі|сәулет кешені]], 1985 жылы [[ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандарының тізімдері|ЮНЕСКО-ның Бүкіләлемдік Мұра Тізіміне]] енгізілді.<ref>https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://www.antalyahomes.ru/mirovoe-nasledie-unesco-v-turtsii |date=2021-07-18 }} Мировое Наследие ЮНЕСКО на Территории Турции</ref> [[Түркия]]ның Дивриги қаласында орналасқан. == Тарихы == [[File:Divrigi Mosque from Kale1.jpg|солға|230px|]] Мешітті 1229 жылы Менгучак әмірі Ахмет Шах салған, ал оның әйелі Мелике Турхан Мелек аурухана ашқан. Бұл Анадолыдағы ең көне кешен. Мешіт тастардан тұрғызылған және Осман сәулет стиліндегі ең маңызды ескерткіштердің бірі болып саналады. Ол 1071 жылы Манцикерт шайқасында түріктердің Византия империясын жеңуі құрметіне салынған. Бас сәулетшісі - Хюррем шах бин Мугис Эль-Хилали.<ref>https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181423/https://summerhomes.com/ru/mirovoe-kulturnoe-nasledie-velikaya-mechet-bolnica-divrigi |date=2021-07-18 }} Мировое культурное наследие: Великая мечеть и больница Дивриги</ref> Бұл ғимарат әлі күнге дейін әлемдегі [[ислам]] сәулет өнерінің ерекше үлгілерінің бірі болып қала береді. Дивриги мешіті 15, 19 және 20 ғасырларда қалпына келтірілгеніне қарамастан, жөндеу жұмыстары ғимараттың тұтастығын бұзбады.<ref>http://islam.ru/news/2020-02-10/57384 Необычная мечеть Дивриги привлекает все больше туристов</ref> == Архитектурасы == Мешіт [[цитадель]]дің оңтүстігінде, қазіргі қаланың маңында орналасқан. Кешен ашық сары тастан салынған. Алыстан [[михраб]] күмбезінің үстіндегі сегіз бұрышты конус төбесі көрінеді, мешіт пен аурухана солтүстіктен-оңтүстікке бағытталған. Мешіттің ішкі ауласының орнына ғимараттың бүкіл ұзындын қамтитын бес дәліз бар. [[File:Divrigi Darussifa entrance.JPG|солға|200px|]] Аурухана кешеннің оңтүстік бетінің үштен бірін алады, ол батыс қабырғадағы [[арка]] порталының ішінде орналасқан кішкене есіктен кіреді. [[Портал]] аурухана қабырғаларының жанындағы мешіттің қабырғаларынан жоғары биіктікке көтеріліп, батыс [[қасбет]]інде басымырақ келеді. Портал аурухана қабырғасынан шығып тұрған бір-бірінің ішінде орналасқан екі сәл иілген аркадан тұрады. Аркалардың ішінде тікбұрышты ойық бар, онда орналасқан орталық есік күрделі рельефті декормен қоршалған, оның үстінде ортасында бағанасы бар үлкен тікбұрышты терезе орналасқан. Жоспар бойынша ауруханада жабық [[медресе]] бар. Ол төрт [[Айуан (архитектура)|айваннан]] және екі қабатты бөлмелерден тұрады. Аурухана ішіндегі қоймаларда да күрделі оюлар бар. Мешіт ауруханаға қарағанда үлкен, бірақ онша күрделі емес, дегенмен ол күрделі де көрнекті оюлармен безендірілген. Мешіттің батыс және солтүстік екі порталдары бар, екеуі де әсем. 1241 жылы шығыс жағында [[Селжүктер|Селжүк]] стиліндегі портал салынып, кейін ол терезеге ауыстырылды. Қазіргі уақытта кіруге болатын мешіттің батыс кіреберісі негізінен тікбұрышты, тұрақты өрнектелген бедерлері бар. Ортасында кеңірек есіктің үстінде орнатылған кішкене дөңгелек арка бар. Солтүстік [[портал]] - бұл мешіттің негізгі кіреберісі. Онда сұлтан Алаеддин Кейкубад пен құрылысшы Ахмет Шахқа арналған арнау жазулары бар. Аурухананың негізгі кіреберісі сияқты, бұл портал да керемет шеберлікті көрсететін күрделі оюлармен көмкерілген. Порталдың әр түрлі бөліктері бір-бірімен байланысты емес; шын мәнінде, олардың барлығы әшекейленгендіктен, олар бір-бірімен назар аудару үшін бәсекелескендей.<ref>http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210718181429/http://archnet.org/sites/1924/publications/4859 |date=2021-07-18 }} Divrigi Ulu Camii ve Darüşşifası</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Түркия мешіттері]] l1zqmnhg68sshdj0e5nu2ba4w1dne9u Саятшы жабдықтары 0 666319 3595128 3586513 2026-04-29T09:50:46Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595128 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date = тамыз 2021}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Саятшы құрал-жабдықтарының''' барлығы да аса қажеттіліктен шыққандығын әркім-ақ біледі. Олардың қандай рөл атқаратындығын, неден жасалатындығын және әрқайсысының атаулары бар. == Томаға == [[Сурет:Asyqbas tomaga.jpg|alt=sayat|нобай|sayatshy]] Қыран құстардың екі көзін саңылаусыз жауып тұратын [[Құсбегілік|құсбегілердің]] саят құрғандағы негізгі құрал-жабдықтарының бірі. Жұмсақ қалың былғарыдан ыңғайлы етіп тігіледі. Көбіне күміспен немесе табиғи тастармен көмкеріледі. [[Бүркіт]]ті баптап-баулу үшін, оның бала-шаға, итке, құсқа, қызылға ұмтыла бермеуі үшін және жақындағанды шап беріп бұру қаупінен сақтану үшін [[Томаға|томағалайды]]. Сондықтан, қолдағы бүркіт өз төңірегіндегі қызылды-жасылдан, өз ортасынан аз да болса бөлектенеді. Құстың Томағасы аңға жіберілген кезде сыпырылады.Томаға құстың басын қыспайтын, қажамайтын, көз жанарын баспай, саңылаусыз жабатын, құстың басынан түсіп қалмайтын етіп жасалады. Томағаны осы шарттарды толық білетін, пішуге, тігуге машықтанған томағашылар ғана тігеді. Томағаның олпы-солпы болмай, мінсіз шығуы үшін оны қалың былғары ұлтанының тегіс жерінен үлгі салып ойып алады. Пішуші шебер өз қалағанынша біртұтас немесе екі-үш бөлек, кейде төрт бөлек етіп ойып құрастырады. Тамақ бау мен айдар кейде бірге, кейде бөлек ойылады. Томаға шарттары бойынша әрі нәзік, әрі әдемі тігілген, таза былғарының өзінен әсем ою-өрнек шығарған, алтынмен,күміспен және ұсақ қымбат тастармен шытыраланған томағаларды қазақ құсбегілері бір бестіден кем бағаламаған. == Биялай == Саятшылар қыран құсты қолына қондырарда киетін теріден тігілген қолғап. [[Биялай|Биялайды]] алғашында барлық саусақ бірге болатындай етіп тұйықтап тігіп, бертін келе ыңғайлы болу үшін бас бармақтың ұясын бөлек тіккен. Биялайдың ішіне талдырған киізден немесе арасына мақта, жүн тығылған матадан астар салынады да, тысын жұмсақ иленген теріден түгін ішіне қаратып тігеді. Биялайдың білезігін жеңді білек еркін сиып кететіндей етіп жасап, іліп қоюға қолайлы болуы үшін қайыстан бау немесе жез шығыршық тағады. Бүркітпен аң аулауға шыққанда, ат үстінде қары талмау үшін құс қондырған биялайлы қолды [[Балдақ|балдаққа]] сүйеп отырады; [[Сурет:Bialay-gloves.jpg|нобай]] == Балдақ == [[Балдақ]] — құсты ат үстінде алып жүруге арналған, құс салмағынан қолдың талмауы үшін оң қолдың білегін сүйеп отыратын, ашасында жұмсақ төсеніші бар тіреу. Төсеніші былғарыдан не қайыстан жасалады, ол балдақ ашасының ішіне түсіп тұрады. Балдақ таяғының екінші басы бүлдіргілі, ол ердің қамшылар жақ алдыңғы қапталындағы шеттікке бекітіледі. Атпен құйындата шапқанда балдақ көп толқымау үшін балдақ таяғының орта шенінен жіңішке қайыс бау өткізіп, бау ұшы ердің алдыңғы қасының маңдайындағы бұжыралы шығыршыққа байланады. Балдақ ағаштан, не [[таутеке]]нің мүйізінен жасалады. == Тұғыр == Құсты қондырып қоятын орын, жабдық. Ол көшпелі тұрмысқа лайықтап ағаштан жасалады. Тұғырдың ұзыны екі қарыс сынық сүйемдей, көлденеңі [[сүйем]]дей, жұмыр ағашқа үш не төрт талтақ сирақ бекітіледі немесе бұтақтары сирақ боларлық ағаштан шабылады, аң [[мүйіз]]дерінен және де т.б. табиғи материалдардан жасалады. Биіктігі екі сүйемдей, орнықты әрі жатаған келеді. [[Сурет:Тұғыр-Tugyr.jpg|нобай]] == Жемаяқ == Жем саптаяқ — бүркітке жем беретін ыдыс. Оны кейде жем сапты аяқ, жем тостаған, құс сапты аяқ, құс аяқ деп те атайды. Ағаштан ойып жасалады. Бұл ыдыстың сыйымдылығы 2—2,5 литрден кем болмайды. Бір жағы құс тұмсықтау сопақ келеді де, бір жағында тұтамдай сабы болады. Сабына қайыс бүлдіргі өткізіледі. Көшкенде байлап қоюға, салбурында қанжығалауға лайықталған. Жемаяқтың түрі көп. Соның ішінде құс тұмсықтау, сопақтау, асты орнықты, іші шұңғыл, өзі жұқа, өзі жеңіл, әдемі жонылғандары да жоқ емес. Кейбіреулерінің тұмсығында жем-суын сүзіп шығаратын бір, не екі тесік те болады. Сапты аяқтың ернеуіне таяу (түрмесіне) жасалған екі тесік жем шаюға өте қолайлы.Қыранды қайырып баптағанда, аңға салып жүргенде құсбегілер бап дегенді — жем деп, жем дегенді — бап деп түсіндіреді. Ал осы екі кезеңде де құсқа көбінше — қолаба, сары бөртпе, ақ жем береді. Әдетте етті жұқалай жона жапырақтап, суға салып бөрттіреді. Сонан соң сумен қайта-қайта шайып, қан-сөлсіз, құнарсыз, кенеусіз жем дайындалады. Мұндай күрделі жұмысқа арнайы жасалған ыдысты «саптаяқ» атаған. Ал оны құсқа тәуелді ете атағанда — жем саптаяқ, құсаяқ, жемаяқ делінеді. [[Сурет:Жемаяқ.jpg|нобай]] == Жемқалта == Саятқа шыққанда құстың шақыру жемін салатын қалта. Тіленіп ұшқан құс кейде әр жағдаймен аңға түспей, бір қиырға барып қонып қалады. Кейде аңды өзі қағып, өзі алуға үйретілген бүркіттің иесінен шалғайлап ұшатын кездері де кездесіп тұрады. Осындай жағдайда құсты дереу қолға шақыру керек болса, жем қалтада алып жүрген «қызылды» көрсету арқылы ғана шақырылады. Сондықтан жемқалтада қашан да қойдың толарсақты еті, қоянның бөксесі, кекілік, үйрек — әйтеуір құсты шақыруға арналған қол басындай «қызыл» болғаны жөн. Құс аңшылығы көбіне қыс маусымында болатындықтан, аязда «қызылдың» қатпауын еске алып, жем қалта киізден жасалады. Киіздің қыл-қыбыры «қызылға» жұқпауы үшін қалтаның іші шүберекпен астарланған. Әдемілік, сәнділік талғамды да ескерген құсбегілер қалтаның сыртын оюлатып, зерлетеді. Жемқалтаның ұзындығы 25—30 см, көлденеңі 20 см мөлшерінде болады. Қалтаның бір жақ ішкі қырында түтік қыстыратын орын жасалған. Қалтаны белбеуге ілетін бау да тағылады. == Балақбау == Балақбау (аяқбау, білезік бау) — құстың екі [[Жіліншік|жіліншігіне]] (балағына) бірдей тағылатын бау. Мұны құстың «аяқ бауы» деп те атайды. Балақ баудың іші жұмсақ киіз, оның іші ұлпа тері, сырты былғары немесе жұмсақ иленген қайыс. Киіз бен қайыс қабатталып тігіледі. Ені екі елідей, ұзыны жіліншікті бір орап түйіліседі. Түйіліскен екі ұшын біріктіріп, шолақ аяқ бау тағылады. Демек, құс аяғының әр жіліншігіне балақ бау мен шолақ аяқ бау тағылады да, ол баулар құс аяғында ұдайы тұрады. [[Сурет:JessesБалақбау.jpg|нобай]] == Шолақ аяқбау == Бүркіттің жіліншігіне тағылған балақ бауды бау деп атағанымен, онда қолға ұсталатын ештеңе жоқ. Ал қолға ұстау үшін балақ бауға жалғанған екінші бөлегін — «шолақ аяқ бау» деп атайды. Шолақ аяқ бау құсты қолға қондырғанда, жем тарттырғанда әсіресе ат үсті алып жүргенде құс өз аяғын еркін қозғауына, құсбегінің аяқ баудан ұстап отыруына мүмкіндік береді. Құс аңға түсерде де осы шолақ аяқ баумен ұшады. Құсқа қол-аяғының байлаулы екенін сезіндіретін де балақ бау мен шолақ аяқ бау. Өйткені бұл екі бау құстың аяғынан өмірі түспейді. Шолақ аяқ баудың ұзындығы бір қарыс, бір тұтам, кейде бір жарым қарыс болады. Оны жұмсақ иленген теріден тіліп алады немесе мал,аң терісінің таспасынан өріп, ширатады. Шолақ аяқ баудың бір ұшы балақ бауға бекітіледі, ал екінші ұшында металдан, не қайыстан жасалған шығыршық болады. [[Сурет:Аяқбаубалақ.jpg|нобай]] == Шыжым == Жаңа үйретіліп жүрген құсты шырға тартып баулығанда шолақ аяқ баудың ұшындағы шығыршыққа ұзындығы 7—8 құлаштай жіңішке арқан жалғанады. Бұл арқанды жұмсақ иленген аң-мал терісінің таспасынан ширатады немесе ешкі, қой, түйе жүнінен еседі. Құстың қашып кетпеуі үшін жасалған осы арқанды құсбегілер «шыжым» деп атайды. [[Сурет:Шыжым.jpg|нобай]] == Түтік == Құстың ішіне су және басқа сұйық құюға арналып жасалған аспап. Құсбегілер жуандығы саусақтай тал таяқшаны жарып, оның ішін ояды да, қайта қапсырып түтік жасайды. Ұзындығы 25—30 см немесе ұзын сирақ құстардың жіліншігін пайдаланады. Түтік құстың көмейіне жүгіртілетін болғандықтан, жұп-жұмыр әрі сырты жып-жылтыр етіліп өңделген болады. [[Сурет:Йфя.jpg|нобай]] == Ырғақ == Түзден түскен асау құстың аптығын басып, біршама ырыққа көндіруге арналған орнықсыз, ырғақты тұғыр. Ырғақтың түрі көп. Ал оның көбірек пайдаланылатын түрлерінің бірі — қажетіне қарай екі ұшын екі жағына шығара қалдырып, шумақталған арқан. Ұқыпты шумақталған арқанның екі жағындағы артық екі ұшын шумақтың екі басынан бір рет шалып тартады да, арнайы қағылған (құстың құйрығы жерге тимейтіндей) екі қазыққа немесе қолайлы деп тапқан орынға керіп байлайды. Егер арқанның орнына ағаш пайдаланылса, бүркіттің шеңгеліне толарлықтай таяқшаның (ұзындығы 1–2 құлаш) екі басынан жіп байлап, арқан ырғақ сияқты оны да керіп тастайды. Бұл тәсілмен жасалған ырғақтар (тұғырлар) өте тынышсыз, қармақ қалтқы секілді қалтылдақ келеді. Оңды-солды бұлтылдап ойнақшыған ырғақта отырған асау құс жығылып түсуден сескенеді де, тұяғымен шеңгелдеп қармап, бойын ұдайы теңеп ұстауға тырысады. Құс ұйқыдан қалжырап жығылып түскен кезінде оны күндіз-түні аңдып отырған құсбегі дереу орнына қайта қондырып қояды. Осылай басталған мазасыз ырғақ күн озған сайын құсты ұйқыдан өлердей халге жеткізеді. Құстың шаршап-шалдығуы — құсбегінің жеңісі. Мұндай жағдайда бапкер өз көздегенінің көбін істеп үлгереді. == Қоя == Ит пен жыртқыш құста болатын ішкі кінәраттың бір түрін қоя деп атайды. Жыртқыш аң мен жыртқыш құстар өз қорегін қыл-қыбырымен қылғи салады да, содан ішке дерт байланады. Іште жиналған осы ласты хайуанаттар табиғи емделу жолымен алды-артының бірінен өздері сыртқа шығарып тастайды. Соны қазақ тілінде қоя тастау деп атайды да, тасталған заттың өзін де қоя дейді. Құсбегілер бүркіт пен тазының қоясын қолдан тастатады. Ал қоя тастату үшін салынған, не берілген заттың өзін де қоя деп атаған. == Аяққап == Бүркіттің саусақтарын түлкі шайнап тастаудан сақтау үшін әр саусаққа жеке-жеке кигізілетін саусақ қапты құсбегілер «аяққап» деп атаған. Аяққап саусақтың үстін жабады да, бауыры ашық болады. Бауырын екі жерден жіңішке таспамен жалғастырып қояды. Ал әрбір саусаққап жіңішке таспалармен білезікке бекітіледі. Аяққаптың [[таутеке]] мен [[елік]] терілерінің иін қандыра жұмсартылған қалың ұлпасынан ғана жасалғаны өте жақсы болады. == Жезтұяқ == Бүркіт қасқыр не түлкіге түскен кездегі арпалыста абайсыздан саусағын жыртқыштардың аузына түсіріп алады да, ызалы аң аузына түскен саусақты қыршып тастайды. Бүркіттің осы кемтарлығын толықтыру мақсатымен шеберлер оған жезден немесе темірден тұяқ жасап, кигізеді. Қолдан жасалған осы тұяқты құсбегілер «жезтұяқ» деп атаған. Жезтұяқтардың қозғалысы табиғи тұяқтай болмағанымен, аңды ұстағаннан кейінгі қысу қимылында кемтарлығы көп білінбейді. == Иыққап == [[Құстар|Құстың]] екі иығын басып келген арқа тұсында жіппен қосақталып байланған топшысын суықтан қорғайтын жабдық. Құстың иығы, топшысы тоңса, нәрегей жаурауық болады, әрі қуаты қайтады. Тіптен «құрт қанат» аталатын ауруға шалдығады. Суық өңірдің кәнігі бүркітшілері иыққапты кигізер болса, бүркітке қарсылық көрсетсе саусақтарын шайнап, жарақаттаудан қорғауға да септігін тигізеді. Көбіне ұядан алынған тәжірибесі аз «қол бал аға» алғашқы жылы кигізеді. Аяққаптың сыртқы тысын суға қатпай, жылылық сақтайтын бұғының иленген жұқа, жұмсақ терісінен немесе жарғақ, қырымдардан, бүркіттің төрт саусағына шақтап пішіп, жиектерін жіппен торлап, ішін қуыстап қалыңдау матамен астарлап тігеді. Оны кейде әр саусаққа жеке-жеке киілетіндей қылып немесе төрт саусаққа біртұтас киіліп, табан бұжырына дейін жауып тұратынд ай қолғап пішіндес етіп тігеді. Дегенмен, көбіне саусақтарының ұшынан тұяқ шығып тұратын тесік шығарып, орта тұсынан білегіне дейін өте майда бау өткізеді. Аяққаптың алақаны, табан жағы ашық болады. Ыңғайлы, ықшам тігілген аяққап кигізген құсты аязды күндері жыртқыш аңға қорықпай жіберуге болады. [[Жыртқыш аң]]ға, айлакер түлкіге бүркіт тұяғын шайнатып немесе суыртып алса оның орнына жезден, күмістен жасалған тұяққап жасап салады. Аушы құстың кемтарлығын толықтыратын оны «жезтұяқ» атайды. Оның қозғалысы табиғи болмағанымен аң ілгенде, бүргенде қысуына, қимыл-әрекетіне көп септігін тигізеді. Кейде місекер шебер, әккі бүркітшілер түсіп қалған тұяқтың орнына өлген бүркіттің тұяғын да салып қояды деген мәлімет бар. == Таңдай ағаш == Бүркітті көп піштактаудан "сақтайтын" құрал. Көп елеусіз ұмыт қалған құрал туралы осы тақырыпты арнайы зерттеген Б.Кәмалашұлы былай жазады: [[аң]]ға жортқанда құс дауысын естіп «[[олжа]]» қашып кетпес үшін бүркіттің аузына салады. Оны құстың тамағы астына, құс тұмсығымен мөлшерімен ағаштан жонып істелген, ұшына «ноқталайтын» бау тағылған қарапайым қалақ тәрізді ағаш. Таңдай ағашты құстың тамағының астына томағаның алқым бауына қыстырып, екінші ұшын ілмек баумен құс тұмсығын ноқталаған тәрізді етіп, тұмылдырықтай кигізіп қояды. [[Құс]] мыңқылдай шақырып ақырында ауырсынып қояды. Кейбір құсбегілердің таңдай ағашы ықшам, томағаның, "алқым бауының" астына бармақтай етіп бастырып қояды. Көбіне саятта томағамен бірге жүреді. == Құндақ == Құс сыятындай етіп талдан дөңгеленте иіп жасалған, астына киіз төсеп, құс орайтын тартпа бау тағып жасаған [[құс]] "бесігі". Ол құстың қанат шалғыларын зақымданудан, суық, жауын-шашыннан сақтайды. Оның тұрі бірнешеу: жас талдан астауша пішінінде немесе торлап доғалантып; тақтай [[ағаш]]тан топсалы етіп; киізден сырып бау тағып істейді. Құс саяттан соң шаршап тоңса, ұйықтаса, алысқа алып жүретін жағдай туса, құсты баланы бесікке бөлегендей етіп шүберекке орап, қымтап, сыртынан баумен бос байлап, құндаққа салып қояды. == Қауырсын, тұяқтар == [[Бүркіт]] аңды ілгенде алысып, қанат, шалғы қауырсындары сынып қалса, оны орнына салады да, жоқтарының орнына қауырсын жалғайды. Оған арнап құстың жазда түлегенде түскен қауырсындарын немесе басқа бүркіт, [[Құмай (құс)|құмай]], [[тазқара]], [[қарақұс]], құбарақтардың қауырсынын жинайды. Бүркіттің қанаты, тұяғы, «құрт ауруға» шалдықса да, «құрт қанат», «құрт тұяқ» болғанда қауырсынды және тұяқты жалғап салатын болған деген аңыз тәрізді деректер бар.<ref>Саятшылық қазақтың дәстүрлі аңшылығы. - Алматы: "Алматыкітап", 2007. - 208 бет, суретті. Б. Хинаят, Қ.М. Исабеков. ISBN 9965-24-813-3</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{wikify}} [[Санат:Қазақ салт-дәстүрлері]] [[Санат:Спорт]] [[Санат:Саятшылық]] [[Санат:Құсбегілік]] [[Санат:Қазақ қолөнері]] 9du2q0ewkdn2bmzflwjl6gvxicjc66y Әл-Араби (футбол клубы, Доһа) 0 672255 3594614 3467961 2026-04-28T13:54:04Z Makenzis 71333 3594614 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы=Әл-Араби |body1=FF0000|shorts2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|leftarm2=FFFFFF|pattern_ra2=|pattern_b2=_thinredsides|pattern_la2=|socks1=FF0000|shorts1=FF0000|rightarm1=FF0000|leftarm1=FF0000|құрылған=1952|pattern_ra1=|pattern_b1=_thinwhitesides|pattern_la1=|socks2=FFFFFF |орын= 6-орын |маусым=2025/26 |жарыс=[[Катар жұлдыздар лигасы]] |капитан={{ту|Тунис}} [[Хамди Харбауи|Хамди Харбауи]] |жаттықтырушы={{ту|Катар}} Юнес Али |сыйымдылығы=18 000 |стадионы=[[Гранд-Хамад]], [[Доһа]] }} '''«Әл-Араби»''' ({{lang-ar|النادي العربي الرياضي}}) — [[Катар|Катардың]] [[Доһа]] қаласындағы футбол клубы, 1952 жылы құрылған. Қазіргі күнде Катар жұлдыздар лигасында ойнайды. == Жетістіктері == * Катар чемпионы (7): 1982/83, 1984/85, 1990/91, 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1996/97 * Катар әмірі кубогы (8): 1978, 1979, 1980, 1983, 1984, 1989, 1990, 1993 * Катар падища мұрагері кубогы: 1997 * Яссим шейх кубогы (6) : 1980, 1982, 1994, 2008, 2010, 2011 == Сілтемелер == * http://alarabi.qa/ {{Бастама}} [[Санат:Катар футбол клубтары]] ib73pb2hu3k3rhcndu1fddbbqpks2lx 3595092 3594614 2026-04-29T08:45:32Z Makenzis 71333 https://www.soccerway.com/qatar/qsl/#/fezaExal/standings/overall/ 3595092 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы=Әл-Араби |body1=FF0000|shorts2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|leftarm2=FFFFFF|pattern_ra2=|pattern_b2=_thinredsides|pattern_la2=|socks1=FF0000|shorts1=FF0000|rightarm1=FF0000|leftarm1=FF0000|құрылған=1952|pattern_ra1=|pattern_b1=_thinwhitesides|pattern_la1=|socks2=FFFFFF |орын= 7-орын |маусым=2025/26 |жарыс=[[Катар жұлдыздар лигасы]] |капитан={{ту|Тунис}} [[Хамди Харбауи|Хамди Харбауи]] |жаттықтырушы={{ту|Катар}} Юнес Али |сыйымдылығы=18 000 |стадионы=[[Гранд-Хамад]], [[Доһа]] }} '''«Әл-Араби»''' ({{lang-ar|النادي العربي الرياضي}}) — [[Катар|Катардың]] [[Доһа]] қаласындағы футбол клубы, 1952 жылы құрылған. Қазіргі күнде Катар жұлдыздар лигасында ойнайды. == Жетістіктері == * Катар чемпионы (7): 1982/83, 1984/85, 1990/91, 1992/93, 1993/94, 1995/96, 1996/97 * Катар әмірі кубогы (8): 1978, 1979, 1980, 1983, 1984, 1989, 1990, 1993 * Катар падища мұрагері кубогы: 1997 * Яссим шейх кубогы (6) : 1980, 1982, 1994, 2008, 2010, 2011 == Сілтемелер == * http://alarabi.qa/ {{Бастама}} [[Санат:Катар футбол клубтары]] 459z0trjfa6tjf03d9q25as05f3nas0 Уикипедия:Өңдеме саны бойынша қатысушылар 4 675070 3595044 3594353 2026-04-29T07:00:55Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3595044 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||88035||2860||393||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||95358||75803||10997||226||3372||234||110||5792||739 |- |3||2||{{u|Салиха}}||86306||80728||1349||2243||909||49||0||957||135 |- |4||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84034||68898||1239||147||11309||15||0||1695||24 |- |5||3||{{u|Мағыпар}}||80905||76019||733||588||37||361||0||2880||37 |- |6||8||{{u|Arystanbek}}||55506||30543||3585||368||5769||944||2229||4772||5179 |- |7||6||{{u|Casserium}}||48148||39503||1751||102||628||17||9||4418||38 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38493||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||9||{{u|Ulan}}||30436||23971||391||78||4579||14||0||199||209 |- |10||20||{{u|AlefZet}}||25095||8820||3472||136||398||8||2176||838||844 |- |11||12||{{u|GanS NIS}}||24505||18591||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |12||10||{{u|1nter pares}}||23271||21771||132||7||393||64||0||1283||121 |- |13||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13879||4120||204||768||812||373||1111||1007 |- |14||11||{{u|Орел Карл}}||21258||20002||744||39||120||4||0||121||11 |- |15||19||{{u|Nurken}}||18694||9518||1288||39||6866||80||2||416||47 |- |16||17||{{u|Kaiyr}}||16949||11991||218||7||132||162||8||2485||355 |- |17||13||{{u|Sagzhan}}||16548||15435||287||34||180||10||0||308||86 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16067||14052||411||16||1017||73||1||538||300 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4599||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13716||12968||207||1||183||2||0||215||42 |- |21||18||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9855||1161||116||24||1||0||752||183 |- |22||24||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1621||225||189||1681||0||344||14 |- |23||27||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11103||6760||503||0||102||512||0||614||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10025||7867||1218||37||4||0||4||333||36 |- |25||28||{{u|Тұран}}||8361||6513||414||55||255||120||0||383||32 |- |26||32||{{u|AlibekKS}}||8335||5761||73||3||1033||42||2||898||170 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8187||8093||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||48||{{u|Daniyar}}||8001||3613||482||327||177||626||0||1642||348 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||7898||5403||965||137||625||58||22||528||188 |- |30||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7308||0||118||0||0||0||35||1 |- |31||34||{{u|TheNomadEditor}}||7792||5480||27||4||1793||181||0||158||46 |- |32||25||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6913||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7361||5855||189||80||63||88||3||384||320 |- |34||37||{{u|TalgatSnow}}||7030||4999||443||102||722||0||64||88||66 |- |35||26||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6256||254||109||0||1||0||126||23 |- |37||45||{{u|GaiJin}}||6703||3842||510||20||361||9||94||369||444 |- |38||46||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||44||{{u|Alamgir}}||6196||3874||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||188||9||1||0||10||7 |- |42||36||{{u|Zhaksilik}}||6101||5045||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||33||{{u|Aghia7}}||6046||5584||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4750||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4176||157||87||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4358||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2770||2||0||215||0||0||1535||26 |- |49||47||{{u|Coffee86}}||4321||3798||4||0||11||7||0||398||5 |- |50||63||{{u|Madi Dos}}||4166||2881||188||63||33||24||0||592||102 |- |51||51||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3392||51||0||0||27||0||223||21 |- |52||49||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |53||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |54||57||{{u|Esetok}}||3578||3079||395||2||161||205||8||285||138 |- |55||50||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3393||3||0||4||0||0||32||0 |- |56||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |57||59||{{u|Нурасылл}}||3396||2999||193||0||18||0||0||50||8 |- |58||52||{{u|Makenzis}}||3347||3290||5||0||0||0||0||46||5 |- |59||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2990||58||40||1||55||0||201||62 |- |60||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |61||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |62||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |63||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3225||0||16||0||0||0||5||3 |- |64||58||{{u|Qanattan}}||3117||3043||0||0||0||0||0||2||0 |- |65||64||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2836||0||0||0||0||0||0||0 |- |66||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |67||99||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |68||68||{{u|Dauren}}||2871||2465||0||14||0||0||0||68||6 |- |69||76||{{u|ShadZ01}}||2857||2289||305||58||105||0||0||4||0 |- |70||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |71||111||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |72||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |73||78||{{u|Merey}}||2684||2202||0||239||0||0||0||0||2 |- |74||77||{{u|Магпар}}||2680||2218||91||88||13||11||0||183||30 |- |75||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |76||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |77||90||{{u|MuratbekErkebulan}}||2479||1691||224||0||71||21||0||357||4 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2473||2368||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |80||75||{{u|G55}}||2468||2299||0||50||0||0||0||0||2 |- |81||88||{{u|Balaburgem}}||2447||1731||11||29||31||59||0||182||48 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2448||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||109||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1326||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||83||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |85||134||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||885||48||1||228||7||0||728||75 |- |86||96||{{u|Drift}}||2233||1502||22||2||710||1||0||4||2 |- |87||80||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |88||84||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |89||79||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |90||81||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |91||117||{{u|Әлинұр}}||2175||1104||132||43||47||101||0||580||48 |- |92||87||{{u|Rasulbek Adil}}||2116||1744||126||0||13||1||0||156||35 |- |93||89||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1721||94||0||243||0||0||37||5 |- |94||82||{{u|Unknown Alash}}||1986||1925||1||0||0||0||0||0||0 |- |95||85||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |96||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |97||101||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||257||0||0||0||1||2 |- |98||131||{{u|Esen48}}||1808||895||0||33||0||0||0||744||1 |- |99||86||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |100||94||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1519||8||0||86||1||0||42||29 |- |101||98||{{u|RaiymbekZh}}||1778||1496||6||0||13||0||0||71||70 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||95||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||100||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |106||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1597||1339||1||0||101||1||0||5||0 |- |107||103||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |108||106||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1519||1333||0||0||7||0||0||118||8 |- |109||97||{{u|Gliwi}}||1503||1497||3||0||0||0||0||0||0 |- |110||108||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||118||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||133||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||886||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||104||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||107||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||112||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||102||{{u|Nkiukr}}||1314||1405||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||110||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||114||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||137||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||143||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1200||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1215||946||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1046||0||2||0||0||0||13||1 |- |126||224||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |127||125||{{u|Aimanber}}||1150||1002||0||61||0||0||0||0||0 |- |128||120||{{u|Ziv}}||1139||1068||58||0||0||2||0||9||2 |- |129||121||{{u|Bailarbekov}}||1136||1049||0||0||0||0||0||3||1 |- |130||204||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |131||119||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |132||128||{{u|KoishymanovaG}}||1096||919||2||0||0||80||0||35||3 |- |133||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |134||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |135||193||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |136||161||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |137||136||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |138||122||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |139||147||{{u|Wikuiser}}||1022||728||142||0||62||0||43||18||3 |- |140||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |141||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||891||17||1||8||23||0||109||11 |- |142||142||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |143||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||220||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |145||165||{{u|Aselhan}}||948||627||12||0||9||23||0||82||11 |- |146||139||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |147||141||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |148||146||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |149||160||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |150||135||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |151||138||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |152||140||{{u|Stella~kkwiki}}||830||772||0||0||0||0||0||0||0 |- |153||188||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |154||213||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |155||149||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||229||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |157||175||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |158||151||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |159||150||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||145||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |161||231||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |162||153||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |163||169||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |164||159||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |165||148||{{u|Ташметов шахрух}}||743||721||0||0||0||0||0||5||0 |- |166||164||{{u|Panicgirl}}||739||636||0||17||0||0||0||10||1 |- |167||152||{{u|Mariko}}||734||689||0||0||0||0||0||0||0 |- |168||155||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |169||144||{{u|Mheidegger}}||723||748||7||2||0||0||0||6||3 |- |170||162||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |171||173||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |172||222||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |173||156||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |174||154||{{u|Εὐθυμένης}}||697||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |175||163||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||209||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |177||197||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |178||167||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |179||228||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |180||202||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |181||166||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |182||158||{{u|Epoxa-HH}}||663||651||0||0||5||0||0||10||1 |- |183||157||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||660||653||0||1||0||0||0||5||0 |- |184||219||{{u|Syrlybek}}||658||390||5||53||4||9||0||68||17 |- |185||191||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |186||189||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |187||172||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |188||174||{{u|Амзе Магжан}}||645||571||0||0||0||0||0||47||0 |- |189||168||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||176||{{u|IArhunI}}||640||569||7||9||0||0||0||26||11 |- |191||216||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |192||214||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||4||0||152||13 |- |193||226||{{u|Zhandos02}}||620||265||3||4||11||0||0||247||0 |- |194||194||{{u|Aseke16}}||617||525||25||0||7||1||0||17||12 |- |195||178||{{u|Bauyr03}}||615||555||0||0||0||0||0||37||0 |- |196||185||{{u|Makhanov}}||613||542||0||0||0||0||0||0||1 |- |197||171||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |198||177||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |199||181||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |200||170||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |201||179||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |202||230||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |203||183||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |204||227||{{u|Eldar zh96}}||575||246||132||6||2||80||0||23||6 |- |205||187||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |206||199||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |207||192||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |208||206||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |209||203||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |210||180||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||558||546||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||205||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||469||0||0||5||0||0||33||2 |- |212||198||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |213||196||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||553||524||9||0||0||0||0||1||0 |- |214||186||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |215||190||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |216||200||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |217||221||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |218||208||{{u|Olkikz}}||529||447||0||14||0||0||0||0||0 |- |219||195||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |220||182||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||217||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||391||0||0||0||3||0||44||1 |- |222||218||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||391||0||36||0||0||0||1||1 |- |223||184||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |224||207||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |225||212||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||428||0||0||44||0||0||0||0 |- |226||223||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |227||201||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||225||{{u|Murat Karibay}}||518||270||183||0||0||0||27||7||8 |- |229||215||{{u|Chingiz Nazbiev}}||514||420||29||0||54||12||0||0||0 |- |230||211||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |231||210||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |232||232||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 64ix4lf4iiqqzw13zwrtlxzsk781gym Уикипедия:Өңдеме саны бойынша боттар 4 675089 3595234 3594479 2026-04-29T11:00:49Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3595234 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515636||380113||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145869||131245||957||0||13593||6||0||46||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||131834||127437||579||15||62||17||10||2859||830 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119565||112799||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||112967||1||0||0||0||0||0||112966||0 |-style="background-color:#ccf" |6||5||{{u|MerlIwBot}}||105854||88198||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||6||{{u|InternetArchiveBot}}||87080||87080||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79338||79323||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50473||50180||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43054||41964||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26595||22821||42||0||3648||2||0||60||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22676||17397||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18278||8490||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17395||14827||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14479||13504||426||1||0||83||0||384||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13742||13243||240||4||8||22||0||170||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13062||12830||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9374||8087||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9126||9126||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||7926||5403||965||137||625||40||22||528||188 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7608||6153||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7544||2786||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7330||4673||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5305||5305||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4425||4208||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4252||3316||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3738||3677||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3257||3254||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3201||1172||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2061||2036||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1968||1944||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1704||1702||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1555||1536||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||54||{{u|YiFeiBot}}||1359||1192||69||0||83||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||53||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||81||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1136||845||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1121||1046||28||2||4||6||0||29||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1048||1033||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||806||739||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||83||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||79||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||82||{{u|Memty Bot}}||305||206||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |87||87||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |-style="background-color:#ccf" |88||80||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |89||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||147||2||0||2||0||0||108||14 |-style="background-color:#ccf" |90||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |91||84||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |92||85||{{u|Chobot}}||219||176||0||0||41||0||0||2||0 |- |93||86||{{u|Kasymovbot}}||173||169||2||0||0||1||0||1||0 |- |94||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |95||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |96||88||{{u|KiranBOT}}||152||150||0||0||0||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] 48fcgybuwj6yqyndbzx99lyzfdqyanc Уикипедия:Бет бастауы бойынша қатысушылар 4 675116 3594589 3593895 2026-04-28T13:08:08Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3594589 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107917||25625||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8245||1156||3||152||7079||144||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7814||951||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7312||84||695||187||814||2150||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3137||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2487||42||0||54||33||546||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2259||102||12||198||86||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2188||97||3||165||0||107||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||112||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||142||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1394||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |12||{{u|Alamgir}}||1358||106||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1344||157||5||0||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||149||160||18||78 |- |15||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |16||{{u|Орел Карл}}||1277||306||1||303||80||24||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1275||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1192||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||221||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||630||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |24||{{u|AlefZet}}||994||463||57||1270||261||100||1||49||25 |- |25||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |26||{{u|Aghia7}}||957||115||0||0||0||1||0||0||0 |- |27||{{u|Nurkhan}}||951||101||14||343||4||25||0||1||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||918||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||878||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||866||307||43||20||71||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||845||38||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||478||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||737||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |41||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |42||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||546||1631||168||18||7588||188||0||1||11 |- |45||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |46||{{u|Dauren}}||529||35||1||0||0||14||0||0||0 |- |47||{{u|Casserium}}||525||185||72||75||331||48||0||7||0 |- |48||{{u|Zhaksilik}}||519||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |49||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |50||{{u|1nter pares}}||510||296||0||2||240||3||0||0||4 |- |51||{{u|GulzhanOmarova}}||509||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |52||{{u|Nurken}}||495||468||3||630||4667||30||0||1||4 |- |53||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |54||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||251||0||0||0 |- |56||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |57||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |58||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |59||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |60||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |61||{{u|Sagzhan}}||424||76||1||14||133||28||0||0||0 |- |62||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |63||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||34||3||0||0||90||0||0||0 |- |64||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |65||{{u|TheNomadEditor}}||390||35||0||0||1528||2||0||0||0 |- |66||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |67||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |68||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |69||{{u|Ashina}}||373||171||3||56||22||42||31||0||21 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||361||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|Erboldilyara}}||338||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |77||{{u|Makhanov}}||337||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |78||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |79||{{u|TalgatSnow}}||309||128||3||98||339||56||0||15||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||20||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||199||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||280||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||500||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||264||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||173||0||0||0 |- |97||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||319||4||873||101||121||176||24||49 |- |98||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |99||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |100||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |101||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |102||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |103||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |104||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |105||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |106||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||216||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Shymnis 7b dayana}}||212||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |112||{{u|Aimanber}}||203||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |113||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |115||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |119||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||16||3||1||49 |- |120||{{u|Coffee86}}||188||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |121||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |122||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||72||0||0||21 |- |127||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |128||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |129||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |130||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |131||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |132||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|ShadZ01}}||163||22||0||32||81||40||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||158||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Daniyar}}||155||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |140||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||153||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Arystanbek}}||147||243||7||555||261||206||110||362||306 |- |145||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |148||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |149||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |150||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |151||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||21||0||0||0 |- |152||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |153||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||141||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Lord kainon}}||138||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |159||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |178||{{u|Nurtenge}}||120||32||3||128||188||59||1||5||2 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |206||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |207||{{u|IL68}}||101||10||0||48||29||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Aizhok}}||100||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|NIS Semey Moldir}}||99||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |214||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|NIS Zhuldyz}}||97||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|Araika11nis}}||96||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |230||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Epoxa-HH}}||91||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |235||{{u|Dxz3817}}||89||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||11||0||0||0||36||0||0||0 |- |241||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |242||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Аягөз Загиева}}||87||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|TemirlanSarsen}}||86||0||0||2||26||52||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |251||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |252||{{u|Zamantay}}||84||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Aliba}}||83||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |256||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||83||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |260||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |261||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |262||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||82||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Ainur}}||81||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |268||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |269||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |270||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |271||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Aru Omarali}}||78||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |274||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |278||{{u|Madi Dos}}||76||21||0||51||21||40||1||0||3 |- |279||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |280||{{u|Amiyeva}}||75||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |283||{{u|Kasymov}}||74||661||7||2970||522||92||0||38||4 |- |284||{{u|Xialuahan}}||74||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |287||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |289||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |291||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|А.С.Кизиров}}||68||28||0||0||1||1||9||0||0 |- |297||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |298||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |299||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |300||{{u|Aset Bukerov}}||66||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |301||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |302||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |303||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |306||{{u|Ташметов шахрух}}||65||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |309||{{u|RaiymbekZh}}||64||37||5||1||5||0||0||0||1 |- |310||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |311||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |313||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |314||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|AlibekKS}}||62||209||12||7||350||3||4||0||3 |- |316||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |317||{{u|MuratbekErkebulan}}||61||19||0||52||66||0||1||0||0 |- |318||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |320||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |322||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |324||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |326||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |331||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |333||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||9||0||0||0 |- |335||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |337||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |341||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |342||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |343||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |344||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |346||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |348||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |352||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||35||0||0||0||0||0||0||0 |- |354||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |356||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |358||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |360||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |362||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |363||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |365||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |370||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |372||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |374||{{u|Balaburgem}}||44||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |375||{{u|Kairatulyzharas}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Tarikh Dias}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|АйнурНИШ}}||42||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |383||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |384||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |388||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|Asan00}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |393||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |395||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |396||{{u|Syrlybek}}||39||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |397||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |399||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |400||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |403||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |404||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |407||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |408||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |409||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Mheidegger}}||36||18||0||1||0||2||0||0||0 |- |413||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||35||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |417||{{u|Yessentaikyzy}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |420||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |424||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |431||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||33||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |432||{{u|Aidanka}}||32||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |433||{{u|Andir}}||32||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |435||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |437||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |438||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |440||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |441||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |444||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |445||{{u|95.58.148.237}}||29||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |450||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |453||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||21||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |460||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |462||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |464||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |465||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |466||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |469||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |474||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|Qanattan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |478||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||1||0||1 |- |482||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |485||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |486||{{u|Rasulbek Adil}}||24||3||0||121||5||0||1||0||0 |- |487||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |489||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |492||{{u|Eldar zh96}}||23||13||3||39||1||6||29||0||1 |- |493||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |495||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |496||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |499||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |503||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |504||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |506||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |507||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |508||{{u|Unknown Alash}}||22||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |510||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |511||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |516||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |521||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |527||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |528||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||19||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |532||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |533||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |540||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |543||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |544||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |545||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Бекемгүл}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |548||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |549||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |550||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |555||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |556||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |559||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |561||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |562||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |565||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |568||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |569||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |571||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |575||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |576||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |578||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |582||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |583||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |585||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |590||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |592||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |593||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |599||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |600||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |601||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |605||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |606||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |608||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |612||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |625||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Жанна Ж}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |632||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |633||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Abatova saltanat}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |638||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||31||0||0||0||0 |- |640||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |641||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |645||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |646||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |647||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |648||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |649||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |655||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |656||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |659||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |660||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |661||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Канат Алимбаев}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|03ainura}}||9||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |667||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |672||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |673||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |674||{{u|Aizhan Mussina}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |681||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |682||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |684||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |685||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|TrueNomadEditor}}||9||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |690||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |691||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |692||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |694||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |695||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |703||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |710||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |713||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |715||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |719||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |723||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Михайлов Игорь}}||8||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |727||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |728||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |735||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |736||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |738||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |740||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|92.47.205.125}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |744||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |749||{{u|Aldogarov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |750||{{u|AmanbekAyauly}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |752||{{u|Aseke16}}||7||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |753||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |754||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |757||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |762||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |764||{{u|KAigerim}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Tuttiorchestra687}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |774||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |778||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |780||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |783||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|С.Жания}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |787||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |789||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |795||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |797||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |800||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |807||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|Aglamkhanm29}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |820||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |821||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |825||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |828||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |829||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |830||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |831||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |833||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |834||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |838||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |841||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |842||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |844||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |845||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |847||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |850||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |851||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |853||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |856||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |857||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |862||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |865||{{u|Назгүл Қуантқан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |866||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |872||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |873||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |878||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |882||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |885||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |888||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |889||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |894||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |895||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |898||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |903||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |904||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |905||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |912||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |917||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |920||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |921||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |922||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |927||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||5||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |931||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |932||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |935||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |939||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |942||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |946||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |949||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |950||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |951||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |960||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |971||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |972||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |973||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |979||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |981||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |989||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|Aq.Sholpan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |992||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |994||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1000||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1001||{{u|Digital Jetisu}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1002||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1005||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1011||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1013||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1020||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1025||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|Semsk-Karaga}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1033||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1034||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Wikuiser}}||4||10||2||47||29||0||0||23||0 |- |1040||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1041||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1042||{{u|Zhandos M}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Zhibek2003}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1051||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1055||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1056||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1062||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1070||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1075||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1076||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1077||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1078||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1079||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1082||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|19642206g}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1089||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1090||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1093||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1098||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1100||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1102||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1103||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1106||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|95.56.102.239}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1112||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1113||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1116||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1117||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1118||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1119||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1121||{{u|Abayconvict}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|Ahan Zere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1130||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|AlexKoval}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1139||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1140||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1141||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1145||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1151||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1162||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1169||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1171||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Ibrayevan}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1183||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Kvazimodo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1186||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1187||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1191||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1193||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1198||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1200||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1207||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1211||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1212||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1218||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1224||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1248||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Даулет1278}}||3||1||0||0||0||0||4||0||0 |- |1251||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Жомарт Ж}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Зиедбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Кенесары хан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1269||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1280||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Құралай Мұратқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1290||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1297||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1300||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1304||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1307||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1317||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1321||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1350||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1367||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|Aidyn93}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1390||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1393||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1419||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1421||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1422||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Barlykbayeva Alima}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1434||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1435||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1438||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1440||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1441||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1451||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1452||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1453||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1454||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1469||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1472||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1478||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1498||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1506||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Omarova. ayagul}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1524||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1529||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1542||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1543||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1546||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1550||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1556||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1564||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1565||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1572||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1603||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Сағынғали Айбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1669||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1682||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1687||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1692||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1697||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||198||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] kcw6x3487o0d4dx51f4tgyi7el5zupr Дауншифтинг 0 676922 3595139 3579451 2026-04-29T09:59:47Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595139 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Даунши́фтинг''' ({{lang-en|downshifting}}, автомобильді төменгі редукторға ауыстыру, сондай-ақ процестің баяулауы немесе әлсіреуі) — адам [[философия|философиясын]] "өзі үшін өмір сүру", "басқа адамдардың мақсаттарынан бас тарту" деген термин. Өздерін дауншифтер деп санайтын адамдар "өздері үшін өмір сүруге" назар аудара отырып, жалпы қабылданған игіліктерге (материалдық капиталды үнемі ұлғайту, мансаптық өсу және т.б.) ұмтылудан бас тартуға бейім. == Тарихы == 1991 жылы 31 желтоқсанда «The Washington Post» газетінде жарияланған «Төмендетілген берілістегі өмір: дауншифтинг және 90-шы жылдардағы сәттілікке жаңа көзқарас» (Living in a Lower Gear: Downshifting: Redefining Success in the ' 90s) атты мақаласында "downshifting" терминін алғаш рет американдық журналист Сара бен Бреатна "Downshifting Жизнь на снизенной передаче: downshifting и новый взгляд на успех в 90-е" <ref> «Антон Пищур». [http://pishchour.ru/blog/neskol-ko-slov-v-zashhitu-daunshiftinga.html Несколько слов в защиту дауншифтинга.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723015006/http://pishchour.ru/blog/neskol-ko-slov-v-zashhitu-daunshiftinga.html |date=2011-07-23 }} // pishchour.ru</ref>. Бұл Ұлыбританияда, Австралияда және АҚШ-та кең таралған құбылыс болды. Хиппи мәдениеті мен жаңа ғасыр философиясымен айқын идеологиялық ұқсастықтары бар дауншифтинг идеологиясы және бұл термин ХХ–ХХІ ғасырдың басында Батыс елдерінде таралды, кейінірек құбылыс Ресейге еніп кетті<ref name="e-xecutive.ru">''Александр Соколов.'' [https://hrliga.com/index.php?id=2893&module=news&op=view «Дауншифтинг — страшный сон HR-менеджера» (размышления «бывалого дауншифтера»).] — E-xecutive.ru, 13.02.2008</ref><ref>''Вера Шенгелия, Антон Черменский, Антон Злобин.'' [http://www.runewsweek.ru/theme/?tid=108&rid=1752 Где наша пропадала.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080328082807/http://www.runewsweek.ru/theme/?tid=108&rid=1752 |date=2008-03-28 }} — «Русский Newsweek», 23.03.2007</ref><ref>[https://archive.is/20120718043625/webplanet.ru/knowhow/life/kto-nado/2007/05/10/downshifting.html Низко падшие амбиции: манифест дауншифтера.] — «Вебпланета», 18.08.2009</ref>. Ресейде қозғалыс негізінен ірі мегаполистерде — Мәскеу мен Санкт-Петербургте ұсынылған. Дауншифтинг қозғалысының ізбасарлары тұтыну қоғамының идеалдарына наразылық білдіреді, дауншифтингті ұстану тұтыну қоғамына тән бірқатар кемшіліктермен анықталады — негізінен бұл адамның жеке тұлға ретінде даму қажеттілігін жоққа шығару (Маркстің пікірінше, иеліктен шығарудың 3-ші дәрежесі - "адамды оның адами болмысынан шығару"). Дауншифтинг жайлы бір басқа да көзқарас бар, оған сәйкес бұл құбылыстың өмірдегі үйлесімділікке және рухани жайлылыққа қол жеткізуге ешқандай қатысы жоқ. Дауншифтингтің қарсыластары адамның табиғи қажеттіліктерін қарастырады: мансап жасауға, табысты және қаржылық тәуелсіз болуға деген ұмтылыс<ref>''Сергей Антропов''. [http://kadrof.ru/st-downshifting.shtml Дауншифтинг мешает стать успешным.] // kadrof.ru (27 февраля 2015 года){{|25|01|2016}}</ref>. "Бос әурешілік жоқ. Асығуды қалай тоқтатуға және өмір сүруге болады" ({{Lang-en|In Praise of Slowness}}) кітабында ағылшын журналисті Карл Оноре дауншифтинг пен қарапайымдылықты біртұтас ұғымға — баяу қозғалысқа біріктірді <ref>{{Кітап|автор=Carl Honoré|атауы=In Praise of Slow|сілтеме=https://archive.org/details/inpraiseofslowne00hono|басылым=HarperCollins Publishers LLC|жыл=2004|беттер=|беттер=310|isbn=9780060750510|isbn2=}}</ref>. == Құндылықтар және түрткі болған нәрселер == Өмір қарқынын бәсеңдету мен көп ақша жұмсамай уақытты ұтымды пайдалануға деген ұмтылыс дауншифтингтің негізгі құндылықтары болып табылады. Дауншифтингтің басқа догмалары бос уақыттан рахат алу болып табылады, мысалы, туыстармен және жеке адамға сүйіспеншілік пен жақын адамдармен көбірек уақыт өткізу мүмкіндігі, сондай-ақ өзін-өзі дамытуға, қайырымдылыққа және басқа да хоббилерге көбірек уақыт жұмсау мүмкіндігі. Осылайша, уақыт адамның негізгі активі болып табылады және оны ақылға қонымды пайдалану негізгі құндылық болып табылады. Басқаша айтқанда, адам консьюмеризм концепциясы (“жұмсау үшін жұмыс жасаңыз арылуға тырысады”) және қажетсіз заттарға ие болудың мағынасыз жарысынан (жаңалықтар, брендтер және т.б.) айырылуға тырысады. Оның орнына адам "жұмыс — өмір" циклінде үйлесімді тепе-теңдікке жетудің жолдарын іздейді. Дауншифтингтің мақсаты қарапайым: өзін-өзі тануға ұмтылу және өмірдің мәнін түсіну. Дауншифтингтің жеке сипаты болып, маңызы аз өзгерістерге назар аударатындықтан, бұл бағыт бүкіл әлеуметтік-экономикалық спектрден көбірек ізбасарларды тартады. Дауншифтингтің маңызды көрінісі - уақыттың ұлғаюы, ол ізбасарлардың әртүрлі демографиясымен бірге азаматтық белсенділік пен әлеуметтік өзара әрекеттесудің жоғары дәрежесін дамытады. Іс жүзінде дауншифтинг көбінесе мінез-құлықтың өзгеруін немесе өмір салтын өзгертуді қамтиды. Дауншифтингтің көптеген жағдайлары өмірдің мағынасын қайта қарастырудың нәтижесінде ерікті таңдаудың салдары болып табылады, алайда баланың туылуы, жаңа хобби сияқты өмірлік жағдайлар да адамның дауншифтерге айналуына септігін тигізуі мүмкін. == Әдістер == === Жұмыс пен табыс === Дауншифтинг негізінен еңбек жағдайларына немесе өндірістік ортаға қанағаттанбауға негізделгендіктен, дауншифтингтің ең көп таралған түрі - мансаптық (жұмыс) дауншифтинг. "Өмір сүру үшін жұмыс істеу" философиясы "жұмыс істеу үшін өмір сүру" моделіне ауыстырылады. Экономикалық басымдықтарды қайта бағыттау жұмыс пен жеке өмір арасындағы тепе-теңдікті соңғысына ауыстырады. Экономикалық тұрғыдан алғанда, мансаптық (жұмыс) дауншифтинг ағымдағы немесе ықтимал кірістің, жұмыс уақытының және тұтыну деңгейінің төмендеуімен көрінеді. Демек, дауншифтер материалдық емес игіліктерге ие бола отырып, бұрынғыға қарағанда аз ақша таба бастайды. Жеке адам деңгейінде жұмыс күшінің дауншифтингі жылдық кірістің ерікті түрде қысқаруында көрінеді. Дауншифтер жұмыс кеңістігінен тыс өмірдің негізгі мағынасын көреді, сондықтан жұмыста уақытты қысқартудың пайдасына таңдау жасайды, бұл өз кезегінде материалдық табыстың төмендеуіне әкеледі. Мансаптық дауншифтинг - бұл байлыққа деген ұмтылыстың күшін жоюға, мансаптық өсуге, қоғамдағы сәттіліктің атрибуттары ретінде жоғары әлеуметтік мәртебеге ие болуға әкелетін экономикалық сипаттағы дауншифтингтің тағы бір тәсілі. Фрилансинг деп аталатын, үйде жұмыс істеу немесе өз бизнесін бастау да мансаптық төмендетудің мысалдары болып табылады, дегенмен олар жұмыстан толық бас тартуды білдірмейді. Адамдар дауншифтингтің пайдасына таңдаудың көптеген себептерін тізімдейді және әдетте бұл себептер "шығындар мен пайдаларды талдау" деп аталады. Жоғары стресс, өнімділікті арттыру үшін жұмыс берушінің қысымы және шексіз іс-сапарлар - бұл жұмыс шығындары. Сондықтан, дауншифтер мансап сатысына немесе байлыққа көтерілудің орнына бос уақыт, денсаулық, отбасылық уақытты көбейту немесе жеке бас бостандығы сияқты материалдық емес құндылықтарды таңдауға бейім. === Тұтынушылық === Дауншифтингтің тағы бір аспектісі ақылға қонымды тұтынушылық шығындарды немесе тұтынудың балама түрлерін қолдануды қамтиды. Дауншифтингті жақтаушылар консюмеризмді және брендтер мен жаңалықтарды стресс пен қанағаттанбаудың негізгі көзі ретінде көрсетеді, өйткені олар әлеуметтік мәртебе мен бақытты материалдық құндылықтардың қолжетімсіз мөлшерімен өлшейтін индивидуалистік тұтынушылар қоғамын тудырады. Жеке қанағаттану үшін заттарды қатарынан сатып алудың орнына, тұтынушылардың дауншифтингі тек шынымен қажет заттарды сатып алуды қамтиды және осылайша санға емес, сапаға назар аударады. Тұтынушылық басымдықтардың мұндай қайта құрылуы тауарлардың мәртебесін көрсетуден оның практикалық қолданылуына назар аударады, сондықтан дауншифтер брендтерге аз сезімтал деп айтуға болады. Бұл тұтынушылық әдеттер сонымен бірге аз жұмыс уақыты мен аз кірістің пайдасына таңдауға болатын нәрсеге ықпал етеді, өйткені шығындар пропорционалды түрде азаяды. == Қоғамдық үрдістерге әсері == === Демографиялық үрдістерге әсері === Мегаполистердегі хаотикалық өмір сүру қарқынына және оның күйзелісіне байланысты дауншифтер үлкен қалалардан тыныш өмір сүру қарқынын болжайтын жерлерге көшеді (қала шетіндегі қалалар, шағын спутниктік қалалар, саяжайлар, ауылдар және т.б.). Интернеттің және басқа да заманауи технологиялардың, тіпті қолжетімді емес жерлерге тез енуі де осы тенденцияны тездетеді. Сонымен қатар, интернеттің қолжетімділігіне байланысты, дауншифтинг қоғамдағы басым мәдениеттен адамдардың бұл қабатын алып тастамайды. Басқаша айтқанда, дауншифтинг - бұл заманға сай келетін және ақпараттық ресурстарға тең қол жеткізе алатын заманауи адамдар, өйткені заманауи технологиялар сізге қашықтықтан білім алуға және жұмыс істеуге, әлемдегі соңғы оқиғалар туралы тез білуге, мегаполистердің орталығында болмай-ақ білуге мүмкіндік береді. Дауншифтинг отбасылық қатынастардың тұрақтылығына және туу деңгейіне оң әсер етеді. === Әлеуметтік-саяси үрдістерге әсері === Дауншифтингтің себептері саяси көзқарастардан гөрі жеке қалаулардан туындағанына қарамастан, ол шамадан тыс тұтынуды немесе қоршаған ортаның ластануын наразылық көзі ретінде анықтайды. Шамадан тыс тұтыну табиғи ресурстарды шамадан тыс пайдалануға негізделетіні белгілі, бұл өз кезегінде қоршаған ортаның ластануы мен климаттың нашарлауына әкеледі. Ресурстарға ұқыпты қарауды уағыздайтын және материалдық емес құндылықтарға көп көңіл бөлетін дауншифтерлер ерте ме, кеш пе шамадан тыс тұтынуға теріс қарай бастайды. Қазіргі әлемде, құбылмалылық пен турбуленттілік кезеңдері бұрынғыға қарағанда жиі пайда болатын кезде, дауншифтинг популизм саясатының қарқынына қарағанда, халықтың саяси бей-жай санатына жатады, ол қалың бұқараға үндеу арқылы электоратты өзіне шоғырландырады және оларға әлеуметтік-экономикалық мәселелерді тез арада шешуге уәде береді. Демек, дауншифтингті ұстанушылар популистік саясаткерлердің үкіметтердің салық төлеушілердің қаражатын негізсіз пайдалануына назар аудару әрекеттеріне бей-жай қарамайды (hip-pocket nerve деп аталады). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Өмір философиясы]] b02efi2368i65pfuvk714jfs71w4nvz Аяған Шәжімбаев 0 677353 3595135 3593728 2026-04-29T09:57:43Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595135 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Аяған Қуандықұлы Шәжімбаев''' — актёр, режиссёр, сценарист. [[Арғын]] тайпасының [[Атығай]] руынан шыққан.<ref>{{кітап |авторы = С.Жұмабаев, Қ.Құдайбергенов, Ә.Ғалеев |бөлімі = |бөлім сілтемесі = |тақырыбы = Атығай шежіресі |шынайы атауы = |сілтеме = http://212.154.240.86:8080/files/Atgai-Shezhire.pdf |уикитека = |жауапты = Серікбай елемесов |басылым = |орны = Петропавл |баспасы = Зщднфке |жыл = 2010 |томы = |беттері = |барлық беті = 510 |сериясы = |isbn = |тиражы = }}</ref> ==Өмір жолы== * 1952 жылы 25 қарашада Солтүстік Қазақстан облысы, Есіл ауданы Қаратал ауылында дүниеге келген. * 1959 жылы Бірлік ауылында бастауыш сыныбын, кейін орта мектебін және 1970 жылы Петропавлдағы дарынды балаларға арналған №2 облыстық қазақ мектеп-интернатын (қазіргі Әбу Досмұханбетов) бітірген. * 1970 жылы «Ленинское знамя» (қазіргі Солтүстік Қазақстан) редакциясында жұмыс істеп, жаңа фильмдерге рецензия жаза бастады. * 1972-1974 жылдар аралығында Алматыда жұмыс істеді. М. Әуезов атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық драма театрының екі жылдық актерлік студиясында актер және режиссер қызметін атқарды. * 1974-1976 жылдары Қазақстан Республикасының халық суретшісі, еңбек сіңірген өнер қайраткері Р. Сейтметовтың шеберханасында оқыды. С. Сейфуллин атындағы Қазақ драма театрында актер болып, сахналық өнерін жетілдірген. * Қазақ киносының дамуына ықпал еткен "Алжир" (1989), "Жансебіл" (1991) деректі фильмдерін түсірген. * "Қазақфильм" студиясында "Транссиберт Экспресс" (1977), А. Мәмбетовтың "Көлеңке" (1981), С. Пуинчиннің "Мадам Вонг", (1986), А. Қарсақбаевтың "Біздің Ғани" (1971), Серік Нарымбетовтың "Арман Атамен" (1967), Серік Ахметовтің (1982), Серік Аметовтың "Күш дәмі" (1982) жұмыс жасаған. * Қазіргі таңда, Солтүстік Қазақстан облысының Петропавл қаласы химия-биология бағытындағы Назарбаев зияткерлік мектебінде «Аяған Шәжімбаев» атындағы шаңырақ атауы бар. ==Дереккөздер== https://www.kino-teatr.ru/kino/acter/m/sov/33276/works/ [[Санат:Қазақстан режиссёрлері]] 98znclnb2uy5lc8662nyw2fbmct7amn Бабуин 0 679504 3595175 3588959 2026-04-29T10:26:05Z Ayazhan10 180289 3595175 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Бабуиндер''' – Африканың орманды және шалғынды жерлерінде өмір сүретін үлкен маймылдар. Олар – ит тұмсықты және де күшті жақты, мықты және агрессивті жануарлар. Бабуиндердің бес түрі бар, олар: гамадрилдер, Гвинея павианы, анубис павианы, сары павиан және аю павианы. [[File:059 Baby baboon holding to its mother at Queen Elizabeth National Park Photo by Giles Laurent.jpg| thumb|Бабуиндер]] == '''Қызықты деректер''' == Бабуиндер адамдарға өте жақын өмір сүретін приматтардың бірі, сондықтан оларды жиі "жер бетінде тіршілік ететін маймылдар" деп атайды. Олардың құйрығы ұзын болғанымен, ол ұстап тұруға арналмаған - тек тепетеңдікті сақтауға көмектеседі. Бабуиндер өте сақ жануарлар: топ ішінде бір-бірін үнемі бақылап, қауіп туралы тез ескерте алады.<ref>{{кітап|авторы=Гржимек Б. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Жизнь животных |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1990|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == <references/> 5drluawnouu0t11ycxh0oegly0cjpa4 Ачандар 0 680050 3595033 3355985 2026-04-29T06:24:30Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595033 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Ачандар |төл атауы = ''хачан'', ''нгачан'' {{Қытай тілі|阿昌族}}) |сурет = Mulher achang em trajes típicos.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 27 700 |аймақ = {{Байрақ|Қытай}} |аймақ1 = |саны1 = |түсініктемелер1 = |аймақ2 = |саны2 = |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[ачан тілі]], [[қытай тілі]] |діні = [[Хинаяна]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Ачандар''' (''хачан'', ''нгачан'') — [[Қытай]]дағы шағын халық, Юньнань провинциясында (Дэхун автономиялық округі) тұрады. Нақты саны белгісіз, шамамен 27 700 адам.<ref>{{cite web|url=https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/387473|title=Ачандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Этногенезі == Ачандар біздің дәуіріміздің XIII ғасырында атақты Наньчжао-Дали мемлекеті жеңілгеннен кейін Иззуларға ортақ ежелгі діңден бөлініп шыққан тайпалық топтың ұрпақтары. Осы мемлекеттің үстем таптарының қатарында бола отырып, Ачан ежелгі жоғары мәдениеттің іздерін сақтап қалды және аңғардың қолайлы жағдайында болғандықтан, егіншілік пен қолөнердің (басқа иззу халықтарымен салыстырғанда) айтарлықтай жоғары даму деңгейіне ие болды.<ref>{{cite web|url=https://www.abirus.ru/content/564/623/624/639/11952/11998.html|title=Ачандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Тілі == Тілі сино-Тибет отбасының орталық тобының тілінде сөйлейді (немесе Качин тілінің диалектісі). Диалектілері: ачан, маинта, натсан. [[Қытай тілі]] де кең таралған. Жазуы Қытай [[графика]]сы негізінде.<ref>{{cite web|url=http://www.etnolog.ru/people.php?id=ACHA|title=Әлем халықтарының энциклопедиясы. Ачандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> [[Сурет:Achang woman brocade dress - Yunnan Nationalities Museum - DSC04291.JPG|нобай|оңға|200px|Ачан әйелінің көйлегі]] == Діні == Діни сенімдері - [[Хинаяна]] буддистері.<ref>{{cite web|url=https://multiurok.ru/blog/achan-khachan-ili-nghachan.html?ysclid=ly4fy91kk736746022|title=АЧАН, хачан или нгачан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Тарихы == Бүгінгі таңда Ачан аз танымал азшылық топтарының бірі болып қала берсе де, олар Юннанның алғашқы тұрғындарының бірі болып саналады. Олар үшінші ғасырда Цинхай-Тибет үстіртінен оңтүстікке қоныс аударған және Қытайдың оңтүстік және оңтүстік-батысында көптеген этникалық топтарды тудырған көшпелі халық ежелгі цян тайпасынан шыққан деп есептеледі. Қытай империализмі Юньнанға жеткенге дейін оңтүстік жерлерге бірқатар патшалықтар мен жергілікті әулеттер билік етті. Ачан екі ең күшті Наньчжао патшалығы мен Дали патшалығының вассалдары ретінде қызмет етті. XVI ғасырға дейін Ачандар, Цзиньпомен байланысты болды. Алайда, цзиньпо сияқты, Мин және Цин әулеттері кезінде Ачан Тусидің немесе Қытайдың «көсемдерінің» империялық жүйесіне бағынады. Бұл жүйе бойынша императорлық сот орталық үкіметтің атынан жергілікті жерлерді басқару үшін тайпа басшыларын тағайындады. Әр түрлі жерлерде Ачандар өздері басқарса, басқа жерлерінде Хань және Дай жер иеленушілері билік етті.<ref>{{cite web|url=https://rus.couriertrackers.com/an-introduction-chinaquots-achang-people-news-876605|title=Қытайдағы Ачан халқы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Кәсібі == Негізгі кәсібі - егін шаруашылығы ([[күріш]], [[жүгері]], [[картоп]], көкөніс), халықтың негізгі қолөнері пышақ жасау, тас ою және зергерлік бұйымдар жасау. Әйелдердің дәстүрлі кәсібі – тоқыма және иіру жұмыстары. Хуса және Ласа аймақтарында ачандардың 10% үшін қолөнер негізгі кәсіп болды. Жұмысшы мал кеңінен пайдаланылды. Ачан аспаптары сол аймақтардағы тайлар мен қытайлықтармен бірдей. Ачандар соқамен үш рет жыртып, суармалы егістіктерін тырмалап, күл, көңмен тыңайтады. Ачан қолөнершілері өнімдері ауыл ішінде ғана емес, оның сыртында да, Қытайдан тыс жерлерде де - [[Бирма]]да үлкен сұранысқа ие болды. Ачандар кеншілер, зергерлер, [[кәрібтас]] оюшыларымен атағы шыққан. Халықтың негізгі кәсібі – пышақ жасау. Ерлерге арналған басқа іс-шараларға тас ою және зергерлік бұйымдар кіреді. Әйелдердің дәстүрлі жұмысы – тоқу және иіру.<ref>{{cite web|url=https://vk.com/wall-137185265_8219|title=Әлем халықтары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Өмір салты == [[Сурет:Achang swords - Yunnan Provincial Museum- DSC02066.JPG|нобай|оңға|200px|Ачан қылыштары - Юньнань провинциясының мұражайы]] Ачандар соңғы жылдарға дейін тапқа дейінгі қоғамдық ұйымның қалдықтарын сақтап келді. Ауыл – туыстардың қонысы – өзінің ақсақалы болған. Бірнеше ауыл бірігіп, өз басшылары (кантоу) болды. Ачан отбасы [[Моногамия|моногамды]], шағын. Жас жұбайлар ата-аналарымен бір-екі жыл тұрып, содан кейін олар бөлініп, өз үйлерін салады. Некенің алдында жастардың танысуы мен кездесулері өтеді. Бір ауылдың жігіттері бос уақытында көрші ауылға келеді, ал қыздар қонақтарды қарсы алуға шығады. Жігіттерге тәттілер беріліп, бірге ән айтылады. Мұндай кездесулер жастардың бір-бірін танып-білуіне мүмкіндік туғызып, өзара келісім болған жағдайда ата-анасына некеге тұруға рұқсат беру туралы өтінішпен жүгінеді. Егер қалыңдықтың ата-анасы келіспесе, онда алып қашу ырымы жасалады. Бірқатар жерлерде адам ұрлау дәстүрлі түрде сақталған және тіпті барлық тараптардың келісімімен жүзеге асырылады. Ұлдары жоқ отбасы, егер кәмелетке толған қызы болса, үйдің есігіне «күйеу баланы үйге шақыру» деген жазуды іліп қояды, бұл жағдайда туған балалары оның атын алады. === Дәстүрлі баспаналары === [[Сурет:Siheyuan fukan.JPG|нобай|солға|200px|Сихэюань]] Ачан үйлері екі қабаттан тұрады, жоғарғы қабаты тұрғын үй, ол тамақ қоймасы ретінде де қолданылады. Төменгі қабат қора қызметін атқарады, онда сиыр т.б. мал ұсталып шаруашылыққа пайдаланылады. Тұрғын үйлер әдетте кірпіштен, ағаштан немесе тастан салынған ''сихэюань'' (ауланың айналасында салынған төрт бөлме) түрінде болады. Сөзбе-сөз аударғанда «сихеюань» «төрт жағында ғимараттары бар аула» дегенді білдіреді. Ғимараттың бұл түрі сихэюаньның ортасында ауласы және оның төрт жағында тұрғын үйлер болғандықтан осындай атау алды. Терезелер мен есіктердің көпшілігі, галереялар аулаға ашылады, сыртқы қабырғаларда терезелер жоқ немесе олар адам бойынан жоғары орналасқан. Қабырғалардың биіктігі, қабаттардың саны, ауланың ені және т.б. Қытайдың әртүрлі аймақтарында әртүрлі және климаттық жағдайларға байланысты. Ертеде сихэюань типті үйлер бір отбасына арналған. Ең көп жарық түсетін солтүстік ғимаратта отбасы басшысының бөлмелері болды, оның қалған мүшелері батыс және шығыс ғимараттарда тұрды, оңтүстік ғимарат, ең көлеңкелі, қызметшілерге арналған және қабылдау бөлмесі болды.<ref>{{cite web|url=https://bigenc.ru/c/sykheiuan-10329d?ysclid=ly4olzn4da327709053|title=Сыхэюань|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> === Дәстүрлі киімдері === Ер адамдар ортасында симметриялы түрде түймеленген (дуйцзинь) көк, ақ немесе қара күртелер мен қара шалбар киеді. Басында ұзын қара немесе қоңыр матадан жасалған тақия тәрізді таңғыштар пайдаланады. Тұрмысқа шыққан әйелдер әдетте белдемше және ортасында симметриялы түймелері бар ұзын тар жеңдері бар әшекейленген жемпір киеді. Басына қара түсті шалма байлаған. Тұрмысқа шықпаған қыздар ұзын шалбар және ортасында симметриялы түймелері бар ашық түсті күртеше киеді.<ref>{{cite web|url=https://shansbooks.ru/spravochnik-kitaista/achany-/|title=Ачандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> === Дәстүрлі тағамдары === Негізгі тағам-күріш, сонымен қатар жүгері, түйнек дақылдары, көкөністер, ет және т.б. тұтынады. Негізінен қышқыл дәмді тағамдарды жақсы көреді.<ref>{{cite web|url=https://travel-journal.ru/ethno/27/236/|title=Ачандар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> === Фольклоры === Әндер мен билер халық аспаптарында орындалады - бамбук люта, шағын барабан, флейта. Әндері төрт түрге бөлінеді: жыл сайынғы Чжамачжа мерекелерінде орындалатын ғұрыптық әндер; би кезіндегі әндер - Элоуде; жерлеу әндері - Маланни және жастардың махаббат әндерінің үлкен циклі.<ref>{{cite web|url=https://www.abirus.ru/content/564/623/624/639/11952/11998.html|title=ҚХР этникалық топтары|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2024-07-2|lang=}}</ref> == Сілтеме == * {{commonscat-inline| Achang people}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{stub}} {{Азия халықтары}} [[Санат:Қытай этникалық топтары]] gksjmp011swwq8hzp8vjcpqlzqxbry9 Юкола 0 686389 3595289 3583420 2026-04-29T11:38:28Z Ayazhan10 180289 3595289 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Юкола''' — Шығыс Сібір мен Қиыр Шығыс халықтары дайындаған кептірілген балық немесе бұғы еті. Кейбір аудандарда юколу пештің үстіне ысталған немесе кептіру алдында аздап тұздалған. Юкола Куриль аралдары мен Беринг теңізінің жағалауларының жергілікті тұрғындары өз қажеттіліктері үшін өндіреді. Ол ұзақ уақыт сақтауға және тасымалдауға ыңғайлы консервілер ретінде адамның тамақтануына, сондай-ақ ұзақ уақыт өту кезінде жүру мүмкіндігімен қосымша өңдеусіз тамақтануға дайындалады. Аштықты жақсы қанағаттандырады, шөлдемейді. Дайындау үшін лосось етінің еті, сондай-ақ шортан, ақ балық және т.б. пайдаланылады. Төменгі сорттардың балығы ит тағамына кептіріледі. Юкол астындағы балық қабатқа кесіліп, кептіру үшін рельстерге ілінеді. Түнде балық қатып қалады, бір күнде ериді, дегидратация процесі жүреді. Тұрақты теріс ауа температурасында мұздың сублимациясы жүреді. Юкола қасиеттері бойынша стокфиске жақын.<ref>pikabu.ru</ref> == '''Түрлері''' == * Құрғақ юкол - балық толықтай ашық ауада кептіріледі. Бұл ең кең таралған түрі. * Суық кептірілген юкол - суық климатта, аяз бен желдің әсерімен табиғи түрде кебеді. * Аралас әдіс - алдымен аздап тұздап, кейін кептіру арқылы дайындалады.<ref>{{кітап|авторы=Рыбаков Б.А. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Древнее хозяйство народов Сибири |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1981|томы= |беттері=140-145|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == '''Қолданылуы''' == Юкол көбінесе қыс мезгілінде негізгі азық ретінде пайдаланылған. Ол ұзақ сақталатындықтан, балықшылар мен көшпелі халықтар үшін маңызды тағам болған. Сонымен қатар, юкол кей аймақтарда айырбас саудасында да қолданылып, басқа өнімдерге айырбасталған.<ref>{{кітап|авторы=История и этнография Севера |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Традиционные способы хранения пищи |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы=Наука |жыл=2005|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == a3d2za9evcao9qs6aubeetatkz8m0kq Сукцин қышқылы 0 686493 3595143 3583413 2026-04-29T10:05:40Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595143 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=тамыз 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> <div class="shortdescription nomobile noexcerpt noprint searchaux" style="display:none">Chemical compound</div> '''Сукцин қышқылы''' ({{IPAc-en|s|ə|k|ˈ|s|ɪ|n|i|k}} ) — [[Химиялық формула|химиялық формуласы]] (CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> H)<sub>2</sub> болатын [[Қымыздық қышқылы|дикарбон қышқылы]]. <ref name="Toxnet">{{Cite web|title=Succinic Acid|url=https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+791|publisher=Toxnet National Library of Medicine HSDB Database|accessdate=28 May 2017|date=2005-01-31}}</ref> Бұл атау латын тілінен алынған ''succinum'', яғни [[Янтарь|кәріптас]] . Тірі организмдерде янтарь қышқылы [[Аденозинүшфосфор қышқылы|АТФ түзуге]] қатысатын электронды тасымалдау тізбегінің 2-комплексіндегі сукцинатдегидрогеназа ферментінің әсерінен фумаратқа айналатын метаболикалық аралық зат ретінде көптеген биологиялық рөлдерге ие [[Ион (электроника)|анион]], сукцинат түрінде болады. Жасушаның зат алмасу күйін көрсететін сигналдық молекула.<ref name="Tretter2016rev">{{Cite journal|date=2016-08-01|title=Succinate, an intermediate in metabolism, signal transduction, ROS, hypoxia, and tumorigenesis}}</ref> Ол E363 тағамдық қоспасы ретінде сатылады. Сукцинат [[Митохондрия|митохондрияда]] трикарбон қышқылының циклі (TCA) арқылы түзіледі. Сукцинат митохондриялық матрицадан шығып, цитоплазмада, сондай-ақ жасушадан тыс кеңістікте жұмыс істей алады, ген экспрессиясының үлгілерін өзгертеді, эпигенетикалық ландшафтты модуляциялайды немесе гормонға ұқсас сигналды көрсете алады.<ref name="Tretter2016rev" /> Осылайша, сукцинат жасушалық [[Зат алмасу|метаболизмді]], әсіресе АТФ түзілуін жасушалық функцияның реттелуімен байланыстырады. Сукцинат синтезінің, демек, АТФ синтезінің реттелуінің бұзылуы Лей синдромы және Мелас синдромы сияқты кейбір генетикалық митохондриялық ауруларда орын алады және деградация қатерлі трансформация, [[Ісіну|қабыну]] және тіндердің зақымдануы сияқты патологиялық жағдайларға әкелуі мүмкін.<ref name="Tretter2016rev" /> <ref name="Mills2014rev">{{Cite journal|title=Succinate: a metabolic signal in inflammation|date=May 2014}}</ref> <ref name="Chouchani|2014primary">{{Cite journal|title=Ischaemic accumulation of succinate controls reperfusion injury through mitochondrial ROS.|date=20 November 2014}}</ref> == Физикалық қасиеттері == Сукцин қышқылы жоғары қышқыл дәмі бар ақ түсті, иіссіз қатты зат. <ref name="Toxnet">{{Cite web|title=Succinic Acid|url=https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+791|publisher=Toxnet National Library of Medicine HSDB Database|accessdate=28 May 2017|date=2005-01-31}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://toxnet.nlm.nih.gov/cgi-bin/sis/search/a?dbs+hsdb:@term+@DOCNO+791 "Succinic Acid"]. Toxnet National Library of Medicine HSDB Database. 2005-01-31<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">28 May</span> 2017</span>.</cite></ref> Сулы ерітіндіде янтарь қышқылы конъюгат негізін – сукцинатты ({{IPAc-en|ˈ|s|ʌ|k|s|i|n|eɪ|t}}) түзу үшін оңай [[Ион (электроника)|иондалады]]. [[Қышқыл|Дипрот қышқылы]] ретінде янтарь қышқылы екі дәйекті депротонация реакциясынан өтеді: : (CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> H)<sub>2</sub> → (CH<sub>2</sub> ) <sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> H) (CO<sub>2</sub> ) <sup>−</sup> + H<sup>+</sup> : (CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> H)(CO<sub>2</sub> ) <sup>−</sup> → (CH<sub>2</sub> ) <sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> )<sub>2</sub> <sup>2−</sup> + H<sup>+</sup> Бұл процестердің pK<sub>a</sub> сәйкесінше 4,3 және 5,6. Екі анион да түссіз және тұздар ретінде оқшаулануы мүмкін, мысалы, Na(CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> (CO<sub>2</sub> H) (CO<sub>2</sub>) және Na<sub>2</sub> (CH<sub>2</sub>)<sub>2</sub> (CO<sub>2</sub>)<sub>2</sub>. Тірі организмдерде сукцин қышқылы емес, ең алдымен сукцинат кездеседі.<ref name="Toxnet"/> Радикалды топ ретінде сукцинил ({{IPAc-en|ˈ|s|ʌ|k|s|i|n|əl}}) тобы деп аталады.<ref>{{Cite web|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/succinyl|title=Definition of SUCCINYL|work=www.merriam-webster.com|accessdate=2017-03-09}}</ref> Көптеген қарапайым моно- және дикарбон қышқылдары сияқты, ол зиянды емес, бірақ тері мен көзге тітіркендіргіш болуы мүмкін.<ref name="Toxnet"/> == Коммерциялық өндіріс == Тарихи тұрғыдан янтарь қышқылы [[Янтарь|янтарьдан]] айдау арқылы алынған және осылайша янтарь рухы ретінде белгілі. Жалпы өнеркәсіптік жолдарға малеин қышқылын [[Гидрогениздеу|гидрлеу]], 1,4-бутандиолды тотығу және [[Этиленгликоль|этиленгликольді]] карбонилдеу жатады. Сукцинат сонымен қатар бутаннан малеин ангидриді арқылы өндіріледі. Дүниежүзілік өндіріс жылына 16 000-нан 30 000 тоннаға дейін бағаланады, жылдық өсу қарқыны 10% құрайды.<ref>{{Cite web|url=http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-chemicals-factsheet-succinic-acid|title=NNFCC Renewable Chemicals Factsheet: Succinic Acid|date=3 February 2010|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110720182449/http://www.nnfcc.co.uk/publications/nnfcc-renewable-chemicals-factsheet-succinic-acid|archivedate=20 July 2011}}</ref> [[Глюкоза|Глюкозаны]] ашыту арқылы коммерциялық өндіріске генетикалық инженерияланған ''[[Ішек таяқшасы|ішек таяқшалары]]'' мен ''Saccharomyces cerevisiae'' ұсынылған. <ref name="Thakker2012rev">{{Cite journal|last1=Thakker|first1=Chandresh|last2=Martínez|first2=Irene|last3=San|first3=Ka-Yiu|last4=Bennett|first4=George N.|date=2017-03-07|title=Succinate production in Escherichia coli|journal=Biotechnology Journal|volume=7|issue=2|pages=213–224|doi=10.1002/biot.201100061|pmc=3517001|pmid=21932253}}</ref> <ref>{{Cite journal|last1=Otero|first1=José Manuel|last2=Cimini|first2=Donatella|last3=Patil|first3=Kiran R.|last4=Poulsen|first4=Simon G.|date=2013-01-21|title=Industrial Systems Biology of Saccharomyces cerevisiae Enables Novel Succinic Acid Cell Factory|journal=PLOS ONE|volume=8|issue=1|pages=e54144|doi=10.1371/journal.pone.0054144|pmc=3549990|pmid=23349810}}</ref> == Химиялық реакциялар == Сукцин қышқылын фумар қышқылына дейін сусыздандыруға немесе диэтилсуцинат (CH<sub>2</sub> CO<sub>2</sub> CH<sub>2</sub> CH<sub>3</sub>)<sub>2</sub> сияқты диэфирлерге айналдыруға болады. Бұл диэтил эфирі Стоббе конденсациясындағы субстрат болып табылады. Сукцин қышқылының сусыздануы янтарь ангидридін береді.<ref>{{Cite journal|title=Succinic Anhydride}}</ref> Сукцинатты 1,4-бутандиол, малеин ангидриді, сукцинимид, 2-пирролидинон және тетрагидрофуран алу үшін пайдалануға болады.<ref name="Thakker2012rev">{{Cite journal|title=Succinate production in Escherichia coli}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFThakkerMartínezSanBennett2017">Thakker, Chandresh; Martínez, Irene; San, Ka-Yiu; Bennett, George N. (2017-03-07). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3517001 "Succinate production in Escherichia coli"]. ''Biotechnology Journal''. '''7''' (2): 213–224. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1002/biot.201100061|10.1002/biot.201100061]]. [[PMC (идентификатор)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3517001 3517001]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21932253 21932253].</cite></ref> == Қолданбалар == 2004 жылы сукцинат АҚШ Энергетика министрлігінің биомассадан алынатын платформалық химиялық заттардың ең жақсы 12 тізіміне енгізілді.<ref>{{Cite web|url=http://www1.eere.energy.gov/bioenergy/pdfs/35523.pdf|title=Top Value Added Chemicals from Biomass, Volume 1: Results of Screening for Potential Candidates from Sugars and Synthesis Gas|date=November 1, 2004|publisher=U.S. Department of Energy|accessdate=2013-11-12}}</ref> === Полимерлердің, шайырлардың және еріткіштердің прекурсоры === Сукцин қышқылы кейбір [[Полиэфирлер|полиэфирлердің]] [[Прекурсор|прекурсоры]] және кейбір алкидті шайырлардың құрамдас бөлігі. 1,4-бутандиолды (BDO) прекурсор ретінде янтарь қышқылын пайдаланып синтездеуге болады.<ref>{{Citation|title=Ashford's Dictionary of Industrial Chemicals|year=2011|author=Ashford|first=Robert D.}}</ref> Автокөлік және электроника өнеркәсібі коннекторларды, оқшаулағыштарды, доңғалақ қақпақтарын, беріліс ауыстыратын тұтқаларды және арматуралық арқалықтарды өндіру үшін BDO-ға қатты сенеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.grandviewresearch.com/industry-analysis/1-4-butanediol-market|work=Grand View Research|title=1,4-Butanediol (BDO) Market Analysis By Application (Tetrahydrofuran, Polybutylene Teraphthalate, Gamma-Butyrolactone & Polyurethanes), And Segment Forecasts To 2020|date=September 2015|accessdate=2015-11-18}}</ref> Сукцин қышқылы сонымен қатар тіндік инженерияда қызығушылық тудыратын кейбір биологиялық ыдырайтын полимерлердің негізі ретінде қызмет етеді. [[Ацилдеу|Сукцин]] қышқылымен ацилдену ''сукцинация'' деп аталады. ''Асқын сукцинация'' субстратқа бірнеше сукцинаттар қосылғанда орын алады.  === Азық-түлік және диеталық қосымша === Азық- түлік қоспасы және [[Биологиялық белсенді қоспалар|диеталық қосымша]] ретінде янтарь қышқылы әдетте АҚШ-тың Азық-түлік және дәрі-дәрмекпен қамтамасыз ету басқармасымен қауіпсіз деп танылады . <ref>{{Cite web|work=FDA GRAS Database|url=http://wayback.archive-it.org/7993/20171031060940/https://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/GRAS/SCOGS/ucm261458.htm|title=Succinic acid in the FDA SCOGS Database|date=31 October 2015}}</ref> Сукцин қышқылы негізінен тамақ және сусын өнеркәсібінде қышқылдықты реттегіш ретінде қолданылады. Ол сонымен қатар хош иістендіргіш ретінде қол жетімді, ол умами дәміне біршама қышқыл және тұтқыр компонентті қосады. Фармацевтикалық өнімдерде қосалқы зат ретінде ол қышқылдықты бақылау үшін де қолданылады <ref>{{Cite web|url=http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/Drugtopics.com+Exclusives/Overview-of-pharmaceutical-excipients-used-in-tabl/ArticleStandard/Article/detail/561047|title=Overview of pharmaceutical excipients used in tablets and capsules|date=24 October 2008|publisher=Modern Medicine Network|accessdate=7 November 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120219203453/http://drugtopics.modernmedicine.com/drugtopics/Drugtopics.com+Exclusives/Overview-of-pharmaceutical-excipients-used-in-tabl/ArticleStandard/Article/detail/561047|archivedate=19 February 2012}}</ref> немесе қарсы ион ретінде.<ref name="Thakker2012rev" /> Сукцинатты қамтитын препараттарға метопролол сукцинаты, суматриптан сукцинаты, доксиламин сукцинаты немесе солифенацин сукцинаты жатады.  == Биосинтез == === Үшкарбон қышқылының (TCA) циклі === Сукцинат — трикарбон қышқылының цикліндегі негізгі аралық өнім, O <sub>2</sub> қатысуымен химиялық энергияны өндіру үшін қолданылатын негізгі метаболикалық жол. Сукцинат сукцинил-КоА-дан сукцинил -КоА синтетаза ферменті арқылы GTP / [[Аденозинүшфосфор қышқылы|ATP]] түзетін сатыда түзіледі: 17.1-бөлім  Сукцинил-КоА + NDP + Pi → Сукцинат + КоА + NTP Сукцинатдегидрогеназа (SDH) ферментімен катализделген сукцинат кейіннен фумаратқа дейін тотығады: 17.1-бөлім  Сукцинат + FAD → Фумарат + FADH<sub>2</sub> SDH сонымен қатар митохондриялық электрондарды тасымалдау тізбегіне қатысады, онда ол тыныс алу кешені II ретінде белгілі. Бұл ферменттік кешен аралық электронды тасымалдаушылар [[Флавинадениндинуклеотид|FAD]] және үш 2Fe-2S кластері арқылы сукцинаттың тотығуын убихинонның тотықсыздануына қосатын 4 суббірлік мембранамен байланысқан липопротеин болып табылады. Осылайша, сукцинат электронды тасымалдау тізбегіне тікелей электронды донор ретінде қызмет етеді және өзі фумаратқа айналады. <ref name="Drose2013rev">{{Cite journal|date=2013-05-01|title=Differential effects of complex II on mitochondrial ROS production and their relation to cardioprotective pre- and postconditioning}}</ref>{{TCACycle WP78|highlight=Succinic_acid}} <div style="overflow:auto;"> <div class="thumb tleft"> <div class="thumbinner" style="width: 377px;"> <div class="thumbimage" style="width: 375px; height: 350px; overflow: hidden;"> <div style="position: relative; top: -425.214458049474px; left: -140.593372998431px; width: {{{bSize}}}px"><div class="noresize">[[File:<div class="noresize thumb tnone" style="; "> <div class="thumbinner" style="overflow:hidden;width:977px;"> <div class="thumbimage" style=" overflow:hidden; position:relative; background-color:white;"> <div style=";left:0px; top:0px; width:975px; position:absolute;"> <imagemap> Image:TCACycle_WP78.png|right|alt=TCACycle_WP78 rect 211.0000098931435 618.8126748922859 241.18347704022665 633.1836770244821 [[Guanosine_triphosphate|Go to article]] rect 451.54940095851265 725.8886391664189 482.54940095851094 740.2596412986151 [[Guanosine_diphosphate|Go to article]] rect 819.1964349793448 516.1906431909488 848.4934349793448 530.5616431909488 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 571.2810609698606 282.95516061605696 613.1226815960116 297.3261627482531 [[Water|Go to article]] rect 350.5471779257774 310.2097783315633 384.31535407866477 324.73851396374727 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 277.2304299889747 272.8429061994748 359.2304299889747 292.8429061994748 [[Oxaloacetic_acid|Go to article]] rect 863.8644520298315 474.6645422929096 923.8644520298315 494.6645422929096 [[IDH3B|Go to article]] rect 315.5372607603804 537.6335913675812 386.50104064480814 552.1623269997651 [[Coenzyme_Q10|Go to article]] rect 635.9031232725265 701.4694143691581 668.8855794128773 715.8404165013543 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 653.938775510203 264.2408299671899 729.938775510203 284.2408299671899 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0000072 Go to HMDB] rect 319.4107134124872 412.3228873230199 358.7938257993386 426.8516229552039 [[Water|Go to article]] rect 141.0 113.0 322.0 139.07419017763834 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP143 Go to WikiPathways] rect 661.6074074840087 427.39265704857524 703.4607056974766 441.7636591807714 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide_phosphate|Go to article]] rect 59.916297095410584 485.97142229217417 119.91629709541058 505.97142229217417 [[SDHA|Go to article]] rect 712.6652805322755 384.52040816326536 800.6652805322755 404.52040816326536 [[Isocitric_acid|Go to article]] rect 310.0 87.0 493.0 107.0 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP1847 Go to WikiPathways] rect 612.9882600793883 592.8667479624603 644.2494280339589 607.2377500946565 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 279.39622110459595 721.2977078290185 339.39622110459595 741.2977078290185 [[SUCLG2|Go to article]] rect 636.0744175002592 175.67586273150258 683.2745098039211 195.67586273150258 [[ACO2|Go to article]] rect 287.9068504408506 244.16144720493605 322.9181883093314 258.69018283712 [[Water|Go to article]] rect 322.0734715675278 511.0385446426611 393.08292161682454 525.5672802748451 [[Ubiquinol|Go to article]] rect 241.35832414553488 375.18717271640037 311.3583241455349 395.18717271640037 [[Malic_acid|Go to article]] rect 279.39622110459595 701.2977078290185 339.39622110459595 721.2977078290185 [[SUCLG1|Go to article]] rect 720.2375300176792 677.3371936960817 780.2375300176792 697.3371936960817 [[DLST|Go to article]] rect 281.0588518403018 565.2144580494743 355.12789415655993 585.2144580494743 [[Succinic_acid|Go to article]] rect 402.66542071695596 562.7344524421878 432.8488878640391 577.105454574384 [[Adenosine_triphosphate|Go to article]] rect 863.8644520298315 494.66454229290963 923.8644520298315 514.6645422929096 [[IDH3G|Go to article]] rect 59.916297095410584 525.9714222921732 119.91629709541058 545.9714222921732 [[Succinate_dehydrogenase_complex_subunit_C|Go to article]] rect 797.5998960197005 343.0453709370043 843.8955582232888 363.0453709370043 [[ACO2|Go to article]] rect 431.49670017260775 172.6448878058686 459.705316952653 186.72564943850062 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 220.204704152885 338.64750388988443 249.93410451294707 353.1762395220684 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 258.0 202.5 331.3148283021269 222.5 [[Acetyl-CoA|Go to article]] rect 689.7918950998334 570.8259303721491 774.7157529678531 590.8259303721491 [[Alpha-Ketoglutaric_acid|Go to article]] rect 664.2350006605998 474.4864797264417 708.523522199622 494.4864797264417 [[IDH2|Go to article]] rect 59.916297095410584 545.9714222921732 119.91629709541058 565.9714222921732 [[SDHD|Go to article]] rect 104.24739103744628 665.6215889588489 279.0447532054153 685.6215889588489 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP111 Go to WikiPathways] rect 211.0000098931435 604.4416727600913 241.18347704022665 618.8126748922874 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 59.916297095410584 505.97142229217366 119.91629709541058 525.9714222921737 [[SDHB|Go to article]] rect 514.3572972065928 601.9596069186447 545.357297206591 616.3306090508408 [[Adenosine_diphosphate|Go to article]] rect 657.164857593634 533.0488049893422 699.7667815514899 547.4198071215384 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0000221 Go to HMDB] rect 367.5646397813722 170.6279919375157 401.1858608193602 190.6279919375157 [[Citrate_synthase|Go to article]] rect 495.1992009813314 192.59523809523807 547.6190476190477 212.59523809523807 [[Citric_acid|Go to article]] rect 646.7852384280694 592.8667479624589 675.3331083318716 607.2377500946551 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 815.2888118210254 429.63936221254664 854.2888118210254 444.0103643447428 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 863.8644520298315 454.6645422929097 923.8644520298315 474.6645422929097 [[IDH3A|Go to article]] rect 89.69578349531633 450.3661912945996 179.69578349531633 469.6161912945996 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP497 Go to WikiPathways] rect 720.2375300176794 697.0018753268641 780.2375300176794 717.0018753268641 [[Dihydrolipoamide_dehydrogenase|Go to article]] rect 550.9275545821426 115.03092323577357 705.238095238095 135.03092323577357 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP357 Go to WikiPathways] rect 817.7808628897307 536.5237764442508 854.2808628897307 550.8947764442507 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 720.2375300176792 657.3371936960817 780.2375300176792 677.3371936960817 [[OGDH|Go to article]] rect 103.0 148.0 254.0 167.25 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP534 Go to WikiPathways] rect 201.5903502425638 427.95739730273124 234.17243979480276 447.95739730273124 [[Fumarase|Go to article]] rect 237.33003246869183 478.2790921354108 298.74435972846663 498.2790921354108 [[Fumaric_acid|Go to HMDB]] rect 213.07607497243674 315.44272298924386 261.3745450030411 335.44272298924386 [[Malate_dehydrogenase_2|Go to article]] rect 513.8335230453816 676.8779746424451 593.8335230453816 700.2551020408163 [[Succinyl-CoA|Go to article]] rect 657.563025210084 511.72206302521005 689.3474977721728 526.0930630252101 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 604.787037037037 701.4694143691581 631.8207149757627 715.8404165013543 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 457.2720726749515 711.5176370342228 476.8267292420722 725.888639166419 [[Phosphate|Go to article]] rect 769.357891702148 313.27148714666976 811.199512328299 327.6424892788659 [[Water|Go to article]] rect 402.66542071695534 548.3634524421881 432.8488878640385 562.7344524421881 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 520.0799689230324 587.5886047864462 539.6346254901531 601.9596069186424 [[Phosphate|Go to article]] rect 454.8010990838291 536.5554610791713 514.8010990838291 556.5554610791713 [[SUCLA2|Go to article]] rect 454.8010990838291 516.5554610791712 514.8010990838291 536.5554610791712 [[SUCLG1|Go to article]] default [[#Interactive_pathway_map|Go to pathway article]] desc none </imagemap></div> <div style="text-align:left; background-color:transparent; color:white; line-height:110%;"> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.1834671470831px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:211.0000098931435px; top:618.183677024482px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.9999999999983px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:451.54940095851265px; top:725.259641298615px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:29.297px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:819.1964349793448px; top:515.561643190949px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:41.841620626151px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:571.2810609698606px; top:282.326162748253px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:33.7681761528873px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:350.5471779257774px; top:309.738513963747px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:82px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:277.2304299889747px; top:277.842906199475px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:863.8644520298315px; top:479.66454229291px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:70.9637798844278px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:315.5372607603804px; top:537.162326999765px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:32.9824561403508px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:635.9031232725265px; top:700.840416501354px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:76px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:653.938775510203px; top:269.24082996719px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:39.3831123868514px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:319.4107134124872px; top:411.851622955204px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:181px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:141.0px; top:124.074190177638px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:41.8532982134678px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:661.6074074840087px; top:426.763659180771px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:59.916297095410584px; top:490.971422292174px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:88px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:712.6652805322755px; top:389.520408163265px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:183px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:310.0px; top:92px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:31.2611679545706px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:612.9882600793883px; top:592.237750094656px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:279.39622110459595px; top:726.297707829018px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:47.2000923036619px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:636.0744175002592px; top:180.675862731503px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:35.0113378684808px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:287.9068504408506px; top:243.69018283712px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:71.0094500492967px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:322.0734715675278px; top:510.567280274845px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:70px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:241.35832414553488px; top:380.1871727164px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:279.39622110459595px; top:706.297707829018px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:720.2375300176792px; top:682.337193696082px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:74.0690423162581px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:281.0588518403018px; top:570.214458049474px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.1834671470831px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:402.66542071695596px; top:562.105454574384px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:863.8644520298315px; top:499.66454229291px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:59.916297095410584px; top:530.971422292173px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:46.2956622035883px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:797.5998960197005px; top:348.045370937004px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:28.2086167800452px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:431.49670017260775px; top:171.725649438501px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:29.7294003600621px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:220.204704152885px; top:338.176239522068px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:73.3148283021269px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:258.0px; top:207.5px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:84.9238578680197px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:689.7918950998334px; top:575.825930372149px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:44.2885215390222px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:664.2350006605998px; top:479.486479726442px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:59.916297095410584px; top:550.971422292173px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:174.797362167969px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:104.24739103744628px; top:670.621588958849px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.1834671470831px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:211.0000098931435px; top:603.812674892287px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:59.916297095410584px; top:510.971422292174px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.9999999999983px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:514.3572972065928px; top:601.330609050841px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:42.6019239578559px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:657.164857593634px; top:532.419807121538px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:33.621221037988px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:367.5646397813722px; top:175.627991937516px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:52.4198466377163px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:495.1992009813314px; top:197.595238095238px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:28.5478699038022px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:646.7852384280694px; top:592.237750094655px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:39px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:815.2888118210254px; top:429.010364344743px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:863.8644520298315px; top:459.66454229291px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:90px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:89.69578349531633px; top:454.6161912946px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:720.2375300176794px; top:702.001875326864px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:154.310540655952px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:550.9275545821426px; top:120.030923235774px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:36.5px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:817.7808628897307px; top:535.894776444251px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:60px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:720.2375300176792px; top:662.337193696082px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:151px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:103.0px; top:152.25px; background:transparent; border-top:3px green solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:32.582089552239px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:201.5903502425638px; top:432.957397302731px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:61.4143272597748px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:237.33003246869183px; top:483.279092135411px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:48.2984700306043px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:213.07607497243674px; top:320.442722989244px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:80px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:513.8335230453816px; top:685.255102040816px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:31.7844725620888px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:657.563025210084px; top:511.09306302521px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:27.0336779387258px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:604.787037037037px; top:700.840416501354px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:19.5546565671207px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:457.2720726749515px; top:710.888639166419px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:41.841620626151px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:769.357891702148px; top:312.642489278866px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:30.1834671470831px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:402.66542071695534px; top:547.734452442188px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:19.5546565671207px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:520.0799689230324px; top:586.959606918642px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:59.9999999999999px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:454.8010990838291px; top:541.555461079171px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:59.9999999999999px; height:0px; overflow:hidden; position:relative; left:454.8010990838291px; top:521.555461079171px; background:transparent; border-top:3px blue solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> <div style="position:absolute; left:0px; top:0px; line-height:110%; "><span style="background-color:transparent; ">[[</span><div style="display:block; width:67.0690423162581px; height:12px; overflow:hidden; position:relative; left:281.0588518403018px; top:553.214458049474px; background:transparent; border:4px black solid"></div><span style="background-color:transparent; ">]]</span></div> </div> <div style="visibility:hidden"><imagemap> Image:TCACycle_WP78.png|right|alt=TCACycle_WP78 rect 211.0000098931435 618.8126748922859 241.18347704022665 633.1836770244821 [[Guanosine_triphosphate|Go to article]] rect 451.54940095851265 725.8886391664189 482.54940095851094 740.2596412986151 [[Guanosine_diphosphate|Go to article]] rect 819.1964349793448 516.1906431909488 848.4934349793448 530.5616431909488 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 571.2810609698606 282.95516061605696 613.1226815960116 297.3261627482531 [[Water|Go to article]] rect 350.5471779257774 310.2097783315633 384.31535407866477 324.73851396374727 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 277.2304299889747 272.8429061994748 359.2304299889747 292.8429061994748 [[Oxaloacetic_acid|Go to article]] rect 863.8644520298315 474.6645422929096 923.8644520298315 494.6645422929096 [[IDH3B|Go to article]] rect 315.5372607603804 537.6335913675812 386.50104064480814 552.1623269997651 [[Coenzyme_Q10|Go to article]] rect 635.9031232725265 701.4694143691581 668.8855794128773 715.8404165013543 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 653.938775510203 264.2408299671899 729.938775510203 284.2408299671899 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0000072 Go to HMDB] rect 319.4107134124872 412.3228873230199 358.7938257993386 426.8516229552039 [[Water|Go to article]] rect 141.0 113.0 322.0 139.07419017763834 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP143 Go to WikiPathways] rect 661.6074074840087 427.39265704857524 703.4607056974766 441.7636591807714 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide_phosphate|Go to article]] rect 59.916297095410584 485.97142229217417 119.91629709541058 505.97142229217417 [[SDHA|Go to article]] rect 712.6652805322755 384.52040816326536 800.6652805322755 404.52040816326536 [[Isocitric_acid|Go to article]] rect 310.0 87.0 493.0 107.0 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP1847 Go to WikiPathways] rect 612.9882600793883 592.8667479624603 644.2494280339589 607.2377500946565 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 279.39622110459595 721.2977078290185 339.39622110459595 741.2977078290185 [[SUCLG2|Go to article]] rect 636.0744175002592 175.67586273150258 683.2745098039211 195.67586273150258 [[ACO2|Go to article]] rect 287.9068504408506 244.16144720493605 322.9181883093314 258.69018283712 [[Water|Go to article]] rect 322.0734715675278 511.0385446426611 393.08292161682454 525.5672802748451 [[Ubiquinol|Go to article]] rect 241.35832414553488 375.18717271640037 311.3583241455349 395.18717271640037 [[Malic_acid|Go to article]] rect 279.39622110459595 701.2977078290185 339.39622110459595 721.2977078290185 [[SUCLG1|Go to article]] rect 720.2375300176792 677.3371936960817 780.2375300176792 697.3371936960817 [[DLST|Go to article]] rect 281.0588518403018 565.2144580494743 355.12789415655993 585.2144580494743 [[Succinic_acid|Go to article]] rect 402.66542071695596 562.7344524421878 432.8488878640391 577.105454574384 [[Adenosine_triphosphate|Go to article]] rect 863.8644520298315 494.66454229290963 923.8644520298315 514.6645422929096 [[IDH3G|Go to article]] rect 59.916297095410584 525.9714222921732 119.91629709541058 545.9714222921732 [[Succinate_dehydrogenase_complex_subunit_C|Go to article]] rect 797.5998960197005 343.0453709370043 843.8955582232888 363.0453709370043 [[ACO2|Go to article]] rect 431.49670017260775 172.6448878058686 459.705316952653 186.72564943850062 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 220.204704152885 338.64750388988443 249.93410451294707 353.1762395220684 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 258.0 202.5 331.3148283021269 222.5 [[Acetyl-CoA|Go to article]] rect 689.7918950998334 570.8259303721491 774.7157529678531 590.8259303721491 [[Alpha-Ketoglutaric_acid|Go to article]] rect 664.2350006605998 474.4864797264417 708.523522199622 494.4864797264417 [[IDH2|Go to article]] rect 59.916297095410584 545.9714222921732 119.91629709541058 565.9714222921732 [[SDHD|Go to article]] rect 104.24739103744628 665.6215889588489 279.0447532054153 685.6215889588489 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP111 Go to WikiPathways] rect 211.0000098931435 604.4416727600913 241.18347704022665 618.8126748922874 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 59.916297095410584 505.97142229217366 119.91629709541058 525.9714222921737 [[SDHB|Go to article]] rect 514.3572972065928 601.9596069186447 545.357297206591 616.3306090508408 [[Adenosine_diphosphate|Go to article]] rect 657.164857593634 533.0488049893422 699.7667815514899 547.4198071215384 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0000221 Go to HMDB] rect 367.5646397813722 170.6279919375157 401.1858608193602 190.6279919375157 [[Citrate_synthase|Go to article]] rect 495.1992009813314 192.59523809523807 547.6190476190477 212.59523809523807 [[Citric_acid|Go to article]] rect 646.7852384280694 592.8667479624589 675.3331083318716 607.2377500946551 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 815.2888118210254 429.63936221254664 854.2888118210254 444.0103643447428 [[Nicotinamide_adenine_dinucleotide|Go to article]] rect 863.8644520298315 454.6645422929097 923.8644520298315 474.6645422929097 [[IDH3A|Go to article]] rect 89.69578349531633 450.3661912945996 179.69578349531633 469.6161912945996 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP497 Go to WikiPathways] rect 720.2375300176794 697.0018753268641 780.2375300176794 717.0018753268641 [[Dihydrolipoamide_dehydrogenase|Go to article]] rect 550.9275545821426 115.03092323577357 705.238095238095 135.03092323577357 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP357 Go to WikiPathways] rect 817.7808628897307 536.5237764442508 854.2808628897307 550.8947764442507 [http://www.hmdb.ca/metabolites/HMDB0001487 Go to HMDB] rect 720.2375300176792 657.3371936960817 780.2375300176792 677.3371936960817 [[OGDH|Go to article]] rect 103.0 148.0 254.0 167.25 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP534 Go to WikiPathways] rect 201.5903502425638 427.95739730273124 234.17243979480276 447.95739730273124 [[Fumarase|Go to article]] rect 237.33003246869183 478.2790921354108 298.74435972846663 498.2790921354108 [[Fumaric_acid|Go to HMDB]] rect 213.07607497243674 315.44272298924386 261.3745450030411 335.44272298924386 [[Malate_dehydrogenase_2|Go to article]] rect 513.8335230453816 676.8779746424451 593.8335230453816 700.2551020408163 [[Succinyl-CoA|Go to article]] rect 657.563025210084 511.72206302521005 689.3474977721728 526.0930630252101 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 604.787037037037 701.4694143691581 631.8207149757627 715.8404165013543 [[Carbon_dioxide|Go to article]] rect 457.2720726749515 711.5176370342228 476.8267292420722 725.888639166419 [[Phosphate|Go to article]] rect 769.357891702148 313.27148714666976 811.199512328299 327.6424892788659 [[Water|Go to article]] rect 402.66542071695534 548.3634524421881 432.8488878640385 562.7344524421881 [[Coenzyme_A|Go to article]] rect 520.0799689230324 587.5886047864462 539.6346254901531 601.9596069186424 [[Phosphate|Go to article]] rect 454.8010990838291 536.5554610791713 514.8010990838291 556.5554610791713 [[SUCLA2|Go to article]] rect 454.8010990838291 516.5554610791712 514.8010990838291 536.5554610791712 [[SUCLG1|Go to article]] default [[#Interactive_pathway_map|Go to pathway article]] desc none </imagemap></div> </div> <div class="thumbcaption"></div> </div></div>|alt=TCACycle_WP78 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP78 edit]]]</div></div> </div> <div class="thumbcaption"><div class="magnify"> </div>TCACycle_WP78 [http://www.wikipathways.org/index.php/Pathway:WP78 edit] </div> </div> </div><div class="reflist "></div> </div> === TCA циклінің редукциялық тармағы === Сукцинат SDH кері белсенділігі арқылы балама түрде түзілуі мүмкін. Анаэробты жағдайда кейбір бактериялар, мысалы, ''A. succinogenes'', ''A.'' succiniciproducens және ''M.'' succiniciproducens, TCA циклін кері бағытта жүргізеді және оксалоацетат, [[Алма қышқылы|малат]] және фумарат аралық өнімдері арқылы глюкозаны сукцинацияға айналдырады. <ref name="Cheng2013rev">{{Cite journal|last1=Cheng|first1=Ke-Ke|last2=Wang|first2=Gen-Yu|last3=Zeng|first3=Jing|last4=Zhang|first4=Jian-An|date=2013-04-18|title=Improved Succinate Production by Metabolic Engineering|journal=BioMed Research International|volume=2013|pages=538790|doi=10.1155/2013/538790|pmc=3652112|pmid=23691505}}</ref> Бұл жол метаболикалық инженерияда адам қолдануы үшін сукцинат түзу үшін пайдаланылады. <ref name="Cheng2013rev" /> Сонымен қатар, қантты ашыту кезінде пайда болатын янтарь қышқылы ашытылған спирттерге тұздылық, ащылық және қышқылдықтың үйлесімін береді. Фумаратты жинақтау SDH кері белсенділігін тудыруы мүмкін, осылайша сукцинат генерациясын арттырады. Патологиялық және физиологиялық жағдайларда малат-аспартат шаттл немесе пуринді нуклеотидтер митохондриялық фумаратты көбейте алады, ол кейіннен сукцинатқа оңай айналады. <ref name="Haas2016rev">{{Cite journal|last1=Haas|first1=Robert|last2=Cucchi|first2=Danilo|last3=Smith|first3=Joanne|last4=Pucino|first4=Valentina|title=Intermediates of Metabolism: From Bystanders to Signalling Molecules|journal=Trends in Biochemical Sciences|volume=41|issue=5|pages=460–471|doi=10.1016/j.tibs.2016.02.003|pmid=26935843}}</ref> === Глиоксилат циклі === Сукцинат сонымен қатар екі көміртекті ацетил бірлігін төрт көміртекті сукцинатқа түрлендіретін глиоксилат циклінің өнімі. Глиоксилат циклін көптеген бактериялар, өсімдіктер мен саңырауқұлақтар пайдаланады және бұл организмдерге ацетат немесе ацетил КоА түзетін қосылыстарда өмір сүруге мүмкіндік береді. Бұл жол изоцитратты сукцинат пен глиоксилатқа бөлетін изоцитрат - лиаза ферменті арқылы TCA циклінің декарбоксилдену кезеңдерін болдырмайды. Жасалған сукцинат содан кейін энергия өндіру немесе биосинтез үшін қол жетімді. : 17.4-бөлім  === GABA шунты === Сукцинат гамма-аминобутир қышқылының (GABA) TCA цикліне қайта кіру нүктесі, ол GABA синтездейтін және қайта өңдейтін жабық цикл. GABA шунты альфа-кетоглутаратты сукцинатқа түрлендірудің балама жолы ретінде қызмет етеді, TCA циклінің аралық сукцинил-КоА-сын айналып өтіп, оның орнына аралық GABA өндіреді. Альфа-кетоглутараттың трансаминденуі және кейіннен декарбоксилденуі ГАМҚ түзілуіне әкеледі. Содан кейін ГАМҚ метаболизденеді ГАМҚ трансаминаза арқылы сукцинді жартылай альдегидке дейін. Соңында сукцинді жартылай альдегид сукцинді жартылай альдегид дегидрогеназа (SSADH) арқылы тотығады, сукцинат түзеді, TCA цикліне қайта кіреді және циклды жабады. GABA шунты үшін қажетті ферменттер нейрондарда, глиальды жасушаларда, макрофагтарда және ұйқы безі жасушаларында экспрессияланады. <ref name="BasicNeurochemTextChapter" /> [[Сурет:Integrated_Diagram_of_Succinate_Biofunctionality_.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/7/79/Integrated_Diagram_of_Succinate_Biofunctionality_.png/540px-Integrated_Diagram_of_Succinate_Biofunctionality_.png|нобай|540x540 нүкте| Сукцинаттың биологиялық рөлі. Митохондриялардың ішінде сукцинат көптеген метаболикалық жолдарда аралық зат ретінде қызмет етеді және ROS генерациясына ықпал етеді. Митохондриядан тыс сукцинат жасушаішілік және жасушадан тыс сигналдық молекула ретінде қызмет етеді. OOA=оксалоацетат; a-KG=альфа кетоглутарат; GLUT = глутамат; ГАМҚ = гамма-аминобутир қышқылы; SSA = Сукцинді жартылай альдегид ; PHD= пролилгидроксилаза; HIF-1a=гипоксияның индукциялық факторы 1a; TET= Он-он бір транслокациялық ферменттер; JMJD3 = гистон деметилаза Джумонжи D3]] == Жасушалық зат алмасу == === Метаболикалық аралық === Сукцинат [[Митохондрия|митохондрияда]] өндіріледі және шоғырланады және оның негізгі биологиялық қызметі метаболикалық аралық зат.<ref name="Tretter2016rev" /> : 17.1-бөлім Көмірсулардың, аминқышқылдарының, май қышқылдарының, холестериннің және гемнің метаболизмін қоса алғанда, TCA циклімен өзара байланысты барлық метаболикалық жолдар сукцинаттың уақытша түзілуіне сүйенеді.<ref name="Tretter2016rev" /> Аралық өнім сукцинаттың таза өндірісін қозғауға қабілетті TCA циклінің немесе глиоксилат циклінің редукциялық тармағын қоса алғанда, көптеген жолдар арқылы биосинтетикалық процестерге қол жетімді болады.<ref name="Cheng2013rev">{{Cite journal|date=2013-04-18|title=Improved Succinate Production by Metabolic Engineering}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFChengWangZengZhang2013">Cheng, Ke-Ke; Wang, Gen-Yu; Zeng, Jing; Zhang, Jian-An (2013-04-18). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3652112 "Improved Succinate Production by Metabolic Engineering"]. ''BioMed Research International''. '''2013''': 538790. [[Doi (идентификатор)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1155/2013/538790|10.1155/2013/538790]]</span>. [[ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/2314-6133 2314-6133]. [[PMC (идентификатор)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3652112 3652112]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23691505 23691505].</cite></ref> Кеміргіштерде митохондриялық концентрациялар шамамен ~0,5 мМ<ref name="Tretter2016rev">{{Cite journal|date=2016-08-01|title=Succinate, an intermediate in metabolism, signal transduction, ROS, hypoxia, and tumorigenesis}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFTretterPatocsChinopoulos2016">Tretter, Laszlo; Patocs, Attila; Chinopoulos, Christos (2016-08-01). [[doi:10.1016/j.bbabio.2016.03.012|"Succinate, an intermediate in metabolism, signal transduction, ROS, hypoxia, and tumorigenesis"]]. ''Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - Bioenergetics''. EBEC 2016: 19th European Bioenergetics Conference. '''1857''' (8): 1086–1101. [[Doi (идентификатор)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1016/j.bbabio.2016.03.012|10.1016/j.bbabio.2016.03.012]]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26971832 26971832].</cite></ref>, ал плазмадағы концентрация небәрі 2–20 мкм құрайды.<ref name="Ariza2012rev">{{Cite journal|date=2012-01-01|title=The succinate receptor as a novel therapeutic target for oxidative and metabolic stress-related conditions}}</ref> === ROS өндірісі === Сукцинатты фумаратқа айналдыратын сукцинатдегидрогеназаның (SDH) белсенділігі электронды тасымалдау тізбегіндегі электронды ағынды бағыттау арқылы митохондриялық реактивті оттегі түрлерін (ROS) өндіруге қатысады. Сукцинаттың жинақталуы жағдайында сукцинаттың SDH арқылы жылдам тотығуы кері электрондардың тасымалдануын (RET) қозғай алады. Егер митохондриялық III тыныс алу кешені сукцинат тотығуымен қамтамасыз етілген артық электрондарды орналастыра алмаса, ол электрондарды электронды тасымалдау тізбегі бойымен кері ағуға мәжбүр етеді. Митохондриялық респираторлық кешен 1 -дегі RET, әдетте электронды тасымалдау тізбегіндегі SDH-дан бұрын болатын кешен, ROS өндірісіне әкеледі және тотықтырғыш микроорта жасайды.<ref name="Pell2016rev" /> == Қосымша биологиялық функциялар == Метаболикалық рөлдерден басқа, сукцинат жасушаішілік және жасушадан тыс сигналдық молекула ретінде қызмет етеді. Митохондриядан тыс сукцинат 2-оксоглютератқа тәуелді диоксигеназалар тобын тежеу арқылы эпигенетикалық ландшафтты өзгертеді. <ref name="Haas2016rev" /> Балама, сукцинат жасушадан тыс ортаға және мақсатты рецепторлармен танылатын қан ағымына шығарылуы мүмкін. Жалпы, митохондриялардан ағып кету сукцинаттың артық өндірілуін немесе аз тұтынуын талап етеді және SDH белсенділігінің төмендеуіне, кері немесе мүлдем болмауына немесе метаболикалық күйдегі балама өзгерістерге байланысты болады. SDH мутациялары, [[гипоксия]] немесе энергетикалық теңгерімсіздік TCA циклі арқылы ағынның өзгеруімен және сукцинаттың жинақталуымен байланысты.<ref name="Tretter2016rev" /> <ref name="Haas2016rev" /> Митохондриядан шыққаннан кейін сукцинат метаболикалық күйдің сигналы ретінде қызмет етеді, көрші жасушаларға бастапқы жасуша популяциясының метаболикалық белсенділігі туралы хабарлайды.<ref name="Haas2016rev" /> Осылайша, сукцинат TCA циклінің дисфункциясын немесе метаболикалық өзгерістерді жасуша арасындағы байланысқа және тотығу стрессіне байланысты жауаптарға байланыстырады. === Тасымалдаушылар === Сукцинат митохондриялық және плазмалық мембрана арқылы қозғалу үшін арнайы тасымалдаушыларды қажет етеді. Сукцинат митохондриялық матрицадан шығып, дикарбоксилат тасымалдаушылары, ең алдымен, SLC25A10, сукцинат-фумарат/малат тасымалдаушысы арқылы ішкі митохондриялық мембрана арқылы өтеді.<ref name="Fonseca2016rev">{{Cite journal|title=GPR91: expanding the frontiers of Krebs cycle intermediates}}</ref> Митохондриялық экспорттың екінші сатысында сукцинат 1,5 кДа-дан аз молекулалардың диффузиясын жеңілдететін пориндер, спецификалық емес ақуыз арналары арқылы сыртқы митохондриялық мембрананы оңай кесіп өтеді. <ref name="Fonseca2016rev" /> Плазмалық мембрана арқылы тасымалдау тінге тән болуы мүмкін. Негізгі кандидатты тасымалдаушы - INDY (мен әлі өлген жоқпын), натрийге тәуелсіз анион алмастырғыш, ол дикарбоксилат пен цитратты қанға қосады. <ref name="Fonseca2016rev" /> [[Сурет:Snake_diagram_of_GPR91.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9f/Snake_diagram_of_GPR91.png/546px-Snake_diagram_of_GPR91.png|нобай|546x546 нүкте| GPR91 аминқышқылдарының реттілігі. Сукцинат GPR91, 7-трансмембраналық G-белокпен байланысқан рецептормен байланысады, әртүрлі жасуша түрлерінде орналасқан. Қызыл аминқышқылдары сукцинатты байланыстыруға қатысатындарды білдіреді. Барлық қалған аминқышқылдары химиялық қасиеттеріне қарай боялады (сұр=полярлы емес, көгілдір=теріс заряд, қою көк = оң заряд, жасыл=ароматты, қою күлгін=полярлы және зарядсыз, қызғылт сары/ашық күлгін = ерекше жағдайлар).]] === Жасушадан тыс сигнализация === Жасушадан тыс сукцинат қан жасушалары, май тіндері, иммундық жасушалар, бауыр, жүрек, тор қабық және ең алдымен бүйрек сияқты әртүрлі тіндерге бағытталған гормон тәрізді функциясы бар сигналдық молекула ретінде әрекет ете алады.<ref name="Fonseca2016rev">{{Cite journal|date=2016-01-01|title=GPR91: expanding the frontiers of Krebs cycle intermediates}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFde_Castro_FonsecaAguiarda_Rocha_FrancoGingold2016">de Castro Fonseca, Matheus; Aguiar, Carla J.; da Rocha Franco, Joao Antônio; Gingold, Rafael N.; Leite, M. Fatima (2016-01-01). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4709936 "GPR91: expanding the frontiers of Krebs cycle intermediates"]. ''Cell Communication and Signaling''. '''14''': 3. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1186/s12964-016-0126-1|10.1186/s12964-016-0126-1]]. [[PMC (идентификатор)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4709936 4709936]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26759054 26759054].</cite></ref> G-белокпен байланысқан рецептор, GPR91, сонымен қатар SUCNR1 ретінде белгілі, жасушадан тыс сукцинат детекторы ретінде қызмет етеді.<ref name="Gilissen2016rev">{{Cite journal|date=2016-03-01|title=Insight into SUCNR1 (GPR91) structure and function|url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/194560}}</ref> Арг<sup>99</sup>, His<sup>103</sup>, Arg<sup>252</sup> және Arg<sup>281</sup> рецептордың ортасына жақын жерде сукцинат үшін оң зарядталған байланыстыру орнын жасайды.<ref name="Gilissen2016rev" /> GPR91 лигандының ерекшелігі 800 фармакологиялық белсенді қосылыстар мен 200 карбон қышқылы мен сукцинат тәрізді қосылыстардың көмегімен қатаң сыналған, олардың барлығы айтарлықтай төмен байланысу жақындығын көрсетті. <ref name="Gilissen2016rev" /> Жалпы, сукцинат-GPR91 үшін EC50 20–50 uM диапазонында.<ref name="Fonseca2016rev" /> Жасуша түріне байланысты GPR91 бірнеше G протеиндерімен, соның ішінде GmwAhUs, GmwAhci және GmwAhkq, өзара әрекеттесе алады және көптеген сигнал беру нәтижелерін береді. <ref name="Fonseca2016rev" /> ==== Адипоциттерге әсері ==== Адипоциттерде сукцинатпен белсендірілген GPR91 сигналдық каскады липолизді тежейді. ==== Бауыр мен көз торына әсері ==== Сукцинат сигналы жиі гипоксиялық жағдайларға жауап ретінде пайда болады. Бауырда сукцинат аноксидті [[Гепатоцит|гепатоциттер]] шығаратын паракриндік сигнал ретінде қызмет етеді және GPR91 арқылы жұлдызды жасушаларды нысанаға алады.<ref name="Fonseca2016rev"/> Бұл жұлдызша жасушаларының белсендірілуіне және фиброгенезге әкеледі. Осылайша, сукцинат бауыр [[Гомеостаз|гомеостазында]] рөл атқарады деп саналады. Тор қабықта сукцинат ишемиялық жағдайларға жауап ретінде ретинальды ганглион жасушаларында жиналады. Автокриндік сукцинат сигналы ретинальды неоваскуляризацияға ықпал етеді, эндотелий өсу факторы (VEGF) сияқты ангиогендік факторлардың белсендірілуін тудырады.<ref name="Fonseca2016rev" /> <ref name="Gilissen2016rev">{{Cite journal|date=2016-03-01|title=Insight into SUCNR1 (GPR91) structure and function|url=http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/194560}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGilissenJouretPirotteHanson2016">Gilissen, Julie; Jouret, François; Pirotte, Bernard; Hanson, Julien (2016-03-01). [http://orbi.ulg.ac.be/handle/2268/194560 "Insight into SUCNR1 (GPR91) structure and function"]. ''Pharmacology & Therapeutics''. '''159''': 56–65. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1016/j.pharmthera.2016.01.008|10.1016/j.pharmthera.2016.01.008]]. [[Hdl (идентификатор)|hdl]]:[//hdl.handle.net/2268%2F194560 2268/194560]. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26808164 26808164].</cite></ref> ==== Жүрекке әсері ==== Жасушадан тыс сукцинат GPR91 белсендіру арқылы [[Жүрек бұлшықеті|кардиомиоциттердің]] өміршеңдігін реттейді; Сукцинаттың ұзақ мерзімді экспозициясы кардиомиоциттердің патологиялық [[Гипертрофия|гипертрофиясына]] әкеледі.<ref name="Fonseca2016rev"/> GPR91 стимуляциясы жүректегі кем дегенде екі сигналдық жолды іске қосады: гипертрофиялық ген экспрессиясын белсендіретін MEK1/ 2 және ERK1/2 жолы және Ca<sup>2+</sup> сіңіру мен таралу үлгісін өзгертетін және CaM -ге тәуелді гипертрофиялық генді қоздыратын фосфолипаза С жолы. белсендіру. <ref name="Fonseca2016rev" /> ==== Иммундық жасушаларға әсері ==== SUCNR1 жоғары дәрежеде жетілмеген дендритті жасушаларда көрінеді, онда сукцинаттың байланысуы [[Хемотаксис|хемотаксисті]] ынталандырады.<ref name="Gilissen2016rev"/> Сонымен қатар, SUCNR1 TNF альфа және интерлейкин-1бета сияқты қабынуға қарсы цитокиндердің өндірісін арттыру үшін ақылы рецепторлармен синергетика жасайды.<ref name="Mills2014rev">{{Cite journal|title=Succinate: a metabolic signal in inflammation|date=May 2014}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFMillsO'Neill2014">Mills, Evanna; O'Neill, Luke A.J. (May 2014). "Succinate: a metabolic signal in inflammation". ''Trends in Cell Biology''. '''24''' (5): 313–320. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1016/j.tcb.2013.11.008|10.1016/j.tcb.2013.11.008]]. [[Hdl (идентификатор)|hdl]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//hdl.handle.net/2262%2F67833 2262/67833]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24361092 24361092].</cite></ref> <ref name="Gilissen2016rev" /> Сукцинат антигенді ұсынатын жасушалардың белсенділігін қоздыру арқылы [[Бейімделген иммунды жүйе|адаптивті иммунитетті]] күшейте алады, бұл өз кезегінде Т-жасушаларын белсендіреді.<ref name="Mills2014rev" /> ==== Тромбоциттерге әсері ==== SUCNR1 – [[Тромбоцит|тромбоциттер агрегациясындағы]] сукцинат сигналының рөлі талқыланса да, P2Y деңгейіне ұқсас деңгейде болатын адам тромбоциттеріндегі ең жоғары экспрессивті G ақуызымен байланысқан рецепторлардың бірі. Көптеген зерттеулер сукцинатпен индукцияланған агрегацияны көрсетті, бірақ әсердің индивид аралық жоғары өзгергіштігі бар.<ref name="Ariza2012rev">{{Cite journal|date=2012-01-01|title=The succinate receptor as a novel therapeutic target for oxidative and metabolic stress-related conditions}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFArizaDeenRobben2012">Ariza, Ana Carolina; Deen, Peter M. T.; Robben, Joris Hubertus (2012-01-01). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3355999 "The succinate receptor as a novel therapeutic target for oxidative and metabolic stress-related conditions"]. ''Frontiers in Endocrinology''. '''3''': 22. [[Doi (идентификатор)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3389/fendo.2012.00022|10.3389/fendo.2012.00022]]</span>. [[PMC (идентификатор)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3355999 3355999]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22649411 22649411].</cite></ref> ==== Бүйректерге әсері ==== Сукцинат GPR91 арқылы макула денса және юкстагломерулярлық аппарат жасушаларында рениннің бөлінуін ынталандыру арқылы қан қысымының модуляторы ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal|title=Metabolic control of renin secretion}}</ref> Жүрек-тамыр және гипертония қаупін азайту үшін сукцинатқа бағытталған терапия қазіргі уақытта зерттелуде.<ref name="Ariza2012rev"/> === Жасуша ішілік сигнализация === [[Сурет:Enzymatic_inhibition_by_succinate_accumulation.png|link=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ef/Enzymatic_inhibition_by_succinate_accumulation.png/544px-Enzymatic_inhibition_by_succinate_accumulation.png|нобай|544x544 нүкте| Жиналған сукцинат диоксигеназаларды, мысалы, гистон және ДНҚ деметилазалары немесе пролил гидроксилазаларын бәсекелес тежеу арқылы тежейді. Осылайша, сукцинат эпигендік ландшафтты өзгертеді және ген экспрессиясын реттейді.]] Фумараттың немесе сукцинаттың жинақталуы бәсекелес тежелу арқылы 2-оксоглутаратқа тәуелді диоксигеназалардың, соның ішінде гистон мен ДНҚ деметилазаларының, пролил гидроксилазаларының және коллаген пролил-4-гидроксилазаларының белсенділігін төмендетеді.<ref>{{Cite journal|date=2012-06-15|title=Inhibition of α-KG-dependent histone and DNA demethylases by fumarate and succinate that are accumulated in mutations of FH and SDH tumor suppressors}}</ref> 2-оксоглютаратқа тәуелді диоксигеназалар гидроксилдену, десатурация және сақина тұйықталуын катализдеу үшін темір кофакторын қажет етеді.<ref name="Hewitson2005rev">{{Cite journal|date=2005-04-15|title=Oxidation by 2-oxoglutarate oxygenases: non-haem iron systems in catalysis and signalling}}</ref> Субстраттың тотығуымен бір мезгілде олар альфа-кетоглутарат деп те аталатын 2-оксоглутаратты сукцинатқа және СО<sub>2</sub> ге айналдырады. 2-оксоглютаратқа тәуелді диоксигеназалар субстраттарды ретті, ретті түрде байланыстырады.<ref name="Hewitson2005rev" /> Біріншіден, 2-оксоглютарат ферменттік орталықта бар сақталған 2-гистидинил-1-аспартил/глутамил триада қалдығымен байланысқан Fe(II) ионымен координатады. Кейіннен біріншілік субстрат байланыстырушы қалтаға түседі және ең соңында диоттегі фермент-субстрат кешенімен байланысады. Содан кейін тотығу декарбоксилдену байланыстырылған бастапқы субстратты тотықтыруға қызмет ететін сукцинатпен үйлестірілген феррил аралық өнімін тудырады.<ref name="Hewitson2005rev" /> Сукцинат 2-оксоглутараттың байланысуына тыйым салып, алдымен Fe(II) орталығына қосылу арқылы ферментативті процеске кедергі келтіруі мүмкін. Осылайша, ферментативті тежелу арқылы сукцинат жүктемесінің жоғарылауы транскрипция факторының белсенділігінің өзгеруіне және гистон мен ДНҚ метилденуіндегі геномдық өзгерістерге әкелуі мүмкін. ==== Эпигенетикалық әсерлер ==== Сукцинат пен фумарат 5-метилцитозин ДНҚ-ны өзгертетін ферменттердің TET (он-он бір транслокация) тобын және құрамында JmjC домені бар гистон-лизин-деметилазаны (KDM) тежейді.<ref name="Yang2013comment">{{Cite journal|title=Succinate: A New Epigenetic Hacker|date=10 June 2013}}</ref> Сукцинаттың патологиялық жоғарылауы гиперметиляцияға, эпигенетикалық үнсіздікке және нейроэндокринді дифференциацияның өзгеруіне әкеледі, бұл қатерлі ісік пайда болуы мүмкін.<ref name="Yang2013comment" /> <ref name="Yang2013rev">{{Cite journal|date=2013-09-03|title=Oncometabolites: linking altered metabolism with cancer}}</ref> ==== Гендік реттеу ==== Пролил гидроксилазаларының (PHDs) сукцинатты тежелуі транскрипция факторының гипоксия индукциялық факторын (HIF) 1α тұрақтандырады.<ref name="Tretter2016rev"/> <ref name="Haas2016rev">{{Cite journal|title=Intermediates of Metabolism: From Bystanders to Signalling Molecules|url=http://qmro.qmul.ac.uk/xmlui/handle/123456789/18257}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHaasCucchiSmithPucino2016">Haas, Robert; Cucchi, Danilo; Smith, Joanne; Pucino, Valentina; Macdougall, Claire Elizabeth; Mauro, Claudio (2016). [http://qmro.qmul.ac.uk/xmlui/handle/123456789/18257 "Intermediates of Metabolism: From Bystanders to Signalling Molecules"]. ''Trends in Biochemical Sciences''. '''41''' (5): 460–471. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1016/j.tibs.2016.02.003|10.1016/j.tibs.2016.02.003]]. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26935843 26935843].</cite></ref> <ref name="Koivunen2007rev">{{Cite journal|title=Inhibition of hypoxia-inducible factor (HIF) hydroxylases by citric acid cycle intermediates: possible links between cell metabolism and stabilization of HIF.|date=16 February 2007}}</ref> PHD пролинді тотығу декарбоксилдейтін 2-оксиглутараттан сукцинатқа және СО <sub>2</sub> -ге параллель гидроксилдейді. Адамдарда үш HIF пролил 4-гидроксилаза HIF тұрақтылығын реттейді.<ref name="Koivunen2007rev" /> HIF1α-дағы екі пролил қалдығының гидроксилденуі убиквитинді байланыстыруды жеңілдетеді, осылайша оны убиквитин/протеазома жолы арқылы протеолитикалық деструкция үшін белгілейді. PHD молекулалық оттегіге абсолютті қажеттілік болғандықтан, бұл процесс HIF1α жойылуына мүмкіндік беретін гипоксия кезінде басылады. Сукцинаттың жоғары концентрациясы гипоксия жағдайын PHD басу арқылы имитациялайды,<ref name="Yang2013rev">{{Cite journal|date=2013-09-03|title=Oncometabolites: linking altered metabolism with cancer}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYangSogaPollard2013">Yang, Ming; Soga, Tomoyoshi; Pollard, Patrick J. (2013-09-03). [//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3754247 "Oncometabolites: linking altered metabolism with cancer"]. ''The Journal of Clinical Investigation''. '''123''' (9): 3652–8. [[Doi (идентификатор)|doi]]:[[doi:10.1172/JCI67228|10.1172/JCI67228]]. [[ISSN]]&nbsp;[//www.worldcat.org/issn/0021-9738 0021-9738]. [[PMC (идентификатор)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3754247 3754247]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23999438 23999438].</cite></ref> сондықтан HIF1α тұрақтандырады және қалыпты оттегі жағдайында да HIF1-тәуелді гендердің транскрипциясын индукциялайды. HIF1 60-тан астам гендердің, соның ішінде васкуляризацияға және ангиогенезге, энергия [[Зат алмасу|алмасуына]], жасушалардың өмір сүруіне және ісіктердің инвазиясына қатысатын гендердің транскрипциясын индукциялайтыны белгілі.<ref name="Tretter2016rev" /> <ref name="Koivunen2007rev" /> == Адам денсаулығындағы рөлі == === Қабыну === Сукцинатты қамтитын метаболикалық сигнал туа біткен иммундық жасушаларда HIF1-альфа немесе GPR91 сигналын тұрақтандыру арқылы [[Ісіну|қабынуға]] қатысуы мүмкін. Осы механизмдер арқылы сукцинаттың жинақталуы қабыну цитокиндерінің өндірісін реттейтіні көрсетілген.<ref name="Mills2014rev"/> Дендритті жасушалар үшін сукцинат химиатрактант ретінде қызмет етеді және рецепторлық ынталандырылған цитокиндердің өндірісі арқылы олардың антигенді ұсыну функциясын арттырады.<ref name="Gilissen2016rev"/> Қабыну [[Макрофаг|макрофагтарында]] сукцинат-индукцияланған HIF1 тұрақтылығы HIF1-тәуелді гендердің, соның ішінде қабынуға қарсы цитокин интерлейкин-1β транскрипциясының жоғарылауына әкеледі.<ref>{{Cite journal|title=Succinate is a danger signal that induces IL-1β via HIF-1α}}</ref> Ісік некрозының факторы немесе интерлейкин 6 сияқты белсендірілген макрофагтар өндіретін басқа қабыну цитокиндері сукцинат пен HIF1 тікелей әсер етпейді.<ref name="Mills2014rev" /> Сукцинаттың иммундық жасушаларда жиналу механизмі толық түсінілмеген.<ref name="Mills2014rev" /> Тол тәрізді рецепторлар арқылы қабыну макрофагтарын белсендіру гликолизге қарай метаболикалық ығысуды тудырады.<ref>{{Cite journal|title=Metabolic reprogramming in macrophages and dendritic cells in innate immunity}}</ref> Осы жағдайларда TCA циклінің жалпы төмендеуіне қарамастан, сукцинат концентрациясы жоғарылайды. Дегенмен, макрофагтарды белсендіруге қатысатын липополисахаридтер [[Глутамин қышқылы|глутамин]] мен ГАМҚ тасымалдаушыларын арттырады.<ref name="Mills2014rev" /> Осылайша, сукцинат альфа-кетоглутарат немесе GABA шунты арқылы күшейтілген глутамин метаболизмінен өндірілуі мүмкін.  === Ісіктердің пайда болуы === Сукцинат үш [[Канцерогенез|онкометаболиттің]] бірі болып табылады, метаболикалық аралық өнімдердің жинақталуы ісік пайда болуына әсер ететін метаболикалық және метаболикалық емес дисрегуляцияны тудырады.<ref name="Yang2013rev"/> <ref name="Sciacovelli2017rev">{{Cite journal|date=2017-03-06|title=Oncometabolites: Unconventional triggers of oncogenic signalling cascades}}</ref> Тұқым қуалайтын [[параганглиома]] мен [[Феохромоцитома|феохромоцитомада]] жиі кездесетін сукцинатдегидрогеназаны кодтайтын гендердегі функцияның бұзылуы мутациялары сукцинаттың патологиялық жоғарылауын тудырады.<ref name="Bardella2011rev">{{Cite journal|date=2011-11-01|title=SDH mutations in cancer}}</ref> Сондай-ақ SDH мутациялары асқазан ішек жолдарының стромальды ісіктерінде, бүйрек ісіктерінде, қалқанша безінің ісіктерінде, тестикулярлық семиномаларда және [[Нейробластома|нейробластомаларда]] анықталды.<ref name="Yang2013rev" /> Мутацияланған SHD тудырған онкогендік механизм сукцинаттың 2-оксоглютератқа тәуелді диоксигеназаларды тежеу қабілетіне қатысты деп есептеледі. KDMs және TET гидроксилазаларының тежелуі жасушалардың дифференциациясына қатысатын гендерге әсер ететін эпигенетикалық дисрегуляция мен гиперметиляцияға әкеледі.<ref name="Yang2013comment">{{Cite journal|title=Succinate: A New Epigenetic Hacker|date=10 June 2013}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFYangPollard2013">Yang, Ming; Pollard, Patrick J. (10 June 2013). [[doi:10.1016/j.ccr.2013.05.015|"Succinate: A New Epigenetic Hacker"]]. ''Cancer Cell''. '''23''' (6): 709–711. [[Doi (идентификатор)|doi]]:<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.1016/j.ccr.2013.05.015|10.1016/j.ccr.2013.05.015]]</span>. [[PMID (идентификатор)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23763995 23763995].</cite></ref> Сонымен қатар, HIF-1α-ның сукцинат арқылы белсендірілуі пролиферацияға, метаболизмге және ангиогенезге қатысатын гендердің транскрипциялық белсендіруі арқылы ісік тудыруы мүмкін жалған гипоксиялық күйді тудырады.<ref>{{Cite journal|date=2006-01-01|title=Succinate dehydrogenase and fumarate hydratase: linking mitochondrial dysfunction and cancer}}</ref> Қалған екі онкометаболит, фумарат және 2-гидроксиглутарат сукцинациялау үшін ұқсас құрылымдарға ие және параллельді HIF-индукциялайтын онкогендік механизмдер арқылы жұмыс істейді.<ref name="Sciacovelli2017rev" /> === Ишемияның реперфузиялық зақымдануы === Гипоксидті жағдайларда сукцинаттың жиналуы ROS өндірісінің жоғарылауы арқылы реперфузиялық зақымдануға ықпал етті.<ref name="Pell2016rev" /> Ишемия кезінде сукцинат жиналады. Реперфузиядан кейін сукцинат тез тотығады, бұл ROS кенеттен және кең көлемде өндірілуіне әкеледі.<ref name="Chouchani|2014primary" /> Содан кейін ROS жасушалық апоптотикалық механизмді іске қосады немесе ақуыздарға, мембраналарға, органеллаларға және т.б. тотығу зақымдалуын тудырады. Жануарлар үлгілерінде ишемиялық сукцинат жинақталуының фармакологиялық тежелуі ишемия-реперфузиялық зақымдануды жақсартты. 2016 жылдан бастап сукцинат арқылы жүретін ROS өндірісін тежеу терапиялық дәрілік мақсат ретінде зерттелуде.<ref name="Pell2016rev" /> == Сондай-ақ қараңыз == * Отқа төзімді <ref>[https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/0734904109105511 Flame Retardant Finishing of Cotton Fleece Fabric: Part IV-Bifunctional Carboxylic Acids]</ref> * Янтарь қышқылын қыздыру арқылы алынған янтарь [[Янтарь|майы]] * Лимон қышқылының айналымы * Метаболит * Онкометаболизм == Дереккөздер == {{Дереккөздер|30em}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/FoodAdditivesIngredients/ucm115326.htm FDA] * [http://chemicalland21.com/industrialchem/organic/SUCCINIC%20ACID.htm Сукцин қышқылы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110930035159/http://chemicalland21.com/industrialchem/organic/SUCCINIC%20ACID.htm |date=2011-09-30 }} * [http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/accent2/inputpage.php Калькулятор: Суксин қышқылында су мен еріген заттардың белсенділігі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090511021547/http://www.aim.env.uea.ac.uk/aim/accent2/inputpage.php |date=2009-05-11 }} * [https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/succinic-acid ScienceDirect: Succinic Acid - тамақ қалдықтарынан органикалық қышқылдар мен ферменттер / биокатализаторлар өндірісі] * [https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/1110 PubChem: янтарь қышқылының қосындысы] [[Санат:Қышқылдар]] [[Санат:Сукцин]] [[Санат:Химия]] [[Санат:Ақпарат]] ig7vesc9w6c6h0g1drkkix59mj99nrf Освенцим лагері 0 687226 3595150 3580693 2026-04-29T10:10:02Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595150 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Освенцим лагері (Аушвиц-Биркенау)''' — Освенцим қаласының маңында 1940–1945 жылдары жұмыс істеген немістердің концентрациялық және өлім лагерьлерінің кешені. Көбіне тарихта мұны неміс тілінде Аушвиц-Биркенау деп атайды. Бұл лагерлер жүйесі 1940 жылы Польшаның оңтүстігінде салынған. 1942 жылдан 1944 жылдың орта шеніне дейін мұнда еврей халқы күштеп қоныстандырылған. Басты лагерь – «ОСВЕНЦИМ-І» деп аталса, Биркенау немесе «ОСВЕНЦИМ-ІІ» басты өлім орталығы болған. Ал Моновиц және «ОСВЕНЦИМ-ІІІ» көмірден жанармай шығаратын ірі өнеркәсіп болған. Одан бөлек, әскери экономикаға жұмыс істейтін жапсарлас жатқан ондаған лагерь болған. == Холокоста құрбандарын еске алудың халықаралық күні == Бұл резолюцияны Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы 2005 жылғы 1 қарашада қабылдаған. Холокоста құрбандарын еске алу күнінің рәміздік мағынасы бар. Бұл күн кеңес әскерлерінің «Освенцим-Биркенау» өлім лагеріндегі әскери тұтқындарды босату күніне арналған. Бұл оқиға 1945 жылы 27 қаңтарда болған. Содан бері әлем халқы бұл күнді тұтас ұлтты жойып жібере жаздаған үлкен геноцид деп еске алады. Сол сұмдық апаттан аман қалғандар Израиль мемлекетінің негізін қалады. Сондықтан израильдіктер үшін бұл ерекше күн саналады. Тарихи мәліметтерге сүйенсек, 1933-1945 жылдар арасында Еуропадағы еврей халқының 60 пайызына қысым көрсетілген. Олардың ішінде әйелдер, балалар мен қарттар болған. Түрлі статистика деректері бойынша Освенцимде (Аушвиц-Биркенау) 1,5-нан 4 миллионға жуық адам мерт болған. Освенцим Польшаға немістер басып кіргеннен бір жыл өткен соң, яғни 1940 жылы жұмыс істей бастаған. Еврейлермен қоса онда 85 мың поляк, 20 мың сыған, Еуропа елдерінің басқа 12 мың азаматы және Совет Одағының шамамен 15 мыңға жуық әскери тұтқыны өлтірілген делінеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Польшадағы Әлемдік мұра]] [[Санат:Освенцима концлареры]] c8fbdnrih8u1vg0b5irtt6vjry9amin Metafizika (журнал) 0 692608 3595204 3565709 2026-04-29T10:42:08Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595204 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Журнал |атауы = Metafizika |шынайы атауы = |логотипі = MJ-Screen-full-pdf-m-a25-20-04-21-07-31-24.jpg |сурет = MJ-2021-screen-1.jpg |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = Metafizika |мамандануы = философия |мерзімділік = |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = Аладдин Меликов |құрылтайшылары = |ел = |орны = |баспашы = International Metafizika Center |тарихы = |құрылғаны = 2017 |соңғы шығарылымы = |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 2616-6879 |eISSN = 2617-751X |марапаттары = |сайты = [https://metafizikajurnali.az/ metafizikajurnali.az] |ортаққор = }} '''Metafizika''' немесе '''Метафизика''' ({{lang-en|Metafizika In­ter­national Journal of Philosophy and Interdisciplinary Studies}})<ref>[https://portal.issn.org/resource/ISSN/2616-6879 ISSN порталындағы «Метафизика» журналы]</ref> — [[Әзербайжан]]да шығатын халықаралық философиялық және пәнаралық зерттеулер [[журнал]]ы.<ref>[http://www.aak.gov.az/single/423 «ӘЗІРБАЙЖАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА МАҚАЛАЛАР БАСЫП ШЫҒУ ҮШІН БЕКІТІЛГЕН ҒЫЛЫМИ БАСЫЛЫМДАР»] (Әзербайжан тілінде).</ref><ref>[https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnalinin_yeni_nomresinde_xarici_olkelerde_yasayan_tedqiqatchilarin_da_elmi_meqaleleri_derc_edilib-2284046 «Метафизика» журналының жаңа санында шетелде тұратын зерттеушілердің ғылыми мақалалары да жарық көрді]. azertag.az (Әзербайжан).</ref> Оқырмандарға Әзербайжан және әлем философиясы, тарихы, мәдениеті, әдебиеті, өнері және ғылымның басқа да салаларына қатысты ғылыми мақалалар ұсынады.<ref>[https://journal-index.org/index.php/asi/article/view/8713 «ФИЛОСОФИЯ ЖӘНЕ ПАРИЖДЕГІ АРАЛЫҚ ЗЕРТТЕУ ЖӨНІНДЕГІ ХАЛЫҚАРАЛЫҚ МЕТАФИЗИКА ЖУРНАЛЫ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129162638/https://journal-index.org/index.php/asi/article/view/8713 |date=2022-11-29 }} (ағылшынша). journal-index.org.</ref> == Тарих == "Метафизика" журналы 2017 жылы Әзербайжан Республикасының Әділет министрлігінде 4144 нөмірімен тіркелді. «Философия және пәнаралық» - Әзербайжан Республикасындағы ғылым саласындағы халықаралық философиялық және пәнаралық ғылыми журнал.<ref>[https://www.scholarimpact.org/2616-6879-metafizika.html «Журнал жөнүндө: Аталышы: Метафизика» (англисче).] www.scholarimpact.org/.</ref> === Тілдер === "Метафизика" журналы жылына 4 рет шығады. Журналдағы әзербайжан, түрік, орыс, ағылшын, парсы және араб тілдеріндегі барлық мақалалар сарапшылардың оң қорытындысын алған жағдайда қабылданады және басылады.<ref>[https://journals.indexcopernicus.com/search/details?id=50554&lang=en&fbclid=IwAR3M2u__YfNrtwqfPqpv9HH4Wgu0ymoou68rqttc2ggf3b9Ib8Do5eMk8_o «ICI World of Journals METAPHYSICS»] (ағылшынша). ICI.</ref> === Ғылым салалары === [[Әзербайжан президенті]] жанындағы Жоғары аттестаттау комиссиясы Президиумының шешімімен «Метафизика» журналы Әзербайжан Республикасында философия бойынша диссертациялардың негізгі нәтижелерін жариялау үшін ұсынылатын мерзімді ғылыми басылымдар тізіміне енгізілді, және әлеуметтану, саясаттану және педагогика.<ref>[https://sesqazeti.az/news/culture/959106.html «Метафизика» журналының (2022/2) жаңа саны жарық көрді»] (әзербайжан).</ref> == Мақсат == "Метафизика" журналы өз қызметін Әзербайжан Республикасының заңнамасына, өз жарғысына және халықаралық стандарттар талаптарына сәйкес ұйымдастырды.<ref>[http://ieb.science.gov.az/az/news/1517/ «Метафисика» журналы импакт факторларының халықаралық индексінде тіркелген»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221129173509/http://ieb.science.gov.az/az/news/1517/ |date=2022-11-29 }} (әзербайжан). Science.gov.az.</ref> Журналдың басты мақсаты – философия, [[теология]], әлеуметтану, психология, тарих, филология, педагогика, құқық, саяси және экономикалық ғылымдар салаларында жүргізілген зерттеулерді көрсету арқылы ғылымның дамуына лайықты үлес қосу, олармен ғылыми қауымды таныстыру, беттерінде кеңінен ғылыми пікірталас тудыруы мүмкін мәселелермен ғылыми қоғамдастықты таныстыру. Пәнаралық көзқарас деңгейінде зерттеу нәтижелерін кеңінен таратуға, ғылымның парадигмалары мен инновацияларын зерттеуге ықпал ету болып табылады. Ғалымдар мен зерттеушілер арасында ғылыми пікірталас туғызады.<ref>[https://azertag.az/xeber/Metafizika_jurnali_nufuzlu_beynelxalq_indeksde_qeydiyyata_alinib-1189690 «Метафисика» журналының халықаралық беделді индексте тіркелуі] (әзербайжан). azertag.az.</ref><ref>[https://idealonline.com.tr/IdealOnline/lookAtPublications/journalDetail.xhtml?uId=603 «Метафизика»] (азербайжанча). idealonline.com.tr.</ref> == Журналдың бөлімдері == * [[Философия]], [[теология]], [[әлеуметтану]] және [[психология]] * Тарих, археология және антропология * Филология және педагогика * Құқық және саяси ғылымдар * [[Экономикалық ғылымдар]] * Өнер және сәулет == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://metafizikajurnali.az/ Ресми сайт] * [https://metafizikajurnali.az/en/arxiv Онлайн мұрағат] * [https://metafizikajurnali.az/en/mundericat Онлайн кіру] * [https://elibrary.ru/title_about_new.asp?id=77223 Elibrary.ru сайтындағы «Метафизика»] [[Санат:Метафизика]] [[Санат:Ақпарат]] h8yys92kydkbeoeady30gh5ywnpii5m Стефан Эссаме 0 693016 3595133 3593807 2026-04-29T09:55:30Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595133 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2022}} {{Футболшы|есімі=Ги Стефа́н Эссаме́|шынайы есімі=Guy Stéphane Essame|сурет=Guy Essame 2011.jpg|туған күні=1984 жыл 25 қараша|бойы=1,78 м|позиция=Жартылай қорғаушы|салмағы=73 кг|азаматтығы={{CMR}}|қазіргі клуб=зейнеткер}} ''Ги Стефа́н Эссаме́ -''' камерундық жартылай қорғаушы. == Клубтық карьерасы == === Клуб === 2008 жылда Ги Шешенстандың «Терек Грозный» клубы мен келіссөздерге келісті.<ref>[http://fc-terek.ru/component/option, http://fc-terek.ru/component/option,]{{Deadlink|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ол 2005 жылдан Шешенстандықтар қатарына қосылуға дейін "Боависта" клубында ойнаған. Ги бұрынғы клубы қатарында 22 ойын өткізген, бірақ бірте гол ұрмаған. 2009 жылдың 27 шілдеде Нижний Новгород ФК камерундық жартылай қорғаушыны Грознийның "Терек" клубыдан жалға алу негізінде өз құрамына қосып алды.<ref>http://www.fcnn.ru/index.php?newsid=655 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090824144847/http://www.fcnn.ru/index.php?newsid=655 |date=2009-08-24 }}</ref> ==== Атырау ==== 2013 жыл желтоқсан айында Эссаме Қазақстан Премьер лигасы өкілі «Атырау» мен келіссөздер жұргізді. 2014 жыл 9 шілдеде Қазақстан Премьер лигасы трансфер соңғы күніде Эссаме "Астана" клубына жалдау негізінде қосылған, Марат Шахметов мезгіл ақырына дейін Атырау клубына қосылған. ===== Халықаралық ===== Брассериес футбол академиясыда көп уақытан бері Ригоберт Сон және Гереми Нжитап қол астына футбол білімдерін алғандан соң, ол Камерун У17 ұлттық құрамаға екі континент жарыстарында жетекшілік қылды. Парагвай мен ойындан соң, Португалияға, Боависта клубы құрамына қосылу үшін кетті. Ол Камерун ұлттық футбол клубы үшін алғаш рет 2008 жылдың 11 қарашада Маврикиға қарсы ойында түсті == Жетістіктері == === Астана === * [[Қазақстан Премьер Лигасы]] (1): 2014 жыл == Басқа әрекеттер == 2019 жылда Ги Стефан Эссаме Камерунда Томас Либих жетекшілігінде Лотус-Терек Яунде клубын негізін қалады. 2010 жыл қыркүйек айына ол ФК Терек Грозний фарм клубына айналған. == Дереккөздер == gizq2om25nqjl60257we1bbmaku2fpd Қартаюдың бос радикалды теориясы 0 697678 3595245 3581736 2026-04-29T11:11:15Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595245 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''''Қартаюдың бос радикалды теориясы''''' — жасушаларда зақымданудың жиналуы [[Бос радикал|бос радикалдардың]] әсеріне байланысты деп тұжырымдайды <ref>''Harman D.'' The aging process. <small>(ағылш.)</small> // Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. — 1981. — Vol. 78, no. 11. — P. 7124—7128. — <nowiki>PMID 6947277</nowiki></ref>. Сыртқы орбитасында жұптаспаған электрондары, яғни, бос валенттілігі бар [[атом]], [[молекула]] немесе молекула бөлшегі. Меланин сияқты кейбір бос радикалдар химиялық белсенді болмаса да, биологиялық маңызды бос радикалдардың көпшілігі жоғары реактивтілікке ие. Көптеген биологиялық құрылымдар үшін бос радикалдардың зақымдануы [[тотығу]] зақымымен тығыз байланысты. [[Антиоксиданттар]] [[тотықсыздандырғыш]] және биологиялық құрылымдардың тотығу зақымдануын тежейді, оларды бос радикалдардан пассивтейді. Теорияны алғаш рет [[Денхам Харман]] 1950 жылдары ұсынған, ал 1970 жылдары Харман [[Митохондрия|митохондриялардың]] жасушаларды зақымдайтын бос радикалдардың түзілуіне негізгі қатысуы туралы болжам жасады<ref name=":0">[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/5016631/ ''Harman D.'' The biologic clock: the mitochondria? <small>(ағылш.)</small> // Journal of the American Geriatrics Society. — 1972. — Vol. 20, no. 4. — P. 145—147. — PMID 5016631.]</ref>. Бос радикалдар теориясы супероксид (O2−) сияқты бос радикалдарға ғана қатысты, бірақ содан бері ол [[Сутек пероксиді|сутегі асқын тотығы]] (H2O2) немесе пероксинитрит (OONO−) сияқты оттегінің басқа белсенді түрлерінің тотығу зақымдануын қамту үшін кеңейтілді.<ref>[https://academic.oup.com/nutritionreviews/article/70/5/257/1909866?login=false Halliwell B (2012). "Free radicals and antioxidants: updating a personal view". ''Nutrition Reviews''. '''70''' (5): 257–65. doi:10.1111/j.1753-4887.2012.00476.x. PMID 22537212.]</ref> Қартаю тек бос радикалдардың зақымдануынан туындауы екіталай. Қоршаған орта факторлары мен генетикалық фон да айтарлықтай рөл атқарады. Алайда, Харманның мақалаларының бірінде аз [[Калория|калориялы]] [[Диета|диетаны]] ұстану және бос радикалды реакция [[Ингибиторлар|ингибиторларын]] қабылдау арқылы туудың орташа өмір сүру ұзақтығын орта есеппен 5 жылға ұзартуға болады деген қорытындыға келді. [[Ашытқы]] мен [[дрозофила]] сияқты кейбір модельді организмдерде тотығу зақымдануын азайту өмір сүру ұзақтығын ұзарта алатыны туралы дәлелдер бар.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3607354 Fontana, Luigi; Partridge, Linda; Longo, Valter D. (16 April 2010). "Extending Healthy Life Span—From Yeast to Humans". ''Science''. '''328''' (5976): 321–326. Bibcode:2010Sci...328..321F. doi:10.1126/science.1172539. PMC 3607354. PMID 20395504.]</ref> Дегенмен, тышқандарда антиоксиданттық қорғанысты бұғаттайтын 18 [[Генетикалық код|генетикалық]] өзгерістің тек 1-і өмір сүру ұзақтығын қысқартады.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2789432 Pérez VI, Bokov A, Remmen HV, Mele J, Ran Q, Ikeno Y, et al. (2009). "Is the oxidative stress theory of aging dead?". ''Biochimica et Biophysica Acta (BBA) - General Subjects''. '''1790''' (10): 1005–14. doi:10.1016/j.bbagen.2009.06.003. PMC 2789432. PMID 19524016.]</ref> Сол сияқты, [[Дөңгелек құрттар|дөңгелек құрттарда]] (Аскаридалар) табиғи супероксид дисмутаза антиоксидантының өндірісін бұғаттау өмір сүру ұзақтығын арттырады.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2628729 Van Rammsdonk, Jeremy M.; Hekimi, Siegfried (2009). Kim, Stuart K. (ed.). "Deletion of the Mitochondrial Superoxide Dismutase sod-2 Extends Lifespan in Caenorhabditis elegans". ''PLOS Genetics''. '''5''' (2): e1000361. doi:10.1371/journal.pgen.1000361. PMC 2628729. PMID 19197346.]</ref>Тотығу зақымдануының қалыпты деңгейден төмендеуі өмір сүру мерзімін ұзарту үшін жеткілікті ме, жоқ па, ол ашық және даулы мәселе. == '''Тарихы''' == Қартаюдың еркін радикалды теориясын Дэнхэм Харман 1950 жылдары ғалымдар арасында еркін радикалдар биологиялық жүйелерде өмір сүру үшін тым тұрақсыз деген пікір болған кезде ұсынған<ref name=":0" /> 1972 жылы Харман өзінің алғашқы теориясын митохондриялық қартаю теориясына өзгертті. Теория митохондриялар шығаратын [[Оттегі|оттегінің]] белсенді түрлері биологиялық [[Макромолекула|макромолекулаларды]] зақымдайды, мысалы: [[липидтер]], [[Ақуыз|ақуыздар]] және [[митохондриялық ДНҚ]]. Бұл зақымданулар белсенді оттегі түрлерінің өндіріс деңгейінің жоғарылауына және олардың жасушада жиналуына әкелетін [[Мутация|мутацияларды]] тудырады <ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/19466577 ''Harman D.'' Origin and evolution of the free radical theory of aging: a brief personal history, 1954–2009. <small>(ағылш.)</small> // Biogerontology. — 2009. — Vol. 10, no. 6. — P. 773—781. — doi:10.1007/s10522-009-9234-2. — PMID 19466577]</ref>. == '''Процесс''' == [[Сурет:Free-radicals-oxygen.jpg|солға|нобай|417x417px]] [[Бос радикал|Бос радикалдар]] - құрамында жұптаспаған [[Электрон|электрондары]] бар атомдар немесе [[Молекула|молекулалар]]. Электрондар атомдардағы немесе молекулалардағы белгілі бір орбитальдарда жұпта болады. Кез-келген орбитальда тек бір электроннан тұратын бос радикалдар, атомдағы немесе молекуладағы барлық электрондарды басып алуы үшін қосымша электронның жоғалуына немесе түсуіне қатысты тұрақсыз болады. Жұпталмаған электрон зарядты білдірмейді; бос радикалдар оң зарядталған, теріс зарядталған немесе зарядталмаған болуы мүмкін. Зақым бос радикал басқа молекуламен соқтығысқанда және оны жұпталмаған электронмен байланыстыру үшін басқа электронды іздеу барысында келтіріледі. Бос радикал көбінесе электронды көрші молекуладан алшақтатады, нәтижесінде зардап шеккен молекуланың өзі бос радикалға айналады. Содан кейін жаңа бос радикал келесі молекуладан электронды алып тастай алады және радикалдардың пайда болуының химиялық тізбекті реакциясы жүреді.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3184498 Cui Hang; Kong Yahui; Zhang Hong (2011). "Oxidative Stress, Mitochondrial Dysfunction, and Aging". ''Journal of Signal Transduction''. '''2012''': 646354. doi:10.1155/2012/646354. PMC 3184498. PMID 21977319.]</ref>Мұндай реакцияларда пайда болатын бос радикалдар көбінесе өзгеретін немесе онсыз жұмыс істей алмайтын молекуладан электронды алып тастаумен аяқталады. Мұндай құбылыс молекуланың, демек, оның құрамындағы жасушаның зақымдалуына әкеледі (өйткені молекула жиі жұмыс істемейді). Бос радикалдардан туындаған тізбекті реакция Атом құрылымдарының өзара байланысуына әкелуі мүмкін. Бос радикалдардан туындаған тізбекті реакция ДНҚ-ның өзара айқас байланысуына әкелуі мүмкін.<ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2577587 Crean C, Geacintov NE, Shafirovich V (2008). "Intrastrand G-U cross-links generated by the oxidation of guanine in 5′-d(GCU) and 5′-r(GCU)". ''Free Radical Biology and Medicine''. '''45''' (8): 1125–34. doi:10.1016/j.freeradbiomed.2008.07.008. PMC 2577587. PMID 18692567.]</ref> ДНҚ-ны байланыстыру, өз кезегінде, қартаюдың әртүрлі салдарына, әсіресе [[Қатерлі ісік|қатерлі ісікке]] әкелуі мүмкін. [[Май]] мен [[ақуыз]] молекулалары арасында басқа айқаспалы байланыстар пайда болуы мүмкін, нәтижесінде [[Әжім|әжімдер]] пайда болады. Бос радикалдар төмен тығыздықтағы липопротеидтерді тотықтыруы мүмкін және бұл жүрек ауруы мен инсультке әкелуі мүмкін. Бұл көптеген созылмалы аурулардың шығу тегін түсіндіру үшін қартаюдың бос радикалды теориясының мысалдары.<ref>[http://www.pnas.org/content/85/17/6465.short C. Richter, JW Park, BN Ames "Normal oxidative damage to mitochondrial and nuclear DNA is extensive" "PNAS", 1988.]</ref> Қартаю процесіне қатысады деп саналатын бос радикалдарға супероксид пен азот оксиді жатады. Атап айтқандай, супероксидтің көбеюі қартаюға әсер етеді, ал азот оксидінің түзілуінің немесе оның биожетімділігінің төмендеуі де қартаю процесіне әсер етеді.<ref>[https://link.springer.com/article/10.1007/s10522-005-2626-z Afanas'ev IB (2005). "Free radical mechanisms of aging processes under physiological conditions". ''Biogerontology''. '''6''' (4): 283–90. doi:10.1007/s10522-005-2626-z. PMID 16333762. S2CID 7661778.]</ref> [[Антиоксиданттар]] радикалды бейтараптандыратын [[Электрон|электрондарды]] беру қабілетіне байланысты бос радикалды реакциялардың зақымдануын азайтуға және болдырмауға пайдалы. Мысалы, [[аскорбин қышқылы]] бос радикалдың әсерінен электронды жоғалтуы мүмкін және өзінің тұрақсыз электронын антиоксидант молекуласының айналасына беру арқылы тұрақтанады.<ref>[http://ukpmc.ac.uk/abstract/MED/9090754 Bagchi D. et al "Oxygen free radical scavenging abilities of vitamins C and E, and a grape seed proanthocyanidin extract in vitro" "Research Communications in Molecular Pathology and Pharmacology" 1997.]</ref> Бұл антиоксиданттардың көп мөлшері бос радикалдардың санын азайту қабілетімен созылмалы ауруларды тудыратын, қартаюға жауап беретін радикалды зақымдануды азайтуы мүмкін деген гипотезаға әкелді. == '''Дереккөздер''' == <references responsive="" /> qkshy9kk6c4iswjmck1owq663z8h8rj Жастар ісі жөніндегі агенттік (Өзбекстан) 0 699245 3595137 3271861 2026-04-29T09:59:16Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595137 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ұйым|атауы=Жастар ісі жөніндегі агенттік|логотип=Youth Affairs Agency of the Republic of Uzbekistan.jpg|тілдер=[[өзбек тілі|өзбек]], [[орыс тілі|орыс]]|сайт=http://yoshlar.gov.uz/|тип=[[Агенттік]]|басшы мансабы1=Директор|басшы есімі1=Әлішер Садуллаев|басшы мансабы2=Директор орынбасары|басшы есімі2=Дильнозахан Каттаханова|басшы мансабы3=Директор орынбасары|басшы есімі3=Жамшид Ходжаев|басшы мансабы4=Тіл мәселелері жөніндегі кеңесшісі|басшы есімі4=Мехриноз Аббасова|мекен-жай=Ташкент қаласы, Навои Шах көшесі, 11}} '''Жастар ісі жөніндегі агенттік''' ({{Lang-uz|Yoshlar ishlari agentligi}}) – жастар мәселесін шешумен және дарынды жастарды ынталандырумен айналысатын агенттік. [[Агенттік]] [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиеевтің]] [[2020 жыл|2020 жылғы]] [[30 маусым|30 маусымдағы]] ПЖ-6017 жарлығымен құрылды.<ref>[https://lex.uz/docs/4880129 „Oʻzbekiston Respublikasi yoshlar ishlari agentligi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida“gi PQ-4768-son qarori]</ref> == Міндеттері == <mapframe latitude="41.32019" longitude="69.262426" zoom="17" width="323" height="194" align="right" text="Өзбекстан Республикасы Жастар істері агенттігінің карта көрінісі">https://maps.google.com/maps?ll=41.320043,69.262507&q=41.320043,69.262507&hl=uz&t=m&z=16</mapframe>Жастар ісі жөніндегі агенттіктің міндеттері Өзбекстан Президентінің жарлығына сәйкес айқындалды және олар мыналар:<ref>[https://lex.uz/docs/4880189 Oʻzbekiston Respublikasida yoshlarga oid davlat siyosatini tubdan isloh qilish va yangi bosqichga olib chiqish chora-tadbirlari toʻgʻrisidagi PF-6017-son farmon]</ref> * жастарға қатысты салалар мен бағыттар бойынша бірыңғай мемлекеттік саясатты, стратегиялық бағыттар мен мемлекеттік бағдарламаларды әзірлеу және іске асыру; * елдегі жастарды қолдауға, олардың заңды құқықтары мен мүдделерін қорғауға бағытталған нормативтік құқықтық құжаттарды жетілдіру бойынша ұсыныстар дайындау; * жастар саясаты саласындағы заңнаманың сақталуына мемлекеттік бақылауды жүзеге асыру; * жастарды Отанға адалдық, ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтарды қастерлеу рухында тәрбиелеу, өсіп келе жатқан жас ұрпақты ғылым мен инновацияға кеңінен тарту, оларды «Ұлттық жаңғырудан – ұлттық құндылықтарға» идеясының төңірегінде топтастыруға бағытталған шараларды айқындау, ұлттық өрлеу!»; * жастардың құқықтары мен бостандықтарын, заңды мүдделерін қорғауға, жастар арасындағы құқық бұзушылықтар мен қылмыстардың алдын алуға белсенді қатысу; * жастарға қатысты мемлекеттік саясатты іске асыру процесінде үкіметтік емес коммерциялық емес ұйымдармен және азаматтық қоғамның басқа да институттарымен тиімді ынтымақтастық; * жастар бағдарламаларын, жобаларын және ғылыми-зерттеу жұмыстарын қаржыландыруға, олардың мақсатты және тиімді пайдаланылуын қамтамасыз етуге әлеуметтік тапсырыс нысанында бөлінетін мемлекеттік гранттар мен субсидияларды бөлу; * білім беру ұйымдарын бітірген жетім балаларды және ата-анасының қамқорлығынсыз қалған жастарды әлеуметтік-құқықтық қорғауды және жұмысқа орналастыруды ұйымдастыру; * дарынды жастарды шетелдің жетекші жоғары оқу орындарына оқуға жіберу, олардың халықаралық олимпиадаларға қатысуын қамтамасыз ету, жас ұрпақты мәдениетке, өнерге, дене шынықтыру және спортқа кеңінен тарту, ақпараттық технологиялар бойынша сауаттылығын арттыру, кітап оқуды насихаттау жастарды жұмыспен қамтуды қамтамасыз ету, олардың міндеттерін қамтитын бес маңызды бастаманы кеңінен жүзеге асыруға бағытталған жұмысты үйлестіру, олардың интеллектуалдық әлеуеті мен дарындылығын дамыту; * жастарды шағын бизнеске және жеке кәсіпкерлікке кеңінен тарту, олардың заманауи кәсіптерді, цифрлық экономика дағдыларын меңгеруіне қосымша жағдай жасау, оларды жұмыспен қамтамасыз ету үдерістеріне жәрдемдесу; * жастар саясаты саласындағы халықаралық ынтымақтастықты дамыту, жастар саласындағы халықаралық рейтингтердегі еліміздің позициясын арттыру үшін қажетті шараларды қабылдау, шетелде білім алып жатқан жастармен жұмысты жүйелі жүзеге асыру; * халықаралық қаржы институттарымен, донор елдермен және шетелдік ұйымдармен мүдделі министрліктермен және ведомстволармен бірлесіп, жастар қызметімен байланысты салаларға шетелдік инвестициялар мен озық технологияларды тарту бойынша ынтымақтастықты дамыту. == Басқару құрамы == * Әлішер Садуллаев – Өзбекстан Республикасы Жастар ісі жөніндегі агенттігінің директоры. Ол осы лауазымға Өзбекстан Республикасы Президентінің 2020 жылғы 10 шілдедегі ПЖ-4780 қаулысымен тағайындалды;<ref>{{Citation |year= |title=A.Z.Saʼdullayevni Oʻzbekiston Respublikasi yoshlar ishlari agentligi direktori lavozimiga tayinlash toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/pdfs/4891080 |access-date=2020-07-17 |archivedate=2020-07-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200716172604/https://lex.uz/pdfs/4891080 }}</ref> * Дильнозахан Сабирқызы Каттаханова, Өзбекстан Республикасы Жастар ісі жөніндегі агенттігі директорының орынбасары.<ref name="lex.uz">{{Citation |year= |title=Oʻzbekiston Respublikasi Yoshlar ishlari agentligi direktorining oʻrinbosarlarini lavozimlarga tayinlash toʻgʻrisida |url=https://lex.uz/pdfs/4891160 |access-date=2020-07-17 |archivedate=2020-07-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200717234127/https://lex.uz/pdfs/4891160 }}</ref> * Жамшид Бахтиёрұлы Ходжаев – Өзбекстан Республикасы Жастар ісі жөніндегі агенттігі директорының орынбасары. * [[Мехриноз Насиржонқызы Аббосова|Мехриноз Аббасова]] – Өзбекстан Республикасы Жастар ісі агенттігі Орталық аппараты мемлекеттік тіл мәселелері жөніндегі кеңесшісі. == Дереккөздер == <references /> == Сілтемелер == * [https://m.facebook.com/yoshlaragentligi Ресми Facebook парақшасы] * [https://www.instagram.com/yoshlaragentligi/ Ресми Instagram парақшасы] * [https://www.youtube.com/channel/UCxE5i6ogttXt5-AKUpJn_jA Ресми YouTube арнасы] * [https://t.me/yoshlaragentligi Ресми Telegram парақшасы] [[Санат:Өзбекстан ұйымдары]] [[Санат:Ойын]] [[Санат:Жастар]] 0ncnjfjvlpskd0qrnipon4j307ys7fb Гонконг қытайлық университеті 0 701261 3595191 3593718 2026-04-29T10:32:07Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595191 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=мамыр 2023}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Университет|Аты=Гонконг қытайлық университет.|Ұраны={{lang-en|Through learning and temperance to virtue}}|Шынайы аты={{lang-zh|香港中文大學}}|Халықаралық атауы=The Chinese University of Hong Kong|Құрылған жылы=[[1963 ж.]]|Түрі=Мемлекеттік университет|Орналасқан жері=[[Гонконг]]|Басшы лауазымы=Ректор|Басшы есімі=[[Сэр]] Дональд Цанг|Студенттер=19 861|Шетел студенттері=3 614|Бакалавриат=16 379|Магистратура=1 599|Докторантура=1 883}} '''Гонконг қытайлық университеті''' ({{lang-zh|香港中文大學}}, {{lang-en|The Chinese University of Hong Kong}}, '''CUHK''') — [[Гонконг|Гонконгтағы]] мемлекеттік [[университет|жоғары оқу орны]]. == Сипаттамасы == [[File:Cuhkfromna.jpg|240 px|left|thumb]] [[Гонконг университеті|Гонконг университетінен]] кейінгі Гонконгтың ең ежелгі университеттерінің бірі. Университеттің ұраны - «{{lang|zh|博文約禮}}», ол қытай тілінен аударғанда «интеллектуалды ой өрісін кеңейту және сыпайылық шеңберінде қалу» дегенді білдіреді. Оқу орнындағы білім беру қытай және ағылшын тілдерінде жүзеге асырылады. 2016 ж. [[QS Әлем Университеттері Ранкингі|QS ең үздік университеттердің рейтингіне]] сәйкес Гонконг қытайлық университеті әлемде 44-орынды иеленсе, Гонконгта 3-орынға ие болып отыр.<ref>{{Cite web|url=http://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016|title=QS World University Rankings 2016|date=2016-08-25|accessdate=2016-09-12|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116004633/https://www.topuniversities.com/university-rankings/world-university-rankings/2016|deadlink=no}}</ref> == Белгілі түлектер мен оқытушылар == * Яу Шинтун * Яо Эндрю * Чжань Юаньдин == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Гонконг]] [[Санат:Университеттер]] [[Санат:Қытай Республикасы]] 8ih0m91ukwqtigaaidzi5lodwrflnmn Ливиялықтар 0 703417 3595197 3356602 2026-04-29T10:37:41Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595197 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Ливиялықтар |төл атауы = ливиялық арабтар |сурет = |сурет тақырыбы = |саны = 4,7 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Ливия}} |саны1 = 4,5 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Мысыр}} |саны2 = 140 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[араб тілі]] |діні = [[суннизм]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Ливиялықтар''' (''ливиялық арабтар'') — [[Ливия]]ның негізгі халқы. Халқы 4,7 млн ​​адам, оның ішінде Ливияда 4,5 млн адам, [[Мысыр]]да 140 мың адам. (2009, бағалау).<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2650358</ref> == Тілі == Ливиялықтар сөйлейтін негізгі тіл - [[араб тілі]], ресми тіл болып табылады. Ливиялықтар Магриб [[диалект]]ілер тобына кіретін араб тілінің Ливия диалектісінде сөйлейді. Қазір ірі қалаларда араб тілімен қатар [[ағылшын тілі|ағылшын]] және итальян тілдері де кеңінен тараған.<ref>Ливийцы https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/379628</ref> == Діні == Ливиялықтардың 97 пайызы мұсылмандар. Ливиялықтар арасында басым дін – ислам. Олар суннизмді ұстанады. == Тарихы == Ұлт ретінде ливиялықтар VII-IX ғасырларда осы аумақтарға қоныс аударған аборигендер — бербер тайпалары мен арабтардың араласуы арқылы қалыптасты. Араб әскерилері басшылардың құқықтарын жойып, артықшылықтарынан айырды. Аборигендер басқыншыларға қарсы көтерілістер ұйымдастырды, бірақ олардың әскери күштеріне қарсы тұра алмады. Бірте-бірте жергілікті халық исламды қабылдады, арабтармен ассимиляцияланды. 16 ғасырда Жерорта теңізінің суларында қарақшылықпен айналыса бастаған түріктер елді басып алды. 19 ғасырда француз үкіметінің қысымымен қарақшылық тоқтап, құл саудасына тыйым салынды.<ref>Ливийцы — как живут потомки кочевых племен Источник: https://travelask.ru/articles/liviytsy-kak-zhivut-potomki-kochevyh-plemen</ref> == Кәсібі == Жағалауда [[егіншілік]]пен (зәйтүн, цитрус жемістері, құрма, арпа, бидай), оңтүстік және орталық аймақтарда ірі қара мал шаруашылығымен (ешкі, қой, түйе, аз дәрежеде жылқы) айналысады. Кейбір ливиялықтар мұнай кен орындарында жұмыс істейді. Кілем, бедерлі және кестелі былғары бұйымдарын жасау, мыс ыдыстар жасау, пальма жапырақтарынан тоқу дамыған.<ref>народы мира / Ливийцы http://www.etnolog.ru/people.php?id=LIVI</ref> == Өмір салты == Ливия халықтары көп жылдар бойы көшпелі өмір салтын ұстанды. Қазір, әсіресе мұнайдың ашылуына байланысты көптеген өзгерістер болды. Қазіргі ливиялықтардың көпшілігі қалалық пәтерлерде тұрады. Бірақ көшпелі өмір салтын жалғастырушы тайпалар шатырларға қоныстанады. Сондай-ақ, олар жиһазсыз балшықпен сыланған үйлер салып, төсеніштерде ұйықтайды. Киімдері араб үлгісіндегі киім. Қоғамдық орындарда қысқа, ашық әйелдер костюмдері мен ерлердің шорттарын киюге болмайды. Әйелдер үйден шыққанда бетін жауып жүреді. Негізі жұмыс істемейді, үй шаруасымен айналысады, негізінен олар көп балалы. Некеден тыс қарым-қатынасқа қатаң тыйым салынады.<ref>Ливийцы https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230705115632/https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html |date=2023-07-05 }}</ref><ref>Ливийцы https://www.istmira.com/novosti-istorii/15214-livijcy-narod.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Арабтар}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Ливия халықтары]] [[Санат:Мысыр халықтары]] dt1rhsspars483gr8ex1pxprv2mdlpc 3595199 3595197 2026-04-29T10:38:42Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595199 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Ливиялықтар |төл атауы = ливиялық арабтар |сурет = |сурет тақырыбы = |саны = 4,7 млн. |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Ливия}} |саны1 = 4,5 млн. |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Мысыр}} |саны2 = 140 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[араб тілі]] |діні = [[суннизм]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Ливиялықтар''' (''ливиялық арабтар'') — [[Ливия]]ның негізгі халқы. Халқы 4,7 млн ​​адам, оның ішінде Ливияда 4,5 млн адам, [[Мысыр]]да 140 мың адам. (2009, бағалау).<ref>Большая российская энциклопедия 2004–2017 https://old.bigenc.ru/ethnology/text/2650358</ref> == Тілі == Ливиялықтар сөйлейтін негізгі тіл - [[араб тілі]], ресми тіл болып табылады. Ливиялықтар Магриб [[диалект]]ілер тобына кіретін араб тілінің Ливия диалектісінде сөйлейді. Қазір ірі қалаларда араб тілімен қатар [[ағылшын тілі|ағылшын]] және итальян тілдері де кеңінен тараған.<ref>Ливийцы https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/379628</ref> == Діні == Ливиялықтардың 97 пайызы мұсылмандар. Ливиялықтар арасында басым дін – ислам. Олар суннизмді ұстанады. == Тарихы == Ұлт ретінде ливиялықтар VII-IX ғасырларда осы аумақтарға қоныс аударған аборигендер — бербер тайпалары мен арабтардың араласуы арқылы қалыптасты. Араб әскерилері басшылардың құқықтарын жойып, артықшылықтарынан айырды. Аборигендер басқыншыларға қарсы көтерілістер ұйымдастырды, бірақ олардың әскери күштеріне қарсы тұра алмады. Бірте-бірте жергілікті халық исламды қабылдады, арабтармен ассимиляцияланды. XVI ғасырда Жерорта теңізінің суларында қарақшылықпен айналыса бастаған түріктер елді басып алды. XIX ғасырда француз үкіметінің қысымымен қарақшылық тоқтап, құл саудасына тыйым салынды.<ref>Ливийцы — как живут потомки кочевых племен Источник: https://travelask.ru/articles/liviytsy-kak-zhivut-potomki-kochevyh-plemen</ref> == Кәсібі == Жағалауда [[егіншілік]]пен (зәйтүн, цитрус жемістері, құрма, арпа, бидай), оңтүстік және орталық аймақтарда ірі қара мал шаруашылығымен (ешкі, қой, түйе, аз дәрежеде жылқы) айналысады. Кейбір ливиялықтар мұнай кен орындарында жұмыс істейді. Кілем, бедерлі және кестелі былғары бұйымдарын жасау, мыс ыдыстар жасау, пальма жапырақтарынан тоқу дамыған.<ref>народы мира / Ливийцы http://www.etnolog.ru/people.php?id=LIVI</ref> == Өмір салты == Ливия халықтары көп жылдар бойы көшпелі өмір салтын ұстанды. Қазір, әсіресе мұнайдың ашылуына байланысты көптеген өзгерістер болды. Қазіргі ливиялықтардың көпшілігі қалалық пәтерлерде тұрады. Бірақ көшпелі өмір салтын жалғастырушы тайпалар шатырларға қоныстанады. Сондай-ақ, олар жиһазсыз балшықпен сыланған үйлер салып, төсеніштерде ұйықтайды. Киімдері араб үлгісіндегі киім. Қоғамдық орындарда қысқа, ашық әйелдер костюмдері мен ерлердің шорттарын киюге болмайды. Әйелдер үйден шыққанда бетін жауып жүреді. Негізі жұмыс істемейді, үй шаруасымен айналысады, негізінен олар көп балалы. Некеден тыс қарым-қатынасқа қатаң тыйым салынады.<ref>Ливийцы https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230705115632/https://school1208.ru/raznoe/liviycy.html |date=2023-07-05 }}</ref><ref>Ливийцы https://www.istmira.com/novosti-istorii/15214-livijcy-narod.html</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Арабтар}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Ливия халықтары]] [[Санат:Мысыр халықтары]] rl5ksyxnmfxdv66vbyhd5fpnjh9qgwf Өзбекстан азаматтарына қойылатын визалық талаптар 0 703418 3594919 3219199 2026-04-28T21:49:32Z SpinnerLaserzthe2nd 101961 ([[c:GR|GR]]) [[File:Front cover of Uzbekistan international passport (started issuing January 1, 2019).jpg]] → [[File:Uzbekistan passport.svg]] 3594919 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Uzbekistan passport.svg|нобай|Өзбекстан паспортының мұқабасы]] '''Өзбекстан азаматтарына арналған визалық талаптар''' бұл басқа мемлекеттердің билігі Өзбекстан азаматтарына қоятын кіруге әкімшілік шектеулер. {| class="wikitable" |+Төлқұжат статистикасы !Ел !Визасыз елдер саны !Қозғалыс еркіндігі !Дереккөз |- |{{Байрақ|Өзбекстан}} |58 |[[Henley паспорт индексі|91-орын]] |<ref>{{cite web|title=Global Ranking – Passport Index 2019|url=https://www.henleyglobal.com/files/download/HPI2019/HPI_Q3_Global_Ranking_190701.pdf|publisher=Henley & Partners|access-date=3 July 2019}}</ref> |} == Шығу визасы == Өзбекстанның барлық азаматтары 1995 жылдан 2019 жылға дейін алыс шетелдердің барлық елдеріне бару үшін виза алуы керек еді. Саяхатшылар ТМД-дан тыс елге барғанға дейін ТМД елдеріне бару үшін шығу визасы талап етілмеді. Алыс шетелдерге сапар шегу үшін жазаларға визасыз ірі айыппұлдар мен 10 жылға дейінгі түрме мерзімдері кірді. Шығу визалары ішкі істер министрлігінің жергілікті визалар және тіркеу бөлімінен алынды және екі жылға жарамды болды.<ref name="validity">{{cite news|title=Uzbekistan Among Few Countries Keeping Exit Visas|url=https://www.rferl.org/a/uzbekistan-exit-visas/24834087.html|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|language=en}}</ref> Өзбекстанның иммиграциялық билігі Өзбекстан азаматтарына баратын елге жарамды визасыз және/немесе қайту билетінсіз ұшатын рейстерге отыруға рұқсат бермеді, тіпті егер баратын ел келген кезде өзбек төлқұжаттарының иелеріне виза берсе де. Нәтижесінде Өзбекстан азаматтары Ташкент халықаралық әуежайындағы иммиграциялық стендке рұқсат алу және тіркеу үстеліне барар алдында билеттерінде мөр басу үшін жүгінуге мәжбүр болды. Шығу визасын беру туралы талап 2017 жылдың тамызында қол қойылған президенттік Жарлық күшіне енгеннен кейін 2019 жылдың 1 қаңтарында жойылды.<ref>[http://president.uz/ru/lists/view/922 Decree of the President of the Republic of Uzbekistan on 16 August 2017 №5156]</ref><ref name="exit">{{cite news|last1=Putz|first1=Catherine|title=Uzbekistan Abolishes Exit Visa System|url=https://thediplomat.com/2019/01/uzbekistan-abolishes-exit-visa-system/|work=thediplomat.com}}</ref><ref>{{cite news|last1=Sharkob|first1=Damien|title=Could Uzbekistan be the last to ditch Soviet-era travel rules?|url=https://www.newsweek.com/uzbekistan-president-drop-soviet-exit-visa-system-547525|work=Newsweek|date=24 January 2017|language=en}}</ref> == Виза талаптарының картасы == [[Сурет:Visa_requirements_for_Uzbekistani_citizens.svg|ортаға|нобай|800x800 нүкте|{{legend|#002377|{{Байрақ|Өзбекстан}}}}{{legend|#22B14C|Виза қажет емес}} {{legend|#B5E61D|Келген кездегі виза}} {{legend|#61C7A1|Электронды виза}} {{legend|#79D343|Келген кездегі виза / электронды виза}} {{legend|#C0C0C0|Виза қажет}}]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Азаматтығына байланысты визалық талаптар}} [[Санат:Өзбекстан сыртқы саясаты]] [[Санат:Азаматтығына байланысты визалық талаптар]] fau3lht4mpkcs5608fgc5njt444q2vh Налу 0 706482 3594539 3375649 2026-04-28T12:08:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594539 wikitext text/x-wiki {{Этникалық топ |атауы = Налу |төл атауы = |сурет = Roi Dinah Salifou.jpg |сурет тақырыбы = |саны = 17 000 |аймақ = |аймақ1 = {{Байрақ|Гвинея}} |саны1 = 12 000 |түсініктемелер1 = |аймақ2 = {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} |саны2 = 5 000 |түсініктемелер2 = |аймақ3 = |саны3 = |түсініктемелер3 = |аймақ4 = |саны4 = |түсініктемелер4 = |аймақ5 = |саны5 = |түсініктемелер5 = |аймақ6 = |саны6 = |түсініктемелер6 = |аймақ7 = |саны7 = |түсініктемелер7 = |аймақ8 = |саны8 = |түсініктемелер8 = |аймақ9 = |саны9 = |түсініктемелер9 = |аймақ10 = |саны10 = |түсініктемелер10 = |аймақ11 = |саны11 = |түсініктемелер11 = |аймақ12 = |саны12 = |түсініктемелер12 = |аймақ13 = |саны13 = |түсініктемелер13 = |тілдері = [[налу тілі]] |діні = дәстүрлі наным-сенімдер, [[суннизм]] |этникалық топтары = |ескертпелер = }} '''Налу''' — [[Гвинея]] мен [[Гвинея-Бисау]]да тұратын батыс африкалық этникалық топ. Жалпы саны 17 мың, Гвинеяда – 12 мың, Гвинея-Бисауда – 5 мың адам.<ref>НАЛУ http://www.aggregateria.com/N/nalu.html{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Тілі == Тілі - [[налу тілі]], нигер-кордофан отбасының батыс атлант тобына жатады.<ref>Современная энциклопедия Налу https://my-dict.ru/dic/sovremennaya-enciklopediya/203728-nalu/</ref> == Діні == Дінге сенушілердің діни наным-сенімдері: дәстүрлі наным-сенімдер, бір бөлігі – [[Сунниттер|сүнниттік мұсылмандар]], [[Христиандық|христиандар]].<ref>Современная энциклопедия НАЛУ https://rus-modern-enc.slovaronline.com/7450-%D0%9D%D0%90%D0%9B%D0%A3</ref> == Кәсібі == Негізгі дәстүрлі кәсібі – қолмен атқарылатын [[егіншілік]] (күріш, банан, тәтті картоп, маниок, жүгері, 19 ғасырдан – кофе ағашы, жержаңғақ, бақшаларда – көкөністер, жемістер, қант қамысы). Ұзындығы 2,5 м-ге дейін жететін күрек тәрізді әмбебап құрал пайдаланылады, кокос және май пальмаларының жемістерін, кола жаңғақтарын жинау дамыды, жағалауда, батпақты жағалау аудандарында құрғақ мезгілде балық аулау, теңіз суынан тұзды алудың маңызы зор болды. Ағаш өңдеу, әсіресе бетперде жасау (кейбіреулерінің салмағы 60 кг-ға жуық және Африкадағы ең ірілерінің бірі), ұсталық, керамика және тоқымашылық дамыған.<ref>Народы и культуры Налу https://travel-journal.ru/ethno/41/1063/{{Deadlink|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Өмір салты == Дәстүрлі отбасы үлкен, патриархалды, көп әйел алушылық бар. Кейде бірнеше ауылдар жоғарғы басшының («патша») билігімен одақ құрады. Жасырын одақтар (еркек және әйел) бар, ең танымалы - поро. Тұрғын үйлері – төбесі сабан мен жапырақтардан жасалған конустық төбесі бар шағын домалақ үйшіктер. Орманды аймақтарда ауылдар жинақы орналасқан (100 адамға дейін). Дәстүрлі киімдері - өсімдік талшықтарынан жасалған белдемше. Негізгі тағамы – ботқа, жарма, картоп пюресі, ет сирек жейді. Дәстүрлі өнерде жануарларды бейнелеу (әсіресе қолтырауын, хамелеон, т.б.) жиі кездеседі.<ref>народы мира/Налу http://www.etnolog.ru/people.php?id=NALU</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Африка халықтары}} [[Санат:Гвинея халықтары]] [[Санат:Гвинея-Бисау халықтары]] 34984faag61pq2y9bvn05d8yjf6321j Қатысушы талқылауы:1nter pares 3 722571 3594872 3589957 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594872 wikitext text/x-wiki == Администраторды сайлау‎ == Қайырлы күн! [[Уикипедия:Администраторларды сайлау‎|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. --[[Қатысушы:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] ([[Қатысушы талқылауы:Ерден Карсыбеков|талқылау]]) 14:49, 2024 ж. қаңтардың 29 (+06) == Вандализм в статье про список колёс обозрения == Добрый день, почему отменяете мои правки в статье про список колёс обозрения, тем самым возвращая неверную информацию о высоте дубайского колеса обозрения - 167м, хотя оно 250м. возвращаете неверную информацию о колесе обозрения в сочи, удаляете информацию о колесе обозрения в узбекистане... Это что за вандализм? [[Қатысушы:Aqob|Aqob]] ([[Қатысушы талқылауы:Aqob|талқылау]]) 13:34, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Добрый день. При добавлении новой информации в статью прошу вас указать авторитетные источники. Так же завершение строительства колеса обозрения в Дубае было в 2021 году, вы написали 2022. Интересно, кто тут занимается вандализмом? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қыркүйектің 27 (+05) == Санат дұрысталды == Кеш жарық! [[:Санат:Қазақ билері|Мына санатты]] дұрыстап қойдым. Сіз көрсеткен қателер жойылды. --[[Қатысушы:Еститін Азамат|Еститін Азамат]] ([[Қатысушы талқылауы:Еститін Азамат|талқылау]]) 00:56, 2024 ж. қазанның 3 (+05) :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:14, 2024 ж. қазанның 3 (+05) == Жылжыту == Кеш жарық, Ауған соғысы (1979—1989) деген ескі атауға көптеген мақалалар мен жылжытулар сілтеніп тұр. Соларды түзетіп шығу кере, сосын ескісін жедел жоюға ұсынуға болады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:57, 2024 ж. қазанның 29 (+05) :Қайырлы күн, дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:16, 2024 ж. қазанның 30 (+05) == Араб-Израиль қақтығысы == Неге дубликат? Сосын үлгілерді неге мақаланың ортасынан бастайсыз? Қанша рет байқап келе жатырмын, бірінші үлгі қойылады [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:40, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) :Бүкіл Араб-Израиль қақтығыстарына ортақ мақала жасағым келген. Ескерту ескерілді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:55, 2024 ж. қарашаның 8 (+05) == Маршмэллоу == Добрый день! Поясните причину вашей [https://kk.wikipedia.org/w/index.php?diff=3402771&oldid=3402753&title=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%88%D0%BC%D1%8D%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D1%83 отмены], пожалуйста. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:17, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :Добрый день. Почему слишком большое количество гиперссылок для небольшой статьи? Зачем это? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 14:27, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Для удобства. [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 14:42, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::Зачем удалять, если всё правильно? (Может быть кроме последней ссылки, которая действительно ни к чему.) --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:03, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :::{{@|Рефлексист}} қайырлы күн! "[[:ru:Википедия:Внутренние ссылки|Википедия:Внутренние ссылки]]" бетімен танысып шығуыңызға кеңес беремін -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:44, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) ::::Прочитал. Дальше что? [[Қатысушы:Рефлексист|Рефлексист]] ([[Қатысушы талқылауы:Рефлексист|талқылау]]) 20:06, 2024 ж. қарашаның 20 (+05) :{{@|Рефлексист}} Извините, почему на русском? Если ВЫ хорошо не владеете на казахском, тогда вы не можете подправлять ошибки и пожалуйста не надо сделать гиперссылку на одно и тоже статье, вместе того корректировать оптом (одним кликом) --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:10, 2024 ж. қарашаның 24 (+05) ::Я тоже не владею хорошо казахским, а писать через гуглопереводчик это издевательство над языком, поэтому напишу на русском. Участник заменил ссылку, ведущую в русскую википедию, ссылкой на статью на казахском языке. Любой человек, искреннее болеющий за казахский язык, такое только приветствовал бы. Вместо этого правку откатывают, а затем приходит аж целый администратор и попрекает участника плохим знанием казахского языка. Приплыли. [[Арнайы:Үлесі/150.241.86.164|150.241.86.164]] 15:51, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::Проверил, откорректировал (ваш вклад остался). Я не упрекаю за незнание казахского языка, насчет гиперссылки, последние время много новички так делают (для галочки). Я думал так же и у вас --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :::: Что мешало быть более внимательным и аккуратным с первого раза? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:29, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Может быть потому что человек мог легко ошибиться проверяя несколько сотен новых правок за один раз и никто не отменял человеческий фактор? Как думаете? -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 18:59, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::::: Чтобы не попадать впросак, не надо так торопиться. Разве за вашим дружкой кто-то гонится? --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 15:37, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::Проблема решена, правки участника были восстановлены, зачем вы снова пишете? В попытке начать конфликт? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::: Я рад, что проблема, которая вообще-то не должна была возникнуть, всё же решена. --[[Қатысушы:Менеджер по сроку годности|Менеджер по сроку годности]] ([[Қатысушы талқылауы:Менеджер по сроку годности|талқылау]]) 16:46, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :::::::::{{@|Менеджер по сроку годности}} Да, у моего "дружка" нет в жизни других дел, кроме как сидеть в Википедии, поэтому он мог бы и не спешить, вы правы. Мы тоже рады, что "проблема", которая вообще-то вас не касалось, всё же решена. -- [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]] ([[Қатысушы талқылауы:Nurtenge|талқылау]]) 16:59, 2024 ж. желтоқсанның 11 (+05) :{{@|Менеджер по сроку годности}} делать ничего у вас? Принципиальный вопрос: вы на казахском не умеете грамотно отвечать, тогда что тут делаете. Подправлять ссылку и источник убрать может любой человек. Думаете можете внести существенный вклад в развитие казвикипедий? + Вы {{@|Рефлексист}}, то есть второй фейк аккаунт? --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 21:50, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Интеруики == Кеш жарық! Интеруикиді қоюды ұмытпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 18:31, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) :Кеш жарық! Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:56, 2024 ж. желтоқсанның 1 (+05) == Санат == Кеш жарық, санаттарға дұрыс санат қою керек (сізде көбісінде бос санат бастап жатырсыз, жоя салдым). Сириядағы азаматтық соғыс санатына интеруики мен ағылшын немесе орыс уикипедиясынан өарап санаттарды қоюды өтінемін. [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 22:22, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) :Кеш жарық! Қазіргісі дұрыс па? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:55, 2024 ж. желтоқсанның 6 (+05) ::Керемет, мен көбіне орыс не ағылшын тілінен қарап бастаймын --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) :::Жақсы, ескерту ескерілді [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:31, 2024 ж. желтоқсанның 8 (+05) == Уикипедия дамуына қосқан үлесі үшін == {| style="border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;" |rowspan="2" valign="middle" | [[File:AnimWIKISTAR-laurier-WT.gif|left|120px]] |rowspan="2" | |style="font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;" | '''[[Уикипедия:Марапаттама/Уикижұлдыз|Уикижұлдыз]]''' |- |style="vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;" | [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] — Уикипедия жобасындағы аса белсенді әрекеттері үшін, Уикипедияның дамуы жолындағы үлкен еңбектері үшін! --[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 23:47, 2024 ж. желтоқсанның 14 (+05) |} :Рақмет! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 00:05, 2024 ж. желтоқсанның 15 (+05) == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Саламатсыз ба, неге менің тексерілген толықтыруымды жоққа шығардыңыз, не болып қалды [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат Қанатжанұлы мықты|талқылау]]) 16:31, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Қайырлы күн! Сіз дереккөз ретінде студенттерге тесттерге арналған сайтты пайдаланыпсыз.. Жақсы, беделді дереккөз ретінде, кітап немесе бір авторитетті сайттан алсаңыз жақсы болар еді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:38, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Ок,кешірім сұраймын [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:08, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Саламатсыз ба, мен уикилендіру талаптарына сай мақаланы (жүзжылдық соғыс)ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге ол өңдеуімді жоққа шығардыңыз? == Мен "Жүзжылдық соғыс" мақаласының соңында тұрған уикилендіру қажет деген жерді басып, қандай өзгерістер енгізу керек екенің біліп, соның бір тармағына сәйкес мақаланы мазмұнына қарай ішкі бөлімдерге бөлдім, бірақ неге оны жоққа шығардыңыз ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 18:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Бөлімдерді қайтардым [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:46, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Қай бөлімдерді ? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 19:02, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::Эдуард, Каролинг, Ланкастер [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 19:05, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::::Неге [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:36, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :::::Енді сіз соны анықтап '''білдіңізғо''', ал мен болсам өңдемеңізді жоққа шығарып жіберіппін. Қателік меннен кетсе мен сіздің жасағаныңызды қайтардым. Не үшін енді маған '''НЕГЕ''' деп жауап беріп тұрсыз? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:57, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Неге менің толықтыруымды жоққа шығардыңыз == Неге менің Алтын Орда тарихы деген мақаладағы толықтыруымды жоққа шығардыңыз???? [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:25, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) :Сізге айтылдығо оңды-солды сілтеме қоймаңыз деп. Екіншіден дереккөздеріңіз дұрыс емес, құр сөйлем: '''Алтын Орда - Алып Империя, Әл Фараби атындағы қазақ ұлттық университеті'''. Сіздің ойыңызша бұл жақсы, авторитетті дереккөзбе? Осы ескертулерді ескеріңіз! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:53, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) ::Сонда сілтеме керек пе [[Қатысушы:Әбдіқадыр Асхат|Әбдіқадыр Асхат]] ([[Қатысушы талқылауы:Әбдіқадыр Асхат|талқылау]]) 20:58, 2024 ж. желтоқсанның 25 (+05) == Елді мекен == Кеш жарық! Елді мекен үлгісіндегі ''Ел'' деген параметрге мемлекеттің атауын ғана көрсетеді (ешқандай суретсіз және сілтемесіз) [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 20:50, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) :Кеш жарық! Сирияның туы өзгерген еді, сіз айтқандай жасадым басында, бірақ ескі туы шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. қаңтардың 3 (+05) == Дауыс беру == Сәлеметсізбе! [[Уикипедия:Таңдаулы мақалаға үміткерлер/Негізгі белдеу|Жаңа таңдаулы мақала]] және [[Уикипедия:Жақсы мақалаға үміткерлер/Науру|жаңа жақсы мақала]] үшін дауыс бере аласыз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:37, 2025 ж. қаңтардың 8 (+05) :Саламатсыз ба [[Арнайы:Үлесі/87.255.222.246|87.255.222.246]] 11:13, 2025 ж. ақпанның 18 (+05) == Thank you for being a medical contributors! == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> {| style="background-color: #fdffe7; border: 1px solid #fceb92;" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[File:Wiki Project Med Foundation logo.svg|130px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" |'''The 2024 Cure Award''' |- | style="vertical-align: middle; padding: 3px;" |In 2024 you '''[[mdwiki:WikiProjectMed:WikiProject_Medicine/Stats/Top_medical_editors_2024_(all)|were one of the top medical editors in your language]]'''. Thank you from [[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med]] for helping bring free, complete, accurate, up-to-date health information to the public. We really appreciate you and the vital work you do! Wiki Project Med Foundation is a [[meta:Wikimedia_thematic_organizations|thematic organization]] whose mission is to improve our health content. '''[[meta:Wiki_Project_Med#People_interested|Consider joining for 2025]]''', there are no associated costs. Additionally one of our primary efforts revolves around translating health content. We invite you to '''[https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/index.php try our new workflow]''' if you have not already. Our dashboard automatically [https://mdwiki.toolforge.org/Translation_Dashboard/leaderboard.php collects statistics] of your efforts and we are working on [https://mdwiki.toolforge.org/fixwikirefs.php tools to automatically improve formating]. |} Thanks again :-) -- [[mdwiki:User:Doc_James|<span style="color:#0000f1">'''Doc James'''</span>]] along with the rest of the team at '''[[m:WikiProject_Med|Wiki Project Med Foundation]]''' 11:23, 2025 ж. қаңтардың 26 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Top_Other_Language_Editors_2024&oldid=28172893 тізімін пайдаланып User:Doc James@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Саломе Зурабишвили == Бұл мақаланы неге жоясыз? Мен оны толықтырдым ғой. Сіз айтқан үлгіні және дереккөзді қостым, санаттарды толықтырдым. Неге басқа адамның еңбегіне соншама аяусыздық танытасыз? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:49, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) Менімше, сіз оны еш себепсіз жойдыңыз. Өзіңізді соншама белсенді администратор ретінде танытқыңыз келсе, мақалаға жақсы-жақсы өңдемелер енгізбейсіз ба? --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 19:06, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :Қаңтардың 25-інде жазғанда сізге мақаланы әліде толықтыру керек деп жаздым. Ақпарат өте аз, дымда жазылмаған деуге болады, сондықтанда менің алдымда мақалаға «жедел жойылсын» үлгісін қойып кеткен. Басқа тілді уикипедиядағы мақалалармен салыстырып қараңызшы. Мен сізге толықтыруға қарайған уақыт бердім. Неге мақаланы бастап, аяқтамай тастап кетесіз? Неге оны мен толықтыруым керек? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 21:13, 2025 ж. ақпанның 8 (+05) :: Бес абзац аз емес, сіздікі дұрыс емес! Мен барлық кемшіліктерді жойдым, көлемін кез келген адам қоса алады, оның ішінде сіз де қоса аласыз. --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:01, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::Мақаланы қайтарамын, дұрысынан толықтыруға дайынсыз ба? [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:05, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) ::::Мақаланы еш шартсыз қайтару керек! Бірақ мен толықтырамын ... --[[Қатысушы:Мира Белль|Мира Белль]] ([[Қатысушы талқылауы:Мира Белль|талқылау]]) 18:09, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) :::::Қайтардым. Басқа тілдегі уикипедиялардан қарап толықтырсаңыз болады. Негізі дұрысынан ақпарат еңгізсе жақсы үлкен мақала шығады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:14, 2025 ж. ақпанның 11 (+05) == Notice of expiration of your rollbacker right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "rollbacker" (Шегіндірушілер) will expire on 2025-03-17 07:50:35. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:42, 2025 ж. наурыздың 11 (+05)</div> == Фотосуреттер бойынша == Қайырлы күн! [[Әл-жәбрдің атасы]] атты қазақ тілінде шығатын ғылыми журнал туралы жазған едік. Алайда ондағы фотосуреттерді белгісіз себеппен алып тастаған. Сізден мына суреттерді қалпына келтіруіңізді сұраймын: *Жаңа журнал.jpg *Журнал таныстырылымы.jpg *Журнал оқыған бала.jpg [[Қатысушы:Бейсенбинова Салта|Бейсенбинова Салта]] ([[Қатысушы талқылауы:Бейсенбинова Салта|талқылау]]) 13:14, 2025 ж. наурыздың 14 (+05) == Request for Template Deletion == Hello 1nter pares, I hope you're doing well. Thank you again for your help with the Барунди article deletion earlier. I recently moved the contents of two templates to correctly spelled versions and would like the old, misspelled ones deleted: [[Үлгі:Country data Democratic republic of the Congo]] (should be [[Үлгі:Country data Democratic Republic of the Congo]]) [[Үлгі:Country data Әзірбайжан]] (should be [[Үлгі:Country data Әзербайжан]]) Since these old versions are no longer needed, could you help delete them? Let me know if any further clarification is needed. Thanks in advance! Best regards. [[Қатысушы:OperationSakura6144|OperationSakura6144]] ([[Қатысушы талқылауы:OperationSakura6144|талқылау]]) 15:28, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) :Hi, it's done! [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:33, 2025 ж. наурыздың 27 (+05) == Лужникидегі трагедия == Қайтыс болған адамдардың тізімің неге жойып тастаған едіңіз? [[Қатысушы:Zhantayevraiymbekd|Zhantayevraiymbekd]] ([[Қатысушы талқылауы:Zhantayevraiymbekd|талқылау]]) 23:01, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) :Кесте жасап еңгізген екенсіз, байқамай қалыппын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:06, 2025 ж. сәуірдің 16 (+05) == CEE Meeting 2025 == Сәлеметсізбе. Биыл Грекияның Салоники қаласында CEE Meeting 2025 конференциясы болады. Біздің қауымдастық атынан 2 делегат қатыса алады. [[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар#CEE_Meeting_2025|Мына бетте]] өз дауысыңызды қалдырсаңыз. [[Қатысушы:TheNomadEditor|Muzaffar Turgunov]] ([[Қатысушы талқылауы:TheNomadEditor|талқылау]]) 23:21, 2025 ж. мамырдың 15 (+05) :Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:28, 2025 ж. мамырдың 16 (+05) == InDrive / inDrive == Сәлеметсіз бе! Мен мақала атауындағы бас әріпті кіші әріпке ауыстырдым, себебі бұл компанияның ресми атауы. Егер inDrive атауы барлық жерде осылай жазылса, неге менің түзетуімді жоққа шығардыңыз? Жауап бергеніңізге ризамын. [[Қатысушы:Alothav|Alothav]] ([[Қатысушы талқылауы:Alothav|талқылау]]) 20:46, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) :Қайырлы кеш! Байқамай қалыппын, өңдемеңізді кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:54, 2025 ж. мамырдың 21 (+05) == Join us at the Next CEE Catch up! Learn about Temporary accounts! == Hi everyone, We want to announce the tenth '''[[:m:Wikimedia CEE Hub/Catch up|CEE Catch Up]]''' session, which will be dedicated to the '''Temporary accounts''', as this important change is going to affect every Wikipedia soon, so it is important for patrollers and functionaries like you to understand this change. On wikis where temporary accounts are enabled, IP addresses of unregistered editors are not visible publicly. Only those who fight spam, vandalism, harassment and disinformation have access to IP addresses there. The session will take place on '''10th of June 2025, 18:00-19:00 CEST''' (check your ''[https://zonestamp.toolforge.org/1749571200 local time]''). If you are interested in this topic, then '''[[:m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|sign-up for the session here]]'''. [[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 16:17, 2025 ж. мамырдың 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Эрнест Төреханов == Ассаламуалейкүм! Мына мақаланы не себеппен жоюға ұсынатыныңды түсіндіре аласың ба? Бас-аяғы бар мақала ғой... --[[Қатысушы:Джамбульский|Джамбульский]] ([[Қатысушы талқылауы:Джамбульский|талқылау]]) 15:26, 2025 ж. маусымның 12 (+05) == Мақалаларды жартылай қорғау == Сәлеметсізбе Қазақша Уикипедияның администраторы! Сіз менің [[Эрдэнэт қаласы]] [[Яковлев Як-40]] [[Яковлев Як-42]] [[Zhezkazgan Air]] [[Жетісу Әуекомпаниясы]] деген беттерді 1 айға жартылай қорғауға сұраймын. [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:05, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :Қайырлы күн! Дайын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:11, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::Меніңше тіркелгісі барлар менің беттерімді бұзып тастайды сондықтан. Жартылай қорғау емес. Толық қорғау қылдырып беріңіз. 25 күнге [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 12:26, 2025 ж. шілденің 5 (+05) :::Ешкім ештеңені бұзбайды. Мақалаларыңызды алаңсыз жаза беріңіз. Бұзақылық болып жатырса, біздер, администраторлар бармыз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:48, 2025 ж. шілденің 5 (+05) ::::жақсы [[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 16:10, 2025 ж. шілденің 5 (+05) == Адай ата туралы мақаладағы ақпаратты жою == Қайырлы күн! Менің [[Адай ата]] туралы дереккқөздермен тастап кеткен мақаламның кетіру себебі неде? [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:17, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :Дереккөздерге сүйенген болсаңыз да кейбір жерлерін дұрыс толықтырмапсыз. Сосын... менің білуімше Адайдың әкесі Елтай болу керек. Аңыздың бәрінде солай жазадығой. Шежірешілерде соны айтады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:31, 2025 ж. шілденің 16 (+05) ::Барлығы дереккөздерге сүйініп жазылған. Шежірелерде 2 нұсқа-да кездеседі. Жәнеде мен сол 2 нұсқаны да дәлелдеген болатынмын. Ж. Сәбитов Адайлардың қанын алып тексерген, субкладпен басқа-да алшындармен бірдей болды(C2-M48). Демек Бүткіл Байұлы Әлімұлылардың түпкі атасы бір [[Алау батыр]], ал егер Елтайды әкесі деп алатын болсақ онда олда алшын болуы керек. ::Өтініш мен мақаладағы қалдырған дереккөздерді қарап өту. [[Қатысушы:Aday Aitkul|Aday Aitkul]] ([[Қатысушы талқылауы:Aday Aitkul|талқылау]]) 12:57, 2025 ж. шілденің 16 (+05) :::Қарсылық жоқ. Қанымыз С2-М48, иә. Тек қана жазылуы уикипедия стиліне келмейді екен, сол үшін кері қайтардым. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 13:16, 2025 ж. шілденің 16 (+05) == Growth features - Mentorship and Community updates == Hi everyone, Wikimedia Foundation worked on evolving some of the growth features, primarily dedicated to the newcomers in our movement and communities. If you do not know, everyone can access them, activating them from Preferences (in the below of the page). You can learn about these features '''[[mw:Growth|here]]'''. CEE Hub is contacting you (patrollers/admins) directly as we would like to bring to your attention two of these features that we think can be useful for your community: '''[[mw:Growth/Mentor dashboard|Mentorship]]''' and '''[[mw:Growth/Community Updates|Community Updates]]'''. We noticed that the majority of the CEE language editions of Wikipedia does not have active one of these features, so we are encouraging you to check whether your wiki has these features and if not to begin community discussion if you want to introduce them to your editors. If you want to check it, you need to go to the Special:CommunityConfiguration page on your wiki, where all of the growth features are listed. If you need more support with this, please contact Growth team [[mw:Growth/Team|here]]. --[[User:TRistovski-CEEhub|TRistovski-CEEhub]] ([[User talk:TRistovski-CEEhub|талқылау]]) 17:29, 2025 ж. шілденің 16 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=28802724 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == Үлгі жою == Сәлеметсізбе, мен [[Үлгі:Байрақ/Қонаев қаласы]] деген жасағанын негізі түпнұсқасы [[Үлгі:Байрақ/Қонаев]] болған. Мен сол Қонаев дегенді ашсам Дінмұхамед Қонаев туралы шығып тұр. Ал Қонаев қаласы деп жазсам, басқа қалалардың үлгісінде *қаласы* деген жазу болмайды (тек қала атауымен ғана жазылып тұрады). Осы бетті жойып бере аласызба. Негізі бетті өзім жылжыттым[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] ([[Қатысушы талқылауы:MuratbekErkebulan|талқылау]]) 08:44, 2025 ж. тамыздың 3 (+05) == Invitation for a session "Tools and features for Users with Extended Rights" == Hi, you are receiving this invitation as you are either patroller and/or admin in your community and [[:m:Wikimedia CEE Hub|CEE Hub]] is preparing a session called '''Tools and features for Users with Extended Rights''', which we think that it will be interesting for you. The session is organised by the CEE Hub along with Wikimedia Foundation’s Movement Communications regional specialist Natalia Szafran-Kozakowska. Speakers in the session are Product Managers and Software Engineers from Wikimedia Foundation, so you will hear recent updates, new developments, and they will answer questions. So, please think what you want to ask them and come to the session. The session will be held on '''Tuesday, December 2nd, 2025 at 17:00 CET'''. Please register yourself '''[[:m:Event:CEE Catch Up: Tools for Users with Extended Rights|here]]'''. If you have any questions, please contact me. --[[Қатысушы:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Қатысушы талқылауы:MediaWiki message delivery|талқылау]]) 18:45, 2025 ж. қарашаның 19 (+05) (on behalf of the CEE Hub) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/CEE_admins&oldid=29165186 тізімін пайдаланып User:TRistovski-CEEhub@metawiki деген хабарлама жіберген --> == '''Уикипедия: 25''' == Уикипедияның [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|25 жылдық мерейтойын]] тойлауға шақырамыз [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 14:31, 2026 ж. қаңтардың 9 (+05) == Орфографиялық қате == Сәлеметсіз бе. Неге менің [[Газ турбиналы кеме]] бетіне жасаған өңдемемді қайтарып тастадыңыз? Қазақ тілінің орфографиялық ережесіне сәйкес бастауыш пен баяндауыш арасына [[дефис]] (-) емес ұзын сызық (—, [[сызықша]]) қолданылады. Мысалы, "Алма — жеміс". Сондықтан өзгеріс әдейі жасалды. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 20:20, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :Мана қарағанымда сіз дефис қойған сияқтысыз. Сосын олай көп үлгі қоюдың қажеті жоқ, жалпы мақала ескі, қаралымы да аз екен, жойылатын мақалалар тізіміне кіреді-ау. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:37, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::«Қаралымы аз» деген уәж Уикипедияда жою критерийі болып саналмайды. Мақаланың жойылуы тек маңыздылық пен дереккөздерге байланысты. ::Үлгілерге келсек, олар мақаладағы нақты мәселелерді көрсету үшін қойылды. Егер белгілі бір үлгі артық деп есептелсе, нақты қайсысы және не себепті екенін көрсетсеңіз, талқылауға дайынмын. Әрі қазақ тіліндегі Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] сияқты үлгілер жоқ сондықтан әр қатені жеке үлгімен көрсеттім. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 23:06, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) :::Әрине, бірақ бұл мақалада бірнеше ұсақ қате емес, бір негізгі проблема бар. Тақырыптың энциклопедиялық маңыздылығы да, мазмұны да дереккөздермен расталмаған. Мәтін 2014 жылдан бері жаңартылмаған, ешқандай сенімді дереккөз көрсетілмеген, ішкі уикисілтемелер жоқ және жалпы құрылымы энциклопедиялық стандартқа сай емес. Осындай жағдайда бірінен соң бірін бірнеше техникалық үлгі қоюдан гөрі, осы түпкі мәселені көрсететін жинақталған белгі маңыздылығы немесе жоюға ұсыныс орынды деп санаймын. Сонымен қатар «сурет жоқ» деген үлгінің қойылуы да бұл жерде маңызды емес, өйткені Уикипедияда иллюстрациясы жоқ, бірақ толыққанды әрі маңыздылығы мойындалған мақалалар өте көп. Суреттің болмауы жоюға немесе мазмұн сапасын бағалауға әсер ететін критерий емес, ол тек екінші реттік, безендіру деңгейіндегі мәселе. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:30, 2026 ж. қаңтардың 14 (+05) ::::Дегенмен өңдеудің толықтай алдыңғы нұсқаға қайтарылуы орфографиялық түзетулерді де жойды. Ал бастауыш пен баяндауыш арасындағы сызықша — тілдік ереже, ол мақаланың маңыздылығына тәуелсіз. ::::Егер бірнеше үлгілердің орнына нақты жинақталған үлгіні қолдану дұрыс деп санасаңыз, қай үлгіні қолдануды ұсынатыныңызды нақтыласаңыз жөн болар еді. Қазақша Уикипедияда [[en:Template:Multiple issues]] үлгісі болмағандықтан, бар құралдармен мәселені көрсетуге тырыстым. [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. қаңтардың 17 (+05) == Уикипедия:25 == [[Уикипедия:25 жылдық мерейтой|Уикипедияның 25 жылдық мерейтойы]] құтты болсын! [[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] ([[Қатысушы талқылауы:RaiymbekZh|талқылау]]) 09:49, 2026 ж. қаңтардың 15 (+05) == Notice of expiration of your sysop right == <div dir="ltr">Hi, as part of [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], this is an automated reminder to let you know that your permission "sysop" (Администраторлар) will expire on 2026-01-22 18:04:26. Please renew this right if you would like to continue using it. <i>In other languages: [[:m:Special:MyLanguage/Global reminder bot/Messages/default|click here]]</i> [[Қатысушы:Leaderbot|Leaderbot]] ([[Қатысушы талқылауы:Leaderbot|талқылау]]) 00:41, 2026 ж. қаңтардың 16 (+05)</div> == Translation request == Hello, 1nter pares. Can you translate and upload the articles [[:ru:Базардюзю]] and [[:ru:Флегрейские поля]] in Kazakh Wikipedia? Yours sincerely, [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 14:45, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello, yes, I will do it in the near future. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:10, 2026 ж. наурыздың 7 (+05) :Hello! Thank you for your patience. I've completed the translations and uploaded both articles ([[Базардюзю]], [[Флегрей алаңдары]]) to Kazakh Wikipedia. Feel free to reach out if you need more translations. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:36, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) ::Thank you very much for the articles. [[Қатысушы:Kurcke|Kurcke]] ([[Қатысушы талқылауы:Kurcke|талқылау]]) 01:47, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) == Уики-марафонға қатысу == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] мен уики-марафонға қалай қатысамын мені шақырып тұр. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 20:30, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026|Уики-марафон]] ережелерімен танысыңыз, бір оқып, қарап шығыңыз. Сол кезде бәрі түсінікті болады. Сосын ол бетке артық нәрсе жазып жүрмеңіз. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:45, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге өңдеуге болмайды екен? Қатысқысы келгендер тізімге өз атын жазып жазған мақлаларының сілтемелерін жазып отырады емес пе? <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 20:47, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::Оны білемін ғой. Бұл қатысушы жаңадан келген, алдынғы өңдемелерін қарап шықсаң болады, артық ештеңе жазып қоймасын дегенім. Өзі біледі, ескерттік. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 20:49, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге менің жазғанымды алып тастадыңыз бетте [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:22, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] неге сол мақаланы жоққа шығара бересіз? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 22:51, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::Неден бастасам екен... Сұрақ қойюын қоясын, мен жауап беремін, басқа қатысушы жауап береді. Оның бәріне түсіндім дейсің. Бірақ шынында кері жасайсың. Мана ескерттім, уики-марафон бетіне артық нәрсе жазба деп. Ал сен оны өңдеп (дұрыс болса жақсы) Дина Нұрпейісова мақаласын жаздым деп қойыпсың. Сосын [[Дина Нұрпейісова]] бұл айдау беті, оған олай ақпарат қоспайсың. Күндіз неге мақалаға біріктіру үлгісін қойдың десем, үлгіні «жәй» қойдым деп жауап бердің. Бұның алдында қаншама ескерту алдың? Бірнеше рет бұғатталдың, менің және басқа да админ тарапынан. Келесіде ұзағынан бұғаттайтын шығармын, ренжіме. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:08, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) :::::::Келесіде енді қайталанбайды бұғаттамаңызшы алдағы уақытта мақала жазғанда біріктіру үлгісін қоссам сізге себебін түсіндіремін [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 23:15, 2026 ж. наурыздың 11 (+05) ::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] тағы бір сұрайын дегенім осы уики-марафонда қатысушы, мақала, мақала саны, ұпай, осыларды қалай жазуға болады. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 00:13, 2026 ж. наурыздың 12 (+05) :::::::::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] кейбір мақалаларда қате бар екен соны түзетіп жібердім. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 12:09, 2026 ж. наурыздың 13 (+05) == Қазақстандағы референдум (2022) == Қайырлы түн! Мен мына мақалаға деректер қосып едім, сіз жойыпсыз. Бұның себебі неде? --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 01:53, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Қайырлы түн! Мен сіздің өңдемеңізді кері қайтардым, себебі мақала 2022 жылғы референдум туралы, ал 2026 жылға қатысты ақпарат басқа оқиғаға жатады. Мұндай мәліметтерді негізгі мәтінге қоспай, қажет болса «Тағы қараңыз» бөлімінде көрсету дұрыс болады. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:56, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Енді екі референдум да бір тақырыпта болып, екеуі де Қазақстанда өтіп, оларды бір адам ұйымдастырғаны туралы жазғаным екі мақаланың өзара байланысын ашпай ма?! --[[Қатысушы:Елмұрат Х|Елмұрат Х]] ([[Қатысушы талқылауы:Елмұрат Х|талқылау]]) 02:15, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == Қателерді түзету == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] казак деген сөз дұрыс емес қазақ деп жазылуы керек [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:07, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :Казак деген сөз бар. Қарап, ізден. Мақалалардағы сөздерді неге өзгертіп жатырсың? :Сосын мынау менің соңғы ескертуім саған, осыдан кейін 3 айға не 1 жылға бұғаттаймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:18, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) ::Жарайды, түсіндім [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 17:21, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] Қаратау Өмірзақұлы мақаласында балғымбав деген дұрыс жазылмаған түзетіп жіберейін бе? [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 19:43, 2026 ж. наурыздың 14 (+05) == [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы өзгертістер бойынша талқылау == Қайырлы күн, сіз 16.03 күні, [[Әділет Оңласынұлы Имамбеков]] жайлы соңғы жасаған өзгерістерді жоққа шығарыпсыз, не себепті және қайта қалпына келтірсе болады ма? [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :Қайырлы күн, себебін өңдеп жатырған қатысушыға жазып едім. Қарамаған сияқты. Қосқан сөйлем энциклопедиялық стильге сәйкес келмейді. Уикипедияда оқиғаның процесін емес, тек фактіні ғана беру керек. Сондықтан «таңдап, құжаттарын тапсырды», «үздік оқыды» сияқты баяндау сипатындағы тіркестер қолданылмайды. Соны ескерсеңіздер. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 17:57, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::Ол кісі "Жауап бердім, бірақ жауабымды дұрыс отправить ете алмадым ау деймін" дейді. Жақсы, алдағы толықтыруларымызда сіздің ескертпелеріңізді ескереміз. Бұдан ары қарата жаңа материалдарды мен жүктейтін боламын, сондықтан ескертпелеріңізді маған жіберіп тұруыңызды өтінем. Бүгін қосымша материалдар жүктейміз, соны да қарап, бағалауыңызды сұраймын [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 18:21, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) :::Жақсы [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 18:53, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::https://drive.google.com/drive/folders/1ZyKAocMgSIhGy3mBRgR_BfpJCpISx5m1?usp=drive_link ::::Осы файлдағы, вклейка 01,02,03 бөлімдегі суреттерді дереккөз ретінде қолдануға болады ма? ::::Мысалға "Бүкілресейлік олимпиада кезіндегі жетістігі", "Университетті(МФТИ) үздік бітіргені жөніндегі дипломы" осылардың барлығы бір жерде жиналып тұр, егер олай болмайды десеңіз, онда соларды қалай дереккөз ретінде тіркеуге болады [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 23:59, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) ::::Қайырлы кеш, қарап жібере аласыз ба өтініш [[Қатысушы:Yernur055|Yernur055]] ([[Қатысушы талқылауы:Yernur055|талқылау]]) 00:39, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == Біріктіру == Қайырлы күн! [[Абдырақ құс]] мақаласын жойып бере аласыз ба? [[Абдырық]] мақаласының дубликаты екен. Негізгі мәліметтерді [[Абдырық]] мақаласына көшіріп қойдым [[Қатысушы:Wikuiser|Wikuiser]] ([[Қатысушы талқылауы:Wikuiser|талқылау]]) 14:07, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) :Қайырлы күн! Жойылды. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 15:05, 2026 ж. наурыздың 19 (+05) == 1 == Сәлеметсіз бе! [[2026 жылғы қысқы Олимпиада ойындары]] мақаласындағы Мықтыбектің түзетулерін кері қайтаруыңызды (откат) сұраймын. Бұл жерде атауын өзгерту емес, дәл осы кері қайтару әрекеті қажет. Немесе [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]] нұсқасын қалпына келтіріңіз. Өйткені ол беттің атын өзгертпеген, тек мазмұнын авторлықты көрсетпестен көшіре салған. Сонымен қатар, осы тізімдегі маңыздылық критерийлеріне сәйкес келмейтін мақалаларды жоюды сұраймын [[Қатысушы_талқылауы:Мықтыбек_Оразтайұлы#Қатысушының_шағымы]] [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 19:53, 2026 ж. наурыздың 21 (+05) :? [[Қатысушы:TalgatSnow|TalgatSnow]] ([[Қатысушы талқылауы:TalgatSnow|талқылау]]) 21:11, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) == AutoWikiBrowser өзімнің аккаунтыма рұқсат сұрау == @[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] @[[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] осы аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат беріңізші. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:21, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :Себебін айттым ғой, берілмейді. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::Басқа қатысушыларда қолданып жүр ғой. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:23, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::@[[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] бот жүргізбей өзімнің аккаунтыма AutoWikiBrowser жұмыс жасауға рұқсат бересіз ба. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:40, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) ::::Басқалардан сұрап көрші. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 16:49, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) :::::Жақсы. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 16:50, 2026 ж. наурыздың 26 (+05) == Тексерістен өту == Кеш жарық! Кері қайтарып, тексеруден өткізіңізге көп рахмет! ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' тексерістен алыпсыз, алайда мақала шала ғой. Реттедім, келесі жолы олай асықпаңыз [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:56, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) :Кеш жарық! Рақмет! Иә, ''Гүлсім Сейітжафарқызы Асфендиярова'' мақаласын әлі де реттеп, өңдейтін шығармын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:04, 2026 ж. наурыздың 27 (+05) == Үлгі == Кеш жарық! бәрі дұрыс шығар, мақалаларға пайдалып көріңіз. Қателіктер шығып жатса көмектесемін [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 01:28, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) :Зертхана бетімде шығарып қойдым, туған күні дегендері шықпай тұр. Сосын кейбір параметрлерге дым жазбасамда бос орын шығып тұр. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 01:30, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) == Ледник Мраморная стена == Прошу вернуть мои правки в названии ледника [[Мәрмәрлі қабырға мұздығы]]. Есть официальный реестр географических объектов Алматинской области 2014 года, где данный ледник НЕ ПЕРЕВОДИТСЯ на казахский. Данный реестр не распространяется по открытой лицензии, что не является преградой для проверки моего утверждения. А текущее название пришло из Казахской энциклопедии, в которой слишком много ошибок и не ясно, как такой стыд вообще ушел в печать. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :Біріншіден, мақала атауын түбегейлі өзгерту алдын ала талқылаусыз жүргізілмеуі тиіс. Мұндай өзгерістер қауымдастық деңгейінде, қажет болған жағдайда әкімшілердің қатысуымен талқылануы тиіс. Екіншіден, сіз келтірген 2014 жылғы географиялық нысандар реестрі ашық қолжетімді емес, сондықтан оны басқа қатысушылар тексере алмайды. Тексерілмейтін дереккөздер Уикипедияда дәлел ретінде қабылданбайды. Үшіншіден, қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған дереккөзге негізделген. Қазақ энциклопедиясы Уикипедияда қолданылатын беделді дереккөздердің бірі болып саналады, сондықтан ондағы мәліметтер негіз ретінде қабылданады. Сондықтан атауды өзгерту үшін алдымен талқылау жүргізіп, тексерілетін және сенімді дереккөздер ұсыну қажет. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 22:30, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::Позволю с Вами не согласиться: [[:ru:Википедия:Проверяемость|Проверяемость]] информации не следует путать с её доступностью в Интернете. РГО Алматинской области был опубликован ПОЗЖЕ Энциклопедии на казахском, также документ является профильным, касающимся только географии отдельной области. Вы можете подать заявку в соответствующий гос орган и получить к нему доступ. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 22:54, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :::[https://www.zin.ru/animalia/Coleoptera/rus/kazgeonm.htm Понимаю, это сложнее, чем отменять правки с телефона] но вот есть этот реестр на стороннем сайте, можете пользоваться [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 23:12, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) ::::Тағы да қайталап айтамын, бұл жердегі сіздің бірінші қателігіңіз, мақала атауын талқылаусыз түбегейлі өзгертуіңіз. Мұндай шешімді өз бетіңізше қабылдауға болмайды. Сіз келтірген реестрге қатысты, тіпті ол дұрыс болғанның өзінде, атауды біржақты өзгертуге жеткілікті негіз болып табылмайды. Мұндай жағдайларда бірнеше сенімді дереккөздер қарастырылып, атау қауымдастық деңгейінде талқылануы тиіс. Қазіргі «Мәрмәрлі қабырға мұздығы» атауы жарияланған беделді дереккөзге негізделген, сондықтан ол талқылаусыз өзгертілмеуі керек. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 23:43, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 9eej7mmqcx3z3nmc4rtpzj6d0xv09ni Роберт Уайз 0 725351 3594757 3354342 2026-04-28T16:26:51Z TalgatSnow 143530 3594757 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі =Роберт Уайз |шынайы есімі = {{lang-en|Robert Wise}} |сурет = Robert wise 1990.jpg |сурет ені = |сурет атауы = Роберт Уайз (1990) |туған кездегі есімі = Роберт Эрл Уайз |туған күні = 10.09.1914 |туған жері = Винчестер, [[Индиана]] |қайтыс болған күні = 14.09.2005 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Лос Анжелес|Лос Анжелесте}}, [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] |мамандығы = {{кинорежиссёр|АҚШ}}<br />{{кинопродюсер|АҚШ}}<br />киномонтажёр |азаматтығы = {{USA}} |белсенді жылдары = 1942—2003 |бағыты = |киностудия = |марапаттары = «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» (1962 – екі мәрте, 1966 – екі мәрте)<br />«[[Алтын глобус]]» (1961, 1965)<br />[[Ирвинг Тальберг атындағы сыйлық]] (1967) |imdb_id = 0828419 |сайты = |ортаққор = Robert Wise }} '''Роберт Эрл Уайз''' ({{lang-en|Robert Earl Wise}}; {{Туғанкүні|10|09|1914}}, Винчестер, [[Индиана]] — {{Қайтысболғанкүні|14|09|2015}}, [[Лос Анжелес]], [[Калифорния]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) — [[Америка Құрама Штаттары|америка]]лық [[кинорежиссёр]], [[кинопродюсер]] және [[монтаж]]ёр. Уайз [[Вестсайд хикаясы (фильм, 1961)|«Вестсайд хикаясы»]] (1961) және [[Музыка дыбыстары (фильм)|«Музыка дыбыстары»]] (1965) туындылары үшін төрт мәрте [[Оскар сыйлығы|«Оскар»]] иегері атанды. Бұл фильмдердің әрқайсысы оған [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|«Үздік режиссер»]] және [[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|«Үздік фильм»]] номинациялары бойынша жеңіс әкелді. Сонымен қатар, ол [[монтаж]]ёр ретінде [[Азамат Кейн|«Азамат Кейн»]] (1941) фильмі үшін [[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|«Үздік монтаж»]] номинациясына ие болған. Режиссердің кейбір туындыларында қоғам мен саясаттың өзекті мәселелері көтерілген. Ол өз фильмдерінде соғысқа қарсылық пен отаршылдыққа деген сынды ашық көрсетіп, нәсілдік қатынастар мен босқындар тағдырын, көше қылмысы мен әйел затының қоғамдағы орнын, тіпті өлім жазасына қатысты күрделі тақырыптарды арқау еткен. 1971 жылдан 1975 жылға дейін Уайз Америка режиссерлер гильдиясының президенті және 1985 жылдан 1988 жылға дейін [[Кинематографиялық Өнер және Ғылым Академиясы]]ның президенті қызметін атқарды. == Өмірбаяны == Роберт Эрл Уайз [[Индиана]] штатының Уинчестер қаласында дүниеге келген. Ол ет өңдеуші Эрл Уайз бен Олив Уайздың отбасындағы кенже бала еді.<ref>[http://www.filmreference.com/film/40/Robert-E-Wise.html Robert E. Wise Biography (1914-)]. Filmreference.com. Retrieved on May 22, 2014.</ref><ref>{{cite book | last =Gehring | first =Wes D. | title =Robert Wise: Shadowlands | publisher =Indiana Historical Society Press | year =2012 | location =Indianapolis | page =1 | isbn =978-0-87195-296-7}}</ref> Кейінірек олардың отбасы Коннерсвиллге қоныс аударып, Роберт сондағы мемлекеттік мектепте білім алады. Бос уақытында киноға баруды жаны сүйген ол мектеп қабырғасында жүріп-ақ шығармашылыққа бейімдігін танытты: мектеп газетіне әзіл-оспақ пен спорт айдарын жазып, жылдық альманахты дайындауға атсалысты, сондай-ақ поэзия клубына мүше болды.<ref>The Connersville High School's auditorium, the Robert E. Wise Center for Performing Arts, was named in his honor in 1990. See {{cite news | last =Selke | first =Mike | title =Connersville's Hollywood star director gives in to heart failure | newspaper =Connersville News Examiner | location =Connersville, Indiana | page = A1 and A9 | date =September 16, 2005 }}</ref> Уайз басында журналист болуды көздеп, мектепті бітірген соң стипендия арқылы [[Индианаполис]]тің оңтүстігіндегі гуманитарлық бағыттағы шағын Франклин колледжіне оқуға түседі. Алайда 1933 жылы [[Ұлы тоқырау]] кезінде отбасының қаржылық жағдайы нашарлауына байланысты ол колледждің екінші курсына орала алмай, бүкіл өміріне арқау болған кино индустриясындағы мансабын бастау үшін [[Голливуд]]қа аттанады. Одан бірнеше жыл бұрын Голливудқа келіп, [[RKO Pictures]] студиясында қызмет етіп жүрген ағасы Дэвид інісін сол студияның жүк тасымалдау бөліміне жұмысқа орналастырады. Осылайша Уайз монтаж саласына ауысқанға дейін студияда әртүрлі қосалқы жұмыстарды атқарып шығады.<ref name=Smith404>{{cite book | last =Smith | first =David L. | title =Hoosiers in Hollywood | publisher =Indiana Historical Society Press | year =2006 | location =Indianapolis | page =404| isbn =978-0-87195-194-6}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} {{Навигациялық блок |тақырып_стиль = background:#C6C9FF |state = collapsed |тақырып = Роберт Уайз марапаттары |Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы | }} [[Санат:Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (продюсерлер)]] [[Санат:Алтын глобус сыйлығының иегерлері]] 5qovd26ula2zo29hive4bn5y4azjm8b Қатысушы:1nter pares/зертхана 2 725520 3594983 3591814 2026-04-29T05:16:37Z 1nter pares 146705 /* Тізім (кейін) */ 3594983 wikitext text/x-wiki == Тізім (кейін) == * [[Леонор (Астурия ханшайымы)]], [[София, Испания инфантасы]], [[VI Филипп (Испания патшасы)]], [[Летисия (Испания патшайымы)]], [[София Грекиялық (Испания патшайымы)]], [[Хуан, Барселона графы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == ! [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] ! * [[World of Tanks Blitz]] * ? == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] (7 сәуір) # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] (7 сәуір) # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] (1 мамыр) # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 cr7kki8pmrd3t1qqgmtd78dsvkcvg1t Футболдан Катар чемпионаты 0 726162 3594713 3379999 2026-04-28T15:05:26Z Makenzis 71333 3594713 wikitext text/x-wiki {{футбол турнирінің карточкасы |атауы = Катар жұлдыздары лигасы |логотип = |мемлекет = {{байрақ|Катар}} |федерациясы = [[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]] |қаланған = 1963 |командалар саны = 12 |әрекеттегі чемпион = [[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |атағы ең көп = [[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] (14) |сайт = [http://www.qsl.com.qa/ www.qsl.com.] |текущий сезон = [[Чемпионат Катара по футболу 2019/2020|Сезон 2019/2020]] }} '''Футболдан Катар чемпионаты''' немесе '''Катар жұлдыздары лигасы''' — Футболдан [[Қатар|Катар]] елінің жоғары дивизионы. [[1963 жыл]]ы құрылған. Қазіргі күнде 14 команда Қатар чемпиондығы үшін сынға түседі. Чемпион атанған команда [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасына]] қатыса алады. == Чемпиондар == {| class="wikitable sortable" !Маусым !Клуб !Қала |- | colspan="3" |'''Бейресми жарыстар''' |- |'''1963/64''' |Әл-Мареф | |- |'''1964/65''' |Әл-Мареф | |- |'''1965/66''' |Әл-Мареф | |- |'''1966/67''' |Әл-Оруба | |- |'''1967/68''' |Әл-Оруба | |- |'''1968/69''' |Әл-Оруба | |- |'''1969/70''' |Әл-Оруба | |- |'''1970/71''' |Әл-Оруба | |- | colspan="3" |'''Q-лига''' |- |'''1971/72''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1972/73''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''1973/74''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1974/75''' | | |- |'''1975/76''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1976/77''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''1977/78''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1978/79''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1979/80''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1980/81''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1981/82''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1982/83''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1983/84''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1984/85''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1985/86''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1986/87''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1987/88''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1988/89''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1989/90''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1990/91''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1991/92''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''1992/93''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1993/94''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1994/95''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1995/96''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1996/97''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1997/98''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''1998/99''' |Әл-Вакра |Әл-Вакра |- |'''1999/00''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2000/01''' |Әл-Вакра |Әл-Вакра |- |'''2001/02''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2002/03''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''2003/04''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2004/05''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2005/06''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2006/07''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2007/08''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2008/09''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2009/10''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2010/11''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2011/12''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2012/13''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2013/14''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2014/15''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2015/16''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''2016/17''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2017/18''' |[[Әл-Духаиль]] |[[Доһа]] |- |'''2018/19''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |} == Сілтемелер == [[Санат:Футболдан Катар чемпионаты]] ifrjokoau6hamtjk47c0x4t47wsi0i6 3594715 3594713 2026-04-28T15:05:47Z Makenzis 71333 3594715 wikitext text/x-wiki {{футбол турнирінің карточкасы |атауы = Катар жұлдыздары лигасы |логотип = |мемлекет = {{байрақ|Катар}} |федерациясы = [[Азия Футбол Конфедерациясы|АФК]] |қаланған = 1963 |командалар саны = 12 |әрекеттегі чемпион = [[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |атағы ең көп = [[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] (19) |сайт = [http://www.qsl.com.qa/ www.qsl.com.] |текущий сезон = [[Чемпионат Катара по футболу 2025/2026|Сезон 2025/2026]] }} '''Футболдан Катар чемпионаты''' немесе '''Катар жұлдыздары лигасы''' — Футболдан [[Қатар|Катар]] елінің жоғары дивизионы. [[1963 жыл]]ы құрылған. Қазіргі күнде 14 команда Қатар чемпиондығы үшін сынға түседі. Чемпион атанған команда [[АФК чемпиондар лигасы элитасы|АФК чемпиондар лигасына]] қатыса алады. == Чемпиондар == {| class="wikitable sortable" !Маусым !Клуб !Қала |- | colspan="3" |'''Бейресми жарыстар''' |- |'''1963/64''' |Әл-Мареф | |- |'''1964/65''' |Әл-Мареф | |- |'''1965/66''' |Әл-Мареф | |- |'''1966/67''' |Әл-Оруба | |- |'''1967/68''' |Әл-Оруба | |- |'''1968/69''' |Әл-Оруба | |- |'''1969/70''' |Әл-Оруба | |- |'''1970/71''' |Әл-Оруба | |- | colspan="3" |'''Q-лига''' |- |'''1971/72''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1972/73''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''1973/74''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1974/75''' | | |- |'''1975/76''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1976/77''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''1977/78''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1978/79''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1979/80''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1980/81''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1981/82''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1982/83''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1983/84''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1984/85''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1985/86''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1986/87''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1987/88''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1988/89''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''1989/90''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1990/91''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1991/92''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''1992/93''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1993/94''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1994/95''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''1995/96''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1996/97''' |[[Әл-Араби (футбол клубы, Доһа)|Әл-Араби]] |[[Доһа]] |- |'''1997/98''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''1998/99''' |Әл-Вакра |Әл-Вакра |- |'''1999/00''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2000/01''' |Әл-Вакра |Әл-Вакра |- |'''2001/02''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2002/03''' |Катар СК |[[Доһа]] |- |'''2003/04''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2004/05''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2005/06''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2006/07''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2007/08''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2008/09''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2009/10''' |[[Әл-Гарафа]] |[[Доһа]] |- |'''2010/11''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2011/12''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2012/13''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |- |'''2013/14''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2014/15''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2015/16''' |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |[[Әл-Райян (футбол клубы)|Әл-Райян]] |- |'''2016/17''' |[[Әл-Духаиль|Лехвия]] |[[Доһа]] |- |'''2017/18''' |[[Әл-Духаиль]] |[[Доһа]] |- |'''2018/19''' |[[Әл-Садд (футбол клубы)|Әл-Садд]] |[[Доһа]] |} == Сілтемелер == [[Санат:Футболдан Катар чемпионаты]] 5mae9ki5nntx0rg2qngxwti9xaj5d4e Гендерлік лингвистика 0 736006 3595206 3594465 2026-04-29T10:43:37Z Ayazhan10 180289 3595206 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Гендерлік лингвистика''' – (ағылш. gender – грамм. тек (род) жəне франц. linguistiques лат. lingua – тіл) гендер мен тілдің өзара байланысын зерттейтін гендер мен лингвистика аралығындағы ғылым саласы.Гендерлік лингвистиканы қалыптастыратын жайт – адам тілінің синкретті үш қыры: бірі – тілдің ішкі құрылысы, екіншісі – тілге əсер етуші сыртқы жүйе, əлеуметтік факторлар, үшіншісі – тілде көрініс беретін ментальді құрылым, əлемнің жанама түрдегі бейнесі. Бұл – əлемнің тілдік бейнесі, тілдік тұлғаның прагматикасы, тіл қолданушының тілдік санасы, ойлаудың этникалық құрылымы, қалыптасу үстіндегі өмір салты, ұлттық мінез-құлық, менталитет <ref>Хасанұлы Б. Гендерлік лингвистика жəне Мəшһүр Жүсіп Көпейұлы шығармашылығының гендерлік сыны // Сборник материалов международной научно-практической конференции. Павлодар: ПГУ им. С. Торайгырова, 2005. 264-276 бб. </ref> === Зерттеу бағыттары === Гендер мен тілдің өзара байланысын зерттеу бірнеше бағытта жүргізіледі. Атап айтқанда: 1. Əлеуметтік-лингвистикалық бағыт. Мұнда тілдің əлеуметтік жіктелуі мен қоғамның жыныстық жіктелуінің өзара байланысын, əйел мен ер адамның тілдік жəне бейтілдік бірліктерді қолдану айырмасы, т.б. зерттеледі. 2. Психолингвистикалық бағыт. Мұнда жыныс психикасына сəйкес əйел мен ер адамның тілдік қарым-қатынасы үдерісіндегі тілдік жəне бейтілдік ерекшеліктерді ажырату, бала тілінің гендерлік дамуын зерттеу, психолингвистика мен нейролингвистиканың байланысы анықталады. 3. Идентификациялық бағыт. Мұнда авторы жасырын (аноним) мəтіндерді тексеру арқылы автордың тілдік тұлғасы, жынысы анықталады. 4. Лингвомəдениеттанымдық жəне мəдениетаралық зерттеулер. Бұл бағытта белгілі бір кезеңде түрлі тілдер мен мəдениеттердегі андроөзектілік деңгейі белгіленіп, гендердің алатын орны, тіл мен мəдениеттің қоғамдағы орнына сəйкес, гендердің жалпы əрі айрықша белгілері анықталады. 5. Тілдегі феминистік сын; 6. Маскулиндік зерттеулер, т.б. <ref>Словарь гендерных терминов / Под ред. А.А. Денисовой. – М.: Информация ХХІ век, 2002. 256 с </ref> == Тарихы == Тіл мен жыныстың өзара байланысын зерттеу тарихы сонау антикалық дəуірден бастау алады. Жыныстың тілге қатысы жөніндегі мəселе алғаш рет грамматикалық тек (род) категориясына байланысты көтерілді.<ref>Шахмайкин А.М. Проблема лингвистического статуса категории рода // Актуальные проблемы современной русистики. Диахрония и синхрония. – М., 1996. С. 226-273. </ref> Ежелгі символикалық семантикалық ілім өкілдері мифологиялық ойлаудың анимизм жəне антропоморфизм қағидаларына сүйене отырып, грамматикалық тек категориясын табиғи себептер əсерінен, яғни адамдардың жыныстық əртүрлілігіне сəйкес туындаған деп есептейді.<ref>Кирилина А.В. Гендер: лингвистические аспекты. – М.: Институт социологии РАН, 1999. 189 с </ref> Соның нəтижесінде «ер тегі» (мужской род) күш, қуат, белсенділік ұғымдарына тəн келіп жоғары бағаланды да, «əйел тегі» (женский род), керісінше, əлсіздік, бағыныңқылық мағынасымен сипатталды. Тілдің жыныстық жіктелуіне байланысты зерттеулердің келесі кезеңі ХVII ғасырды қамтиды. Ғалымдар жергілікті тайпалар тілін зерттеу барысында жыныс өкілдерінің сөйлеу тілінен байқалған белгілерге назар аударады, себебі əйелдердің сөйлеу тілі ерлердікіне қарағанда өзгешеленіп, белгілі бір тəртіпке бағынған. Осыдан келіп, сөйлеу тілінің əйел нұсқасы, ер нұсқасы (1664 жылдан бастап) тіркеле бастады, бірақ арнайы зерттеулер жүргізілген жоқ. Бұл кезеңдегі ерекшелік ерлер мен əйелдердің ой-өрісі, когнитивтік қабілеттілігі, сөйлеу тіліндегі барлық айырмашылық биологиялық жынысқа қатысты деп есептелді. Тек ХХ ғасырдың басында лингвистер мен философтар біріге келіп, тіл мен жыныстың өзара əрекеттестігі жайын, сөйлеу тілінде кездесетін жыныстық айырмашылықтардың себептерін, тілде қордаланған жəне т.б. гендерлік мəселелер түйінін шешу үшін алдымен «өркениетті» еуропа тілдерін зерттеуді қажет деп тапты. Бұл ретте Ф. Маутнер, Э. Сепир, О. Есперсен еңбектерін атап өтуге болады == '''Қызықты деректер''' == * Гендерлік лингвистика зерттеулері бойынша, бірдей ойды ерлер мен әйелдер әртүрлі сөздермен жеткізуі мүмкін, бірақ бұл айырмашылық міндетті емес, көбіне әлеуметтік ортаға байланысты болады. * Кейбір тілдерде әйелдер мен ерлерге арналған арнайы сөз формалары болған (мысалы, жапон тілінде тарихи түрде сөйлеу стилі гендерге қарай бөлінген).<ref>{{кітап|авторы=Lakoff R. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Language and Woman's Place |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1975|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> * Қазіргі цифрлық коммуникацияда (чат, әлеуметтік желі) гендерлік сөйлеу айырмашылықтары біртіндеп азайып келеді, себебі жазбаша тіл стандартталып барады.<ref>{{citeweb|url=https://plato.stanford.edu/entries/feminist-language/ |title=Feminist Philosophy of Language |author=|date=|work=|publisher=Stanford Encyclopedia of Philosophy|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Лингвистика]] [[Санат:Гендерлік зерттеу]] aud9844v45sch55vydib78fbb6ipvea Степлер 0 737785 3595225 3362005 2026-04-29T10:55:14Z Ayazhan10 180289 3595225 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> [[File:StaplerDHS.JPG|thumb|]] '''Степлер''' - бұл жұқа металл қапсырманы парақтар арқылы өткізіп, ұштарын бүктеу арқылы қағаз немесе ұқсас материал беттерін біріктіретін механикалық құрылғы. Степлер мемлекеттік органдарда, кәсіпорындарда, кеңселерде, жұмыс орындарында, үйде және мектептерде кеңінен қолданылады.<ref>Eric Limer (23 March 2013). [https://gizmodo.com/5992127/is-fashion+conscious-design-the-future-of-the-stapler, "Is Fashion-Conscious Design the Future of the Stapler?"]{{Deadlink|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> «Степлер» сөзі іс жүзінде әртүрлі мақсаттағы түрлі құрылғылар қатарына қатысты болуы мүмкін. Қағаз парақтарын біріктіруден басқа, степлерді хирургиялық жағдайда жараны жабу үшін (тігістер сияқты) тінді хирургиялық қапсырмалармен біріктіру үшін де қолдануға болады.<ref>[[mwod:staple|"staple"]]. ''Merriam-Webster.com Dictionary''.</ref> == '''Тарихы''' == Алғашқы қарапайым қапсырма құралдары XVIII ғасырда [[Франция|Францияда]] пайда болған. Алайда қазіргі степлерге ұқсас құрылғылар XIX ғасырдың екінші жартысында өнеркәсіп пен кеңсе жұмысының дамуына байланысты кең тарала бастады. 1866 жылы америкалық өнертапқыш George W. McGill алғашқы қағаз қапсырмасын патенттеді. Бұл құрылғы кейінгі степлердің негізі болды. XX ғасырдың басында толыққанды механикалық степлерлер пайда болып, кеңселерде жаппай қолданыла бастады.<ref>{{кітап|авторы=Petroski H. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=The Evolution of Useful Things |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1992|томы= |беттері=|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Қолданыста == Степлерлердің көпшілігі бірнеше қағаз парақтарын біріктіру үшін қолданылады. Қағаз қапсырмаларының екі түрлі түрі бар: физикалық және электрлік. Физикалық степлерлер әдетте қолмен ұсталады, дегенмен үстелге немесе басқа бетке орнатылып қолданылатын модельдер де сирек емес. Электрлік қапсырмалар әртүрлі дизайн мен үлгілерде бар. Олардың негізгі функциясы - көптеген қағаз парақтарын жылдам ретпен біріктіру. Кейбір электрлік қапсырмалар бір уақытта 20 параққа дейін біріктіре алады.<ref>[https://web.archive.org/web/20180119120140/https://bostitchoffice.com/products/staplers/electric.html Archived] from the original on 2018-01-19. Retrieved 2018-01-18.</ref>Әдеттегі қапсырмалар - бұл үшінші класты тұтқа. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Машиналық аударма}} [[Санат:Кеңсе жабдықтары]] sct1zus6j58v3xmsy3l4zvvzl4kgwvg Fallout (франшиза) 0 739505 3594763 3350825 2026-04-28T16:59:40Z Ерден Карсыбеков 3744 3594763 wikitext text/x-wiki {{Ойындар сериясы |атауы = Fallout |жанрлар ={{Unbulleted list|{{small|'''1997–2004:'''}}|Рөлдік видео ойын|{{small|2004 бастап}}|Action/RPG}} |таратушы = {{Unbulleted list|[[Interplay Entertainment]]|{{small|(1997–2004)}}|[[14 Degrees East]]|{{small|(2001)}}|[[Bethesda Softworks]]|{{small|2004 бастап)}}}} |суреті = Fallout logo.svg |қолтаңба = |жобалаушы = {{Unbulleted list|[[Interplay Entertainment]]|[[Black Isle Studios]]|[[Micro Forté]]|[[Bethesda Game Studios]]|[[Obsidian Entertainment]]|[[Fantasy Flight Games]]|[[Modiphius Entertainment]]|Gaea Mobile}} |жасап шығарушылар = Тим Кейн<br /> Леонард Боярский |платформалар = {{Unbulleted list|[[DOS]]|[[Microsoft Windows]]|[[Classic Mac OS|Mac OS]]|[[Mac OS X]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 2]]|[[PlayStation 3]]|[[PlayStation 4]]|[[PlayStation 5]]|[[Xbox (франшиза)|Xbox]]|[[Xbox 360]]|[[Xbox One]]|[[Xbox Series X/S]]|[[iOS]]|[[Android]]}} |қозғалтқыштар = |бірінші ойын = Fallout |бірінші ойын уақыты = 10 қазан 1997 жыл |соңғы ойын = Fallout 76 |соңғы ойын уақыты = 14 қараша 2018 жыл |спин-оффтар = |ресми сайты = }} '''''Fallout''''' — [[постапокалиптика]]лық әлемде орын алатын [[видео ойын]]дардың медиа франшизасы. Негізін [[Тим Кейн]] мен [[Леонард Боярский]] Interplay Entertainment компаниясында жұмыс істеп жүргенде ойлап тапқан. Fallout әлемінде орын алатын оқиғалар ХХІ, ХХІІ және ХХІІІ ғасырларды қамтиды. Франшиза ретроспективті болашақтың атомдық панк жанрында жасалған. Бұл идеялардың қалыптасуына 1950 жж. АҚШ-ғы [[Екінші дүниежүзілік соғыс|соғыстан]] кейінгі мәдениет пен атомдық соғыстың қорқынышы әсер еткен. Сериядағы басты идеялардың бірі - адамзатқа технология сыйлайтын үміт пен жақындап қалған атомдық жойылу қаупі. Сериядағы алғашқы өнімді ''Fallout'' атымен 1997 жылы Black Isle Studios шығарған. Келесі жылы ''Fallout 2'' сиквелін шығарды. Франшизаның жалғасы ретінде 2024 жылдың 10 сәуірде [[Amazon Prime]]-да ''[[Fallout (телесериал)|Fallout]]'' телевизиялық сериялы жарық көрді.<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/ |title=‘Fallout’ TV Series Based On Games Gets New, Earlier Premiere Date On Prime Video |website=Deadline Hollywood |date=2024-04-08 |lang=en |access-date=2024-04-09 |archive-date=2024-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409032436/https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/ |url-status=live }}</ref> == Ойындар == === Негізгі серия === * ''[[Fallout (ойын)|Fallout]]'' (1997) — [[MS-DOS]], [[Windows]], [[Mac OS]], [[macOS]] * ''[[Fallout 2]]'' (1998) — Windows, macOS * ''[[Fallout 3]]'' (2008) — [[PlayStation 3]], [[Xbox 360]], Windows * ''[[Fallout: New Vegas]]'' (2010) — PlayStation 3, Xbox 360, Windows * ''[[Fallout 4]]'' (2015) — [[PlayStation 4]], [[Xbox One]], Windows, [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]] === Спин-оффтары === * ''[[Fallout Tactics: Brotherhood of Steel]]'' (2001) — Windows * ''[[Fallout: Brotherhood of Steel]]'' (2004) — PlayStation 2, Xbox * ''[[Fallout Shelter]]'' (2015) — [[Android]], [[iOS]], PlayStation 4, Xbox One, Windows, [[Nintendo Switch]] * ''[[Fallout 76]]'' (2018) — PlayStation 4, Xbox One, Windows == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Видео ойындар]] ogp63zwjvyivhoe4cx2mv3x8hvhvx4l Қосалқа (ою-өрнек) 0 744623 3595134 3583134 2026-04-29T09:55:39Z Ayazhan10 180289 3595134 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қосалқа''' — әшекейлі тізілген мойынға салатын моншаққа ұқсас болып келетін ою-өрнек. Бұл қазақ оюларының ішіндегі ең көп тараған оюдың түрі болып келеді. Өте шебер келісім тауып құрастырылған "қосалқа" оюлары бір тұтас композиция өрнек жүйесін жасайды. Ою-өрнек алқаның, сырғаның, жүзіктің көзіне салынып, көбінесе зергерлік бұйымдарда пайдаланылады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == '''Түрлері''' == * '''Өсімдік тектес қосалқа''' - жапырақ, гүл, бұта тәрізді элементтерден тұрады. Бұл түрі [[Табиғат|табиғаттың]] әсемдігін бейнелеп, [[Бұйым|бұйымға]] нәзіктік береді. * '''Геометриялық қосалқа''' - [[Сызық|сызықтар]], [[Үшбұрыш|үшбұрыш]], төртбұрыш, ирек және ромб тәрізді пішіндерден құралады. Мұндай өрнектер көбінесе шекара (жиек) ретінде қолданылады. * '''Зооморфтық қосалқа''' - жануарлардың немесе олардың бөліктерінің бейнесіне ұқсас элементтерден тұрады. Бұл түр сирек кездескенімен, ерекше мәнге ие. * '''Аралас қосалқа''' - бірнеше элементтің (өсімдік, геометриялық, зооморфтық) бірігуі арқылы жасалады. Бұл күрделі композициялар жасауда жиі қолданылады. Қосалқа түрлері бұйымның мақсатына, шебердің талғамына және аймақтық ерекшеліктерге байланысты әртүрлі болып келеді.<ref>{{кітап|авторы=Қасиманов С. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақ халқының қолөнері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1995|томы= |беттері=80-82|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0nwvjaod6rbp73gi2x9zguelyvalrw0 3595157 3595134 2026-04-29T10:13:25Z Ayazhan10 180289 3595157 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Қосалқа''' — әшекейлі тізілген мойынға салатын моншаққа ұқсас болып келетін ою-өрнек. [[File:4eb0dd8887415.jpg|thumb|Қосалқа ою-өрнегі үлгісі]] Бұл қазақ оюларының ішіндегі ең көп тараған оюдың түрі болып келеді. Өте шебер келісім тауып құрастырылған "қосалқа" оюлары бір тұтас композиция өрнек жүйесін жасайды. Ою-өрнек алқаның, сырғаның, жүзіктің көзіне салынып, көбінесе зергерлік бұйымдарда пайдаланылады.<ref>Өмірбекова М.Ш. Энциклопедия. Қазақтың ою-өрнектері. – Алматы: "Алматыкітап" ААҚ, ISBN 9965-24-076-0</ref> == '''Түрлері''' == * '''Өсімдік тектес қосалқа''' - жапырақ, гүл, бұта тәрізді элементтерден тұрады. Бұл түрі [[Табиғат|табиғаттың]] әсемдігін бейнелеп, [[Бұйым|бұйымға]] нәзіктік береді. * '''Геометриялық қосалқа''' - [[Сызық|сызықтар]], [[Үшбұрыш|үшбұрыш]], төртбұрыш, ирек және ромб тәрізді пішіндерден құралады. Мұндай өрнектер көбінесе шекара (жиек) ретінде қолданылады. * '''Зооморфтық қосалқа''' - жануарлардың немесе олардың бөліктерінің бейнесіне ұқсас элементтерден тұрады. Бұл түр сирек кездескенімен, ерекше мәнге ие. * '''Аралас қосалқа''' - бірнеше элементтің (өсімдік, геометриялық, зооморфтық) бірігуі арқылы жасалады. Бұл күрделі композициялар жасауда жиі қолданылады. Қосалқа түрлері бұйымның мақсатына, шебердің талғамына және аймақтық ерекшеліктерге байланысты әртүрлі болып келеді.<ref>{{кітап|авторы=Қасиманов С. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қазақ халқының қолөнері |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы= |жыл=1995|томы= |беттері=80-82|барлық беті=|сериясы= |isbn= |тиражы= }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} bkx02jgvr18cctdvokytfk839mqs4wl Археогенетика 0 745174 3595319 3581209 2026-04-29T11:58:34Z Сауле Жантелиева 178975 тырнақшаны дұрыстадым 3595319 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қыркүйек 2024}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Археогенетика''' ''(архео + генетика cөздерінен)'' — адамзат тарихын зерттеуге популяциялық генетика әдістері қолданылатын молекулалық генетиканы зерттеу саласы. «Археогенетика» терминінің авторы — британдық археолог Колин Ренфрю. mbm2wcxcxf87bn0vobk3ok1ouplph7l Масуд Пезешкиан 0 754519 3594952 3462014 2026-04-29T03:56:50Z Aldogarov 95591 3594952 wikitext text/x-wiki {{Машиналық аударма}} {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-fa|مسعود پزشکیان}}<br>{{lang-az|مسعود پزشکیان}} |Қазақша есімі = Масуд Пезешкиан |Сурет ені = |Суреті = Masoud Pezeshkian in 2025 (cropped).jpg |Атауы = Пезешкиан, 2025 жыл |Титулы = [[Иран]]ның 9-[[Иран президенті|Президенті]] |Ту = Office of the President of the Islamic Republic of Iran Seal.svg |Ту2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады = 22 шілден 2024 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Вице-президент = [[Мұхаммед-Реза Ареф]] |Ізашары = [[Ибраһим Раиси]]<br>[[Мұхаммед Мохбер]] ({{comment|м.а.|Мохбер міндетін атқарушы болған}}) |Титулы_2 = Уақытша басқарушы кеңестің мүшесі |Ту_2 = Emblem of Iran.svg |Ту2_2 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_2 = 1 наурыз |Басқаруын аяқтады_2 = 8 наурыз 2026 жылы |Президент_2 = |Ізашары_2 = |Ізбасары_2 = |Титулы_3 = [[Иран Денсаулық сақтау және медициналық білім министрлігі|Денсаулық сақтау және медициналық білім министрі]] |Ту_3 = Insignia of the President of Peru.svg |Ту2_3 = Flag of Iran.svg |Басқара бастады_3 = 22 тамыз 2001 |Басқаруын аяқтады_3 = 24 тамыз 2005 |Ізашары_3 = [[Мұхаммед Фархади]] |Ізбасары_3 = [[Мұхаммед Хатами]] |Титулы_4 = Исламдық консультативтік кеңестің мүшесі |Ту_4 = Islamic Parliament of Iran Seal.svg |Ту2_4 = Flag of the Islamic Consultative Assembly.svg |Басқара бастады_4 = 27 мамыр 2008 |Басқаруын аяқтады_4 = 28 шілде 2024 |Ізашары_4 = |Ізбасары_4 = |Титулы_5 = |Ту_5 = |Ту2_5 = |Басқара бастады_5 = |Басқаруын аяқтады_5 = |Діні = [[Ислам]] |Партиясы = |Балалары = 3 |Анасы = |Жұбайы = |Әкесі = |Туған күні = 29.09.1954 |Туған жері = {{туғанжері|Мехабад|Мехабадта}}, [[Иран шаһаншаһ мемлекеті|Иран]] |Сайты = |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = |Commons = Masoud Pezeshkian }} '''Масуд Пезешкиан''' ({{lang-fa|مسعود پزشکیان}}; [[29 қыркүйек]] [[1954 жыл]], [[Мехабад]]) — [[иран]]дық кардиохирург, саяси және мемлекеттік қайраткер, 2024 жылғы шілдеден [[Иран президенті]].<ref>{{Cite web|url=https://massaget.kz/news/reformator-masud-pezeshkian-irannyin-jana-prezident-bolyip-111214/|title=Реформатор Масуд Пезешкиан Иранның жаңа президенті болып сайланды}}</ref> == Өмірбаяны == 1954 жылғы 29 қыркүйекте, [[Батыс Әзербайжан]] Иран провинциясының [[Мехабад]] қаласында дүниеге келген, қаланы негізінен [[күрдтер]] мекендеген. Пезешкианның айтуынша анасы да, әкесі де [[түріктер]]. [[Күрд тілі]]н де, [[әзербайжан тіл]]ін де ана тіліндей біледі. 1973 жылы диплом алып, әскерге шақыру бойынша қызмет атқару үшін [[Забол]] қаласына көшіп кетеді. Дәл осы уақытта ол медицинаға қызығушылық танытты. Қызметін аяқтағаннан кейін туған провинциясына оралып, онда медициналық училищеге түсіп, жалпы медицина мамандығын алды. Соғыстан кейін Тебриз медицина ғылымдары университетінде жалпы хирургия бойынша оқуын жалғастырды. Пезешкианның саяси жолы 1997 жылы Мохаммад Хатамидің әкімшілігіне денсаулық сақтау вице-министрі ретінде кірген кезде басталды. Төрт жылдан кейін денсаулық сақтау министрі болып тағайындалды, 2001–2005 жылдар аралығында атқарған лауазымы. Содан бері 5 рет Иран парламентіне сайланды, онда 2016-2020 жылдар аралығында парламент спикерінің бірінші орынбасары қызметін де атқарды. 2013 жылғы президенттік сайлауда ойнады, бірақ өз кандидатурасын алып тастады. 2021 жылғы президенттік сайлауда оның кандидатурасы қабылданбады. Сайып келгенде, оған 2024 жылғы кезектен тыс президенттік сайлауға қатысуға рұқсат берілді, онда ол жалғыз реформаторлық кандидат болды және екінші турда 53% астам дауыс жинап, оларды жеңіп алды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Пезешкиан, Масуд}} [[Санат:Иран саясаткерлері]] [[Санат:Иран президенттері]] [[Санат:XXI ғасыр саясаткерлері]] q9kk60fktn3eu6fvqjlv3zwfxvktb2m Никол Воваевич Пашинян 0 754595 3594946 3594504 2026-04-29T03:44:27Z Aldogarov 95591 3594946 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер |Шынайы есімі = {{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}} |Есімі = Никол Пашинян |Қазақша есімі = |Сурет ені = 250 |Суреті = Nikol Pashinyan 2025 (cropped).jpg |Титулы = [[Армения]]ның 16-шы [[Арменияның премьер-министрі|Премьер-министрі]] |Ту = Coat of arms of Armenia.svg |Ту2 = Flag of Armenia.svg |Басқара бастады = 8 мамыр 2018 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады = |Президент = [[Саркисян, Армен Варданович|Армен Саркисян]] (2018-2022)<br>[[Ален Симонян]] (2022 м.а.)<br>[[Ваагн Хачатурян]] (2022 жылдан бастап) |Ізашары = |Титулы_2 = Еуразиялық Экономикалық Одақдың төрағасы |Ту_2 = Emblem of the Eurasian Economic Union.svg |Ту2_2 = Flag of the Eurasian Economic Union.svg |Басқара бастады_2 = 2024 |Басқаруын аяқтады_2 = |Президент_2 = |Ізашары_2 = [[Владимир Путин]] |Ізбасары_2 = [[Александр Лукашенко]] | Басқара бастады_3 = 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = [[Владимир Путин]] | Ізбасары_3 = [[Александр Лукашенко]] |Титулы_4 = ҰҚШҰ Ұжымдық қауіпсіздік кеңесінің төрағасы |Ту_4 = Emblem of the Collective Security Treaty Organization.svg |Ту2_4 = Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg |Басқара бастады_4 = 2021 |Басқаруын аяқтады_4 = 2022 |Титулы_5 = Армения Республикасы Ұлттық жиналысының депутаты |Ту_5 = Logo parliament of Armenia.png |Ту2_5 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_5 = 6 мамыр 2012 |Басқаруын аяқтады_5 = 9 мамыр 2018 |Титулы_6 = Азаматтық келсімшарт партияның төрағасы |Ту_6 = Logo of the Civil Contract (Armenia).svg |Ту2_6 = Flag_of_Armenia.svg |Басқара бастады_6 = 30 қазан 2022 жылдан бастап |Басқаруын аяқтады_6 = |Діні = Армян христиан діні |Партиясы = Азаматтық келсімшарт | Білімі = Ереван мемлекеттік университеті |Балалары = Мариам, Шушанну, Арпине, Ашота |Анасы = Светлана Пашинян |Жұбайы = Ажырасқан |Әкесі = Вова Пашинян |Туған күні = 1.06.1975 |Туған жері = [[Иджеван]] |Сайты = [https://www.primeminister.am/ru/ primeminister.am] {{ref-ru}} |Марапаттары = {{Алтын Қыран ордені}} |Қолтаңба ені = |Қолтаңбасы = Signature of Nikol Pashinyan.svg |Commons = }} '''Никол Воваевич Пашинян''' ({{lang-hy|Նիկոլ Վովայի Փաշինյան}}) — [[Армения|Арменияның]] мемлекеттік қайраткері және саясаткер. [[Армения|Арменияның]] [[Премьер-министр|Премьер-министрі]].<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/world_news/nikol-pashinyan-armeniyanyin-premer-ministr-bolyip-325469/|title=Никол Пашинян Арменияның премьер-министрі болып тағайындалды}}</ref> Армениядағы барқыт революциясының көшбасшысы. Армения Ұлттық жиналысының депутаты. «Елк» фракциясының жетекшісі. == Өмірбаяны<ref>{{Cite web|url=https://www.primeminister.am/ru/pm-pashinyan/|title=Никол Пашинян Арменияның өмірбаяны}}</ref>== 1975 жылғы 1 маусымда [[Иджеван]] қаласында дүниеге келген. Иджеван қаласындағы №1 орта мектепті бітірген. 1991–1995 жылдары Ереван мемлекеттік университетінде білім алған. Бесінші курста саяси себептермен университеттен шығарылған. 1992 жылдан бастап белсенді түрде журналистикамен айналысты. «Дпрутюн», «Айастан», «Лрагир», «Лрагир ор», «Молорак» газеттерінде жұмыс істеген. 1998 жылы «Орагир» күнделікті газетін құрды, алайда 1999 жылы саяси себептермен сот шешімі бойынша жабылды. 1999 жылы «Айкакан жаманак» газетінің бас редакторы болып тағайындалып, бұл қызметті 2012 жылға дейін атқарды. 1999 жылдың тамыз айында саяси себептермен бір жылға бас бостандығынан айыру жазасына кесілді. Кейін халықаралық және армян журналистік қауымдастықтарының талап етуімен апелляциялық сот жазаны орындауды бір жылға кейінге қалдырды, нәтижесінде жаза орындалмады. 2006 жылы «Альтернатива» қоғамдық-саяси бастамасының құрылтайшы мүшелерінің бірі болды. 2007 жылғы парламенттік сайлауда «Импичмент» альянсының пропорционалды тізімінде бірінші нөмірмен қатысты. 2008 жылғы президенттік сайлауда Армения Республикасының президенттігіне кандидат Левон Тер-Петросянның сайлауалды штабының мүшесі болды. 2008 жылғы 1 наурыз оқиғаларынан кейін іздеуде жүріп, бір жыл төрт ай бойы жасырын өмір сүрді. 2009 жылғы 1 шілдеде Армения Республикасының Бас прокуратурасына өз еркімен келіп, қамауға алынды. 2010 жылдың қаңтарында 2008 жылғы 1 наурыздағы жаппай тәртіпсіздіктерді ұйымдастырды деген айыппен 7 жылға бас бостандығынан айырылды. Армян және халықаралық қоғамдастық тарапынан саяси тұтқын, ар-ождан тұтқыны ретінде кеңінен танылды. Түрмеде 1 жыл 11 ай отырғаннан кейін, 2011 жылғы 27 мамырда рақымшылық шешімімен босатылды. 2012 жылғы парламенттік сайлауда «Армян ұлттық конгресі» фракциясының пропорционалды тізімі бойынша Ұлттық Жиналыстың депутаты болып сайланды. 2012–2013 жылдары Ұлттық Жиналыстың әдеп жөніндегі комиссиясының төрағасы болды. 2013 жылы «Азаматтық келісім» қоғамдық-саяси бірлестігін құрды. 2013–2015 жылдары осы бірлестіктің басқарма кеңесінің мүшесі болды, ал 2015 жылдан бастап оның негізінде құрылған аттас партияның басқарма мүшесі. 2016 жылдың мамыр айында «Азаматтық келісім» партиясының еріктілер жасағының командирі болды. 2017 жылғы 2 сәуірде өткен парламенттік сайлауда «ЕЛК» («Шығу») блогының тізімі бойынша Ереван қаласының Кентрон, Эребуни, Норк-Мараш және Нубарашен әкімшілік аудандарын қамтитын №4 сайлау округінен депутат болып сайланды. 2017 жылдың мамыр айынан бастап «ЕЛК» парламенттік фракциясының жетекшісі болды. 2018 жылғы 31 наурызда Гюмри қаласындағы Вардананц алаңынан «Менің қадамым» қозғалысын бастады. Бұл қозғалыс сол жылдың сәуір–мамыр айларында бейбіт халықтық барқыт революцияға алып келді. 2018 жылғы 8 мамырда жалпыхалықтық қозғалыстың талап етуімен Ұлттық Жиналыс тарапынан Армения Республикасының Премьер-министрі болып сайланды. 2018 жылғы 16 қазанда кезектен тыс сайлау өткізу мақсатында сайлауалды уәдесіне сәйкес отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін уақытша атқарушы ретінде қызметін жалғастырды. 2018 жылғы 9 желтоқсанда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Менің қадамым» альянсының пропорционалды тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде альянс сайлаушылардың шамамен 70% дауысын жинады. Осыған байланысты 2019 жылғы 14 қаңтарда Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне және 89-бабында белгіленген тәртіпке сәйкес Никол Пашинян Армения Республикасының Премьер-министрі болып тағайындалды. 2021 жылғы 25 сәуірде елдегі ішкі саяси жағдайды реттеу мақсатында отставкаға кетіп, Премьер-министрдің міндетін атқарушы болып қалды. 2021 жылғы 20 маусымда өткен кезектен тыс парламенттік сайлауда «Азаматтық келісім» партиясының тізімін бастап, Премьер-министрлікке кандидат болды. Сайлау нәтижесінде партия 53,91% дауыс жинады. Конституцияның 149-бабының 1-бөлігіне сәйкес 2021 жылғы 2 тамызда Армения Республикасының Премьер-министрі болып қайта тағайындалды. == Жеке өмірі<ref>{{Cite web|url=https://www.zakon.kz/mir/6508165-grazhdanskaya-zhena-50letnego-nikola-pashinyana-obyavila-o-rasstavanii.html|title=Гражданская жена 50-летнего Никола Пашиняна объявила о расставании}}</ref> == Никол Пашинян ажырасқан, бұрын Анна Акопянмен некеде болған. Оның Мариам, Шушанна, Арпине есімді қыздары және Ашот есімді ұлы бар. Туған армян тілінен бөлек, орыс, ағылшын және француз тілдерін меңгерген. == Марапаттары == * 2025 жылы [[Қазақстан Республикасы|Қазақстан Республикасының]] «[[Алтын Қыран]]» орденімен марапатталған.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.orda.kz/tokaev-pashinjanga-altyn-kyran-ordenin-tabystady-136191/|title=Тоқаев Пашинянға «Алтын Қыран» орденін табыстады}}</ref> * 2023 жылы [[Ватикан]] тарапынан Пий IX орденінің Үлкен Кресті дәрежесімен марапатталған. * 2026 жылы Адамзаттық бауырластық үшін Заид сыйлығының лауреаты атанды. * 2026 жылы Бейбітшілік пен татуласу үшін Герника сыйлығына ие болды. == Тағы қараңыз == * [[Армения]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Армения премьер-министрлері]] 85d9je966r4vk9x7na9r6mzbljeiulw Қатысушы талқылауы:Kasymovbot 3 764139 3594864 3500986 2026-04-28T20:06:38Z MediaWiki message delivery 28897 /* You may be an eligible candidate for the U4C election */ жаңа бөлім 3594864 wikitext text/x-wiki {{bot|Kasymov}} == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will be a week in between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 01:06, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) </div> <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30472432 тізімін пайдаланып User:Keegan (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> 5klkuw7dem58xzbboucab6tm4dcymi6 Төреқорған 0 764318 3594984 3527801 2026-04-29T05:18:59Z Madeniet Baskarmasy 179807 3594984 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Төреқорған |шынайы атауы = {{lang-uz|Toʻraqoʻrgʻon / Тўрақўрғон}} |сурет = Mosque.jpg File Discussion.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Өзбекстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =00 |lat_sec = 00 |lon_dir =E |lon_deg =71 |lon_min =30 |lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Облыс |кестедегі аймақ = Наманған облысы |аудан түрі = Аудан |ауданы = Төреқорған ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1979 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 556 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 25 600 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +5:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = 50 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Төреқорған''' ({{lang-uz|Toʻraqoʻrgʻon / Тўрақўрғон}}) — қала (1979 жылдан, оған дейін – қала типті елді мекен), [[Өзбекстан]]ның [[Наманған облысы]] [[Төреқорған ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 25 600 адам.<ref>{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/turakurgan-uzbekistan?ysclid=mf6f318fww378161543|title=Төреқорған қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Сипаттама == Төреқорған қаласы іс жүзінде Наманғанның ең ірі қала маңының бірі болып табылады. 2000 жылдары екі елді мекен арасында троллейбус қызметі болған. Қаланың шығыс шетінде Наманған әуежайы бар. Төреқорған Ташкент – Наманған автожолында, Наманған - Қоқан тармағындағы теміржолдан жеті шақырым жерде орналасқан. Қала Ферғана алқабының солтүстігінде, Қасан-Сай өзені мен Ұлы Ферғана каналының қиылысынан алыс емес жерде. Елді мекеннің солтүстігінде Чатқал жотасының қыраттары мен тау етегі басталады. Қала өмірі Наманғанмен тығыз байланысты (әсіресе экономикалық тұрғыдан).<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10466-Turakurgan.html|title=Өзбекстан. Наманған облысы. Төреқорған ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық == Төреқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 63-орында, облыста ([[Наманған облысы]]) жетінші орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13829 орын. ''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (6 км), [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (10 км), [[Наманған]] (13 км), [[Жамашой]] (15 км), [[Шуст]] (23 км), [[Шартақ]] (27 км), [[Жаңақорған (Наманған облысы)|Жаңақорған]] (27 км), [[Қасансай (қала)|Қасансай]] (28 км), [[Үйші (Өзбекстан)|Үйші]] (28 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (30 км), [[Пап (қала)|Пап]] (36 км), [[Сұмсар]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Жазжауан]] (41 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (49 км), [[Үшқорған (қала)|Үшқорған]] (49 км), [[Қызылжар (Жалалабат облысы)|Қызылжар]] (51 км, [[Қырғызстан]]), [[Хаққұлабат]] (52 км), [[Шаһрихан]] (56 км), [[Керуен (қала)|Кеуене]] (58 км, [[Қырғызстан]]), [[Ибрат]] (58 км).<ref>{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Torakorgon&id=35564&ysclid=mf6f2ndh4t284391742|title=Төреқорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік және ауылшаруашылық сияқты бірнеше жеткілікті ірі кәсіпорындар бар. Медициналық және білім беру мекемелерінің кең желісі (соның ішінде дарынды балаларға арналған және спорт мектебі), екі мұражай және мәдениет орталығы, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық көмек орталығы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Наманған облысы қалалары}} [[Санат:Наманған облысы қалалары]] f9crvuks73itkjcdfwjxvsutl871u6i 3594986 3594984 2026-04-29T05:23:12Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Madeniet Baskarmasy|Madeniet Baskarmasy]] ([[User talk:Madeniet Baskarmasy|т]]) өңдемелерінен [[User:Мағыпар|Мағыпар]] соңғы нұсқасына қайтарды 3527801 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Төреқорған |шынайы атауы = {{lang-uz|Toʻraqoʻrgʻon / Тўрақўрғон}} |сурет = Mosque.jpg File Discussion.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Өзбекстан |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =41 |lat_min =00 |lat_sec = 00 |lon_dir =E |lon_deg =71 |lon_min =30 |lon_sec = 57 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = Облыс |кестедегі аймақ = Наманған облысы |аудан түрі = Аудан |ауданы = Төреқорған ауданы |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1979 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 556 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 25 600 |санақ жылы = 2005 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +5:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = 50 |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Төреқорған''' ({{lang-uz|Toʻraqoʻrgʻon / Тўрақўрғон}}) — қала (1979 жылдан, оған дейін – қала типті елді мекен), [[Өзбекстан]]ның [[Наманған облысы]] [[Төреқорған ауданы]]ның әкімшілік орталығы. Қала халқы: 25 600 адам.<ref>{{citeweb|url=https://geogoroda.ru/gorod/turakurgan-uzbekistan?ysclid=mf6f318fww378161543|title=Төреқорған қаласы (Өзбекстан)|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Сипаттама == Төреқорған қаласы іс жүзінде Наманғанның ең ірі қала маңының бірі болып табылады. 2000 жылдары екі елді мекен арасында троллейбус қызметі болған. Қаланың шығыс шетінде Наманған әуежайы бар. Төреқорған Ташкент – Наманған автожолында, Наманған - Қоқан тармағындағы теміржолдан 7 шақырым жерде орналасқан. Қала Ферғана алқабының солтүстігінде, Қасан-Сай өзені мен Ұлы Ферғана каналының қиылысынан алыс емес жерде. Елді мекеннің солтүстігінде Чатқал жотасының қыраттары мен тау етегі басталады. Қала өмірі Наманғанмен тығыз байланысты (әсіресе экономикалық тұрғыдан).<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/10466-Turakurgan.html|title=Өзбекстан. Наманған облысы. Төреқорған ауданы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық == Төреқорған — шағын қала. Халық саны бойынша өз елінде ([[Өзбекстан]]) 63-орында, облыста ([[Наманған облысы]]) 7-ші орында. Әлемдегі барлық қалалар арасындағы орны: шамамен 13829 орын. ''Ең жақын қалалар және оларға дейінгі қашықтық:'' [[Ақтас (Наманған облысы)|Ақтас]] (6 км), [[Тасбұлақ (Өзбекстан)|Тасбұлақ]] (10 км), [[Наманған]] (13 км), [[Жамашой]] (15 км), [[Шуст]] (23 км), [[Шартақ]] (27 км), [[Жаңақорған (Наманған облысы)|Жаңақорған]] (27 км), [[Қасансай (қала)|Қасансай]] (28 км), [[Үйші (Өзбекстан)|Үйші]] (28 км), [[Балықшы (Өзбекстан)|Балықшы]] (30 км), [[Пап (қала)|Пап]] (36 км), [[Сұмсар]] (41 км, [[Қырғызстан]]), [[Жазжауан]] (41 км), [[Боз (Өзбекстан)|Боз]] (49 км), [[Үшқорған (қала)|Үшқорған]] (49 км), [[Қызылжар (Жалалабат облысы)|Қызылжар]] (51 км, [[Қырғызстан]]), [[Хаққұлабат]] (52 км), [[Шаһрихан]] (56 км), [[Керуен (қала)|Кеуене]] (58 км, [[Қырғызстан]]), [[Ибрат]] (58 км).<ref>{{citeweb|url=https://geo.koltyrin.ru/gorod.php?city=Torakorgon&id=35564&ysclid=mf6f2ndh4t284391742|title=Төреқорған|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2025-09-5 |lang=}}</ref> == Экономикасы және инфрақұрылымы == Өнеркәсіптік және ауылшаруашылық сияқты бірнеше жеткілікті ірі кәсіпорындар бар. Медициналық және білім беру мекемелерінің кең желісі (соның ішінде дарынды балаларға арналған және спорт мектебі), екі мұражай және мәдениет орталығы, ересектер мен балалар емханасы, жедел медициналық көмек орталығы орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Наманған облысы қалалары}} [[Санат:Наманған облысы қалалары]] dby6715jm0zbygpumooe4ftg45rrjg5 Үлгі:Қазақша Уикипедия статистикасы/Кеше.json 10 764845 3594843 3594230 2026-04-28T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3594843 json application/json { "articles": 243502, "pages": 666250, "edits": 3591139, "users": 177034, "activeusers": 514, "admins": 15, "files": 8688 } 5f0y5uxinbztmtdwhgi8cz90k3efnqr Шорсу 0 766279 3595122 3535116 2026-04-29T09:45:41Z Madeniet Baskarmasy 179807 3595122 wikitext text/x-wiki '''Шорсу''' {{lang-uz|Shoʻrsuv/Шўрсув}}) — [[Өзбекстан]]ның [[Ферғана облысы]] [[Өзбекстан ауданы]]ндағы қала типтес елді мекен.<ref>{{citeweb|url=https://wikimapia.org/13964640/ru/%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%83|title=Шорсу|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-01-6|lang=}}</ref> Халқы 2332 адам (1989). Қала Шорсувсай өзенінің алқабында мұнай және пирит кен орындарының ашылуынан кейін қаланған. Мұнда табылған археологиялық орындар ежелгі тау-кен жұмыстарын куәландырады. XIX ғасырдың бірінші жартысында Шорсувсой кен орны Қоқан хандығына қарады, онда күкірт, ащы тас өндірілді. Мұнда кірпіш зауыты, қызыл саз ұнтағы шығаратын керамикалық қыш зауыты, жөндеу-механикалық шеберханасы, күкірт ұнтақтау зауыты, автотранспорт кәсіпорны, сауда нүктелері, мәдени-тұрмыстық қызмет көрсету стансалары, құрылыс материалдары өндірісі бар. Жалпы білім беретін мектеп, мәдениет үйі, кітапхана, емдеу орындары, шипажай қызмет етеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ферғана облысы елді мекендері]] 8cps29ii0dt2ksaa9dtx9g1lk4m6myi Нұрмұхамбет Қожахметов 0 769026 3595074 3592032 2026-04-29T07:50:28Z RaiymbekZh 170385 3595074 wikitext text/x-wiki {{Тұлға|Есімі=Нұрмұхамбет Қожахметов|Шынайы есімі=Қожахметұлы Нұрмұхамбет|Сурет=Nurmukhambet_Kozh1.jpg|Сурет атауы=1952 жылы жасалған Нұрмұхамбет суреті|Туған күні=24.06.1930|Қайтыс болған күні=12.02.1962|Туған жері=Майлан, Ақмола облысы|Қайтыс болған жері=Ақмола, Қазақ КСР|Азаматтығы={{байрақ|КСРО}}|Ұлты=Қазақ|Мамандығы=Милиция қызметкері, кіші-сержант|Не үшін белгілі=Ақмолалық апат кезінде ондаған адамның өмірін құтқарған (1959)|Жұбайы=София Қожахметова|Марапаттары={{Қызыл жұлдыз ордені}} {{!}} Қазақ КСР ІІМ құрмет кітабына енген; Атына [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|көше]] берілген}} '''Нұрмұхамбет Қожахметов''' ([[24 маусым]] [[1930 жыл|1930]], [[Майлан (ауыл)|Майлан]] – [[12 ақпан]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақмола]]) — милиция кіші-сержанты, Ақмола батыры, «Қызыл Жұлдыз» орденінің иегері. [[1959 жыл|1959 жылы]] [[Есіл|Есіл өзенінің]] үстіндегі [[Ақмола апаты (1959)|көпірдің құлаған]] кезде кезекшілікте болған жалғыз милиция қызметкері.<ref>[https://bilim-all.kz/article/25541-astanadagy-en-en-kosheler Астанадағы ең-ең көшелер] — ЖАНТАЕВ Р.</ref><ref>[https://kaz.tengrinews.kz/article/qupiia-asyldy-astanadagy-kopirdin-qulauy-1794/ 1959 ЖЫЛҒЫ АҚМОЛА АПАТЫНЫҢ ҚҰПИЯСЫ АШЫЛДЫ]</ref> == Биография == 1930 жылы, [[Ақмола облысы|Ақмола облысының]], [[Ерейментау ауданы|Ерейментау ауданының]], [[Майлан (ауыл)|Майлан ауылында]] дүниеге келген. 1952 жылдан бастап Милиция қызметкері. 1958 жылы София атты қызға үйленді. [[1959 жыл|1959 жылғы]] [[Ақмола апаты (1959)|Ақмолалық апат]] кезінде, көпір опырылып құлаған кезде ондаған адамның өмірін сақтап қалған.<ref>[https://biography.wikireading.ru/5223 ҚОЖАХМЕТОВ ТУРАЛЫ БІР ЕСТЕЛІК.]</ref> == Өлімі == {{Quote|text=''1962 жылдың 12 ақпан күні Нұрмұхамбет үйден шығып, Қазақсельмаш зауытына жіберілді. Бірақ сол күні ол жерге жеткен жоқ. Енді ғана автобусқа мініп келе жатса, алдынан бір кісінің айғалаған дауысы естілді: - Дүкен қасында адамдар төбелесіп тұр! Құтқарыңдаршы! ''Нұрмұхамбет кенеттен автобустан жүгіріп, дүкенге ұмтыла бастады. Келсе, бір кісі жігітті соққыға жығып жатыр. Аппақ бет, қанмен толды. Нұрмұхамбет кісіні бірден таныды. Ол милицияға танымал қылмыскер болды, аты - Мүкішкев. "Жолама! Өлтірем!" - деген дауыстар естілді. Нұрмұхамбет Мүкішкевпен төбелеске кірді. Мүкішкев қазір мас, қолында қаруы бар. Ал Нұрмұхамбетте ештеңе болған жоқ. Бірақ Нұрмұхамбет өз қаһарлығын көрсетіп, Мүкішкевты ұстап алды. Тобырдан тағы бір дауыс естіліп қалды: "Әй, жібер жігітті!" - деді біреу. Нұрмұхамбет білді - бұл Мүкішкевтың бір досы-ау. Түрін де таныды - ол Алмағашев болды. Қарағандыда бір қызды зорлап, өлтірген. Кенеттен бір әйелдің айғайы естілді: "Милиция келді!". Нұрмұхамбеттің әріптестері, Қонақбаев және Құтжанов келді. Бірге Мүкішкев пен Алмағашевті көлікке отырғызды. Қожахметов пен Қонақбаев бүліктап жатқан Мүкішкевты тыныштандырып жатқан кезде, Алмағашев пышақты алып, Нұрмұхамбетке 6 ауыр соққы тигізді. Нұрмұхамбет соңғы күшін жинап, Алмағашевті атып тастады. Өзі де, сол жерде қайтыс болды.''<ref>[https://litlife.club/books/253004/read?page=21 Көк шинель] — Жантаев Р., Шәуіл А., Кузнецов Ю.; 1967 жыл (2025 жылы қазақ тілге аударылған); 21-24 беттер</ref>|sign=Кузнецов Ю.}} == Марапаттары == * [[Қызыл жұлдыз ордені]] — [[21 қаңтар]] [[1961 жыл|1961]] [[Сурет:Kozhakhmetov list.jpg|230px|оңға]] == Естелік == Астана қаласының бір көшесі — [[Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі (Астана)|Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]] атына ие.<ref>[https://2gis.kz/astana/geo/70030076411653518/71.387990,51.188789 Нұрмұхамбет Қожахметов көшесі]</ref> == Фильмография == Нұрмұхамбет Қожахметовты фильм-сериалдарда келесі актёрлер ойнаған: * «Апатты тергеулер» сериалы, 3-ші хикая: «Ақмола көпірі» (2023) («Расследование катастроф») — ойнаған [[Жантаев Райымбек|Дауренбекулы Р.]]<ref>Апатты тергеулер телехикаясы (2023) — Жолдасбеков Д.Б.</ref> * «Қожахметов ерлігі» фильмі (2025) — ойнаған [[Махметов Азамат|Махметов А.]]<ref>Қожахметов ерлігі (2025) — Жантаева А.</ref>[[Махметов Азамат|<br />]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} === Құжаттар === [[Сурет:Reply Zhantayev about Kozhakhmetov.jpg|thumb|ҚР ұлттық архивтің Қожахметов туралы Жантаевқа жауабы]] [[Санат:Ерейментау ауданында туғандар]] 0ky7f2phoiee2dpjq9erod5q36ihhbo Омар Далбайұлы Далбаев 0 769076 3595246 3522901 2026-04-29T11:12:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3595246 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Омар Далбайұлы Далбаев |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Туған күні = 1931 |Туған жері = [[Доссор]] кенті, {{туғанжері|Мақат ауданы|Мақат ауданында}} [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]] |Мансабы = |Азаматтығы = {{байрақ|Қазақ КСР}}<br />{{KAZ}} |Ұлты = |Қайтыс болған күні = 1999 |Қайтыс болған жері = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = Қилаш Жұмағазықызы |Балалары = Ғалия Омарқызы |Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Владимир Ильич Лениннің туғанына 100 жыл мерекелік медалі}} {{!!}} {{Еңбек ардагері медалі (КСРО)}} {{!}}} |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Омар Далбайұлы Далбаев''' ([[1931]], [[Доссор]] кенті, [[Мақат ауданы]], [[Атырау облысы]], [[Қазақ КСР]] - [[1999]]) — қазақстандық геолог, Оңтүстік Ембі мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы, Жылыой өңіріндегі көптеген мұнай кен орындарын ашуға тікелей үлес қосқан маман. [[Прорва мұнай кен орны|Прорва]], Қарасор, [[Қараарна мұнай кен орны|Қара-Арна]], Тортай, Шолқара, [[Қисымбай мұнай-газконденсат кен орны|Қисымбай]] және Үлкентөбе маңындағы перспективалы алаңдардың ашылуына бастамашы болған. == Өмірбаяны == Далбаев Омар Далбайұлы 1931 жылы [[Атырау облысы]] [[Мақат ауданы]] [[Доссор]] кентінде қарапайым жұмысшы отбасында дүниеге келген. Балалық шағы Ұлы Отан соғысының ауыр кезеңдерімен тұспа-тұс келіп, жасынан мұнай саласының маңызын терең сезініп өсті. 1951 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|С. М. Киров атындағы Қазақ мемлекеттік университетінің]] (қазіргі әл-Фараби атындағы ҚазҰУ) геология-география факультетіне оқуға түсіп, «инженер-геолог-мұнайшы» мамандығын меңгерді. Оқуды аяқтаған соң Құлсары мұнай кәсіпшілігінде ұңғыма операторы болып еңбек жолын бастады. 1957 жылдан бастап әртүрлі кен орындарында (Көшкімбет, [[Тәжіғали мұнай-газ кен орны|Тәжіғали]] және т.б.) аға геолог болып жұмыс істеді. 1969 жылы [[Құлсары]] мұнай-газ барлау экспедициясының бас геологы болып тағайындалды. Кейін бұл құрылымдар бірігіп, Оңтүстік Ембі мұнай-газ барлау және терең бұрғылау экспедициясы болып қайта ұйымдастырылды. Далбаев осы экспедицияда бас геолог қызметін зейнетке шыққанға дейін атқарды<ref>https://amr.kz/images/Geologia/2022/1_2022.pdf{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Ғылыми және кәсіби еңбектері == Омар Далбайұлының тікелей басшылығымен және қатысуымен Жылыой өңірінде бірқатар маңызды кен орындары ашылды. Олардың қатарында: * [[Прорва мұнай кен орны|Прорва]] — кейін Теңіз кен орнының ашылуына жол салған стратегиялық кеніш; * Қарасор — 1970-жылдары ашылған, бүгінде де жұмыс істейтін кен орны; * [[Қараарна мұнай кен орны|Қара-Арна]] — мұнай қоры алғаш рет Далбаевтың есептеуімен бекітілген; * Тортай, Шолқара, [[Қисымбай мұнай-газконденсат кен орны|Қисымбай]], Улкентөбе алаңы, Актөбе, [[Мартыши газмұнай кеніші|Мартыши]], Камыши, Жанаталап, Аймамбет, Кебір, Жайылған және басқалар. 1987 жылы Жосалысай алқабында экспедиция тарихындағы ең терең ұңғыма (6200 м) оның жетекшілігімен бұрғыланды. 1989–1991 жылдары Матен, [[Қарашүңгіл мұнай кен орны|Қарашүңгіл]], Ембі, Шығыс Табынай, Құмшеті, Үшмола алаңдарында ықпалды барлау жұмыстары жүргізілді. Далбаев көптеген жас геологтарға тәлімгерлік жасап, саланың жетекші кадрларын тәрбиеледі. Оның шәкірттерінің көпшілігі кейін Қазақстан геологиясының танымал мамандарына айналды<ref>https://www.karatauconsulting.com/wp-content/uploads/2021/12/2-%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80-%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2-90-%D0%B6%D0%B0%D1%81-_rus-ASD-2.pdf</ref>. == Марапаттары == «Омар Далбайұлы еңбегі үшін бірнеше мемлекеттік және салалық наградалармен марапатталған: * «В. И. Лениннің 100 жылдығы» медалі * «Еңбек ардагері» медалі * «Жер қойнауын барлаудағы еңбегі үшін» медалі * ПО «Гурьевнефтегазразведка»-ның «Құрметті ардагері» атағы == Әдебиеттер == «Кең Жылой» газеті, 2021. Геология и охрана недр, №1 (82), 2022. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:КСРО мұнайшылары]] [[Санат:Қазақстан мұнайшылары]] [[Санат:Қазақстан геологтары]] qmny8js95b523bckr763ulxanlrzp1h Қарағанды-Сұрыптау 0 769580 3595130 3581273 2026-04-29T09:51:36Z Сауле Жантелиева 178975 сызықшаны дефиске айналдырдым 3595130 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> ='''Қарағанды-Сұрыптау (темір жол станциясы)'''= Қарағанды-Сұрыптау ([[Орыс тілі|орыс.]] Караганда-Сортировочная) — [[Қазақстан|Қазақстанның]] [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысындағы]], [[Қарағанды|Қарағанды қаласының]] [[Сұрыптау ауданы|Сұрыптау ауданында]] орналасқан ірі сұрыптау станциясы. Бұл [[Қазақстан темір жолы|АО «Қазақстан Темір Жолы»]] Ұлттық компаниясының (ҚТЖ) Карагандинское отделение ГП филиалының құрамындағы внеклассная (сыныптан тыс) маңыздылыққа ие темір жол торабы. ==Тарихы== Станцияның тарихы Қарағанды көмір бассейінің дамуымен бірге басталады. 1931 жылы 1 ақпанда бұрынғы №55-ші тармаққа (кейіннен Қарағанды-Сұрыптау) Қарағандыға бірінші пойыз келіп, шахталарға жабдықтар мен құрылымдық ағаштарды әкеліп, алғашқы көмір вагондарын алып кетті. Сол жылдың 31 желтоқсанында Ақмолинск (қазіргі [[Астана]]) пен Қарағанды-Көмірлі арасындағы пайдалану желісі іске қосылды. 1934 жылы бұл тармақ ресми түрде Қарағанды-Сұрыптау станциясы атауын алды. 1936 жылы станция қазіргі көлемінде пайдалануға берілді. Жақын маңында 1937 жылы салынып ашылған Теміржолшылар мәдениет сарайында (ДКЖ) [[Ұлы Отан соғысы]] жылдарында 3414-ші эвакуациялық госпиталь орналасты. ==Техникалық сипаттамасы және қызметі== Қарағанды-Сұрыптау — бүкіл [[Орталық Қазақстан]] өңірі үшін маңызды сұрыптау торабы. Станцияда барлығы 22 жол және олар тоғыз паркке бөлінген: екі сұрыптау, төрт қабылдау-жіберу, бір өтпелі, бір вагондарды тазарту және бір вагондарды тиеуге дайындау паркі. Станцияның негізгі қызметі жүк тасымалын өңдеу болып табылады. Ол ашық алаңдарда сақталатын жүктерді вагонмен жеткізу мен қабылдауға, сондай-ақ жергілікті жүк тиеу пункттері мен жеке кіру жолдарындағы жүктермен жұмыс істеуге маманданған. Станция арқылы [[көмір]], [[металл]], құрылыс материалдары сияқты ауыр өнеркәсіп жүктерінің көп бөлігі өтеді. Негізінен жүк операцияларына бағытталғанымен, станцияда жолаушылар қызметі де бар. Қарағанды-Сұрыптау арқылы күнделікті жолаушылар пойыздары өтеді және жолаушылар терминалы қызмет көрсетеді. ==Маңызы== Қарағанды-Сұрыптау станциясы [[Қарағанды облысы|Қарағанды облысының]] және тұтас Орталық Қазақстанның негізгі өнеркәсіптік секторлары — [[көмір өндіру]], [[металлургия]] және [[ауыр өнеркәсіп]] — үшін стратегиялық маңызды логистикалық тірек болып табылады. Ол осы өңірдің негізгі жүк ағынын сұрыптау, пойыздарды құрастыру және оларды ұлттық темір жол желісінің арнасына дұрыс бағыттау арқылы ұлттық экономиканың тиімді жұмыс істеуіне айтарлықтай үлес қосады. Станция ҚТЖ желісіндегі сыныптан тыс объект ретінде өзінің жоғары маңыздылығын растайды. ==Дереккөздер== *«Станция Караганда — Сортировочная, Казахская ЖД». Alta.ru. Станцияның техникалық коды (673007), координаталары (49°58′14″ с. ш. 73°13′22″ ш. б.), орналасуы және орындалатын жүк операциялары туралы негізгі ақпарат. https://www.alta.ru/railway/station/67300/ *«Караганда-Сортировочная». Уикипедия. *Станцияның тарихы, техникалық сипаттамалары (22 жол, 9 парк), коды (ЕСР 673007, Экспресс-3 2708960) және қазіргі жағдайы туралы егжей-тегжейлі ақпарат.* https://ru.wikipedia.org/wiki/Караганда-Сортировочная * «КТЖ-Грузовые перевозки»-"Карагандинское отделение ...». Qsamruk.kz. Станцияның ҚТЖ жүйесіндегі операторы (Карагандинское отделение ГП) мен оның сыныптан тыс (внеклассная) статусын растайтын ресми жұмыс бекеті туралы ақпарат. https://qsamruk.kz/vacancy/81452 * «Станция Караганды-Сортировочная». Jsprav.ru. Станцияның Қарағанды қаласындағы дәл орналасуы (Сұрыптау ауданы) және оған қала ішіндегі қалалық көлікпен (118, 26-шы автобустар) жету туралы ақпарат.* https://karaganda.jsprav.ru/zheleznodorozhnyie-vokzalyi/stantsiia-karagandy-sortirovochnaia/ ohaujgfp7hxptxq37ylskx226hw8jz4 Миллионер (повесть) 0 770076 3595127 3592271 2026-04-29T09:50:12Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595127 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} {{Жедел жойылсын|18-03-2026}} {{Әдеби шығарма|Атауы=Миллионер|Сурет=|Сурет сипаттамасы=|Жанр=Автобиография|Авторы=Ғабиден Мұстафин|Түпнұсқа тілі=қазақ|Жазылды=1946–жылдар|Жариялануы=1948 жыл|Жеке басылым=|Баспа=Жазушы|isbn=|Аударма=|Lib=|Уикикітап=}}1948 жылы [[Ғабиден Мұстафин |Ғабиден Мұстафин]] колхоздық жүйені нығайту және дамыту туралы баяндайтын «Миллионер» романын жарыққа шығарды. Бұл кітапты кеңес әдебиетінің көрнекті қайраткерлері, оның ішінде А. А. Фадеев жоғары бағалады. "Миллионер” повесі бірнеше шет тілдеріне аударылған (ағылшын, неміс, француз, испан, поляк, чех, болгар, венгр, қытай, т.б.), шығарма желісі бойынша осы аттас пьеса да жазылған. ==Шығарманың басты идеясы== Повесть қазақ ауылдарын көркейту, оның ішінде ауыл шаруашылығының өнімділігінін арттыру, электрлендіру, жол салу сияқты мәселелерді қолға алу болып табылады. Соғыстан кейінгі халық өміріндегі өзгерістер бейнеленген. Шығармадағы оқиғалар орын алып жатқан жер – Амангелді колхозы. Шығарманың тақырыбы тек ауылды өркендету ғана емес, мұнда махаббат, достық, бала тәрбиесі және өмір құндылықтары туралы айтылады. == Басты кейіпкерлер == '''Жомарт''' – романның басты кейіпкері, кедейліктен байлыққа жеткен, іскер, пысық адам. Жомарт ауылға жаңашылдық алып келіп, оны ары қарай дамытқысы келеді. Жомарттың жаңа жоспарлары академик Вильямс, Лысенко, Мичуриннің ауыл шаруашылығына қолданған әдістерін іс жүзіне асыру, колхозды электрлендіру, тас жол салу және де ауылға бірнеше жаңа тракторларды алып келу болатын. Соңында жетістіктерге қол жеткізеді. '''Қарт Жақып''' — ескішілікті, бірқалыптылықты қалап, барға қанағат тұтады. Он бес жыл бойы колхозды басқарып, өз еңбегін колхозға аямай сіңіріп келген Жақып қарт жас Жомарттың жаңа жоспарларын қабылдағысы келмеді. Мұндай жетістіктердің барлығын өз көзімен көрген қарт Жақып өзінің жеңілгендігін мойындап, Жомартқа өзі орынбасар болып, ары қарай көмектесуге келіседі. '''Алма''' — сұлу әрі нәзік жанның көзінен айырылғаннан кейінгі өмірі суреттеледі. Жазушы адамдардың он екі мүшесі сау кезінде осының өзі қандай бақыт екенін сезе алмайтынын көрсеткісі келеді. '''Жанат''' – Жомарттың жары, сабырлы, ақылды әйел бейнесі. '''Мақпал''' – ауыл өмірін, қарапайым халықтың тұрмысын көрсететін кейіпкер. '''Сейіт''' – Жомарттың серігі, адал досы. '''Қасым''' – қоғамдағы әділетсіздік пен ескі көзқарасты бейнелейтін образ. ==Романдағы қанатты сөздер: == «Еңбек – байлықтың көзі.» «Еңбексіз келген дүние баянсыз.» «Байлықты адам билемесе, байлық адамды билейді.» «Көптің пайдасын ойламаған бай – шын бай емес.» «Жер адамды емес, адам жерді байытады.» «Адал еңбекпен келген дәулет қана елге пайда әкеледі.» «Бай болу мақсат емес, елге қызмет ету – мақсат.» «Ақыл мен еңбек қосылса ғана нағыз байлық туады.» ==Романдағы жер-су атаулары: == '''[[Нұра өзені]]''' – [[Қарағанды]] өңіріндегі өзен. Романда ауыл шаруашылығының, егін мен тіршіліктің негізгі су көзі ретінде көрінеді. '''[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]''' – [[Қазақстан]]ның орталық даласы. Кең дала, мал шаруашылығы мен еңбек өмірі бейнеленетін аймақ. '''[[Қарағанды]] өңірі''' – оқиғалардың географиялық негізі. Автор осы аймақтың табиғаты мен тұрмысын шынайы суреттейді. ''' '''Колхоз жері''' («Миллионер» колхозы) – еңбек арқылы көркейген шаруашылық. Байлықтың адал еңбектен туатынын көрсететін орын. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} <ref>Ғабиден Мұстафин "Жазушы" баспасы Алматы 1981ж</ref> cb20os6in1tngo85vcepnndxowwqgev Әуесқой бокс 0 770190 3595131 3588214 2026-04-29T09:53:59Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595131 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=желтоқсан 2025}} '''Әуесқой бокс''' (ағылш. ''Amateur boxing'') — екі спортшының арнайы ережелер аясында жұмсақ қолғаппен жұдырықтасатын спорт түрі. Кәсіпқой бокстан айырмашылығы — әуесқой бокста спортшының денсаулығын қорғауға баса назар аударылады, жекпе-жек уақыты қысқа болады, ал басты мақсат ақшалай сыйақы емес, спорттық разрядтар, медальдар және олимпиада ойындарына қатысу болып саналады. Әуесқой бокс олимпиада ойындарының, әлем және құрлық чемпионаттарының негізгі бағдарламасына кіреді және халықаралық спорт жүйесінің маңызды құрамдас бөлігі болып табылады. == Тарихы == Бокстың алғашқы үлгілері б.з.д. 688 жылы антикалық олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілген. Алайда заманауи әуесқой бокстың қалыптасуы XIX ғасырдың ортасында Ұлыбританияда басталды. {| class="wikitable" style="width:50%; text-align:center;" ! Жыл ! Оқиға |- | 1867 | Маркиз Куинсберри ережелері қабылданды (қолғап кию, раунд жүйесі) |- | 1904 | Бокс Сент-Луистегі Олимпиада ойындарының бағдарламасына енді |- | 1924 | Халықаралық әуесқой бокс федерациясы (FIBA) құрылды |- | 1946 | AIBA (қазіргі IBA) құрылды |- | 2012 | Лондон Олимпиадасында әйелдер боксы енгізілді |} 1904 жылдан бастап бокс олимпиада бағдарламасына тұрақты түрде енгізілді (1912 жылғы Стокгольм олимпиадасынан басқа). 2016 жылдан бастап олимпиада ойындарына кәсіби боксшылардың да қатысуына рұқсат берілді. == Ережелері мен регламенті == Әуесқой бокстың ережелері спортшылардың қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған және IBA, Халықаралық олимпиада комитеті (ХОК) бекіткен стандарттармен реттеледі. === Жекпе-жек ұзақтығы === * Ерлер мен әйелдер (элита): 3 раунд × 3 минут * Раундтар арасындағы үзіліс: 1 минут * Жастар мен жасөспірімдер: 3 раунд × 2 минут (жас ерекшелігіне қарай) === Экипировка === * Қолғаптар: 10 унция (284 г) немесе 12 унция (340 г) * Шлем: ** 2013 жылдан бастап элиталық ерлер — шлемсіз ** Әйелдер мен барлық жас санаттары — міндетті * Майка: қызыл немесе көк түсті (кәсіпқой бокста қолданылмайды) === Бағалау жүйесі === 2016 жылдан бастап әуесқой бокста **10 ұпайлық жүйе (10-point must system)** қолданылады. {| class="wikitable" style="width:60%; text-align:center;" ! Критерий ! Сипаттамасы |- | Таза соққылар | Дөп тиген және бақылаудағы соққылар |- | Тактика | Рингтегі басымдық, бастама |- | Қорғаныс | Соққылардан қашу, блоктар |- | Белсенділік | Жекпе-жек қарқынын бақылау |} == Салмақ дәрежелері == Салмақ дәрежелерінің саны олимпиада ойындары мен әлем чемпионаттарына қарай өзгеріп отырады. 2024 жылғы Париж олимпиадасының бағдарламасы: {| class="wikitable" style="width:60%; text-align:center;" ! Ерлер (7) ! Әйелдер (6) |- | 51 кг | 50 кг |- | 57 кг | 54 кг |- | 63,5 кг | 57 кг |- | 71 кг | 60 кг |- | 80 кг | 66 кг |- | 92 кг | 75 кг |- | +92 кг | — |} == Әуесқой және кәсіпқой бокс айырмашылығы == {| class="wikitable" style="width:60%; text-align:center;" ! Критерий ! Әуесқой бокс ! Кәсіпқой бокс |- | Мақсаты | Олимпиада, әлем чемпионаты | Чемпиондық белбеулер, гонорар |- | Раунд саны | 3 | 4–12 |- | Экипировка | Майка, кейде шлем | Майкасыз, шлемсіз |- | Жекпе-жек сипаты | Техника, ұпай | Стратегия, нокаут |} == Қазақстандағы әуесқой бокс == Қазақстан әлемдік әуесқой бокстағы жетекші мемлекеттердің бірі болып саналады. Қазақстандық бокс мектебі жоғары техникалық дайындықпен, аяқпен жұмыс істеуімен және тактикалық сауаттылығымен ерекшеленеді. === Олимпиада чемпиондары === {| class="wikitable" style="width:60%; text-align:center;" ! Жыл ! Спортшы ! Салмақ |- | 1996 | Василий Жиров | 81 кг |- | 2000 | Бекзат Саттарханов | 57 кг |- | 2000 | Ермахан Ибраимов | 71 кг |- | 2004 | Бақтияр Артаев | 69 кг |- | 2008 | Бақыт Сәрсекбаев | 69 кг |- | 2012 | Серік Сәпиев | 69 кг |- | 2016 | Данияр Елеусінов | 69 кг |} === Вэл Баркер кубогы === Олимпиадағы ең мықты техникалық боксшыға берілетін жүлде. * 1996 — Василий Жиров * 2004 — Бақтияр Артаев * 2012 — Серік Сәпиев == Қазіргі заманғы мәселелері == 2019 жылы ХОК IBA ұйымын басқару, төрешілік және ашықтық мәселелеріне байланысты мойындаудан бас тартты. Осыған байланысты 2023 жылы боксты олимпиада бағдарламасында сақтау мақсатында *World Boxing* ұйымы құрылды. Қазақстан бокс федерациясы 2024 жылы World Boxing ұйымына ресми түрде мүше болды. == Қараңыз == * [[Бокс]] * [[Кәсіпқой бокс]] * [[Олимпиада ойындарындағы бокс]] * [[Қазақстан боксы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Бокс]] [[Санат:Спорт]] [[Санат:Әуесқой бокс]] izmwlbde9r2f0ow8gqsy5cg2leyktij Өрлеу (орталық) 0 771929 3595114 3584535 2026-04-29T09:41:13Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595114 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} {{Ғылыми ұйым|атауы=«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы|орналасқан жер=[[Қазақстан]], [[Астана]] қаласы|мекенжай=[[Астана]] қаласы, 010000, Есіл ауданы, Достық көшесі, 18.|сайт=https://orleu-edu.kz/}}<!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы''' ({{lang-ru|Национальный центр повышения квалификации «Өрлеу»}}; {{lang-en|National Centre for Professional Development “Orleu”}}) — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасындағы]] педагогтердің біліктілігін арттыруды, ересектерді оқытуды, сондай-ақ білім беру жүйесіне әдістемелік және ғылыми-талдамалық сүйемелдеу көрсетуді жүзеге асыратын, [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігіне]] қарасты ұйым.<ref name=":0">https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/about/structure/organization/leadership/574/1?lang=kk</ref> == Миссиясы == Педагогтердің кәсіби деңгейін арттыру, олардың өмір бойы білім алуға деген ынтасын қолдау, сапалы білім беру мазмұнын қалыптастыру және кәсіби білім алушы қауымдастықта инновациялық білім мен тәжірибенің алмасуын қамтамасыз ету.<ref name=":0" /> == Тарихы == Орталықтың қалыптасу тарихы 1948 жылдан бастау алады. Сол жылы [[Қазақ КСР Министрлер Кеңесі|Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің]] қаулысымен бірқатар облыстарда педагогтердің біліктілігін арттыру институттары құрылды. 1950–1952 жылдары бұл желі [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Алматы облысы|Алматы]] және [[Жамбыл облысы|Жамбыл облыстарында]] кеңейтілді.<ref>https://orleu-edu.kz/</ref> 2012 жылы Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Білім беру жүйесінің басшы және ғылыми-педагог кадрларының біліктілігін арттыру республикалық институты мен өңірлік институттар біріктіріліп, жарғылық капиталына мемлекет жүз пайыз қатысатын «Өрлеу» біліктілікті арттыру ұлттық орталығы» акционерлік қоғамы болып қайта құрылды. 2021 жылы орталықтың бас кеңсесі [[Алматы|Алматы қаласынан]] [[Астана|Астана қаласына]] көшірілді. 2023 жылы [[Түркістан облысы|Түркістан облысында]], сондай-ақ [[Абай облысы|Абай]], [[Жетісу облысы|Жетісу]] және [[Ұлытау облысы|Ұлытау облыстарында]] өкілдіктер ашылды. 2025 жылы Түркістан облысында филиал жұмысын бастады.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/ontustik/press/news/details/1048368</ref> == Басқару және құрылымы == Орталықтың корпоративтік басқару жүйесіне: * жоғарғы орган — [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]]; * басқару органы — Директорлар кеңесі; * алқалы атқарушы орган — Басқарма; * қаржылық-шаруашылық қызметке бақылау жүргізетін орган — Ішкі аудит қызметі жатады. 2025 жылғы жағдай бойынша орталықтың институционалдық желісі 16 өңірлік филиал мен 3 өкілдіктен тұрады. Кадрлық құрамында 743 қызметкер бар, оның ішінде оқу қызметін жүзеге асыратын 283 педагог жұмыс істейді. Ұйымдық құрылым Директорлар кеңесінің 2025 жылғы 7 ақпандағы №133-СД шешімімен бекітілген. == Қызметі және халықаралық ынтымақтастық == Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында білім беру бағдарламаларын іске асырады, ғылыми-әдістемелік зерттеулер жүргізеді және білім беру жүйесіне талдамалық қолдау көрсетеді. Ұйымның институционалдық қызметі [[Германия|Германияның]] [[ACQUIN]] агенттігі жүргізген халықаралық аккредитация арқылы расталған.<ref>https://www.gov.kz/memleket/entities/edu/press/news/details/1096715?lang=kk</ref> Сондай-ақ орталықтың 12 білім беру бағдарламасы IAAR агенттігінің халықаралық бағдарламалық аккредитациясынан өткен. Орталық педагогтердің үздіксіз кәсіби дамуы саласында халықаралық ынтымақтастықты жүзеге асырады. [[ЮНЕСКО]]<ref>https://iite.unesco.org/news/the-national-centre-for-professional-development-orleu-with-the-support-of-unesco-iite-launched-a-large-scale-teacher-training-in-the-field-of-ai/?utm_source</ref> және [[ЮНИСЕФ]] ұйымдарымен бірлескен жобалар, сондай-ақ [[British Council]] серіктестігіндегі AELLCA бағдарламасы іске асырылуда.<ref>https://kazakhstan.britishcouncil.org/programmes/english-programmes/english-in-education/aellca-accelerating-english-language-learning-central-asia?utm_source</ref> «Өрлеу» қызметкерлері IPDA және ISTE сияқты халықаралық кәсіби қауымдастықтарға қатысады, ал негізгі халықаралық серіктестері қатарына Colby College ([[АҚШ]]), RCEC ([[Нидерланд]]), University of Houston ([[АҚШ]]), А. Авлони атындағы Ұлттық біліктілікті арттыру институты ([[Өзбекстан]]) және NILE ([[Ұлыбритания]]) кіреді. Халықаралық бастамаларды сараптау мақсатында Консультациялық кеңес құрылған. Сонымен қатар, орталық шетелде қазақ тілінде сабақ беретін педагогтерге біліктілікті арттыру курстарын өткізеді.<ref>https://orleu-edu.kz/%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%BE%D1%82-%D3%A9%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%83-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%83%D1%87%D0%B8%D0%BB%D0%B8-112-%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0/</ref> «Өрлеу» қызметкерлері ғылыми және әдістемелік еңбектерін отандық және халықаралық рецензияланатын басылымдарда жариялайды, сондай-ақ республикалық және өңірлік ғылыми-әдістемелік журналдар мен педагогикалық басылымдарды шығарады. == Басылымдар тізімі == {| class="wikitable" |+ | |'''Журнал атауы (қазақ және орыс тілдерінде)''' |'''Журнал түрі''' |- |1 |«ШҚО Педагогика жаршысы» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |2 |«Ұстаз әлемі» ШҚО ақпараттық-педагогикалық газеті |газет |- |3 |«Құзыретті педагог» Республикалық  ғылыми-әдістемелік, ақпараттық-танымдық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |4 |Республикалық педагогикалық журналы «Bilim KZ» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |5 |«Тренер- Education» Республикалық ақпараттық-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |6 |«Педагогикалық ғылым және практика» Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |7 |«Бiлiм-инфо» ақпараттық-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |8 |«Өрлеу-Шымкент» Республикалық әдістемелік-педагогикалық журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |9 |«Педагогикалық Альманах» Кәсіби (ғылыми-әдістемелік) журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |10 |«Хабаршы» Атырау ғылыми-әдістемелік журналы |ғылыми-әдістемелік журнал |- |11 |«Білім берудегі менеджмент» ақпарат-әдістемелік хабаршысы |жаршы |- |12 |«Педагогикалық даму» ақпараттық-педагогикалық журнал |ақпараттық-педагогикалық журнал |- |13 |"Мұғалім журналы" Республикалық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |14 |«Ustaz» ғылыми-әдістемелік журналы                      |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |15 |«Zhaiyk ustazy» ақпараттық, танымдық, әдістемелік газеті |ғылыми-әдістемелік.журнал |- |16 |«Маңғыстау әдіскері» Республикалық  ғылыми-әдістемелік танымдық  журнал |ғылыми-әдістемелік және танымдық журнал |- |17 |«Өрлеу. Үздіксіз білім жаршысы» ғылыми журналы |ғылыми журнал |- |18 |«Өрлеу. Тиімді сабақ» әдістемелік журналы |әдістемелік журнал |- |19 |«Педагогикалық ізденіс» ақпараттық ғылыми-әдістемелік журнал |ғылыми-әдістемелік журнал |- |20 |«Master.KZ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |21 |«БІЛІМ БЕРУДЕГІ БАЛАЛАР-БАЛАЛАРҒА БІЛІМ БЕРУ» ақпараттық агенттік (электрондық газет) |газет |- |22 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Хабаршы» |ғылыми-әдістемелік журнал |- |23 |Республикалық ғылыми-әдістемелік журналы «Orleu EDU Turkistan» |ғылыми-әдістемелік журналы |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстанның ғылыми мекемелері]] __INDEX__ [[Санат:Білім]] [[Санат:Қазақстан білім министрлері]] [[Санат:Өрлеу]] ph8nkt7n4v9dety7zbonxjv7qr9wtwg Трансфузиология 0 772609 3595106 3584530 2026-04-29T09:37:09Z Ayazhan10 180289 3595106 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Трансфузиология''' ({{lang-la|transfusio}} «құйып алу» және {{lang-grc|логос}} «ілім») — организмдердің биологиялық және оларға балама болатын сұйықтықтарды, әсіресе [[қан]] мен оның компоненттерін, трансфузиясын (бір жерден алып, басқа жерге құю әдістерін) зерттейтін [[медицина]] саласы. Ол ондай сұйықтықтардың, әсіресе [[қан топтары]]ның, өзара үйлесімділігін, трансфузиядан кейінгі реакциялардың барысын және керек жағдайда олардың емделуін де зерттейді. == Тарихы == * [[1628 жыл]] — Англия дәрігері [[Уильям Гарвей]] адамдағы [[қан айналымы]] туралы жаңалық ашады. Осы арада алғашқы қан құю талпынысы орын алды. * [[1665 жыл]] — ресми тіркелген қан құюлар: ағылшын дәрігері Ричард Лоуэр ({{lang-en|Richard Lower}}) науқас иттерге басқа иттерден қан құю арқылы оларды сауықтырады. * [[1667 жыл]] — Францияда [[Жан-Батист Дени]] ({{lang-fr|Jean-Baptiste Denis}}) және Англияда Ричард Лоуэр қойлардың қанын адамға құюын сәтті орындап шығады. * [[1795 жыл]] — АҚШ дәрігері Филипп Синг Физик ({{lang-en|Philip Syng Physick}}) адамнан адамға деген алғашқы қан құю операциясын орындайды. * [[1818 жыл]] — британ акушері Джеймс Бланделл ({{lang-en|James Blundell}}) бала туғаннан кейін қаны кеткен әйелге алғашқы сәтті өткен қан құюды орындайды. Ол қан алуға және құюға арналған аспаптарды ойлап шығарған. * [[1840 жыл]] — Лондонда [[гемофилия]]ні емдеу үшін Самуэль Армстронг Лэйн ({{lang-en|Samuel Armstrong Lane}}) Бланделл қолнұсқауымен алғашқы сәтті операция жасайды. * [[1867 жыл]] — ағылшын хирургы [[Джозеф Листер]] қан құю кезінде алғаш рет [[антисептиктер]]ді қолданады. * [[1900 жыл]] — Аустрия дәрігері [[Карл Ландштейнер]] ({{lang-de|Karl Landsteiner}}) A, В және С (кейін О болған) қан топтарын ашады. Осы жаңалық үшін [[1930 жыл]]ы оған [[Нобель сыйлығы]] беріледі. * [[1902 жыл]] — Ландштейнердің әріптестері Альфред де Кастелло ({{lang-it|Alfred Decastello}}) және Адриано Стурли ({{lang-it|Adriano Sturli}}) AB деген төртінші қан тобын ашады. * [[1907 жыл]] — Нью-Йоркте Рубен Оттенберг ({{lang-en|Reuben Ottenberg}}) бірінші қан тобының универсалды жарамдылығын және қан топтарының тұқым қуалап берілетіндігін ашып айтады. * [[1908 жыл]] — француз хирургы [[Алексис Каррель]] ({{lang-fr|Alexis Carrel}}) қан ұйуын алдын алу үшін [[анастомоз]] әдісін ашады. [[1912 жыл]]ы бұл үшін оған Нобель сыйлығы берілді. * [[1914 жыл]] — донорлық қанды сақтауға мүмкіндік беретін [[антикоагулянттар]] ашылды. == '''Қызықты деректер''' == Трансфузиологияның дамуы [[Карл Ландштейнер|Карл Ландштейнер]] ашқан, қан топтарына тікелей байланысты. Ол 1900 жылы адамның қан топтарын анықтап, Карл [[Қан|қан]] құюдың қауіпсіз жүргізілуіне жол ашты. Алғашқы қан құю әрекеттері XVII ғасырда жасалған, бірақ ол кезде қан топтары белгісіз болғандықтан, көп жағдайда сәтсіз аяқталған. Қазіргі таңда қан толық күйінде емес, оның жеке компоненттері құйылады.<ref>{{кітап|авторы=Кузнецов В.П. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Трансфузиология |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы=ГЭОТАР-Медиа |жыл=2015|томы= |беттері=12-25|барлық беті=|сериясы= |isbn=978-5-9704-2563-5 |тиражы= }}</ref> == Сілтемелер == * [http://www.isbtweb.org Professional Organization: International Society of Blood Transfusion]{{ref|en}} * [http://www.aabb.org Professional Organization: AABB]{{ref|en}} * [http://transfusion-web.ru/ Трансфузиология (журнал)] == Дереккөздер == [[Санат:Медицина]] [[Санат:Клиникалық патология]] addwcobz9r79la93b6g6y7lnex1mea1 3595113 3595106 2026-04-29T09:41:05Z Ayazhan10 180289 3595113 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Трансфузиология''' ({{lang-la|transfusio}} «құйып алу» және {{lang-grc|логос}} «ілім») — организмдердің биологиялық және оларға балама болатын сұйықтықтарды, әсіресе [[қан]] мен оның компоненттерін, трансфузиясын (бір жерден алып, басқа жерге құю әдістерін) зерттейтін [[медицина]] саласы. Ол ондай сұйықтықтардың, әсіресе [[қан топтары]]ның, өзара үйлесімділігін, трансфузиядан кейінгі реакциялардың барысын және керек жағдайда олардың емделуін де зерттейді. == Тарихы == * [[1628 жыл]] — Англия дәрігері [[Уильям Гарвей]] адамдағы [[қан айналымы]] туралы жаңалық ашады. Осы арада алғашқы қан құю талпынысы орын алды. * [[1665 жыл]] — ресми тіркелген қан құюлар: ағылшын дәрігері Ричард Лоуэр ({{lang-en|Richard Lower}}) науқас иттерге басқа иттерден қан құю арқылы оларды сауықтырады. * [[1667 жыл]] — Францияда Жан-Батист Дени ({{lang-fr|Jean-Baptiste Denis}}) және Англияда Ричард Лоуэр қойлардың қанын адамға құюын сәтті орындап шығады. * [[1795 жыл]] — АҚШ дәрігері Филипп Синг Физик ({{lang-en|Philip Syng Physick}}) адамнан адамға деген алғашқы қан құю операциясын орындайды. * [[1818 жыл]] — британ акушері Джеймс Бланделл ({{lang-en|James Blundell}}) бала туғаннан кейін қаны кеткен әйелге алғашқы сәтті өткен қан құюды орындайды. Ол қан алуға және құюға арналған аспаптарды ойлап шығарған. * [[1840 жыл]] — Лондонда [[гемофилия]]ні емдеу үшін Самуэль Армстронг Лэйн ({{lang-en|Samuel Armstrong Lane}}) Бланделл қолнұсқауымен алғашқы сәтті операция жасайды. * [[1867 жыл]] — ағылшын хирургы [[Джозеф Листер]] қан құю кезінде алғаш рет [[антисептиктер]]ді қолданады. * [[1900 жыл]] — Аустрия дәрігері [[Карл Ландштейнер]] ({{lang-de|Karl Landsteiner}}) A, В және С (кейін О болған) қан топтарын ашады. Осы жаңалық үшін [[1930 жыл]]ы оған [[Нобель сыйлығы]] беріледі. * [[1902 жыл]] — Ландштейнердің әріптестері Альфред де Кастелло ({{lang-it|Alfred Decastello}}) және Адриано Стурли ({{lang-it|Adriano Sturli}}) AB деген төртінші қан тобын ашады. * [[1907 жыл]] — Нью-Йоркте Рубен Оттенберг ({{lang-en|Reuben Ottenberg}}) бірінші қан тобының универсалды жарамдылығын және қан топтарының тұқым қуалап берілетіндігін ашып айтады. * [[1908 жыл]] — француз хирургы [[Алексис Каррель]] ({{lang-fr|Alexis Carrel}}) қан ұйуын алдын алу үшін [[анастомоз]] әдісін ашады. [[1912 жыл]]ы бұл үшін оған Нобель сыйлығы берілді. * [[1914 жыл]] — донорлық қанды сақтауға мүмкіндік беретін [[антикоагулянттар]] ашылды. == '''Қызықты деректер''' == Трансфузиологияның дамуы [[Карл Ландштейнер|Карл Ландштейнер]] ашқан, қан топтарына тікелей байланысты. Ол 1900 жылы адамның қан топтарын анықтап, Карл [[Қан|қан]] құюдың қауіпсіз жүргізілуіне жол ашты. Алғашқы қан құю әрекеттері XVII ғасырда жасалған, бірақ ол кезде қан топтары белгісіз болғандықтан, көп жағдайда сәтсіз аяқталған. Қазіргі таңда қан толық күйінде емес, оның жеке компоненттері құйылады.<ref>{{кітап|авторы=Кузнецов В.П. |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Трансфузиология |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=|баспасы=ГЭОТАР-Медиа |жыл=2015|томы= |беттері=12-25|барлық беті=|сериясы= |isbn=978-5-9704-2563-5 |тиражы= }}</ref> == Сілтемелер == * [http://www.isbtweb.org Professional Organization: International Society of Blood Transfusion]{{ref|en}} * [http://www.aabb.org Professional Organization: AABB]{{ref|en}} * [http://transfusion-web.ru/ Трансфузиология (журнал)] == Дереккөздер == [[Санат:Медицина]] [[Санат:Клиникалық патология]] brek6zr6g2g6mrp9tjeen7lnp9oa71c Дермене (повесть) 0 773597 3594961 3584531 2026-04-29T04:30:06Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594961 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=қаңтар 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''«Дермене» [[Хикаят|повесі]]''' – қазақ [[проза|прозасындағы]] әлеуметтік-психологиялық бағытта жазылған маңызды шығармалардың бірі. Повес авторы [[Дулат Исабеков]] – қазақ әдебиетінің көрнекті өкілі, жазушы-[[Драматургия|драматург]], қоғамдағы адам тағдыры мен рухани мәселелерді терең қозғауымен танылған қаламгер. Жазушының шығармалары адам жанының қақтығысын, қоғам мен жеке тұлға арасындағы қайшылықтарды шынайы әрі өткір суреттеуімен ерекшеленеді. [[Хикаят|Повесте]] ауыл өмірі, қарапайым адамдардың тағдыры, әлеуметтік теңсіздік пен рухани жүдеулік мәселелері кеңінен қамтылады. Шығармада қоғамда әлсіз саналатын жандардың көрген қорлығы, адам бойындағы қатігездік пен немқұрайлылық айқын көрсетіледі. Автор кейіпкерлердің ішкі жан дүниесіне терең үңіле отырып, олардың психологиялық күйзелісін, тағдыр алдындағы дәрменсіздігін нанымды бейнелейді. Повестегі оқиғалар арқылы адамдық қасиеттің жоғалуы, мейірімнің азаюы үлкен трагедия ретінде көрініс тауып, бейнеленген. == Негізгі идеясы == '''«Дермене» [[Хикаят|повесінің]]''' негізгі идеясы – қоғамдағы әділетсіздік пен қатігездікке қарсы тұратын ең басты күш адамгершілік пен мейірім екенін көрсету. [[Дулат Исабеков]] бұл шығарма арқылы әлеуметтік ортада қорғансыз қалған, әлсіз адамдардың тағдырына немқұрайлы қараудың адамды рухани аздыратынын терең ашады. Қоғамда билік, күш немесе өз мүддесін ғана ойлау алдыңғы орынға шыққанда, адамдық қасиет екінші қатарға ысырылып, соның салдарынан адам тағдыры аяққа тапталатынын көрсетеді. Повестің идеялық өзегінде адам мен қоғам арасындағы қайшылық жатыр. Жазушы кейіпкерлер тағдыры арқылы қатал орта адамның жан дүниесін қалай жаралайтынын, ал мейірім мен жанашырлықтың жетіспеуі адамды «дерменесіз», яғни дәрменсіз күйге түсіретінін бейнелейді. Бұл жерде «дермене» ұғымы тек атау емес, рухани күйзелістің, үміттің сөнуінің символы ретінде қолданылады.<ref>https://bilimger.kz/184848/</ref> == Кейіпкерлері == '''Тоқсанбай''' — өмірден көп тауқымет көрген, қартайған шағында бар жұбанышы болып отырған кішкентай немересі Ергешбайды жетектеп, күнкөріс үшін дермене шабуға мәжбүр болған ата. Ол – тағдыр тәлкегіне мойымағанымен, мейірімі мол, немересінің амандығын бәрінен жоғары қоятын сабырлы, кешірімді жан.<ref>https://egemen.kz/article/325530-dermene-qusa-qam-qus-balasy</ref> '''Ергешбай''' — атасына еріп, еңбекке ерте араласқан, жаны таза, аңғал да қорғансыз кішкентай бала, оның бар арманы – атасын қуантып, адал еңбекпен өмір сүру. '''Омаш''' — осы екі бейкүнә жанды адал еңбектен тайдырып, оңай олжаға жету үшін ұрлыққа итермелеген, өз пайдасы үшін өзгелердің тағдырын ойыншық еткен қатыгез де арсыз кейіпкер. Ол Тоқсанбай мен Ергешбайдың әлсіздігін пайдаланып, ақыр соңында олардың өмірін одан сайын ауырлатып, трагедияға себепші болады. == Дереккөздер == <ref>https://isabekov.com/?p=530&page=7</ref> <ref>https://adebiportal.kz/kz/authors/view/808</ref> [[Санат:Қазақ әдебиеті]] <references /> [[Санат:Дермене]] [[Санат:Повесттер]] [[Санат:Дулат Исабеков]] 6lfqhx893p1nud1mr9r2bnx9q6s12a9 Кекшілдік 0 774539 3595041 3590187 2026-04-29T06:35:49Z Сауле Жантелиева 178975 жайады сөзін жаяды деп түзедім 3595041 wikitext text/x-wiki '''Кекшілдік'''<ref>І.К. Кеңесбаевтың «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі. Том 1» (1959, Қазақ ССР Ғылым академиясы) кекшілдікті ренішті ұзақ сақтау, дықшылдық, көңілге алғыштық ретінде анықтайды және адамдар арасындағы байланысты бұзуға әкелетін теріс мінез- құлық деп түсіндіреді</ref> – адам бойындағы қауіпті кемшілік. Бұл [[мінез]] адамның өзіне жасалған ренішті ұзақ сақтап, кейін қарымта ретінде өш алуға ұмтылуымен сипатталады. Кекшілдік [[дықшылдық]], көңілге алғыштық ретінде көрінеді және қоғамдық байланыстарды бұзады. Кекшілдік балалық шақта тамыр жаяды. Әділетсіздік көрген бала ренішті өмірінің соңына дейін сақтайды. [[Психология]] бойынша, кек ұстау стресс гормондарын көбейтеді, жүрек аурулары мен депрессияға әкеледі. Қазақ мақалы «Кек – өзіңе кек» деп дәл айтады: өш алғың келген адам өзі зардап шегеді.<ref>Б.Қ. Қалиевтің «Қазақ тілінің түсіндірме сөздігі» (2023, «Керемет медиа», Алматы, <nowiki>ISBN 978-601-80884-7-6</nowiki>) «кек» сөзін реніш, өкпе деп, «кекшіл» сөзін өкпелі, дықшыл адам ретінде сипаттайды, ренішті ұзақ сақтап өш алуға дайын тұратын қасиетті көрсетеді</ref> {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} == Дереккөздер == <references /> {{Wikify}}{{Суретсіз мақала}} 29acp0dwouo5a0pldzd08l6c9l7rxlc Шымкент ескерткіштері 0 774930 3595125 3574608 2026-04-29T09:48:05Z Сауле Жантелиева 178975 кесте ішіндегі нүктені алып тастадым. Бір жерлерінде бар, бір жерлерінде жоқ 3595125 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2026}} Шымкент қаласындағы 2026 жылдың ақпанындағы ескерткіштер.<ref>{{Мақала |сілтеме=https://kk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82:%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96.pdf&oldid=3553991 |тақырыбы=Сурет:Шымкент ескерткіштері.pdf |жыл=2026-02-16 |тілі=kk |баспасы=Уикипедия}}</ref> {| class="wikitable" ! № !! Атауы !! Орнатылған жылы !! Орналасқан жері, мекен-жайы !! Координаттары !! Макс. Биіктігі (м) !! Материалы !Мүсінші, сәулетші |- | 1 || «Даңқ» мемориалды кешені || 1982 жылы орнатылды, 2010 жылы қайта жаңартылды || "Тұран ауданы, Қ.Рысқұлбеков көшесінің бойында, «Абай» атындағы саябақтың аумағында орналасқан. || 42°19.7787'N 69°35.3900'E" || 33 метр || гранит, металл, бетон || сәулетші И. Рыжков, суретші Р. Мейірманов және мүсіншілер М. Айнеков пен А.Н. Андрущенко |- | 2 || «Қасірет» мемориалды кешені || 1999 || "Қаратау ауданы, Бәйдібек би даңғылының бойында орналасқан. || 42°22.0144'N 69°37.5375'E" || 5,3 || түсті металл || Н. Рүстемов пен Д. Әлдеков |- | 3 || Абай Құнанбайұлы ескерткіші || 1995 || "Тұран ауданы, Б.Момышұлы және Желтоқсан көшелерінің қиылысында, «Абай саябағының» кіреберісінде. || 42°19.5231'N 69°35.1439'E" || 2,7 || түсті металл || мүсіншілер Н. Рүстемов және Д. Әлдеков жасаған |- | 4 || Абай Құнанбайұлы ескерткіші. || 2019 || "Қаратау ауданы, Мирас шағынауданы, Жібек жолы көш., 30/1 үй, Абай Құнанбайұлы атындағы мектеп-гимназиясы ғимаратының ауласында. || 42°20'46.0""N 69°40'58.0""E" || 4,1 || түсті металл || |- | 5 || Ақпан батыр ескерткіші || 2012 || "Еңбекші ауданы, Жібек жолы мен Ақпан батыр көшелерінің қиылысында орналасқан. || 42°19.3935'N 69°37.0507'E" || 5,5 || түсті металл || мүсінші С. Иляев |- | 6 || «Алаш жолы» ескерткіші || 2021 || "Әл-Фараби ауданы, М.Х. Дулати көшесі мен Тәуке хан даңғылының қиылысқан жеріндегі «Орталық» саябақ аумағында орналасқан. || 42°19.0240'N 69°36.0298'E" || 2,1 || түсті металл || Т. Ермеков |- | 7 || Алпамыс батыр ескерткіші || 2014, 2024 || "Әл-Фараби ауданы, Шымкенттен оңтүстікке қарай шыға беріс жол бойында. || 42°16'57.9""N 69°33'35.5""E" || 7 || түсті металл || |- | 8 || «Алтын шаңырақ» ел бірлігі монументі || 2011 || "Әл-Фараби ауданы, Қабанбай батыр және Тәуелсіздік көшелерінің қиылысында, «Тәуелсіздік» саябағының ішінде орнатылған || 42°18'24.3""N 69°35'56.8""E" || 30 || гранит, металл, бетон || |- | 9 || Ауған соғысында қаза болғандарға арналған ескерткіш || 2000 || "Тұран ауданы, Қ.Рысқұлбеков көшесінің бойында, «Абай» атындағы саябақтың аумағында орналасқан. || 42°19'41.1""N 69°35'28.0""E" || 2,7 || гранит, металл, бетон || |- | 10 || Ауған соғысында қаза тапқан интернационал жауынгерлерге арналған монументтік ескерткіш || - || "Еңбекші ауданы, Тәуке хан даңғ. бойындағы «Жеңіс» саябағының ішінде орналасқан. || 42°18'35.9""N 69°37'49.4""E" || 2,3 || гранит || |- | 11 || Ахмет Байтұрсынов ескерткіші || 2004 || "Әл-Фараби ауданы, А.Байтұрсынов пен Түркістан көшелерінің қиылысында. || 42°19'00.2""N 69°35'34.6""E" || 3,5 || түсті металл || Н. Рүстемов және Д. Әлдеков |- | 12 || Ахмет Байтұрсынов ескерткіші || 2023 || "Қаратау ауданы, Сайрам тұрғын алабы, Ибраһим ата көшесі, 42а мекенжайындағы А.Байтұрсынов атындағы орта мектептің ауласында || 42°18.9749'N 69°44.3073'E" || 4,1 || түсті металл || |- | 13 || Ә. Қастеев ескерткіші || - || "Тұран ауданы, Ш.Қалдаяқов көшесі 30 үй, Ә.Қастеев атындағы Шымкент қалалық өнер және дизайн колледжі алдында орналасқан. || 42°17'39.8""N 69°37'42.1""E" || 1,82 || түсті металл || |- | 14 || Ә.Қуатбеков ескерткіші || 2020 || "Әл-Фараби ауданы, Төле би көшесі, 32а үй, академик Ә. Қуатбеков атындағы Халықтар достығы университетінің алдында. || 42°18.2838’N 69°36.8477’E" || 3 || түсті металл || |- | 15 || Әл-Фараби ескерткіші || 1995 || "Әл-Фараби ауданы, Әл-Фараби алаңының шығыс жақ бетінде, Б.Момышұлы мен Түркістан көшелерінің қиылысында орналасқан. || 42°19.0299’N 69°35.3953’E" || 5,5 || түсті металл || |- | 16 || Б.Момышұлы ескерткіші || 2004 || "Әл-Фараби ауданы, Б.Момышұлы мен Тәуке хан даңғылдарының қиылысында орнатылған. || 42°19.2090’N 69°35.3001’E" || 3,4 || түсті металл || |- | 17 || «Бауырластар зираты» ескерткіші || 1964, 2012 || "Әл-Фараби ауданы, Тәуке хан көшесінің бойында, «Орталық саябақтың» орталық бөлігінде орнатылған. || 42°18'57.8""N 69°36'00.2""E" || 4,27 || гранит, бетон || сәулетші А.С.Котов |- | 18 || Бәйдібек би ескерткіші || 2012 || "Абай ауданы, Бәйдібек би даңғылының бойында. || 42°23.2365’N 69°37.6687’E" || 9 || түсті металл || сәулетші Б.Әшірбаев, мүсінші Н. Рүстемов |- | 19 || В.И.Ленин ескерткіші || 1967, 1998 || "Тұран ауданы, «Металлургтер» саябағында орналасқан. || 42°18'50.9""N 69°33'55.9""E" || 5 || қола || мүсіншілер В.Артюнов, В.Терзибашьян |- | 20 || Ғ.Мұратбаев ескерткіші || 1967, 1997 || "Әл-Фараби ауданы, Түркістан көшесі мен Д.Қонаев даңғылының қиылысында, «Оқушылар» сарайының ауласында. || 42°18.9854’N 69°35.8055’E" || 1,8 || қола || |- | 21 || «Ер есімі – ел есінде» монументі || 1985 || "Абай ауданы, Әл-Фараби көшесі 102 мекенжайында, М.Өтемісұлы атындағы №52 мектеп-лицейінің ауласында || 42°21'19.3""N 69°33'11.2""E" || 6,5 || бетон, гранит || |- | 22 || «Ер есімі - ел есінде» монументтік ескерткіші || || "Еңбекші ауданы, Қарабастау тұрғын алабы, Қамбарұлы, көш. 1705 үй, №99 мектеп-гимназия ауласында. || 42°15'55.7""N 69°37'13.4""E" || 2,5 || бетон, гранит || |- | 23 || 1941-1945 «Ер есімі ел есінде» ескерткіші || || "Еңбекші ауданы, Тоғыс м/а, «Қазығұрт» мәдениет үйінің ауласында. || 42°13'19.2""N 69°48'04.9""E" || 3,75 || бетон, гранит || |- | 24 || «Ер есімі ел есінде» ескерткіші || || "Тұран ауданы, М.Ломоносов көш., 5 үй, №5 Молда Мұса атындағы орта мектептің ауласында. || 42°18'43.5""N 69°33'27.1""E" || 2,5 || гранит || |- | 25 || «Ер есімі ел есінде сақталады мәңгілікке» монументтік ескерткіші. || || "Тұран ауданы, ""Жаңаталап"" тұрғын алабы, Д.Құрманов көш., 1/5 үй, «Жаңаталап» мәдениет үйінің ауласында. || 42°21'30.7""N 69°25'43.6""E" || 3,9 || бетон, гранит || |- | 26 || Ерлікпен қаза тапқан қазақстандық шекарашыларға арналған ескерткіш || 2010 || "Тұран ауданы, Қ.Рысқұлбеков көшесі бойында, «Абай» саябағының аумағында орналасқан. || 42°19'39.8""N 69°35'27.3""E" || 2,95 || гранит, түсті металл || мүсінші Н.Рүстемов |- | 27 || Есіркеп батыр стелласы || || "Абай ауданы, Есіркеп батыр көш. мен Темірлан тас жолы қиылысында орналасқан. || 42°20'14.1""N 69°32'49.9""E" || 6 || гранит, металл, бетон || |- | 28 || «Жер Ана» монументі || 2009 || "Әл-Фараби ауданы, «Ордабасы» алаңында орнатылған. || 42°18.5702’N 69°36.0149’E" || 24 || гранит, металл, бетон || Д.Әлдеков, Н.Рүстемов және Б.Әшірбаев |- | 29 || Жолан батыр ескерткіші || 2011 || "Әл-Фараби ауданы, Т.Рысқұлов пен Жолан батыр көшелерінің қиылысында орнатылған. || 42°20.3305’N 69°38.4846’E" || 4 || түсті металл || А.Әзімбаев пен Қ.Мәліков |- | 30 || Ж.Шанин ескерткіші. || 2021 || "Қаратау ауданы, Н.Назарбаев даңғылы бойында, Ж.Шанин атындағы академиялық қазақ драма театрының алдына орнатылған. || 42°21.5318’N 69°38.5402'E" || 3 || түсті металл || Ә.Мұрабаев |- | 31 || З.Космодемьянская ескерткіші || || "Тұран ауданы, Байтіленов көш., 18 үй, №23 З.Космодемьянская атынд. мектеп-лицей ауласында. || 42°19'17.0""N 69°34'41.2""E" || 2 || гранит || |- | 32 || С.Ерубаев кеуде мүсіні || 2019 || "Әл-Фараби ауданы, 15-шағынаудан, С.Ерубаев атындағы №24 ІТ мектеп-лицейде орналасқан. || 42°19'56.1""N 69°38'02.7""E" || 2,3 || түсті металл || |- | 33 || Қабанбай батыр ескерткіші || 2011 || "Әл-Фараби ауданы, Қабанбай батыр мен Ерманов көшелерінің қиылысында орнатылған. || 42°18.2733'N 69°36.1714'E" || 4,2 || түсті металл || Қ. Мәліков |- | 34 || Қажымұқан ескерткіші || 2000 || "Тұран ауданы, Мәделі қожа көшесінде, «Қажымұқан» атындағы орталық стадионның алдындағы гүлзарға орнатылған. || 42°19.9887'N 69°35.6135'E" || 5,2 || қола || А. Тұрсынов |- | 35 || «Қазақ хандығына 550 жыл» монументі || 2015 || "Абай ауданы, Бәйдібек би даңғылы бойында, «Қазына» этно-тарихи кешені аумағында орналасқан. || 42°23'05.6""N 69°37'40.9""E" || 15 || гранит || |- | 36 || Қ.Рысқұлбеков мемориалдық ескерткіш || 2000, 2021 || "Тұран ауданы, Қ. Рысқұлбеков көшесі мен Ғ.Иляев көшесінің қиылысында, Қ.Рысқұлбеков 2 үй мекенжайында орналасқан. || 42°19'22.9""N 69°35'23.8""E" || 3 || гранит || |- | 37 || Қапал батыр ескерткіші || 2002 || "Еңбекші ауданы, Ақназар хан мен Төле би көшелерінің қиылысында орналасқан. || 42°18.2030'N 69°36.9971'E" || 11,5 || қола || А. Тұрсынов |- | 38 || Қызметтік борышын атқару кезінде қаза тапқан өрт сөндірушілер мен құтқарушыларға тағзым атты ескерткіш || 2018 || "Тұран ауданы, Қ.Рысқұлбеков көшесі бойында, «Абай» саябағы аумағында орналасқан. || 42°19'38.9""N 69°35'25.8""E" || 2,95 || түсті металл || |- | 39 || "Медицина қызметкерлеріне арналған монументтік ескерткіш (Ө.Тілеуқабылұлы кеуде мүсіні)" || 2017 || "Тұран ауданы, Қ. Рысқұлбеков көшесі бойында, Абай саябағы аумағында орналасқан. || 42°19'38.1""N 69°35'26.6""E" || || гранит, металл, бетон || |- | 40 || М.Әуезов ескерткіші || 2018 || "Әл-Фараби ауданы, Тәуке хан даңғ., 5 үй, М.Әуезов атындағы ОҚУ алдында. || 42°19.2000'N 69°35.4832'E" || 5,2 || түсті металл || Қ. Жақып |- | 41 || «Мың тағзым сізге, майдангер!» монументтік ескерткіш || || "Тұран ауданы, Қазғұрт шағынауданы, Рауан көшесі 20 үй, №48 жалпы орта мектебінің ауласында орналасқан. || 42°17'57.8""N 69°33'14.0""E" || 2,25 || гранит || |- | 42 || «Отан үшін от кешкен, өр көкірегін оқ тескен Бабалар рухы өшпесін» ескерткіші || 2015 || "Абай ауданы, Көкбұлақ тұрғын алабы, №118 мектеп ауласында орналасқан. || 42°22'16.9""N 69°22'42.1""E" || 2,7 || гранит || |- | 43 || Ө.Жәнібеков ескерткіші || 2021 || "Әл-Фараби ауданы, А.Байтұрсынов және Ғ.Ильяев көшелерінің қиылысында, Ө.Жәнібеков атындағы ОҚМПУ ауласында орнатылған. || 42°19'18.3""N 69°35'37.3""E" || 3,7 || түсті металл || Т.Бинаш, Г.Мелдеш |- | 44 || С.Рақымов ескерткіші || 2012 || "Еңбекші ауданы, Тәуке хан даңғылы мен Елшібек батыр көшесінің қиылысқан жері, «Жеңіс» саябағының кіреберісіне орнатылған. || 42°18.6267'N 69°37.7865'E" || 4,2 || түсті металл || мүсіншілер С.Ілиясов, А.Мұратбаев |- | 45 || С.Байтереков ескерткіші || 2013 || "Қаратау ауданы, Бәйдібек би даңғылы мен Т.Назарбеков көшесі қиылысында, С.Бәйтереков аллеясында орнатылған. || 42°21'50.5""N 69°37'19.0""E" || 3 || түсті металл || С. Иляев және Ә.Мұратбаев |- | 46 || Сүгір Әліұлы ескерткіші || 2020 || "Тұран ауданы, А.Байтұрсынов пен Т.Тәжібаев көшелерінің қиылысында. || 42°20.1498'N 69°35.9579'E" || 2,4 || түсті металл || Ә. Ахметов |- | 47 || С.Сүлейменов ескерткіші. || 2018 || "Әл-Фараби ауданы, Ғ.Ильяев көшесі, 8 үй, М.Әуезов атындағы ОҚУ-дың А корпусы алдында. || 42°19.3484'N 69°35.3151'E" || 4 || қола || |- | 48 || Тәжік-ауған соғысында қаза болғандарға арналған ескерткіш || 2015 || "Тұран ауданы, Қ.Рысқұлбеков көшесінің бойында, «Абай» атындағы саябақтың аумағында орналасқан. || 42°19'38.4""N 69°35'26.8""E" || 2 || гранит, қола || |- | 49 || Тілеу Айтұлы мен Жолдыаяқ Тілеуұлы батырлардың ескерткіші || 2015 || "Тұран ауданы, Мәделі қожа және Қ.Қазиев көшелерінің қиылысында орнатылған. || 42°20.0242'N 69°35.4281'E" || 8,9 || гранит, түсті металл || Ә. Ахметов |- | 50 || Т.Рысқұлов ескерткіші || 2009 || "Еңбекші ауданы, Т. Рысқұлов және Жібек жолы көшелерінің қиылысындағы аллеяда. || 42°19.9014'N 69°38.5458'E" || 5,4 || қола || мүсіншілер Н.Рүстемов, Д.Әлдеков |- | 51 || Ж.Жабаев кеуде мүсіні || 2016 || "Тұран ауданы, Зерделі көшесі, 1Б үй, «Жамбыл атындағы №26 мектеп-гимназия» КММ ауласында орналасқан. || 42°19'01.6""N 69°33'06.2""E" || 2,6 || гранит || |- | 52 || Үш би ескерткіші || 2012 || "Әл-Фараби ауданы, Түркістан көшесі, 87 үй, Шымкент қалалық сотының алдында. || 42°18.7990'N 69°36.3575'E" || 2,2 || түсті металл || |- | 53 || С.Сатыбалдиев ескерткіші || 2004 || "Тұран ауданы, С.Қожанов көшесі 1/15 үй мекенжайында, Шымкент қаласының полиция департаменті «Тұран ауданының полиция басқармасы» ММ ғимаратының алдында орналасқан || 42°19'52.3""N 69°34'41.0""E" || 2,1 || түсті металл || |- | 54 || Ұлы Отан соғысы құрбандарына арналған ескерткіш || || "Қаратау ауданы, Тассай м/а Жібек жолы көшесі, 4/4, Түркістан жоғарғы аграрлық колледжінің ауласында орналасқан. || 42°21'03.0""N 69°41'49.2""E" || 9 || бетон, гранит, металл || |- | 55 || Ұлы отан соғысына қатысқандарға арналған монументтік ескерткіш || || "Тұран ауданы, Ақжар тұрғын алабы, №122 мектеп ауласында орналасқан. || 42°13'53.2""N 69°29'55.6""E" || 1,5 || гранит || |- | 56 || Ұлы Отан соғысына қатысушыларға арналған монумент || || "Абай ауданы, Ақжайық шағынауданы, Сырым батыр көш., 52А үй, №59 мектеп ауласында орналасқан. || 42°23'39.8""N 69°35'31.3""E" || 2,4 || гранит || |- | 57 || Ұлы отан соғысына қатысушыларға арналған монументтік ескерткіш || || "Еңбекші ауданы, Бадам 1 м/а, Шамалған көшесі, №100 орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°14'59.2""N 69°44'19.7""E" || 2,85 || бетон, гранит || |- | 58 || Ұлы Отан соғысында қайтыс болған жауынгерлерге арналған ескерткіш || || "Тұран ауданы, Абай даңғылы, 13 үй, №21 А.П.Чехов атындағы орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°18'59.5""N 69°33'29.7""E" || 2,5 || бетон, металл, гранит || |- | 59 || Ұлы Отан соғысында қайтыс болған жауынгерлерге арналған ескерткіш || || "Тұран ауданы, Ш. Қалдаяқов көшесі, 37, №4 Х. Досмұхамедов атындағы орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°19'02.1""N 69°33'49.2""E" || 2,9 || бетон, металл, гранит || |- | 60 || Ұлы Отан соғысында қаза болған жауынгерлерге арналған «1941 Ер есімі ел есінде 1945» ескерткіші || || "Әл-Фараби ауданы, Забадам тұрғын алабы, Тұрсынбайұлы, 218 көш. №84 Циолковский атындағы орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°16'27.6""N 69°35'58.0""E" || 3 || бетон, гранит || |- | 61 || Ұлы Отан соғысында қаза болған жауынгерлерге арналған «Ешкім де, ешнәрсе де ұмытылмайды» ескерткіші || || "Еңбекші ауданы, Жұлдыз м/а, Дегерес 30/1 көш. №94 орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°13'57.5""N 69°38'07.9""E" || 2 || бетон, гранит || |- | 62 || «Ұлы Отан соғысында қаза тапқандар мен хабарсыз кеткен жауынгерлерге арналған» ескерткіш || || "Тұран ауданы, Жаңаталап шағын ауданы Д.Құрманов көшесі 81 үй, ескі мектептің ауласында. || 42°21'30.5""N 69°25'35.1""E" || 3,2 || бетон, гранит || |- | 63 || Ұлы отан соғысында қаза тапқандарға арналған монументтік ескерткіш || || "Еңбекші ауданы, Бадам 1 м/а, Балшырын көш., 40., №105 орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°15'24.3""N 69°44'25.7""E" || 2,1 || бетон, гранит || |- | 64 || Чернобыль апаты зардаптарын жоюға қатысқандарға тағзым мемориалдық ескерткіші || 1990 || "Әл-Фараби ауданы, Қабанбай батыр көшесі 11 үй жанындағы аллеяда. || 42°18'09.0""N 69°36'15.2""E" || 2,85 || бетон, гранит || |- | 65 || Ш.Қалдаяқов ескерткіші || 1998 || "Тұран ауданы, Ш.Қалдаяқов көшесі, 1Б үй, Қалалық орталықтандырылған кітапханалар жүйесінің №2 бөлімшесінің алдында. || 42°18.6462'N 69°34.5751'E" || 1,8 || түсті металл || Н.Рүстемов, Д.Әлдеков |- | 66 || Ш.Қалдаяқов ескерткіші. || 2010 || "Әл-Фараби ауданы, Түркістан-Ж.Тәшенов көшелерінің қиылысына жақын, «Шәмші әлемі» аллеясында орнатылған. || 42°18.7727'N 69°36.2467'E" || 4,75 || түсті метал, гранит || Ә. Ахметов |- | 67 || Абай Құнанбайұлы кеуде мүсіні || || "Қаратау ауданы, Өтеміс тұрғын алабы, Құлсейт көшесі 9 үй, Абай атындағы №32 жалпы орта мектептің ауласында. || 42°19'32.7""N 69°51'59.1""E" || 3,15 || түсті металл || |- | 68 || А.Асқаров кеуде мүсіні || 2007 || "Әл-Фараби ауданы, Әл-Фараби алаңы мен А. Асқаров көшесінің қиылысында орнатылған || 42°18.8888'N 69°35.1683'E" || 3,5 || қола || Ә. Ахметов |- | 69 || А.Байтұрсынов кеуде мүсіні || || "Тұран ауданы, А.Мангелдин көшесі, 41 үй, №50 А.Байтұрсынов атындағы көпсалалы мектеп-гимназия ауласында. || 42°19'31.3""N 69°34'31.7""E" || 2,75 || гранит || |- | 70 || Ә.Сасбұқаев кеуде мүсіні || 2021 || "Әл-Фараби ауданы, Ә.Сасбұқаев көш. мен Бекет батыр көш. қиылысында орналасқан. || 42°18'51.5""N 69°36'58.5""E" || 3,6 || гранит || |- | 71 || Ә.Бөкейханов кеуде мүсіні || || "Еңбекші ауданы, Ақназар хан көш.49 үй, Ә. Бөкейханов атындағы №2 орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°18'10.5""N 69°37'54.0""E" || 3,45 || қола || |- | 72 || Ә. Молдағұлова кеуде мүсіні || 2001 || "Әл-Фараби ауданы, Ә. Молдағұлова көш., 9 үйдің алдында орналасқан. || 42°18'13.2""N 69°34'34.3""E" || 2,82 || қола || |- | 73 || Ә..С.Ахметов кеуде мүсіні || || "Тұран ауданы, Ақтас тұрғын алабы, Ә.Ахметов атындағы №61 орта мектептің ауласында || 42°12'07.0""N 69°31'04.8""E" || 2,4 || қола || |- | 74 || Б.Алпысбаева кеуде мүсіні || 2011 || "Тұран ауданы, Темірлан тасжолы 18а/1 үй, Өрт сөндіру бөлімінің алдында орналасқан. || 42°19'45.3""N 69°34'10.4""E" || 2,4 || түсті металл || |- | 75 || Б.Момышұлы кеуде мүсіні || || "Еңбекші ауданы, Сапарбаев көшесі 206/1 үй, Б.Момышұлы атындағы №44 жалпы орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°19'03.7""N 69°38'52.5""E" || 3,65 || гранит || |- | 76 || Б.Момышұлы кеуде мүсіні. || 1996 || "Тұран ауданы, Т. Рысқұлов көшесі 1/5 үй, ҚР ІІМ Б.Момышұлы атындағы оқу орталығының алдында. || 42°20'34.4""N 69°37'13.1""E" || 3,3 || түсті металл || |- | 77 || Ғ.Иляев кеуде мүсіні || 2010 || "Әл-Фараби ауданы, Ғ.Ильяев көшесі мен Д.Қонаев даңғылының қиылысында орналасқан. || 42°19'16.5""N 69°35'51.0""E" || 3,1 || түсті металл || мүсіншісі Б.Сыздықов, суретшісі Д.Әлдеков пен Н.Рүстемов |- | 78 || Д. Қонаев кеуде мүсіні || 1998 || "Әл-Фараби ауданы, Д.Қонаев және Тәуке хан даңғылдарының қиылысқан жерде орналасқан. || 42°19'05.3""N 69°35'49.7""E" || 3,8 || түсті металл || И. Жаббаров |- | 79 || Ж.Шаймерденов кеуде мүсіні || 2013 || "Әл-Фараби ауданы, Ғ.Иляев көшесі мен Ж.Шаймерденов көшесінің қиылысында. || 42°19'13.1""N 69°35'60.0""E" || 3,1 || түсті металл || |- | 80 || Ж.Тәшенев кеуде мүсіні || 2011 || "Әл-Фараби ауданы, Ж.Тәшенев көш. мен Бекет батыр көш. қиылысында орналасқан. || 42°19'01.8""N 69°36'31.2""E" || 3,4 || қола || |- | 81 || З.Хусанов кеуде мүсіні || 2015 || "Еңбекші ауданы, Исфиджаб м/а, Ибрагим ата көш., 318 үй, З.Хусанов ат. №110 орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°19'32.1""N 69°42'06.4""E" || 3 || гранит || |- | 82 || Қ.Сәтпаев кеуде мүсіні. || || "Әл-Фараби ауданы, Желтоқсан көшесі 30/1 үй, Политехникалық колледжінің алдында орналасқан. || 42°19'25.7""N 69°35'51.6""E" || 2,56 || қола, мрамор || |- | 83 || Қ.Сыпатаев кеуде мүсіні || || "Әл-Фараби ауданы, Республика даңғылы 3 үй, Қ.Сыпатаев атындағы №7 мектеп-лицейінің ауласында орналасқан. || 42°19'10.1""N 69°35'10.8""E" || 3,85 || қола || |- | 84 || Т.Қауымбаев кеуде мүсіні || 2022 || "Абай ауданы, «Шымсити» шағынауданы, Түркия көш., 17/17 үй, №135 жалпы орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°24'40.1""N 69°37'00.8""E" || 3,38 || түсті металл || |- | 85 || Майлықожа Сұлтанқожаұлы кеуде мүсіні || 2002 || "Әл-Фараби ауданы, Майлықожа көшесі мен Қазыбек би көшесінің қиылысында. || 42°18'55.0""N 69°36'10.4""E" || 2,3 || түсті металл || |- | 86 || М.Өтебаев кеуде мүсіні || 2017 || "Әл-Фараби ауданы, А.Байтұрсынов көшесі, 23 үй, М. Өтебаев атындағы жоғарғы жаңа технологиялар колледжі алдында орналасқан. || 42°19'36.4""N 69°35'45.2""E" || 3,1 || қола || |- | 87 || Е.Молдабаев кеуде мүсіні || || "Абай ауданы, Әл-Фараби көшесі 94 үй, Шымкент қаласының Абай ауданы әкімі аппаратының «Абай» коммунадық мемлекеттік мекемесінің алдында орналасқан. || 42°21'14.4""N 69°33'14.3""E" || 2,8 || бетон || |- | 88 || Мұхаммед Хайдар Дулати кеуде мүсіні || 2008 || "Тұран ауданы, Мұхаммед Хайдар Дулати көшесі, 198 үй, М.Әуезов атын. ОҚУ №9 ғимараты алдында орналасқан. || 42°20'33.0""N 69°36'44.0""E" || 2,8 || түсті металл || |- | 89 || М.О.Әуезов кеуде ескерткіші || 2000, 2018 || "Тұран ауданы, Д.Қонаев даңғылы, 68 үй, М. Әуезов университетінің №8 ғимаратының алдында. || 42°20'03.1""N 69°36'09.5""E" || 3,8 || гранит || мүсіншісі Е. Сергебаев |- | 90 || Н.Оңдасынов кеуде мүсіні || 2018 || "Әл-Фараби ауданы, 18 шағынаудан, Н.Оңдасынов атындағы №38 мектеп-гимназия ауласында орналасқан. || 42°20'18.8""N 69°37'39.4""E" || 3,4 || түсті металл || |- | 91 || О.Жандосов кеуде мүсіні || || "Еңбекші ауданы, Күншығыс көш., 32 үй, О.Жандосов атындағы №30 орта мектептің ауласында. || 42°18'36.0""N 69°38'51.4""E" || 2,6 || бетон || |- | 92 || Ө.Жолдасбеков кеуде мүсіні || 2003 || "Әл-Фараби ауданы, Қазыбек би көшесі 40 үй, Ө. Жолдасбеков атындағы №9 ІТ лицей алдында орналасқан. || 42°19'17.6""N 69°36'20.5""E" || 3,1 || қола || |- | 93 || А.Пайзахметов кеуде мүсіні || 2018 || "Абай ауданы, А. Пайзахметов көшесі 31/1 үй, С.Рақымов атындағы №53 орта мектептің ауласында. || 42°20'29.1""N 69°31'31.5""E" || 3,1 || түсті металл || |- | 94 || С.Рақымов кеуде мүсіні. || 2018 || "Абай ауданы, А. Пайзахметов көшесі 31/1 үй, С.Рақымов атындағы №53 орта мектептің ауласында. || 42°20'29.8""N 69°31'29.4""E" || 3 || түсті металл || |- | 95 || С.Рақымов кеуде мүсіні || 2003 || "Тұран ауданы, Ш. Қалдаяқов көш., 3 үй, С.Рақымов атындағы әскери колледждің ішкі ауласында орналасқан. || 42°18'38.6""N 69°34'28.4""E" || 3,1 || қола || |- | 96 || С.Бекбосынов кеуде мүсіні || || "Қаратау ауданы, Шапырашты тұрғын алабы, Б.Толебаев көшесі, 31 үй, С.Бекбосынов атындағы №70 жалпы орта мектебінің ауласында орналасқан. || 42°17'36.6""N 69°55'10.4""E" || 2,45 || гранит || |- | 97 || Т.Тәжібаев кеуде мүсіні || || "Тұран ауданы, А.Байтұрсынов көшесі, 70/20 үй, Т.Тәжібаев атындағы №47 мектеп-гимназия алдына. || 42°20'09.9""N 69°36'03.9""E" || 2,48 || түсті металл || |- | 98 || Т.Тәжібаев кеуде мүсіні. || || "Тұран ауданы, Д.Қонаев даңғ. мен Т.Тәжібаев көш. қиылысында орналасқан. || 42.335054° 69.603259°" || 4,6 || қола || |- | 99 || Т.Назарбеков кеуде мүсіні || 2006 || "Қаратау ауданы, Нұрсәт шағынауданының аллеясы аумағында, Т.Назарбеков көшесінің бойында орнатылған. || 42°21'45.1""N 69°37'22.6""E" || 3,2 || түсті металл || |- | 100 || Ұлықбек Мұхаммед Тарағай кеуде мүсіні || || "Тұран ауданы, Н.Сүлейменов көш. 2а үй, Ұлықбек атындағы №3 орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°19'40.3""N 69°34'44.9""E" || 3,8 || бетон || |- | 101 || Фурқат кеуде мүсіні || || "Еңбекші ауданы, К.Цеткин көш., 87/1 үй, Фурқат атындағы №37 орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°17'39.8""N 69°37'42.1""E" || 2,25 || бетон || |- | 102 || Хамза Хакимзода Ниезий кеуде мүсіні || || "Тұран ауданы, Б.Алпысбаев көш., 109 үй. Хамза атындағы №42 орта мектеп ауласында орналасқан. || 42°19'40.7""N 69°33'20.8""E" || 2,68 || гранит || |- | 103 || Ш.Қалдаяқов кеуде мүсіні || 1996 || "Әл-Фараби ауданы, Қазыбек би көшесі, 9 үй, Ш. Қалдаяқов атындағы филармония ғимаратының ішкі дәлізіне қойылған. || 42°18'44.6""N 69°36'04.5""E" || 2,05 || гипс || |- | 104 || Ш.Уәлиханов кеуде мүсіні. || || "Әл-Фараби ауданы, Республика даңғылы 39Б мекенжайында, Ш.Уалиханов атындағы №18 орта мектебінің ауласында орналасқан. || 42°18'24.1""N 69°34'43.1""E" || 3,7 || гранит || |- | 105 || Юнус Эмре кеуде мүсіні || 2022 || "Еңбекші ауданы, Сайрам көшесі мен Жібек жолы көшесінің қилысына жақын жерде орналасқан. || 42°19'51.4""N 69°38'39.4""E" || 2,8 || түсті металл || |- | 106 || Ю.А.Гагарин кеуде мүсіні || || "Еңбекші ауданы, М.Әуезов көш., 77а/2 үй, Ю.А.Гагарин атындағы №34 орта мектептің ауласында орналасқан. || 42°16'55.5""N 69°36'23.1""E" || 2,72 || бетон || |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Шымкент мәдениеті]] [[Санат:Қазақстан ескерткіштері]] [[Санат:Тізімдер]] s3o5edryrxpndfz8gwalpyaglf79wne Уикипедия:Ең көп қаралған 1000 бет 4 775564 3594942 3594306 2026-04-29T03:06:06Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3594942 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 44624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 112314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 361222] |- |2 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 5734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 30050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 60270] |- |3 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 12829] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 43718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 280701] |- |4 |[[Наурыз мейрамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 22191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B 30743] |- |5 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 67142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 291404] |- |6 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 13636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 37854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 76070] |- |7 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 128054] |- |8 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 21108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 60953] |- |9 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 14285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 41609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 118745] |- |10 |[[:Сурет:SB - Kazakh woman on horse.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 10305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 16213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASB_-_Kazakh_woman_on_horse.jpg 16254] |- |11 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 33403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 128254] |- |12 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 3779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 11257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16341] |- |13 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 23005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40839] |- |14 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 86975] |- |15 |[[Қазақтың ұлттық тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 20267] |- |16 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 104881] |- |17 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 4815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 21669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 85689] |- |18 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 92020] |- |19 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 28244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 138397] |- |20 |[[Наурыз көже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 6849] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%BA%D3%A9%D0%B6%D0%B5 8561] |- |21 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 13110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 23220] |- |22 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 4754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 18579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 127388] |- |23 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 3248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 19309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 69840] |- |24 |[[Қадір түні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%96%D1%80_%D1%82%D2%AF%D0%BD%D1%96 5711] |- |25 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 7586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 22183] |- |26 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 80272] |- |27 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28698] |- |28 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 42136] |- |29 |[[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 4081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%2F2026 7755] |- |30 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 14721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32103] |- |31 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 11207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 63345] |- |32 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 62761] |- |33 |[[Көрісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 4397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%80%D1%96%D1%81%D1%83 4998] |- |34 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 53587] |- |35 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 6009] |- |36 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 7045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 22426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 70031] |- |37 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 27076] |- |38 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 16788] |- |39 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 11157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 85346] |- |40 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 50631] |- |41 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 8110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 25848] |- |42 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 7360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 12559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 29663] |- |43 |[[Қанипа Омарғалиқызы Бітібаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 2821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 6519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BF%D0%B0_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D1%96%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 8792] |- |44 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 25644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48010] |- |45 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 15122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 44022] |- |46 |[[Жазира Сайлауқызы Байырбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7663] |- |47 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4190] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 13487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 41365] |- |48 |[[Әпке (драма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 9675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 20296] |- |49 |[[Халықаралық әйелдер күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4509] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 6370] |- |50 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 11013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 31081] |- |51 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 61174] |- |52 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 67405] |- |53 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21184] |- |54 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 2271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 8761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 33640] |- |55 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22284] |- |56 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 36719] |- |57 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 7491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 34811] |- |58 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 39410] |- |59 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 57040] |- |60 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 22562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 26124] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 45462] |- |61 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 46991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 50724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71302] |- |62 |[[Бесеудің хаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 9306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 14421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%83%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%85%D0%B0%D1%82%D1%8B 27583] |- |63 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 42888] |- |64 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42677] |- |65 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34083] |- |66 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 26544] |- |67 |[[Шарана шайқау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 4018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%83 7468] |- |68 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 3904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 10184] |- |69 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 4890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 20067] |- |70 |[[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 2152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 6600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 35153] |- |71 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 9339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26734] |- |72 |[[Қазақтың ұлттық ойындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 787] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11904] |- |73 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 6178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 13663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 50693] |- |74 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 31257] |- |75 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 6791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 26096] |- |76 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 3386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 9713] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 51006] |- |77 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 37416] |- |78 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 4031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 9736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 37329] |- |79 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 4814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 8627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 32212] |- |80 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 10839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 59386] |- |81 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 47002] |- |82 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 1352] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 7572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 23435] |- |83 |[[Қазақстан қазақтарының аттас-тектестер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%81-%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9048] |- |84 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 11499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 65809] |- |85 |[[Жау тылындағы бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 15451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83_%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 21376] |- |86 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10957] |- |87 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 4985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 14769] |- |88 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 4546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 9297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16261] |- |89 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 56156] |- |90 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4929] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24729] |- |91 |[[Жарапазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 81] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 6879] |- |92 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 4203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 11833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 42317] |- |93 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30812] |- |94 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 37128] |- |95 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 4327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 7604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 26597] |- |96 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 7546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 28809] |- |97 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 12006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33084] |- |98 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 6038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 24437] |- |99 |[[Талғат Аманкелдіұлы Мұсабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 28282] |- |100 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 6010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 21396] |- |101 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 6863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 26232] |- |102 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 10862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 38032] |- |103 |[[Оразаны бұзбайтын жағдайлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D2%B1%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80 6692] |- |104 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 6110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 24012] |- |105 |[[Күләш Жасынқызы Бәйсейітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8753] |- |106 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38986] |- |107 |[[Несіпбек Тұрысбекұлы Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 5800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82 9143] |- |108 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33437] |- |109 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 23964] |- |110 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 8631] |- |111 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 10672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 30648] |- |112 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 29491] |- |113 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 47372] |- |114 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 7414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 30094] |- |115 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 23357] |- |116 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16834] |- |117 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 7158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17643] |- |118 |[[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 4808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 25669] |- |119 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 2208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 13923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 29091] |- |120 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 2614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 6844] |- |121 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 2660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 8534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33816] |- |122 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 31312] |- |123 |[[Түйе мұрындық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 2751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 4791] |- |124 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 13458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 33444] |- |125 |[[Қазақ халқының әдет-ғұрпы мен салт-дәстүрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 6044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82-%D2%93%D2%B1%D1%80%D0%BF%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 19268] |- |126 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 6015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 25992] |- |127 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 4359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 17529] |- |128 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 26652] |- |129 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 1876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 6153] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 28985] |- |130 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26042] |- |131 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 5342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 24214] |- |132 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 5892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 24290] |- |133 |[[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 1294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 4705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 19303] |- |134 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 34227] |- |135 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32144] |- |136 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 4268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 17016] |- |137 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 6299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 31241] |- |138 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 3628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 7269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 31070] |- |139 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 6549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 32845] |- |140 |[[Исатай-Махамбет көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9-%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 18806] |- |141 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1675] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 6451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 29866] |- |142 |[[Өмірзая (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 5507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%8F_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 33044] |- |143 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 3797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 7372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 25049] |- |144 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 8034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22972] |- |145 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17929] |- |146 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 2840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 9085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 68354] |- |147 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 6764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 29455] |- |148 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 25986] |- |149 |[[Қазақстан 2030]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 3163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 4837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_2030 13645] |- |150 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 42012] |- |151 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 6173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 27302] |- |152 |[[Жанар Қожақанқызы Байсемізова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4477] |- |153 |[[Сырым Датұлы бастаған қазақтардың ұлт-азаттық қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22955] |- |154 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 27237] |- |155 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 5165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 27120] |- |156 |[[Қазақ газеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 1222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 4446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 15975] |- |157 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 2376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 6251] |- |158 |[[Тахауи Ахтанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%90%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6723] |- |159 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 24157] |- |160 |[[Тасбақалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 6773] |- |161 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15765] |- |162 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18055] |- |163 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21209] |- |164 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 4994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 27141] |- |165 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 22086] |- |166 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 20481] |- |167 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 704] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 3444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 11554] |- |168 |[[Алаш партиясының бағдарламасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 16135] |- |169 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7062] |- |170 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 5486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 17225] |- |171 |[[Бірінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 14883] |- |172 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 5242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 18688] |- |173 |[[Күй аңызы (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 7545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B9_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 11168] |- |174 |[[Асық ойыны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 3616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 10225] |- |175 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 10049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 27878] |- |176 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 5346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 26613] |- |177 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 3723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 11062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 24350] |- |178 |[[Мәңгілік ел қақпасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 3154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18485] |- |179 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 6090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 24281] |- |180 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9363] |- |181 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 4788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17623] |- |182 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 5917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 33600] |- |183 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 26222] |- |184 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 4679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 21448] |- |185 |[[Моғолстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 21933] |- |186 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 4724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 25983] |- |187 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20900] |- |188 |[[Алатау таулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5823] |- |189 |[[Дуадақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 1969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B 3451] |- |190 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 2048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 5543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 28645] |- |191 |[[Әли Хаменеи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8_%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B8 2381] |- |192 |[[Кіндік шеше]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5 5441] |- |193 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 25383] |- |194 |[[Әбілхан Қастеев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 6056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 20274] |- |195 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30444] |- |196 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17291] |- |197 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 4700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 24468] |- |198 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 4308] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 18544] |- |199 |[[Қазақстанның жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 28203] |- |200 |[[Табалдырық аттау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%83 3868] |- |201 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 6790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 31556] |- |202 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері мен ырым-тиымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC-%D1%82%D0%B8%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6515] |- |203 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6093] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27955] |- |204 |[[Қазақстандағы сауда және жәрмеңкелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 368] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2547] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 7634] |- |205 |[[Жарыс қазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 4539] |- |206 |[[Салт-дәстүр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 2765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 10195] |- |207 |[[Айдын Ақанұлы Айымбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 9694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 10414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 15881] |- |208 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 19581] |- |209 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 40002] |- |210 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 4858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 30987] |- |211 |[[Қыз айттыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 2033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 4223] |- |212 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 948] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 3645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 15849] |- |213 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28344] |- |214 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 7114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27443] |- |215 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 4434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 17702] |- |216 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 8451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 21692] |- |217 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 4651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 19737] |- |218 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 19711] |- |219 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 4089] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 15870] |- |220 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4484] |- |221 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12838] |- |222 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 16360] |- |223 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8087] |- |224 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14599] |- |225 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 5534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 40489] |- |226 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 5498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 27034] |- |227 |[[Әт-Тариқ сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2711] |- |228 |[[Ұлықбек Оразбайұлы Есдәулет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 3671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82 7558] |- |229 |[[Жанқожа Нұрмұхамедұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14383] |- |230 |[[Қыдыр ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4756] |- |231 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7954] |- |232 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 16650] |- |233 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 4614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 8560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 18475] |- |234 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 3569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 17680] |- |235 |[[Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E_%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17958] |- |236 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 2902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 11844] |- |237 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17983] |- |238 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13511] |- |239 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20514] |- |240 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 4462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 13895] |- |241 |[[Сансызбай Сарғасқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3749] |- |242 |[[1860 жылдарындағы әкімшілік реформалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1860_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 12130] |- |243 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2979] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 13612] |- |244 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 20048] |- |245 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 17595] |- |246 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 8512] |- |247 |[[Өңір салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1694] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D2%A3%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 2939] |- |248 |[[Ботай мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 4375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 27905] |- |249 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 4067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 22621] |- |250 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 3315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 19900] |- |251 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17938] |- |252 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 1159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 4395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 20678] |- |253 |[[Батыр Баян (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 3619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 18566] |- |254 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15464] |- |255 |[[Референдум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC 2646] |- |256 |[[Ауызашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 42] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 2870] |- |257 |[[Қазақ ұлт зиялыларының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82_%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 8522] |- |258 |[[Оразақын Асқар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 3517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80 8072] |- |259 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 32483] |- |260 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 4212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 19565] |- |261 |[[Қорықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 7613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 34234] |- |262 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13634] |- |263 |[[Екінші Мемлекеттік Дума]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 3022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 12092] |- |264 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 18183] |- |265 |[[Пітір садақа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%96%D1%82%D1%96%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D0%B0 2417] |- |266 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17214] |- |267 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20235] |- |268 |[[Қазақ Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 17959] |- |269 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 3398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 14883] |- |270 |[[Есік ашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 3887] |- |271 |[[Қызыл кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 7241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 11103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 30819] |- |272 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 4649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 28001] |- |273 |[[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 4248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 5758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 17643] |- |274 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 3580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 25121] |- |275 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21337] |- |276 |[[Сәлем салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4727] |- |277 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 5679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 22674] |- |278 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13188] |- |279 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 18104] |- |280 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 949] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12615] |- |281 |[[Құрсақ той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%B9 4709] |- |282 |[[Құстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 2074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 5015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 14124] |- |283 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 11511] |- |284 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 4467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 38882] |- |285 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25635] |- |286 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6356] |- |287 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 12866] |- |288 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 3348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 20633] |- |289 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 3554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 15004] |- |290 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 4158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20450] |- |291 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 15570] |- |292 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 15904] |- |293 |[[Израиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C 5961] |- |294 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 5520] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17864] |- |295 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1018] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17840] |- |296 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 7939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 20512] |- |297 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 4396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 59744] |- |298 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 3300] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12907] |- |299 |[[Тынымбай Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3158] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 3634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 6696] |- |300 |[[Шашбау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B0%D1%83 2277] |- |301 |[[Мұзафар Әлімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5340] |- |302 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 5354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 18899] |- |303 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 5040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24859] |- |304 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15316] |- |305 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 4761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 18503] |- |306 |[[Зар Заман ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80_%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17913] |- |307 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 5145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 30551] |- |308 |[[Қаһар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 3478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 15400] |- |309 |[[Шілдехана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 7418] |- |310 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16279] |- |311 |[[Жоламан Тіленшіұлы бастаған көтеріліс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 1723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 4972] |- |312 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 18063] |- |313 |[[Мұрат Мөңкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18446] |- |314 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 16186] |- |315 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18809] |- |316 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 38116] |- |317 |[[Айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 56] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 1573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82 3450] |- |318 |[[Тұманбай Молдағалиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8847] |- |319 |[[Дулат Бабатайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20155] |- |320 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 7054] |- |321 |[[Ілияс Есенберлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13322] |- |322 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9524] |- |323 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 2450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 7482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 19731] |- |324 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 1010] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 32684] |- |325 |[[Түркістан автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13109] |- |326 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24889] |- |327 |[[Израиль-Иран соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C-%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2486] |- |328 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 19799] |- |329 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 12741] |- |330 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 4764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 42344] |- |331 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4090] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 31374] |- |332 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 29994] |- |333 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15563] |- |334 |[[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9068] |- |335 |[[Одағай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 3217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B9 14946] |- |336 |[[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 4031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 14792] |- |337 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2941] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15752] |- |338 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 9222] |- |339 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14374] |- |340 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 25022] |- |341 |[[Қазақ қыз-келіншектерінің ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7-%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4787] |- |342 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 12956] |- |343 |[[Қасым ханның қасқа жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 13408] |- |344 |[[Қазақстан Республикасының Президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 2383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 10384] |- |345 |[[Қазақстан халқы ассамблеясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 3951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 15497] |- |346 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 2693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 15893] |- |347 |[[Қалмақан Әбдіқадыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 3502] |- |348 |[[Ноғай ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 4095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 15029] |- |349 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 3485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 16877] |- |350 |[[Шанхай Ынтымақтастық Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 3482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D0%AB%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 14616] |- |351 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11740] |- |352 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1068] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11966] |- |353 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14004] |- |354 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 2677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 12664] |- |355 |[[Жүсіп Баласағұни]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 3148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 25990] |- |356 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15341] |- |357 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12743] |- |358 |[[Қазан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 10206] |- |359 |[[Құда түсу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%83 3955] |- |360 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31073] |- |361 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 7253] |- |362 |[[Шортанбай Қанайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16480] |- |363 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14763] |- |364 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 2942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 15250] |- |365 |[[Қыпшақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 18257] |- |366 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26346] |- |367 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 5816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14553] |- |368 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 4201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17733] |- |369 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11001] |- |370 |[[Эндокриңді бездер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D2%A3%D0%B4%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 6147] |- |371 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3687] |- |372 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13926] |- |373 |[[Аққулар ұйықтағанда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0 7085] |- |374 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 3291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 13021] |- |375 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 3046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 12565] |- |376 |[[Сабақтас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 4255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 13606] |- |377 |[[Сан есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 3897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 19899] |- |378 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16164] |- |379 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 3894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 6360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 28445] |- |380 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 3679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 14741] |- |381 |[[Тыныс алу жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16840] |- |382 |[[Қарқаралы петициясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BF%D0%B5%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5034] |- |383 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13256] |- |384 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8383] |- |385 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24443] |- |386 |[[Біржан Қожағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12031] |- |387 |[[Геосаясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 4848] |- |388 |[[Алаш қозғалысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9199] |- |389 |[[Көктем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 2706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BC 5006] |- |390 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 3508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 23408] |- |391 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 17658] |- |392 |[[Ұлт-азаттық көтерілістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 6719] |- |393 |[[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 7911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 44129] |- |394 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16082] |- |395 |[[Көкпар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 2507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BF%D0%B0%D1%80 8305] |- |396 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 3137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 12233] |- |397 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10117] |- |398 |[[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 1372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 3815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 18500] |- |399 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17872] |- |400 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 2123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 7822] |- |401 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 12867] |- |402 |[[Жаңа экономикалық саясат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 2522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82 12218] |- |403 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 11947] |- |404 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 8565] |- |405 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 11315] |- |406 |[[Жиембет жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 12905] |- |407 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 9174] |- |408 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 3354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 13821] |- |409 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 3322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9660] |- |410 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 10747] |- |411 |[[Ғұндар мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 4486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 19542] |- |412 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 3631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 18580] |- |413 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 3900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 19235] |- |414 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11737] |- |415 |[[Пейіш. Жұмақ ананың табанының астында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%88._%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 4121] |- |416 |[[Шұғаның белгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 7831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 14903] |- |417 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 2554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 11812] |- |418 |[[Қатысушы:Rasulbek Adil]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARasulbek_Adil 2288] |- |419 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 3257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16642] |- |420 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 8240] |- |421 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13677] |- |422 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 11381] |- |423 |[[Қант диабеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%82_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%82%D1%96 12490] |- |424 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 16643] |- |425 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13969] |- |426 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2963] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14181] |- |427 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 3235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17064] |- |428 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 2314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 4870] |- |429 |[[Түргеш қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 4381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 26693] |- |430 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 4003] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 24561] |- |431 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9048] |- |432 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 2429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 10003] |- |433 |[[Халел Досмұхамедов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 2508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 7741] |- |434 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9780] |- |435 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 4733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22692] |- |436 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 2197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 5858] |- |437 |[[Пайдалы қазбалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 7039] |- |438 |[[Қазақстандағы ұжымдастыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 13233] |- |439 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12819] |- |440 |[[Санжар Сейітжафарұлы Асфендиаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 2742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D1%84%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D1%84%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 9870] |- |441 |[[Арқан тартыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81 4100] |- |442 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6243] |- |443 |[[Қазақстанды Ресейдің Отарлауы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 1620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B 5813] |- |444 |[[Джеффри Эпштейн]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B6%D0%B5%D1%84%D1%84%D1%80%D0%B8_%D0%AD%D0%BF%D1%88%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%BD 2573] |- |445 |[[Тортай мінер ақ боз ат (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 6041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%BE%D0%B7_%D0%B0%D1%82_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 8698] |- |446 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 2819] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 14753] |- |447 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9708] |- |448 |[[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24723] |- |449 |[[Қазақша тәулік мезгілдерінің атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B7%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5348] |- |450 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 2361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 9304] |- |451 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 4254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 22799] |- |452 |[[Қайрат Ноғайбайұлы Рысқұлбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 21812] |- |453 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 11219] |- |454 |[[Арал теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 3982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 24344] |- |455 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 10193] |- |456 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14398] |- |457 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 3274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 6692] |- |458 |[[Қоршаған ортаны қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 5741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%88%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 14697] |- |459 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 3033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 19685] |- |460 |[[Пәкістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4739] |- |461 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 3978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 15815] |- |462 |[[Жай сөйлем және оның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12402] |- |463 |[[Таяу Шығыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 1557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 4694] |- |464 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14552] |- |465 |[[Кіші жүздің Ресейге қосылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 12128] |- |466 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11036] |- |467 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10360] |- |468 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9273] |- |469 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12965] |- |470 |[[Ас қорыту жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 16246] |- |471 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 8772] |- |472 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 3226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 22159] |- |473 |[[Бұқаралық ақпарат құралдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6967] |- |474 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 1273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 3228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 9761] |- |475 |[[Шииттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D0%B8%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 3013] |- |476 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 3069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15562] |- |477 |[[Әскери коммунизм саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B7%D0%BC_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 8888] |- |478 |[[Аристотель]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 2215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 11359] |- |479 |[[Қазақстан демографиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16268] |- |480 |[[Туберкулез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 1960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 7388] |- |481 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 2453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 12341] |- |482 |[[Қазақтардың зергерлік бұйымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7078] |- |483 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 10242] |- |484 |[[Столыпин реформасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%82%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D0%B8%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 5906] |- |485 |[[Қараш-қараш оқиғасы (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88-%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 9279] |- |486 |[["Шақан шері" романы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 0] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%22%D0%A8%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B5%D1%80%D1%96%22_%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2831] |- |487 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8935] |- |488 |[[Үш Жүз партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9424] |- |489 |[[Балықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10308] |- |490 |[[Махмұд Қашқари]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 2607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 14281] |- |491 |[[Бата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 5313] |- |492 |[[Табиғат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 1212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 6126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 15902] |- |493 |[[Ерлан Жүніс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 2940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 3179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81 4124] |- |494 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 3048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13292] |- |495 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 3151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 9350] |- |496 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8513] |- |497 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12567] |- |498 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 2511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 19740] |- |499 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 4854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 13128] |- |500 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12568] |- |501 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 6301] |- |502 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 11155] |- |503 |[[Мақал-мәтелдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB-%D0%BC%D3%99%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 9861] |- |504 |[[Асық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 7993] |- |505 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 13351] |- |506 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 10630] |- |507 |[[Шылау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 836] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 3326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83 24569] |- |508 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 9143] |- |509 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15467] |- |510 |[[Дәрумен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8163] |- |511 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7843] |- |512 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 515] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 1874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 10495] |- |513 |[[Марат Қабанбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3794] |- |514 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 4113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 60942] |- |515 |[[Ұлы географиялық ашылулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 6738] |- |516 |[[Оңтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 16601] |- |517 |[[Бесқонақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 2298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D2%9B 4588] |- |518 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 778] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15809] |- |519 |[[Киіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 1275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D1%82 3200] |- |520 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12368] |- |521 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5529] |- |522 |[[Батырлар жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 9834] |- |523 |[[Селт еткізер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D1%82_%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96%D0%B7%D0%B5%D1%80 1253] |- |524 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 8286] |- |525 |[[Қазақстан азамат соғысы жылдарында]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 2034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0 10122] |- |526 |[[Жасау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%83 2754] |- |527 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12263] |- |528 |[[Төркіндеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%83 2836] |- |529 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25619] |- |530 |[[Дәулеткерей Шығайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7408] |- |531 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 2139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7280] |- |532 |[[Алтыбақан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD 3482] |- |533 |[[Айқап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 1956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%BF 7789] |- |534 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 2560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 13023] |- |535 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2265] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2417] |- |536 |[[Эндокриндік жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 6838] |- |537 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12659] |- |538 |[[Қазақстан индустрияландыру кезеңінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 2343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13746] |- |539 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 9475] |- |540 |[[Ирандағы соғыс (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81_%282026%29 1278] |- |541 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 2189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 14000] |- |542 |[[Сөз тіркесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 2892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 20584] |- |543 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 3387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 13434] |- |544 |[[Қазақ ұлттық ырымдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6354] |- |545 |[[Хан талапай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%B9 5300] |- |546 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15462] |- |547 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 2626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 17847] |- |548 |[[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21503] |- |549 |[[АИВ/ЖИТС]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 2198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%98%D0%92%2F%D0%96%D0%98%D0%A2%D0%A1 12131] |- |550 |[[Патша үкіметінің отаршылдық қоныс аудару саясаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%83_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B 7062] |- |551 |[[Даун синдромы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 2177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D0%BD_%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BC%D1%8B 8052] |- |552 |[[Қызғалдақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 12342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 13884] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B 22460] |- |553 |[[Жәдидшілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 446] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%B4%D0%B8%D0%B4%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5109] |- |554 |[[Дельфин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 1086] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D1%84%D0%B8%D0%BD 2704] |- |555 |[[Қобыланды батыр (жыр)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 11474] |- |556 |[[Мұхаммед Хайдар Дулати]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 2501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%A5%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8 11025] |- |557 |[[Арша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 1215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%88%D0%B0 3457] |- |558 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 2178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 7443] |- |559 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 9587] |- |560 |[[Беташар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 1353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 6115] |- |561 |[[Талас шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15574] |- |562 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 12332] |- |563 |[[Жүрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 10957] |- |564 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 7156] |- |565 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 11422] |- |566 |[[Әміре Қашаубаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3756] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15397] |- |567 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 3581] |- |568 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9236] |- |569 |[[Марғасқа жырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 3076] |- |570 |[[Бастаңғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B 1800] |- |571 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 2442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 11057] |- |572 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 9549] |- |573 |[[Бұланты шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%82%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 11552] |- |574 |[[Қалқанша без]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 2072] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B7 9007] |- |575 |[[Метафора]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 13595] |- |576 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5944] |- |577 |[[Төрт түлік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D0%BB%D1%96%D0%BA 8140] |- |578 |[[Қазақтың 500 ән-күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 2434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 14215] |- |579 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 1594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 5796] |- |580 |[[Құлагер (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 12140] |- |581 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 10187] |- |582 |[[Танакөз Ілиясова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%B7_%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 872] |- |583 |[[Көз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 2428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7 10368] |- |584 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10956] |- |585 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 3552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 10566] |- |586 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8744] |- |587 |[[Бақтияр Ғарифоллаұлы Артаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%80_%D2%92%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%84%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4749] |- |588 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 2261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 8511] |- |589 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 6587] |- |590 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 1497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4196] |- |591 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 2629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 12667] |- |592 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11301] |- |593 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 12393] |- |594 |[[Бұлшық ет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 2752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 14594] |- |595 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2549] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 10539] |- |596 |[[Адам қаңқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 9370] |- |597 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 562] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 20434] |- |598 |[[Жанғожа Нұрмұхамедұлы бастаған Сырдария қазақтарының көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 7483] |- |599 |[[Футбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 13898] |- |600 |[[ДНҚ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 2984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 15741] |- |601 |[[Наурыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 1084] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7 2459] |- |602 |[[Мәдениет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 2404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 13816] |- |603 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6907] |- |604 |[[Аңыздың ақыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 2895] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B 19318] |- |605 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 3249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 14142] |- |606 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 5559] |- |607 |[[Қыз ұзату салттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7295] |- |608 |[[1921-1922 жылдардағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 803] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1921-1922_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7156] |- |609 |[[Айт намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 19] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1463] |- |610 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6957] |- |611 |[[Жүрек аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11744] |- |612 |[[Табақ тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 4596] |- |613 |[[Алдаркөсе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 2999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BA%D3%A9%D1%81%D0%B5 7977] |- |614 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10204] |- |615 |[[Акула]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 1069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 2521] |- |616 |[[Күрделі зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 98] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96_%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 2572] |- |617 |[[Шалкиіз Тіленшіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11016] |- |618 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 8238] |- |619 |[[Мұстафа Кемал Ататүрік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 3026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%82%D0%B0%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA 8850] |- |620 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 2121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 7272] |- |621 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 672] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 2028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 8394] |- |622 |[[Ежелгі Грекия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 3626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10468] |- |623 |[[Құтадғу білік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 2076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 13992] |- |624 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 8891] |- |625 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5067] |- |626 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 7024] |- |627 |[[Біріккен Араб Әмірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 6090] |- |628 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1580] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 6582] |- |629 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 1831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 3526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 21727] |- |630 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 1792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 7146] |- |631 |[[Солтүстік Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 14053] |- |632 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 5207] |- |633 |[[Сарматтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 2402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 4261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 16940] |- |634 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16174] |- |635 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 10164] |- |636 |[[Мұнай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 1005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 2390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9 12252] |- |637 |[[Зәр шығару жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2019] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D3%99%D1%80_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11457] |- |638 |[[XV-XVIII ғасырлардағы қазақ ауыз әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=XV-XVIII_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 8999] |- |639 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 2379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 8160] |- |640 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6856] |- |641 |[[Қазақстандағы хандық биліктің жойылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 7034] |- |642 |[[Арқан тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3156] |- |643 |[[Еврейлер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D1%80 3967] |- |644 |[[Ғұсыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 1984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB 7687] |- |645 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 2651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 11573] |- |646 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 764] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9142] |- |647 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 7233] |- |648 |[[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 2618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 8986] |- |649 |[[Үмбетей Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%B9_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 6393] |- |650 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 23932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 25662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 41473] |- |651 |[[Жаяу Мұса Байжанұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1070] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8463] |- |652 |[[Моңғол шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 2878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 15091] |- |653 |[[Жәннәтпен сүйіншіленген он сахаба]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 1117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D0%BD%D3%99%D1%82%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D0%BD_%D1%81%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0 4299] |- |654 |[[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 2037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 8802] |- |655 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11104] |- |656 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5969] |- |657 |[[Қоянды жәрмеңкесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 1415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%8F%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 4093] |- |658 |[[Алтын Орда хандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2710] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8314] |- |659 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2653] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 16122] |- |660 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7783] |- |661 |[[Алма Дінмұхамедқызы Оразбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1884] |- |662 |[[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1994] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8922] |- |663 |[[Митоз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 2301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D1%82%D0%BE%D0%B7 8984] |- |664 |[[Шығыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 3065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 20868] |- |665 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 2464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13567] |- |666 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1928] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8706] |- |667 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 6556] |- |668 |[[Азамат соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 9433] |- |669 |[[Мақала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 1120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 2334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 9171] |- |670 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 4454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 11169] |- |671 |[[Қазақстан Ресейдегі 1905-1907 жылдардағы революция кезінде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 1228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 6695] |- |672 |[[Қан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 1742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD 10287] |- |673 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 3050] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 11794] |- |674 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 12514] |- |675 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 12119] |- |676 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7893] |- |677 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 2164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 13358] |- |678 |[[Аюлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8E%D0%BB%D0%B0%D1%80 6348] |- |679 |[[Ядролық қару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 235] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 1451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%83 4914] |- |680 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 9929] |- |681 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 8254] |- |682 |[[Қазақ халқының қалыптасуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%8B 5228] |- |683 |[[Жүйке жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 2867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 10062] |- |684 |[[Қарақытай мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 13161] |- |685 |[[18 ғасырдың бірінші ширегіндегі қазақ хандығының ішкі және сыртқы жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=18_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%88%D0%B8%D1%80%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%96%D1%88%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D1%80%D1%82%D2%9B%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8033] |- |686 |[[Ою-өрнек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 1732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA 6444] |- |687 |[[Қазақстанның Қызыл кітабы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 10273] |- |688 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5204] |- |689 |[[Жәңгір-Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1818] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6936] |- |690 |[[Баққожа Мұқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%B9 5900] |- |691 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7609] |- |692 |[[Табиғатты қорғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 3135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D1%83 15757] |- |693 |[[Израиль мен АҚШ-тың Иранға қарсы соққылары (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D2%9A%D0%A8-%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D1%81%D0%BE%D2%9B%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%282026%29 684] |- |694 |[[Эпитет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 2168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 10136] |- |695 |[[Иса Мәсіх]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 1892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%9C%D3%99%D1%81%D1%96%D1%85 4895] |- |696 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 8183] |- |697 |[[Айтыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 2405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 12671] |- |698 |[[Балуан Шолақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 2344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B 6207] |- |699 |[[Смағұл Абатұлы Елубай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BC%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%BB%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5445] |- |700 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 13414] |- |701 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1371] |- |702 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 12180] |- |703 |[[:Санат:Тағамдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 2082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80 26360] |- |704 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 6987] |- |705 |[[Қамар сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%83 6572] |- |706 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5137] |- |707 |[[Бестас (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 4610] |- |708 |[[Қазақстанның ХХ ғасырдың бас кезіндегі оқу-ағарту ісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 1077] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 2341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BE%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D1%96%D1%81%D1%96 10605] |- |709 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7788] |- |710 |[[Қазақстан географиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 16777] |- |711 |[[Бала құқықтары туралы конвенция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 7040] |- |712 |[[Ормуз бұғазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%BC%D1%83%D0%B7_%D0%B1%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1257] |- |713 |[[19 ғасырдың бірінші жартысындағы ұлт-азаттық қозғалыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=19_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 3599] |- |714 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 458] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7754] |- |715 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 11200] |- |716 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 6047] |- |717 |[[Гормондар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 6562] |- |718 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 2564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 21720] |- |719 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9396] |- |720 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12122] |- |721 |[[Ораза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 2207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0 3275] |- |722 |[[Сүйек жаңғырту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%83 3214] |- |723 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8667] |- |724 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 7135] |- |725 |[[Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 3870] |- |726 |[[Ақпан төңкерісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 505] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 9932] |- |727 |[[Баскетбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 2663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 10295] |- |728 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 2170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 9762] |- |729 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12764] |- |730 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 5519] |- |731 |[[Сыбайлас жемқорлық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 9111] |- |732 |[[Психология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 11237] |- |733 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 9915] |- |734 |[[Ораза айт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D0%B0%D0%B9%D1%82 1072] |- |735 |[[Публицистикалық стиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BB%D1%8C 11345] |- |736 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 8417] |- |737 |[[Жәрмеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D1%80%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 3605] |- |738 |[[Философия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 2516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 12040] |- |739 |[[Ресей империясының құрамындағы Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7741] |- |740 |[[Қыз алып қашу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%83 2753] |- |741 |[[Ғаламшар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 2363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 4663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 12474] |- |742 |[[Дамыған елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2859] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8497] |- |743 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3904] |- |744 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 8579] |- |745 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6507] |- |746 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1773] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 8364] |- |747 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6789] |- |748 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5366] |- |749 |[[Тәуелдік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 14785] |- |750 |[[Қазақстанның пайдалы қазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14137] |- |751 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6221] |- |752 |[[Бүйрек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 1925] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%80%D0%B5%D0%BA 10416] |- |753 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 2962] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 17179] |- |754 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5451] |- |755 |[[Сүтқоректілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%82%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11146] |- |756 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 638] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 2230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 14814] |- |757 |[[Ерулік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%96%D0%BA 2589] |- |758 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5663] |- |759 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7546] |- |760 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5867] |- |761 |[[Қазақтың ұлттық спорт түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4418] |- |762 |[[Шыңғыс хан әулеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 2535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96 13512] |- |763 |[[Көлеңке]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%BA%D0%B5 2784] |- |764 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 4202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13738] |- |765 |[[Дамушы елдер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 8828] |- |766 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 2075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 10196] |- |767 |[[Наурызбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 7473] |- |768 |[[Ғабиден Мұстафин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 2662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 10387] |- |769 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 2227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13929] |- |770 |[[Отпантау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D1%83 1382] |- |771 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6609] |- |772 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 8256] |- |773 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 6247] |- |774 |[[Махатма Ганди]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 1340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82%D0%BC%D0%B0_%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B8 4260] |- |775 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6799] |- |776 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 7724] |- |777 |[[Қазақ халқының жоңғар басқыншыларына қарсы азаттық күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 10015] |- |778 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 1586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 9209] |- |779 |[[Әбілмансұр Әбунасырұлы Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D3%98%D0%B1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1983] |- |780 |[[Автомобиль маркаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9696] |- |781 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 15407] |- |782 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 1939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 5033] |- |783 |[[Салалас құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 11065] |- |784 |[[Тәтіқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 4237] |- |785 |[[Саяси партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 3964] |- |786 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 2232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 8937] |- |787 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1453] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 6218] |- |788 |[[Желшешек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BA 9182] |- |789 |[[Көнерген сөздер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 1471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 10332] |- |790 |[[ХХ ғасырдың 20-30-жылдарындағы Қазақстанның әлеуметтiк-экономикалық және қоғамдық-саяси, мәдени жағдайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%A5_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_20-30-%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82i%D0%BA-%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B%D2%9B-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8%2C_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%8B 8621] |- |791 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 8019] |- |792 |[[Еліктеу сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 3125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%81%D3%A9%D0%B7 13505] |- |793 |[[Инфрақызыл сәуле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 804] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5 1935] |- |794 |[[Шақ (етістік)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 2283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%9B_%28%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA%29 11026] |- |795 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 1280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4603] |- |796 |[[Көмірсулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 11891] |- |797 |[[:Санат:Алфавит бойынша мемлекеттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 1608] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 8754] |- |798 |[[Ақ сүйек (ойын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 1071] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 2853] |- |799 |[[Киіз үй жабдықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D0%B6%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 5907] |- |800 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3997] |- |801 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7052] |- |802 |[[Пысықтауыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 2776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 11956] |- |803 |[[Неке қияр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 1009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D2%9B%D0%B8%D1%8F%D1%80 3187] |- |804 |[[Робот]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 3338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82 11045] |- |805 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6632] |- |806 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 9887] |- |807 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 1932] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 9431] |- |808 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 5029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 17096] |- |809 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 11542] |- |810 |[[Қорғалжын қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13056] |- |811 |[[Зекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 2981] |- |812 |[[Интернет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 2473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 8357] |- |813 |[[Ауыз бекіту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 53] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 2812] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%82%D1%83 3648] |- |814 |[[Шығай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7383] |- |815 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14760] |- |816 |[[Оразкелді (Қоңырат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%28%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%29 3385] |- |817 |[[Мемлекет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 1981] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 9883] |- |818 |[[Ислам пайғамбарлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5543] |- |819 |[[Мендель заңдылықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 7772] |- |820 |[[Еуропа одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 8155] |- |821 |[[Жіктік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 2191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 10830] |- |822 |[[Құрмалас сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 2199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 12457] |- |823 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3515] |- |824 |[[Крест жорықтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 3037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%82_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 13821] |- |825 |[[Асқар Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1769] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6702] |- |826 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 1647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 7603] |- |827 |[[Әбілқайыр Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 2878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 7496] |- |828 |[[Солтүстік Корея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 1314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F 4335] |- |829 |[[Екінті намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 7489] |- |830 |[[Оразаның түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2478] |- |831 |[[Қадырғали Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1605] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 5929] |- |832 |[[ЮНЕСКО]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 2203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D0%9D%D0%95%D0%A1%D0%9A%D0%9E 6702] |- |833 |[[Америка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 6535] |- |834 |[[Христофор Колумб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%84%D0%BE%D1%80_%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D1%83%D0%BC%D0%B1 8063] |- |835 |[[Үлгі:Ілияс Жансүгіров шығармалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1700] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2923] |- |836 |[[Тәңіршілдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA 5644] |- |837 |[[Наурызым қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 11916] |- |838 |[[Қыз ұзату]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%83 4568] |- |839 |[[Кітап]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 1241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 2159] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 6558] |- |840 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 1488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4629] |- |841 |[[Ескендір (поэма)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 11519] |- |842 |[[Христиандық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 8959] |- |843 |[[Астана қаласының бас мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 6709] |- |844 |[[Әл-Фалақ сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4656] |- |845 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 2282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 4965] |- |846 |[[Сахабалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 4512] |- |847 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 489] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1682] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 10622] |- |848 |[[Қазақстанның Мәдени мұра жобасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 8822] |- |849 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 1051] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 2385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 7904] |- |850 |[[Ұлы Қытай қорғаны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B 8091] |- |851 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7202] |- |852 |[[Волейбол]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 3133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 11905] |- |853 |[[Қазақ мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5487] |- |854 |[[Бүркіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 2863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 8771] |- |855 |[[Барсакелмес қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 733] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 14947] |- |856 |[[Фотосинтез]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 401] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 2590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%81%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%B7 10212] |- |857 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 15670] |- |858 |[[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 12535] |- |859 |[[Тоқымқағар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80 2114] |- |860 |[[Қазақ жеріне исламның таралуы және оның тигізген әсері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%99%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 7496] |- |861 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 1111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3280] |- |862 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1993] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 18909] |- |863 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 9007] |- |864 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17324] |- |865 |[[Қазақстанның экологиялық проблемалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14605] |- |866 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 628] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1800] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7969] |- |867 |[[Қазақ күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6604] |- |868 |[[Когурё]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 1187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D1%83%D1%80%D1%91 3244] |- |869 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1923] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9633] |- |870 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 18489] |- |871 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 10914] |- |872 |[[Дүние жүзінің саяси картасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 1759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 7038] |- |873 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1816] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9955] |- |874 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 3920] |- |875 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6073] |- |876 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 2228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8424] |- |877 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5990] |- |878 |[[Қазақтың музыкалық аспаптары тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 10620] |- |879 |[[Сөйлем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 1823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC 8834] |- |880 |[[Қазақстан елтаңбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 12159] |- |881 |[[Компьютерлік желі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 14129] |- |882 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 1869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 7488] |- |883 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6879] |- |884 |[[Андроново мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 2480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 20192] |- |885 |[[Адай күйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 1698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 6358] |- |886 |[[Қатерлі ісік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 1482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BA 6755] |- |887 |[[Филипп Исаевич Голощёкин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 1249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BF%D0%BF_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%93%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D1%89%D1%91%D0%BA%D0%B8%D0%BD 6208] |- |888 |[[Сібір хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 290] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 2319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7677] |- |889 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5906] |- |890 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 6442] |- |891 |[[Әл-Қадр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1436] |- |892 |[[Алаш Орда Үкіметі тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5010] |- |893 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 9933] |- |894 |[[Қырғи қабақ соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 2067] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 13438] |- |895 |[[Қырымның қырық батыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%8B 3035] |- |896 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 5087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 10992] |- |897 |[[Нұркен Әбдіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1013] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 4440] |- |898 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5388] |- |899 |[[Сын есімнің шырайлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2095] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10861] |- |900 |[[Онлайн Мектеп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 1679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BD%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF 7176] |- |901 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6836] |- |902 |[[Шаңырақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B 3599] |- |903 |[[Театр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1270] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 1953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80 6731] |- |904 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 1098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2442] |- |905 |[[Бесік жыры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 2105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D1%8B 7168] |- |906 |[[Қазақ театры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 2259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D0%B0%D1%82%D1%80%D1%8B 6175] |- |907 |[[Роза Қуанышқызы Рымбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B7%D0%B0_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A0%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3964] |- |908 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 8040] |- |909 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 6890] |- |910 |[[Қазақстан Ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 4480] |- |911 |[[Қазақстан газеттері тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5896] |- |912 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 7014] |- |913 |[[Қалқаман – Мамыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 1364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 4588] |- |914 |[[Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1178] |- |915 |[[Ашамайға мінгізу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B3%D1%96%D0%B7%D1%83 1337] |- |916 |[[Жер сағаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 811] |- |917 |[[Тәуелсіз Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2347] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 13179] |- |918 |[[Қазақтың XX ғасырдағы мәдениеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_XX_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 5388] |- |919 |[[Адольф Гитлер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 1396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D1%84_%D0%93%D0%B8%D1%82%D0%BB%D0%B5%D1%80 3467] |- |920 |[[Экология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 2278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 9742] |- |921 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7679] |- |922 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 9877] |- |923 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 6166] |- |924 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3295] |- |925 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5609] |- |926 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 5694] |- |927 |[[Биосфера]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 1921] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 8999] |- |928 |[[Сегізаяқ (өлең)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 2101] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 24658] |- |929 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7371] |- |930 |[[16-17 ғасырлардағы Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=16-17_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 5990] |- |931 |[[Әбдіжәміл Кәрімұлы Нұрпейісов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 1775] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B6%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%BB_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2 10606] |- |932 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 557] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17554] |- |933 |[[Қазақ әдебиеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 1425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 7611] |- |934 |[[Қайталау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 436] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 7307] |- |935 |[[Аққулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2934] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D2%9B%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 7826] |- |936 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 7550] |- |937 |[[Қайың]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 1460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3 4656] |- |938 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 17599] |- |939 |[[Сегіз сері Мұхамедханафия Бахрамұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 827] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F_%D0%91%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2134] |- |940 |[[Серік Жұманғалиұлы Сәпиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 2644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%BF%D0%B8%D0%B5%D0%B2 8014] |- |941 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 2382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 9296] |- |942 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 10183] |- |943 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 7151] |- |944 |[[Үлгі:Мемлекет туы/Тізім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D1%82%D1%83%D1%8B%2F%D0%A2%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC 8360] |- |945 |[[Қосмекенділер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 6058] |- |946 |[[Қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 9783] |- |947 |[[Ғұмар Қараш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 1360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88 4441] |- |948 |[[Теңге ілу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5_%D1%96%D0%BB%D1%83 2240] |- |949 |[[Қазақ (қырғыз) Автономиялы Социалистік Кеңес Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 1523] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%29_%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 8333] |- |950 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5882] |- |951 |[[Бесік тойы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%BE%D0%B9%D1%8B 4455] |- |952 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 2009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 10794] |- |953 |[[Жаңа білім беру жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 6370] |- |954 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 668] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 7178] |- |955 |[[Өкпе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 1801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 8253] |- |956 |[[Қазақтың ұлттық сүт тағамдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D1%82_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2817] |- |957 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 6566] |- |958 |[[1868—1870 жылдардағы қазақтардың отаршылдыққа қарсы күресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1868%E2%80%941870_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BE%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5379] |- |959 |[[Етіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 2317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81 12574] |- |960 |[[Жарасқан Әбдірашев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B5%D0%B2 5499] |- |961 |[[Азаматтық құқық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 1327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 8066] |- |962 |[[Бидай (астық)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%28%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%29 5179] |- |963 |[[Азия мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5751] |- |964 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 2024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 9410] |- |965 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 3108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 11543] |- |966 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 9925] |- |967 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 2908] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 10041] |- |968 |[[1917 жылғы екі революция кезеңіндегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 8790] |- |969 |[[Ауғанстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 424] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5551] |- |970 |[[Үтір намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%82%D1%96%D1%80_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 4740] |- |971 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9101] |- |972 |[[Тыштырма]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%88%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BC%D0%B0 2058] |- |973 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5468] |- |974 |[[Сиыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80 8456] |- |975 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4401] |- |976 |[[Қазақ (этноним)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 1219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%29 4754] |- |977 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 13191] |- |978 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 2058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 3127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 8683] |- |979 |[[Саңырауқұлақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 10238] |- |980 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 2166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 11328] |- |981 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 6067] |- |982 |[[Қазтуған Сүйінішұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11347] |- |983 |[[Ұйқыашар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80 936] |- |984 |[[Бала құқығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 1870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%93%D1%8B 7840] |- |985 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 11947] |- |986 |[[Байғазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 1437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2976] |- |987 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 1532] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 7381] |- |988 |[[ВКонтакте]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 222] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 1062] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5 2497] |- |989 |[[Қазақтардың Ортаазиялық хандықтар мен патша үкіметіне қарсы көтерілістері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%88%D0%B0_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3570] |- |990 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 473] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6356] |- |991 |[[Құйынды мекен (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 329] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 3230] |- |992 |[[Асық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 1572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B 5009] |- |993 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5648] |- |994 |[[Теңеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 1780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%83 7318] |- |995 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5348] |- |996 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 393] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 6090] |- |997 |[[Ресей империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 367] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 6028] |- |998 |[[Экологиялық жүйе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 2088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 8502] |- |999 |[[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4112] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 11973] |- |1000 |[[Халық саны бойынша дүние жүзі қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 6012] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} 2c8tay5umi1sbjpns2x2k3brmcqsros Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026 4 776056 3594749 3594101 2026-04-28T15:38:27Z ~2026-25820-85 180543 /* Қатысушылар */Мәлімет қостым 3594749 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" !Қатысушылар ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Кенжебаева Айнара]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]] |15 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]] |16 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] hyygrodtocajkqqd0vj2r83zlheq91l 3594750 3594749 2026-04-28T15:46:52Z ~2026-25820-85 180543 /* Қатысушылар */Мәлімет қостым 3594750 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" !Қатысушылар ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]],[[Гүлсім Асфендияровна]] [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]] |15 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]] |16 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] sbuk3j36r6d7bpopp6lvv2jki9vi5lq 3594765 3594750 2026-04-28T17:04:45Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/~2026-25820-85|~2026-25820-85]] ([[User talk:~2026-25820-85|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3591551 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: Уики-марафон 2026 |subheader = «'''Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері: 2026 жылғы Уики-марафон'''» — 2026 жылғы 10 наурыздан 30 сәуірге дейін жалғасатын Қазақша Уикипедияда әйелдер жайлы мақалалар жазу марафоны. |body = == Ережелері == * Сайысқа кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Сайыста мынадай талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылғы 10 наурыз 00:01 (UTC+5 Қазақстан уақыты) – 30 сәуір 23:59 (UTC+5 Қазақстан уақыты) аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбын төменде келтірілген мақалалар тізімінен алуға болады (бірақ онымен шектелмейді). ** Мақала авторы өзіңіз болу қажет. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздер]]мен расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақала тек тізімнен тұрмауы керек. ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. *** Қазақ Уикипедиясының маңыздылық критерийлеріне сай келетін кез келген әйел тұлға жайлы мақала жазуға болғанымен, Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы жазылған мақалаларға 1,5 есе көбірек ұпай беріледі. == Мақалалар тізімі == Ұсынылған мақалалар тізімін [[Уикипедия:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері/2026/Тізім|осы жерден]] таба аласыз. Сонымен қатар, өз қалауыңызша әйелдер туралы, соның ішінде Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері туралы мақалаларды жазсаңыз болады. == Жүлделі сыйлықтар == Сыйлықтар Меломан/Марвин кітап дүкендері желісінің сертификаттары түрінде беріледі және ең көп мақала жазған үздік 10 қатысушыға табысталады. Жүлде қоры – 425 еуро. Жүлделі орынға ілігу үшін қатысушылар кемінде жоғарыдағы талаптарға сай 10 мақала жазуға тиіс. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- |[[Қатысушы:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] |[[Мәпуза Қасымова]], [[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]], [[Сақыпжамал Тілеубайқызы]], [[Лина Соломоновна Штерн]], [[Бибіжамал Құрманғалиқызы Сырғабекова]], [[Мағрипа Итбаева]], [[Бибігүл Бүркітқызы Аққожина]], [[Анна Александровна Немченко]], [[Людмила Михайловна Аринина]], [[Зинаида Мартыновна Портнова]], [[Кэтрин Найт (қылмыскер)]], [[Бақыт Қайруловна Мусина]], [[Кэтрин Найт (суретші)]], [[Анна Юрьевна Нетребко]], [[Лили Хорниг]] |15 | |- |[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |[[Құрманжан Датқа]], [[Ұрқия Жұмабайқызы Сәлиева]] |2 | |- | [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] |[[Әсел Сартбаева]], [[Әлмира Тұрсын]], [[Фируза Шәріпова]], [[Арета Луизи Франклин]], [[Дженнифер Лоуренс]], [[Селена (әнші)]] |6 | |- |[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |[[Жанна Бейсентайқызы Асанова]], [[Айгүл Әбікенқызы Тәти]], [[Шынар Жеңісқызы Жанысбекова]], [[Ирина Викентьевна Боречко]], [[Райса Нұрғалиқызы Нұржанова]], [[Орал Аминовна Атаниязова]], [[Наима Махмудовна Махмудова]], [[Дилорам Ғафурджановна Ташмухамедова]], [[Наргиз Ариф қызы Пашаева]], [[Мехрибан Ариф қызы Әлиева]], [[Мераль Акшенер]], [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]] |16 | |- |[[Қатысушы:Kvazimodo|Kvazimodo]] | |0 | |- |[[Қатысушы:Daniyal.aidarov5|Daniyal.aidarov5]] |[[Laufey]], [[Yenlik]] |2 | |- |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Nurken}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|1nter pares}} Негізгі ұйымдастырушы әрі жауапты тұлға: {{u|Batyrbek.kz}} == Қорытынды== Сайыс қорытындысы сайыс мерзімі аяқталғаннан кейін (30 сәуір) 1 апта ішінде жарияланады. [[Санат:Жоба:Қазақстан мен Орталық Азия әйелдері|2026]] 9j7gpgxxp075ww68yvtsbn3uv5unx37 Ларамидия 0 776314 3595300 3588972 2026-04-29T11:44:52Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595300 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} Ларамидия — [[Батыс ішкі теңіз]] қазіргі [[Солтүстік Американы]] екі бөлікке бөлген [[соңғы бор дәуірінде]] (99,6-66 млн жыл бұрын) болған ежелгі арал-континент. Мезозой дәуірінде арал қазіргі [[Аппалачиден]] шығыста Батыс ішкі теңізімен бөлінген. Кейіннен теңіз көлемі азайып, қазіргі Дакота аумағын бөліп, қазіргі [[Мексика]] және [[Гудзон]] шығанақтарына қарай шегінді, ал Ларамидия Солтүстік Америка құрлығының бір бөлігіне айналды. Кейбір жұмыстарда Ларамидия солтүстік және оңтүстік болып бөлінеді, олардың арасындағы шекара [[Колорадо]] және [[Юта]] қазіргі заманғы американдық штаттары орналасқан жерде шартты түрде жүргізіледі.<ref>National Geographic Magazine, May 2014, Page 73—91</ref> [[Сурет:Western Interior Seaway - 95Ma (with ancient continents).svg|нобай]] Көне аралдың атауын 1996 жылы Дэвид Арчибальд [[Вайоминг]] штатындағы Ларами қаласының құрметіне берген.<ref>Archibald, J. David; ''Dinosaur Extinction and the End of an Era: What the Fossils Say'', New York, NY: Columbia University Press, 1996</ref> Ларамидия қазіргі Аляскадан Мексикаға дейін созылды. Аралда әртүрлі динозаврлар, соның ішінде [[тираннозавридтер]], [[дромеозавридтер]], [[троодонтидтер]], [[гадрозавридтер]], [[цератопстар]], [[пахицефалозаврлар]], [[титанозаврлар]] жаппай мекендеген. Бұрынғы Ларамидия аумағында (Аляскадан [[Нью-Мексикоға]] дейін) көптеген қазба динозавр қалдықтары табылды.<ref>''Scott D. Sampson, Mark A. Loewen, Andrew A. Farke, Eric M. Roberts, Catherine A. Forster, Joshua A. Smith, Alan L. Titus.'' New Horned Dinosaurs from Utah Provide Evidence for Intracontinental Dinosaur Endemism (англ.) // PLoS ONE : journal. — 2010. — Vol. 5, no. 9. — P. e12292. — doi:10.1371/journal.pone.0012292. — Bibcode:2010PLoSO...512292S. — <nowiki>PMID 20877459</nowiki>. — PMC 2929175. </ref><ref>Rozell, Ned. Geophysical Institute, UAF - Alaska Science Forum, "Shedding light on Arctic dinosaurs, Alaska Science Forum, Article #1737" (10-Feb-2005) {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404024229/http://www2.gi.alaska.edu/ScienceForum/ASF17/1737.html|date=2012-04-04}} Accessed 14-Nov-2011.</ref><ref>U.S. Department of the Interior, Bureau of Land Management, Alaska, Resources, Environmental Education, "Dinosaurs on Alaska's North Slope" </ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} <references /> [[Санат:Борлы кезең]] [[Санат:Ежелгі құрлықтар]] [[Санат:Солтүстік Америка геологиясы]] bdkgmvrt7ociovbw7e8dw5a8j212tjs Кеңістіктік деректер базасы 0 776324 3595294 3563568 2026-04-29T11:41:12Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595294 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> = '''Кеңістіктік деректер базасы''' = '''Кеңістіктік деректер базасы''' — кеңістіктік нысандар туралы деректерді сақтау және оларға сұраныстарды орындау үшін оңтайландырылған деректер базасы. Мұндай нысандар белгілі бір абстракциялар арқылы ұсынылады: нүкте, сызық, көпбұрыш және соған ұқсас геометриялық пішіндер. Дәстүрлі деректер базалары негізінен сандық және мәтіндік ақпаратты сақтау мен өңдеуге арналған болса, кеңістіктік деректер базалары толыққанды кеңістіктік нысандармен жұмыс істеу мүмкіндігіне ие. Бұл нысандарда бір мезгілде атрибуттық (сипаттамалық) және геометриялық (нысанның кеңістіктегі орналасуы) деректер біріктіріледі. Кеңістіктік деректер базасын қолдайтын деректер базасын басқару жүйелері (ДББЖ) кеңістіктік операторларды қолдана отырып аналитикалық сұраныстарды орындауға мүмкіндік береді. Мысалы, нысандар арасындағы кеңістіктік-логикалық қатынастарды талдау: «қиылысады…», «жанасады…», «ішінде орналасқан…», «құрамында бар…», «берілген қашықтықта орналасқан…», «сәйкес келеді…» және т.б. <ref name=":0">Shashi Shekhar, Sanjay Chawla. Основы пространственных баз данных. — Москва: Кудиц-образ, 2004. — 336 с. — <nowiki>ISBN 0-13-017480-7</nowiki>, 5-93378-091-Х.</ref> Геоақпараттық жүйелер саласындағы халықаралық стандарттарды әзірлеуді үйлестіретін OGC консорциумы кеңістіктік нысандардың негізгі типтерін ұсынуға арналған спецификацияны (англ. ''simple features'') әзірлеп, бекітті, сондай-ақ кеңістіктік деректермен жұмыс істеуге арналған деректер базасын басқару жүйелерінің қосымша функционалдық мүмкіндіктеріне арналған стандарттарды белгіледі. ==== '''Кеңістіктік деректерге қол жеткізу''' ==== Кеңістіктік деректер базаларында кеңістіктік операцияларды жылдамдату үшін арнайы кеңістіктік индекстер қолданылады. Кеңістіктік деректер базаларын қолдайтын ДББЖ әдетте келесі мүмкіндіктерді қамтамасыз етеді: - Кеңістіктік өлшемдер (''spatial measurements''): нүктелер, көпбұрыштар және басқа нысандар арасындағы қашықтықты анықтау. - Кеңістіктік функциялар (''spatial functions''): бар нысандарды(''features'') өзгерту арқылы жаңа нысандарды құру (мысалы, нысанның айналасында буферлік аймақ құру, нысандардың қиылысуын анықтау және т.б.); - Кеңістіктік предикаттар (''spatial predicates''): «жоспарланған сыра барының құрылыс орнынан 300 метр қашықтықта қандай да бір білім беру мекемесі бар ма?» деген сияқты сұрақтарға жауап беру; - құру функциялары (англ. ''constructor functions''): SQL-сұраныстардың көмегімен жаңа нысандарды құру, сызықтардың төбелерін (түйіндерінің, нүктелерінің орналасуын) көрсету арқылы; егер бірінші төбе координаталары бойынша соңғысымен сәйкес келсе, онда нысан тұйық шекарасы бар көпбұрышқа да айналуы мүмкін; - Аналитикалық есептеу функциялары (''observer functions'') нысандар туралы нақты ақпаратты қайтаратын сұраныстар (мысалы, шеңбердің центр координаттарын анықтау). Әртүрлі ДББЖ осы мүмкіндіктердің әртүрлі жиынтықтарын қолдайды. ==== '''Деректер базасын басқару жүйелері (ДББЖ)''' ==== Көптеген танымал коммерциялық ДББЖ кеңістіктік деректермен жұмыс істеуді қолдайды. Мысалы: Oracle Database – 1990-жылдардың соңынан бастап Spatial модулін (қазіргі атауы – Oracle Spatial and Graph) ұсынады. Microsoft SQL Server жүйесінде 2008 нұсқасынан бастап кеңістіктік деректер типтері (geometry және geography) енгізілген. SAP HANA деректер базасы да Spatial кеңейтімі арқылы кеңістіктік деректерді өңдеуді қолдайды. MySQL жүйесі geometry деректер типін және OGC спецификациясынан тыс кейбір кеңістіктік функцияларды қолдайды (нысандардың кеңістіктік қатынастарын талдайтын функциялар нақты геометриялық ақпаратпен емес, нысанды қоршап тұрған тікбұрыштың негізінде жұмыс істеумен шектеледі). Кеңістіктік деректер типтерін бастапқыда қолдамайтын ДББЖ-ға арналған арнайы кеңейтімдер де бар. Мысалы: Spatial Query Server (Boeing компаниясы) – Adaptive Server Enterprise жүйесін кеңістіктік деректер базасын басқару жүйесіне айналдырады. Ал PostGIS – PostgreSQL ДББЖ-сына кеңістіктік деректермен жұмыс істеу мүмкіндігін қосады. NoSQL деректер базаларының ішінде кеңістіктік деректермен жұмыс істеуді қолдайтындар: MongoDB және RethinkDB Сонымен қатар Cassandra үшін геокеңейтімдер бар, ал кейбір толықмәтіндік іздеу жүйелері (мысалы, Elasticsearch) де кеңістіктік сұраныстарды орындау мүмкіндігін ұсынады. <ref>Rigaux, Philippe; Scholl, Michel; Voisard, Agnès. Spatial Databases: With Application to GIS. — San Francisco: Morgan Kaufmann, 2002. — 410 p. — <nowiki>ISBN 1-55860-588-6</nowiki>.</ref><ref>Shekhar, Shashi; Xiong, Hui; Zhou, Xun (eds.). Encyclopedia of GIS. — New York: Springer, 2017. — 2350 p. — <nowiki>ISBN 978-3-319-23519-6</nowiki>.</ref> s7ht57e41dis4nt5tf9cse0m1c9bbtb Секіргіштер (мультфильм) 0 776574 3594922 3565890 2026-04-28T22:03:07Z ShadZ01 56180 3594922 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрлері = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = |Түсім = |imdb_id = |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]<nowiki/>ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]<nowiki/>дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" />. * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /><ref name="FandangoHoppersPostLook" />. * [[Деметри Мартин]] — құстар. * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю. == Өндіріс == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]<nowiki/>дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]<nowiki/>дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]<nowiki/>ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4kxukf9fjcdh4y9zvusrisjuszvqc2v 3594923 3594922 2026-04-28T22:03:43Z ShadZ01 56180 3594923 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрлері = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшынша]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = |Түсім = |imdb_id = |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" />. * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /><ref name="FandangoHoppersPostLook" />. * [[Деметри Мартин]] — құстар. * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю. == Өндіріс == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bjp9v7auuybpkrt5v9ct1r5qvgn3x63 3594925 3594923 2026-04-28T22:06:45Z ShadZ01 56180 3594925 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" />. * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /><ref name="FandangoHoppersPostLook" />. * [[Деметри Мартин]] — құстар. * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю. == Өндіріс == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8p6jke66d847d3k5yalru950eb5zctx 3594926 3594925 2026-04-28T22:06:56Z ShadZ01 56180 3594926 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" />. * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /><ref name="FandangoHoppersPostLook" />. * [[Деметри Мартин]] — құстар. * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю. == Өндіріс == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t5x5djgloa2rrgdiwbulwp9p0q66kid 3594928 3594926 2026-04-28T22:08:04Z ShadZ01 56180 3594928 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = Секіргіштер (мультфильм).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" />. * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр<ref name="AnnouncementDeadline" /><ref name="AnnouncementVariety" /><ref name="AnnouncementTheWrap" /><ref name="FandangoHoppersPostLook" />. * [[Деметри Мартин]] — құстар. * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю. == Өндіріс == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} euqulqhchbs3rwb2nnlung2lp3o0qtx 3594932 3594928 2026-04-28T22:21:37Z ShadZ01 56180 /* Рөлді дыбыстағандар */ 3594932 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = Секіргіштер (мультфильм).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline3">{{Cite web |last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety3">{{Cite web |last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap3">{{cite web |last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|lang=en-us}}</ref><ref>{{cite news|last=Travis|first=Ben|url=https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|title=Hoppers Trailer Breakdown: Inside Pixar's Most Bonkers Premise In Years|website=[[Empire Online]]|date=2025-07-16|access-date=|archive-date=2025-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808114128/https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|url-status=live|accessdate=2025-08-06}}</ref> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /> * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /><ref name="FandangoHoppersPostLook2">{{cite Instagram|title=Our first look at a totally original Pixar movie coming in 2026 - #Hoppers! Jon Hamm joins the cast as Mayor Jerry. #D23|postid=C-eTTG4CnAy/|user=fandago|date=2024-08-10|access-date=2025-07-07}}</ref> * [[Деметри Мартин]] — құстар.<ref>{{cite tweet |number=1945634640792096913|user=threebarebears|date=2025-07-17|access-date=2025-07-17|language=en|archive-url=https://archive.today/20250717143708/https://x.com/threebarebears/status/1945634640792096913|archive-date=2025-07-17|url-status=live|title=SAME VOICE}}</ref> * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|title=LWM- Safari Hat Strap|date=2025-07-18|first=Melissa|last=Villaseñor|access-date=|via=[[YouTube]]|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210417/https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|url-status=live|accessdate=2025-08-10}}</ref> == Өндірісі == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k5sffe6129a571yswv7wi8x1stwmccl 3594979 3594932 2026-04-29T04:48:07Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3594979 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = Секіргіштер (мультфильм).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline3">{{Cite web |last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety3">{{Cite web |last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap3">{{cite web |last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|lang=en-us}}</ref><ref>{{cite news|last=Travis|first=Ben|url=https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|title=Hoppers Trailer Breakdown: Inside Pixar's Most Bonkers Premise In Years|website=[[Empire Online]]|date=2025-07-16|access-date=|archive-date=2025-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808114128/https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|url-status=live|accessdate=2025-08-06}}</ref> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /> * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /><ref name="FandangoHoppersPostLook2">{{cite Instagram|title=Our first look at a totally original Pixar movie coming in 2026 - #Hoppers! Jon Hamm joins the cast as Mayor Jerry. #D23|postid=C-eTTG4CnAy/|user=fandago|date=2024-08-10|access-date=2025-07-07}}</ref> * [[Деметри Мартин]] — құстар.<ref>{{cite tweet |number=1945634640792096913|user=threebarebears|date=2025-07-17|access-date=2025-07-17|language=en|archive-url=https://archive.today/20250717143708/https://x.com/threebarebears/status/1945634640792096913|archive-date=2025-07-17|url-status=live|title=SAME VOICE}}</ref> * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|title=LWM- Safari Hat Strap|date=2025-07-18|first=Melissa|last=Villaseñor|access-date=|via=[[YouTube]]|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210417/https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|url-status=live|accessdate=2025-08-10}}</ref> == Өндірісі == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы АҚШ мультфильмдері]] [[Санат:3D мультфильмдер]] [[Санат:АҚШ-тың 3D фильмдері]] [[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы комедиялары]] [[Санат:АҚШ компьютерлік анимациялық фильмдері]] [[Санат:Роботтар туралы мультфильмдер]] [[Санат:Дене алмасу туралы фильмдер]] [[Санат:Ғалымдар туралы фильмдер]] [[Санат:Университеттер туралы фильмдер]] [[Санат:Pixar толықметражды мультфильмдері]] [[Санат:2026 жылғы компьютерлік анимациялық фильмдер]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың мультфильмдері]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың сценарийі бойынша түсірілген мультфильмдер]] g7bl9mqlv715k48e04tz4nwuk412lse 3594980 3594979 2026-04-29T04:48:22Z ShadZ01 56180 «[[Санат:АҚШ-тың 3D фильмдері|АҚШ-тың 3D фильмдері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:АҚШ 3D фильмдері|АҚШ 3D фильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594980 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = Секіргіштер (мультфильм).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline3">{{Cite web |last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety3">{{Cite web |last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap3">{{cite web |last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|lang=en-us}}</ref><ref>{{cite news|last=Travis|first=Ben|url=https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|title=Hoppers Trailer Breakdown: Inside Pixar's Most Bonkers Premise In Years|website=[[Empire Online]]|date=2025-07-16|access-date=|archive-date=2025-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808114128/https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|url-status=live|accessdate=2025-08-06}}</ref> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /> * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /><ref name="FandangoHoppersPostLook2">{{cite Instagram|title=Our first look at a totally original Pixar movie coming in 2026 - #Hoppers! Jon Hamm joins the cast as Mayor Jerry. #D23|postid=C-eTTG4CnAy/|user=fandago|date=2024-08-10|access-date=2025-07-07}}</ref> * [[Деметри Мартин]] — құстар.<ref>{{cite tweet |number=1945634640792096913|user=threebarebears|date=2025-07-17|access-date=2025-07-17|language=en|archive-url=https://archive.today/20250717143708/https://x.com/threebarebears/status/1945634640792096913|archive-date=2025-07-17|url-status=live|title=SAME VOICE}}</ref> * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|title=LWM- Safari Hat Strap|date=2025-07-18|first=Melissa|last=Villaseñor|access-date=|via=[[YouTube]]|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210417/https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|url-status=live|accessdate=2025-08-10}}</ref> == Өндірісі == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы АҚШ мультфильмдері]] [[Санат:3D мультфильмдер]] [[Санат:АҚШ 3D фильмдері]] [[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы комедиялары]] [[Санат:АҚШ компьютерлік анимациялық фильмдері]] [[Санат:Роботтар туралы мультфильмдер]] [[Санат:Дене алмасу туралы фильмдер]] [[Санат:Ғалымдар туралы фильмдер]] [[Санат:Университеттер туралы фильмдер]] [[Санат:Pixar толықметражды мультфильмдері]] [[Санат:2026 жылғы компьютерлік анимациялық фильмдер]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың мультфильмдері]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың сценарийі бойынша түсірілген мультфильмдер]] 4he1z8cdnabz9nry47tf5luzvbg9x21 3594981 3594980 2026-04-29T04:48:56Z ShadZ01 56180 «[[Санат:3D мультфильмдер|3D мультфильмдер]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Pixar мультфильмдері|Pixar мультфильмдері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594981 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{жедел жойылсын|тым қысқа[[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 00:36, 2026 ж. наурыздың 18 (+05)}} {{Мультфильм |Атауы = Секіргіштер |Шынайы атауы = {{lang-en|Hoppers}} |Басқаша атауы = |Сурет = Секіргіштер (мультфильм).jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = |Түрі = |Жанры = [[ғылыми фантастика]]лық [[Кинокомедия|комедия]] |Приквелі = |Сиквелі = |Режиссёрі = [[Дэниэл Чонг]] |Продюсері = Николь Паради Гриндл |Сценарийдің авторы = Дэниэл Чонг |Қоюшы суретші = |Дыбыстағандар = Пайпер Курда<br>[[Бобби Мойнахан]]<br>[[Джон Хэмм]] |Композиторы = Марк Мазерсбо |Аниматорлары = |Мультипликаторлары = |Операторы = |Студия = [[Walt Disney Pictures]]<br />[[Pixar Animation Studios]] |Мемлекет = {{USA}} |Дистрибьюторы = [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 105 минут |Премьера = 6 наурыз 2026 |Бюджеті = [[АҚШ доллары|$]] 150 млн<ref name="HoppersLATimes">{{cite news |last=Masunaga |first=Samantha |url=https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |title=With 'Hoppers,' Pixar looks for a boost to its original animated films |work=Los Angeles Times |date=2026-03-04 |accessdate=2026-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260304175935/https://www.latimes.com/entertainment-arts/business/story/2026-03-04/with-hoppers-pixar-looks-for-boost-to-its-original-animated-films |archivedate=2026-03-04 |url-status=live}}</ref> |Түсім = |imdb_id = 26443616 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://movies.disney.com/hoppers |Commons = }} '''«Секіргіштер»''' ({{Lang-en|Hoppers}}) — [[Walt Disney Pictures]] кинокомпаниясы үшін [[Pixar Animation Studios]] студиясы түсірген 2026 жылғы [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[ғылыми-фантастикалық комедия]] жанрындағы фильм. Режиссері әрі сценарисі — [[Дэниэл Чонг]], басты рөлдерді Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] дыбыстады. Сюжет жануарлармен араласу үшін санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған Мейбл есімді бойжеткен туралы баяндайды. Чонг 2020 жылдың желтоқсанында Pixar студиясында жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істей бастады. Фильм ресми түрде алғаш рет 2024 жылдың тамызында «Прыгуны» деген атаумен жарияланды, сондай-ақ актерлік құрамда Курда, Мойнахан және Хэмм таныстырылды. АҚШ кинотеатрларындағы премьерасы 2026 жылдың 6 наурызында өтті. == Сюжеті == [[Бивэртон (Орегон)|Бобротаун]] қаласында Мэйбл Танака көптеген жабайы жануарлар, соның ішінде құндыздар мекендейтін орманның жанында әжесімен бірге тұрады. Әжесі қайтыс болғаннан кейін Мэйбл орманға қамқорлық жасауды жалғастырады. Бобротаун мэрі Джерри Дженераццо құндыздардың мекен ортасын жоюды талап ететін автострада салу жоспарын жариялайды. Мэйбл жобаға қарсы науқан жүргізеді, бірақ ешқандай қолдау таппайды. Ол эко-белсенділік үшін колледждегі оқуын тастап кетеді, бұл оның оқытушысы Сэм Фэрфаксқа ұнамайды. Құндыздарға көмектесуге тырысқан Мэйбл Сэм мен оның әріптестері жабайы табиғатты зерттеу үшін «Секіргіштер» технологиясын жасырын түрде жасап шығарғанын біледі. Бұл технология адам санасына [[Робот|робот-жануар]]ға «секіріп», басқа жануарлармен тіл табысуға мүмкіндік береді. Содан кейін Мэйбл робот-құндызды пайдаланып, оның денесінде зертханадан қашып шығады. Жануарлар Мэйблді нағыз құндыз деп қабылдайды. Оны орманда белгілі бір себептермен қашып жүрген жануарларға пана болған құндыздар королі Джорджға алып барады. Мэйбл Джерри оларды үркіту үшін жасырын орнатқан, ағаш кейпіндегі дыбыс толқындарын таратқышты тауып алады. Мэйбл оны қиратады, сөйтіп жануарлар үйлеріне оралады. Джордж оған өзінің өткені туралы айтып, соңында одан өзінің кеңесшісі болуын сұрайды. Мэйбл Джорджға өзінің шынайы бейнесін ашпақ болады, бірақ Джерри жануарларды үркітетін жасанды ағаштарды одан сайын көбірек орнатады. Мэйбл мен Джордж құндыздар бөгетінде Жануарлар кеңесін шақыруға келіседі. Джордж онда [[сүтқоректілер]]дің атынан шығады. Кеңес Мэйблдің сөздерін бұрыс түсініп, Джерриді өлтіруге шешім қабылдайды. Оларды тоқтатпақ болған ол байқаусызда Шыбын-шіркейлер патшайымын басып кетіп, өзіне қарсы ашу-ыза тудырады. Джордж Мэйблге Джерриді қырғыннан қорғап қалуға көмектесуге келіседі. Басқа жануарлардың көмегімен Мэйбл мен Джордж Джерриді тауып, оны алаңқайға баруға мәжбүрлейді. Бірақ енді [[Жәндіктер]] королі Титус басқаратын кеңес Джерриге қарсы шығып, оның автокөлігіне акуланы тастайды. Осы кезде Сэм араласып, зертханада Мэйблді робот-құндыздан ажыратып тастайды, бұл Джорджды аң-таң қалдырып, көңілін түсіреді. Кеңес Сэмнің зертханасына шабуыл жасап, Мэйбл мен Джерриді байлап тастайды және ғалымдарды Джерри бейнесіндегі робот жасауға мәжбүрлейді. Титус жасанды ағаштардың жиілігін адамдарға қарсы қолдану мақсатында сол роботқа ауысады. Мэйбл нағыз Джерриді зертханадан қашу үшін робот-құндызға ауысуға көндіреді. Содан кейін Мэйбл Титусты өз ойынан айнуға үгіттейді. Жалған Джерридің қолынан телефонды тартып алу әрекеті кезінде, ол ағаштың басына құлап кетеді. Титус оның артынан өрмелегенде, роботтың беті жұлынып қалады да, Шыбын-шіркейлер королі өз жоспарын жүзеге асыру үшін смартфонның құлпын аша алмай қалады. Ол ашу үстінде жәндіктердің барлық жануарларға үстемдік жүргізгенін қалайтынын айтады, бұл Кеңесті таңғалдырады. Робот жарылып, салдарынан алаңқайды шарпыған және қалаға жайылған орман өрті басталады. Титусты Амфибиялар королі жеп қояды, ал Жануарлар кеңесі бөгетті бұзып, өртті сөндіру үшін Мэйблге, Джорджға және басқа жануарларға қосылады. Мэйбл мен Джерри татуласады, автострада басқа жерден салынады, ал алаңқай жабайы табиғат қорығына айналады. Мэйбл колледжді бітіреді, «Прыгундар» бағдарламасы тоқтатылғанымен, Сэм Мэйблді өзіне ассистент етіп алады. Мэйбл мен Джордж достықтарын жалғастырып, электронды аудармашы арқылы тіл табысып тұрады. == Рөлді дыбыстағандар == * Пайпер Курда — Мейбл Танака, жануарларды жақсы көретін бойжеткен, оның санасы роботтандырылған құндызға ауыстырылған.<ref name="AnnouncementDeadline3">{{Cite web |last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety3">{{Cite web |last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap3">{{cite web |last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|lang=en-us}}</ref><ref>{{cite news|last=Travis|first=Ben|url=https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|title=Hoppers Trailer Breakdown: Inside Pixar's Most Bonkers Premise In Years|website=[[Empire Online]]|date=2025-07-16|access-date=|archive-date=2025-08-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20250808114128/https://www.empireonline.com/movies/features/hoppers-interview-inside-pixar-bonkers-premise/|url-status=live|accessdate=2025-08-06}}</ref> * [[Бобби Мойнахан]] — Король Георг, құндыз-монарх.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /> * [[Джон Хэмм]] — мэр Джерри, ашкөз мэр.<ref name="AnnouncementDeadline3" /><ref name="AnnouncementVariety3" /><ref name="AnnouncementTheWrap3" /><ref name="FandangoHoppersPostLook2">{{cite Instagram|title=Our first look at a totally original Pixar movie coming in 2026 - #Hoppers! Jon Hamm joins the cast as Mayor Jerry. #D23|postid=C-eTTG4CnAy/|user=fandago|date=2024-08-10|access-date=2025-07-07}}</ref> * [[Деметри Мартин]] — құстар.<ref>{{cite tweet |number=1945634640792096913|user=threebarebears|date=2025-07-17|access-date=2025-07-17|language=en|archive-url=https://archive.today/20250717143708/https://x.com/threebarebears/status/1945634640792096913|archive-date=2025-07-17|url-status=live|title=SAME VOICE}}</ref> * Мелисса Вильясеньор — Эллен, әйел қоңыр аю.<ref>{{Cite AV media |url=https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|title=LWM- Safari Hat Strap|date=2025-07-18|first=Melissa|last=Villaseñor|access-date=|via=[[YouTube]]|archive-date=2025-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20250812210417/https://www.youtube.com/watch?v=lOoJ6hcnn-M|url-status=live|accessdate=2025-08-10}}</ref> == Өндірісі == === Әзірленуі === 2020 жылдың желтоқсанында [[Дэниэл Чонг]] [[Twitter]]-де [[Cartoon Network]] арнасындағы «[[Аюлардың ақиқаты]]<nowiki/>» мультсериалы мен «[[Аюлардың ақиқаты: Фильм]]<nowiki/>» туындысын аяқтағаннан кейін [[Pixar Animation Studios|Pixar]]-ға оралғанын және жаңа түпнұсқа фильммен жұмыс істеп жатқанын хабарлады.<ref>{{cite tweet|number=1337202378144006148|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=WELP guess there's no hiding it now- Happy to be back and developing something @Pixar!<!-- full text of tweet that Twitter returned to the bot (excluding links) added by TweetCiteBot. This may be better truncated or may need expanding (TW limits responses to 140 characters) or case changes. -->|date=2020-12-10}}</ref> 2024 жылдың тамызында өткен [[D23 (Disney)|D23]] фан-іс-шарасында Pixar-дың бас креативті директоры [[Пит Доктер]] фильмнің атауы «Секіргіштер» болатынын жариялады.<ref name="AnnouncementDeadline2">{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-10|title=Pixar Unveils New Film At D23: ''Hoppers'' With Jon Hamm & Bobby Moynihan|url=https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240812221126/https://deadline.com/2024/08/hoppers-pixar-new-movie-jon-hamm-bobby-moynihan-1236036385/}}</ref><ref name="AnnouncementVariety2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2024-08-10|title=Pixar Reveals ''Hoppers'', a Beaver Body-Swap Movie Starring Jon Hamm, Bobby Moynihan, Piper Curda|url=https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814213951/https://variety.com/2024/film/news/hoppers-pixar-jon-hamm-movie-1236102010/}}</ref><ref name="AnnouncementTheWrap2">{{cite web|last1=Taylor|first1=Drew|title=Pixar Reveals New Original Film ''Hoppers'' Featuring Jon Hamm and Robotic Beavers|url=https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/|website=[[TheWrap|thewrap.com]]|date=2024-08-10|publisher=The Wrap|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2024-08-10|archivedate=2024-08-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240814160410/https://www.thewrap.com/pixar-hoppers-beavers-jon-hamm/}}</ref> Осыдан кейін көп ұзамай Джесси Эндрюс өзінің [[Twitter|X]] (бұрынғы Twitter) аккаунтында фильммен үш жыл бойы жұмыс істегенін айтты.<ref>{{cite tweet|number=1822105411396452831|author=jesse andrews|user=_jesse_andrews_|title=[lifts helmet, wipes sweat off face] i've been working on this movie for three years|date=2024-08-09}}</ref> D23 іс-шарасында мультфильм туралы хабарландыру аясында Пайпер Курда, [[Бобби Мойнахан]] және [[Джон Хэмм]] актерлік құрамның мүшелері ретінде таныстырылды.<ref name="AnnouncementDeadline2" /><ref name="AnnouncementVariety2" /><ref name="AnnouncementTheWrap2" /> D23-ке берген сұхбатында Чонг фильмге шабыт берген дереккөздердің бірі — жасанды робот-жануарлар табиғи ортаға орналастырылатын табиғат туралы деректі фильмдер болғанын айтты: «Адамдардың жануарлар әлеміне сіңісіп кетуге барынша тырысуы және осы процесте орын алатын оғаш жайттар туралы идея комедия үшін дайын тұрған дүниедей көрінді». Ол сондай-ақ: «Бұл жерде „[[Аватар (франшиза)|Аватар]]дың“ әсері сезілетіні анық, […] бірақ фильмде „[[Орындалмас миссия|Орындалмас миссия“]] сияқты тыңшылық триллердің де белгілері бар, өйткені Мейбл жануарлар әлеміне тыңшы ретінде енеді», — деп мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Stateman|first=Alison|url=https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|title=Exclusive Q&A with ''Hoppers'' Director Daniel Chong|website=D23|date=2025-07-17|access-date=2025-08-15|archive-date=2025-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20250814184000/https://d23.com/exclusive-qa-with-hoppers-director-daniel-chong/|url-status=live}}</ref> Чонг бұл идеяны Доктер мен Pixar-дың басқа басшылығына алғаш ұсынғанда, оның [[Пингвинтәрізділер|пингвин]]дер туралы фильм ретінде таныстырылғанын айтты. Соған қарамастан, Чонг: «Пит: „Меніңше, әлемге пингвиндер туралы тағы бір анимациялық фильмнің қажеті жоқ“, — деді. Ол бұл идеяны мүлдем қабылдамады», — деп еске алды. Сонымен, Чонг олардың қоршаған ортаға қалай әсер ететінін зерттегеннен кейін, фильмнің назарын құндыздарға аударды: «Бұл жануарлар экожүйе инженерлері бола алады және қалғандарының бәріне аман қалуға көмектеседі; бұл мені: „О, достар, құндыздар өте керемет екен“, — деуге мәжбүр етті деп ойлаймын.<ref name="Danoff">{{cite news|last=Danoff|first=Owen|url=https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|title=Director Of Pixar's Next Movie Explains Why It's So Much More Than "Animal Avatar"|website=[[Screen Rant]]|date=2025-07-16|access-date=2025-07-16|archive-date=2025-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20250716160551/https://screenrant.com/hoppers-pixar-avatar-comparison-director-daniel-chong-interview/|url-status=live}}</ref> === Сценарий === 2024 жылдың желтоқсанында ''[[The Hollywood Reporter]]'' басылымы Pixar-дың бұрынғы суретшісінің сөзіне сүйеніп, режиссерлерге фильмнің «[[Қоршаған ортаны қорғау|инвайроментализм]] туралы жоспарланған хабарын» «бәсеңдету» тапсырылғанын мәлімдеді.<ref>{{cite news|last=Gajewski|first=Ryan|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|title=Ex-Pixar Staffers Decry 'Win or Lose' Trans Storyline Being Scrapped: "Can't Tell You How Much I Cried"|website=[[The Hollywood Reporter]]|date=2024-12-27|access-date=2025-07-01|archive-date=2025-07-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20250702144532/https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/win-or-lose-pixar-staff-trans-storyline-1236093299/|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылдың шілдесінде ''[[Screen Rant]]'' басылымына берген сұхбатында Чонг фильм тақырыптарының цензураға ұшырағанын жоққа шығарып, былай деді: «Керісінше, мен ортақ түсіністікті сезіндім. [...] Алайда, жұмыс процесі туралы шындық мынада: мұндағы әрбір фильм көптеген өзгерістерден өтеді және қатты өзгереді, сондықтан студиядағы кейбір адамдар бұл жағдайды цензура сияқты қабылдауы мүмкін екенін түсінемін. Бірақ, іс жүзінде, [фильм] жай ғана өзінің табиғи даму жолынан өтіп жатыр — кем дегенде, біздің фильм үшін солай».<ref name="Danoff" /> == Көрсету == АҚШ-та фильмнің премьерасы 2026 жылғы 6 наурызда өтті.<ref>{{Cite web|last=D'Alessandro|first=Anthony|date=2024-08-13|title=''Frozen 3'' Gets Official Thanksgiving 2027 Release; Pixar's ''Hoppers'' Sets Spring 2026|url=https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Deadline Hollywood]]|accessdate=2024-08-13|archivedate=2024-08-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240813174243/https://deadline.com/2024/08/frozen-3-release-date-1236039148/|lang=en}}</ref> === Маркетинг === Мультфильмнің алғашқы кадрлары 2025 жылдың маусымында Анси халықаралық анимациялық фильмдер фестивалінде көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Taylor|first=Drew|date=2025-06-13|title=Pixar Unveils Hilarious First Footage From 'Hoppers', Featuring Robotic Beavers and Jon Hamm|url=https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|access-date=|website=[[TheWrap]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-13|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613145412/https://www.thewrap.com/hoppers-first-footage-pixar-annecy/|lang=en}}</ref> Сол айдың соңында «[[Элио (мультфильм)|Элио]]<nowiki/>» мультфильмінің [[Қорытынды титрлар|титрлар]]ынан кейін қысқаша тизер пайда болды: онда телефонда қайта-қайта [[Кесірткелер|кесіртке]] эмодзиін теріп отырған кесіртке бейнеленген.<ref>{{Cite web|last=Edwards|first=Belen|date=2025-06-20|title='Elio's end-credits scene teases Pixar's next movie. Here's how.|url=https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|access-date=|website=Mashable|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250621081314/https://mashable.com/article/elio-end-credits-scene-explained-hoppers|lang=en}}</ref><ref>{{Cite web|last=Graves|first=Sabina|date=2025-06-23|title='Elio' Has a Bizarre Post-Credits Scene That's Not About 'Elio' at All|url=https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|access-date=|website=[[Gizmodo]]|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-06-24|archivedate=2025-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250623224356/https://gizmodo.com/elio-has-a-bizarre-post-credits-scene-thats-not-about-elio-at-all-2000619190|lang=en}}</ref> 2025 жылдың тамызында Дэниэл Чонг өзінің X (бұрынғы Twitter) аккаунтында бұл кесірткенің есімі Том екенін ашып айтты.<ref>{{cite tweet|number=1951527380155240668|author=Daniel Chong|user=threebarebears|title=FYI- his name is Tom, and at our audience preview people could not stop talking about him 🦎🦎🦎|date=2025-08-01}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:2026 жылғы АҚШ мультфильмдері]] [[Санат:Pixar мультфильмдері]] [[Санат:АҚШ 3D фильмдері]] [[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы комедиялары]] [[Санат:АҚШ компьютерлік анимациялық фильмдері]] [[Санат:Роботтар туралы мультфильмдер]] [[Санат:Дене алмасу туралы фильмдер]] [[Санат:Ғалымдар туралы фильмдер]] [[Санат:Университеттер туралы фильмдер]] [[Санат:Pixar толықметражды мультфильмдері]] [[Санат:2026 жылғы компьютерлік анимациялық фильмдер]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың мультфильмдері]] [[Санат:Дэниэл Чонгтың сценарийі бойынша түсірілген мультфильмдер]] pqgko1s7gaj7bhcpa9qyqtpxe9rwbfu Академия Google 0 776691 3595107 3580913 2026-04-29T09:37:32Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595107 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Академия Google''' (ағылш. Google Scholar) - 2004 жылдың қараша айында Google инженерлері Алекс Верстак пен Анураг Ачарияның бастамасымен іске қосылған ғылыми жарияланымдар бойынша тегін іздеу жүйесі. Іздеу роботтарының көмегімен портал метадеректерді индекстейді және журнал мақалаларын, алдын ала басып шығаруларды, диссертацияларды, кітаптарды және техникалық есептерді қоса алғанда, ғылыми әдебиеттер бойынша толық мәтінді іздейді. Пайдаланушылар қажетті жұмыстарды авторлар, кілт сөздер, журнал атауы бойынша іздей алады. Терең іздеу материалдарды жарияланым, күн және тақырып бойынша бағалауға мүмкіндік береді. Google академиясы индекстелген жұмыстардың нақты саны туралы деректерді ұсынбайды, алайда, алдын-ала есептеулер бойынша, 2019 жылға олардың саны кемінде 390 млн.базаның мөлшері туралы сенімді деректердің болмауына қарамастан, портал әлемдегі ең ірі академиялық іздеу жүйесі болып саналады, барлық ағылшын тіліндегі мақалалардың 90%-на дейін қамту дәрежесі бар. Индекстелген құжаттардың саны бойынша Google Scholar (GS) дәстүрлі WoS және [[Scopus]]-тан асып түседі, бұл бірнеше ерекшеліктерге байланысты. Біріншіден, жүйе баспагерлер жіберетін мәліметтер негізінде емес, метадеректерді өзі жинайтын және белгілейтін іздеу роботымен (кәдімгі Google-ге ұқсас) сайттарды айналып өту арқылы жұмыс істейді. Мазмұн сапасына ешқандай талаптар қойылмайды, сонымен қатар "ғылыми" болуы керек, жүйеде ешқандай сарапшылар журналдарды қоспас бұрын бағаламайды. Сонымен қатар, қазірдің өзінде жарияланған ғылыми жарияланымдар ғана емес, сонымен қатар алдын-ала басып шығару, постпринттер, техникалық құжаттама және тіпті блогтар да бар. Google Scholar ғылыми әдебиеттерді іздеу үшін және жұмыстың қол жетімділігі, жылдамдығы мен ыңғайлылығы есебінен әлемдегі барлық басқа базаларға қарағанда кең таралған. Алайда, бұл танымалдылық Google Scholar-да ғылымометриялық есептеулердің танымалдылығына ие, олар оның жан-жақтылығы мен мөлдірлігіне байланысты өте екіұшты. Google Scholar-да екі аналитикалық құрал бар: *Дереккөздердің рейтингі *Авторларға арналған көрсеткіштер. Біріншілері жарияланымдар мен тақырыптардың тілдік бөлімдерінде қол жетімді (тақырыптар тек ағылшын тіліне арналған). Пайдаланатын көрсеткіштер Google Scholar индекс негізінде жасалған Хирш: *H5-индекс (басылымның соңғы бес жылында ғана есептелген Хирш индексі); *H5-медиана (H5-индексі бойынша есептелген мақалаларға сілтемелердің медианалық саны). Бұл екі көрсеткіш те ғылым салаларындағы айырмашылықтарды ғана емес, сонымен қатар журналдардың көлемін де ескермейді, сонымен қатар өзін-өзі цитаталауды жоққа шығармайды. Google Scholar - дағы авторларға арналған көрсеткіштер ұқсас-бұл Хирш индексі, H5 индексі, сондай - ақ дәйексөздер саны және Google-дің тағы бір өзіндік дамуы-10-нан астам дәйексөздері бар басылымдардың санын көрсететін i10 индексі. Басқа көрсеткіштер жоқ, өзін-өзі бағалау мүмкін емес.<ref>{{citeweb|url=https://qmu.edu.kz/kk/universitet-turaly/kitapkhana/zertteushiler/|title=Идентификаторлар және зерттеу профильдері|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-17|lang=}}</ref> == Тағы қараңыз == *[[Scopus]] *[[Elsevier]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Сайттар]] [[Санат:Google]] [[Санат:Ақпарат]] k9s5go4ni02scbraltnjnpskhmrmis0 Ауа райы рекордтары 0 777331 3595120 3588209 2026-04-29T09:45:24Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595120 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} [[Сурет:Weather extremes around the world.png|320px|мини|нобай|анықтамасы|АҚШ армиясының метеорологиялық басқармасы дайындаған ауа райы рекордтарының картасы.]] '''Ауа райы рекордтары''' — Жер бетінде ресми түрде тіркелген экстремалды метеорологиялық көрсеткіштер. == Жерге жақын ауа температурасы == === Ең жоғары температура === '''Абсолюттік максимум температура''' — белгілі бір нүктеде, елде немесе бүкіл Жер шарында метеорологиялық бақылаулар тарихында тіркелген ең жоғары ауа температурасы. Жер бойынша абсолюттік рекорд +56,7 °C — [[Ажал аңғары]] (АҚШ). 2012 жылғы 13 қыркүйекке дейін Жердегі ең жоғары температура +58,2 °C деп есептеліп, ол 1922 жылғы 13 қыркүйекте Эль-Азизия (Ливия) елді мекенінде тіркелген деп саналған. Алайда 90 жылдан кейін [[Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым]] жүргізген мұқият талдау нәтижесінде бұл өлшеулердің қателікпен алынғаны анықталды<ref name="corr">[http://public.wmo.int/en/media/press-release/no-956-ninety-year-old-world-temperature-record-el-azizia-libya-invalid-improved Ninety-year-old world temperature record in El Azizia (Libya) is invalid Improved data strengthens climate knowledge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201122220222/http://public.wmo.int/en/media/press-release/no-956-ninety-year-old-world-temperature-record-el-azizia-libya-invalid-improved |date=2020-11-22 }}{{ref|en}}</ref><ref name=bams>{{мақала|автор=Khalid Ibrahim El Fadli, Randall S. Cerveny, Christopher C. Burt, Philip Eden, David Parker, Manola Brunet, Thomas C. Peterson, Gianpaolo Mordacchini, Vinicio Pelino, Pierre Bessemoulin, José Luis Stella, Fatima Driouech, M.M Abdel wahab, Matthew B. Pace|тақырыбы=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58 °C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|баспа=Bulletin of the American Meteorological Society|жыл=2012|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|сілтеме=http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/BAMS-D-12-00093.1|archive-date=2016-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160115073648/http://journals.ametsoc.org/doi/abs/10.1175/BAMS-D-12-00093.1}}</ref>. {| class="sortable wikitable" |- style= |- ! Құрлық бөлігі ! Температура, [[Градус Цельсия|°C]] ! class="unsortable" | Орны ! Биіктігі, м ! class="unsortable" | Күні |-- ! Әлем / Солтүстік Америка ! | 56,7 | [[Фернес-Крик]], [[Ажал аңғары]], [[Калифорния]], [[Соединённые Штаты Америки|США]] | −54 | {{Dts|1913|7|10}}<ref name=corr/><ref name=bams/> |- ! Әлем / Африка ! | 55 |[[Кебили (вилайет)|Кебили,Тунис]] | 112 |7 шілде 1931<ref>{{Мақала|автор=Khalid I. El Fadli, Randall S. Cerveny, Christopher C. Burt, Philip Eden, David Parker|жыл=2013-02-01|doi=10.1175/BAMS-D-12-00093.1|беті=199—204|баспа=Bulletin of the American Meteorological Society|тақырыбы=World Meteorological Organization Assessment of the Purported World Record 58°C Temperature Extreme at El Azizia, Libya (13 September 1922)|сілтеме=http://adsabs.harvard.edu/abs/2013BAMS...94..199E|том=94|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323111225/http://adsabs.harvard.edu/abs/2013BAMS...94..199E}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://wmo.asu.edu/content/africa-highest-temperature|title=World Meteorological Organization's World Weather & Climate Extremes Archive|publisher=wmo.asu.edu|access-date=2019-05-20|archive-date=2019-03-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20190323203753/https://wmo.asu.edu/content/africa-highest-temperature|url-status=live}}</ref> |- ! Азия ! | 54 | [[Эль-Мутриба]], [[Кувейт]] | | {{Dts|2016|7|20}}<ref>{{Cite web |url=http://tass.ru/obschestvo/3481590 |title=СМИ: в Кувейте зафиксирована самая высокая температура на земле за всю историю наблюдений |access-date=2016-07-25 |archive-date=2016-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160725143957/http://tass.ru/obschestvo/3481590 |url-status=live }}</ref> |- ! Австралия/Океания ! | 50,7 | [[Однадатта]], [[Австралия]] | 112 | {{Dts|1960|1|2}}<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://wmo.asu.edu/content/southern-hemisphere-highest-temperature|title=Southern Hemisphere: Highest Temperature|author=|website=World Meteorological Organization's World Weather & Climate Extremes Archive|date=|publisher=Arizona State University|access-date=2022-01-03|archive-date=2022-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103155758/https://wmo.asu.edu/content/southern-hemisphere-highest-temperature|url-status=live}}</ref> |- ! Оңтүстік Америка ! | 48,9 | [[Ривадавиа]], [[Аргентина]] | 206 | {{Dts|1905|12|11}}<ref name="NCDC">{{cite web|url=https://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140216031756/https://www.ncdc.noaa.gov/oa/climate/globalextremes.html |archive-date=2014-02-16 |title=Global Measured Extremes of Temperature and Precipitation |access-date=2022-01-04 }}</ref> |- ! Европа ! | 48,8 | [[Флоридия]], [[Италия]] | 111 | {{Dts|2021|08|11}}<ref>{{Cite web |date=2023-07-17 |title=WMO is monitoring potential new temperature records |url=https://public.wmo.int/en/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |access-date=2023-07-17 |website=public.wmo.int |lang=en |archive-date=2023-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230717171716/https://public.wmo.int/en/media/news/wmo-monitoring-potential-new-temperature-records |url-status=live }}</ref> |- ! Антарктика ! | 20,7<ref name="автосілтеме1">{{Cite web |url=https://www.theguardian.com/world/2020/feb/13/antarctic-temperature-rises-above-20c-first-time-record |title=Scientists describe 20.75C logged at Seymour Island as ‘incredible and abnormal’ |access-date=2020-02-18 |archive-date=2021-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303074412/https://www.theguardian.com/world/2020/feb/13/antarctic-temperature-rises-above-20c-first-time-record |url-status=live }}</ref> | [[Симор (аралы, Антарктида)|Симор аралы]]<ref name="автосілтеме1" /> | 0 | {{Dts|2020|2|9}}<ref name="NCDC"/> |- ! Океания ! | 42,4 | [[Рангиора]], [[Жаңа Зеландия]] | | {{Dts|1973|2|7}} |} '''Елдер бойынша''' [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] үшін ауа температурасының абсолюттік максимумы +56,7 °C. Ол [[Фернес-Крик|Фернес-Крике]] аймағында 1913 жылғы 10 шілдеде тіркелген. Бұл көрсеткіш сонымен қатар Жер бетіндегі абсолюттік температура рекорды болып табылады. [[Канада]] үшін абсолюттік максимум +49,6 °C, Литонне елді мекенінде 2021 жылғы 29 маусымда тіркелген. [[Индонезия|Инданезия]] үшін абсолюттік максимум +37,4 °C, [[Джакарта]] қаласында 2021 жылдың маусым айында тіркелген. [[Бразилия]] үшін абсолюттік максимум +44,8 °C, [[Нова-Маринга]] муниципалитетінде 2020 жылғы 4–5 қарашада тіркелген. [[Ресей]] үшін абсолюттік максимум +45,4 °C, Утта метеостанциясында (Қалмақия) 2010 жылғы 12 шілдеде тіркелген. === Ең төмен температура === {| class="sortable wikitable" |- ! Құрлық бөлігі ! data-sort-type="number" | Температура, °C ! class="unsortable" | Орны ! Биіктігі, м ! class="unsortable" | Күні |- ! Әлем/Антарктида ! | –89,2 | [[Восток (антарктикалық станция)|Восток станциясы]], [[Антарктида]] | 3420 | {{Dts|1983|7|21}}<ref>{{мақала |тақырыбы=Новый абсолютный минимум температуры воздуха |баспа=Информационный бюллетень Советской антарктической экспедиции |сілтеме=http://www.aari.aq/publication/abs_min/abs_min.html |номері=105 |орын=[[Санкт-Петербург]] |баспасы=[[Гидрометеоиздат]] |тіл= |авторы=Будрецкий, А. Б. |жыл=1984 |archive-date=2009-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090227071811/http://www.aari.aq/publication/abs_min/abs_min.html }}</ref> |- ! Әлем/Антарктида ! –91,2 <ref>{{cite |url = http://ria.ru/earth/20131208/982799454.html |title = Ученый: говорить о новом рекорде холода на Земле некорректно |author = |date = 2013-12-08 |format = html |publisher = «[[РИА Новости]]» |accessdate = 2013-12-09 |lang = |archive-date = 2013-12-08 |archive-url = https://web.archive.org/web/20131208210034/http://ria.ru/earth/20131208/982799454.html |url-status = live }}</ref> | ок. станции [[Купол Фудзи (антарктическая станция)|Купол Фудзи]], [[Антарктида]] | 3786 | {{Dts|2004|8|3}}<ref>{{cite news |title=Ученые зафиксировали в Антарктиде рекордно низкую температуру на поверхности Земли |url=http://www.itar-tass.com/nauka/819081 |format= |work=ИТАР-ТАСС |location= |date=2013-12-08 |access-date=2013-12-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210214318/http://www.itar-tass.com/nauka/819081 |archive-date=2013-12-10 }}</ref><ref>{{cite news |first=Jonathan |last=Leake |authorlink= |author= |title=Found: the coldest spot on Earth |url=http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/uk_news/Environment/article1350536.ece |format= |work=The Sunday News |publisher=News UK |location=Лондон |id= |pages= |page= |date=2013-12-08 |access-date=2013-12-09 |lang=en |quote= |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304111142/http://www.thesundaytimes.co.uk/sto/news/uk_news/Environment/article1350536.ece |archive-date=2016-03-04 }}</ref><ref>G. Campbell, A. Pope, M. A. Lazzara, T. A. Scambos. The Coldest Place On Earth: −90 °C and Below in East Antarctica from Landsat-8 and other Thermal Sensors. Presentation at the AGU Fall 2013 meeting.</ref> |- ! Азия ! −67,7 |[[Верхоянск]], [[Ресей империясы]] | 127 | 5 ақпан 1892<ref>{{Cite web |url=https://wmo.asu.edu/content/northern-hemisphere-lowest-temperature |title=Northern Hemisphere: Lowest Temperature |access-date=2018-11-26 |archive-date=2016-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226145102/https://wmo.asu.edu/content/northern-hemisphere-lowest-temperature |url-status=live }}</ref> |- ! Солтүстік Америка ! −69,6 | [[Клинк (Гренландия)|Клинк]], [[Гренландия]] | | {{Dts|1991|12|22}}<ref>{{cite web |url=https://apnews.com/article/climate-climate-change-archive-united-nations-geneva-5042640429d7630c68911e63667f1d88 |title=Cold diggers? UN finds a record low in Greenland ice in 1991 |lang=en |website=apnews.com |publisher=[[Associated Press]] |date=2020-09-23 |access-date=2020-09-25 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200924224908/https://apnews.com/article/climate-climate-change-archive-united-nations-geneva-5042640429d7630c68911e63667f1d88 |archive-date=2020-09-24 }}</ref> |- ! Европа ! −58,1 | [[Усть-Щугер]], [[КСРО]] | 85 | {{Dts|1978|12|31}}<ref name="WMO">{{cite web|url=http://wmo.asu.edu|title=Global Weather & Climate Extremes|publisher=Всемирная метеорологическая организация|access-date=2012-01-22|archive-url=https://www.webcitation.org/68DS7KaCA?url=http://wmo.asu.edu/|archive-date=2012-06-06|url-status=live}}</ref> |- ! Оңтүстік Америка ! −39 | [[Валье-де-лос-Патос-Супериор]], [[Аргентина]] | 2880 | {{Dts|1972|7|17}}<ref name="meteofa">http://www.smn.gov.ar/?mod=biblioteca&id=94 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924102942/http://www.smn.gov.ar/?mod=biblioteca&id=94 |date=2015-09-24 }} Servicio Meteorólogico Nacional (Argentina).</ref> |- ! Африка ! −23,9 | [[Ифран]], [[Марокко]] | 1635 | {{Dts|1935|2|11}}<ref name="NCDC" /> |- ! Австралия ! −23 | [[Перевал Шарлотты]], [[Австралия]] | 1755 | {{Dts|1994|6|29}}<ref name="NCDC" /> |- ! Океания ! −25,6 | [[Рэнферли]], [[Новая Зеландия]] | | {{Dts|1903|7|18}}<ref name=tvnz>{{cite web |url=http://tvnz.co.nz/national-news/new-record-zealand-s-coldest-day-4297892 |title=New record for New Zealand's coldest day |publisher=TVNZ |date=2011-07-12 |access-date=2011-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715024615/http://tvnz.co.nz/national-news/new-record-zealand-s-coldest-day-4297892 |archive-date=2011-07-15}}</ref> |} == Температура айырмасы рекордтары == * 2 минуттағы ең үлкен жылыну: * +27 °C (−20 °C-тан +7 °C-қа дейін), Spearfish, 22 қаңтар 1943 ж. * 24 сағаттағы ең үлкен жылыну: * +57 °C (−48 °C-тан +9 °C-қа дейін), Loma, 15 қаңтар 1972 ж. * Ең жылдам суыту: * −27,2 °C (5 минутта), Rapid City, 10 қаңтар 1911 ж. * Бір жерде тіркелген ең үлкен температура айырмасы: * 105,9 °C (−67,7 °C пен +38 °C аралығы), Verkhoyansk. == Жер беті температурасы == * Абсолюттік минимум: −93,2 °C, Антарктида (2010 ж.) * Абсолюттік максимум: +70,7 °C, Dasht-e Lut (2005 ж.) == Жауын-шашын == '''Жаңбыр''' * Ең күшті жаңбыр: 3,8 см/мин, Guadeloupe, 27 қараша 1970 ж. * Бір жылдағы ең көп жауын: 13,3 м, Colombia * Ең көп жауын (1860–1861): 26,47 м, Cherrapunji '''Қар''' * Ең үлкен қар ұлпасы: 38 см * Ең көп қар жауу: 5,06 м, Buffalo, 1977 ж. * Бір тәуліктегі ең көп қар: 1,93 м, Los Angeles, 1921 ж. * Бір жылдағы ең көп қар: 31,1 м, Mount Rainier, 1971–1972 жж. == Бұршақ (град) == * Ең ауыр бұршақ: 1 кг, Bangladesh, 1986 ж. * Ең үлкен бұршақ: 17,8 см, Nebraska, 2003 ж. * Диаметрі 38 см бұршақ: Kansas, 1879 ж. * 7 кг бұршақ: Guangdong, 1981 ж. * Кейбір Kenya аймақтарында жылына 132 күнге дейін бұршақ жауады. == Жел жылдамдығы == * Ең күшті екпін: 484 км/сағ, Oklahoma, 1999 ж. * Ең жоғары орташа жел: 174 км/сағ, Port Martin, 1951 ж. == Атмосфералық қысым == * Ең жоғары қысым: 108,56 кПа, Khövsgöl Province, 2001 ж. * Ең төмен қысым: 85 кПа (торнадо ішінде), 2003 ж. == Әртүрлі рекордтар == * Ең тез суыту: Browning (1916) * Ең тез жылыну: Spearfish (1943) * Ең тұрақты климат: Saipan * Тағы бір тұрақты климат: Fernando de Noronha * Жаңбыр кезіндегі ең жоғары температура: +46,1 °C, Needles, 2012 ж. * Жаһандық орташа температура рекорды: * +17,01 °C (2023 ж.), National Centers for Environmental Prediction мәліметі бойынша. == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Ауа райы]] [[Санат:Температура]] pxt42j16grw54fhz03ltb37c8ft2h4d Табиғи аумақтық кешен 0 777353 3595292 3594332 2026-04-29T11:39:55Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595292 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Жедел жойылсын|26-03-2026}} '''Табиғи аумақтық кешен''' (ТТК) — шығу тегі және даму тарихымен, географиялық орналасуының бірегейлігімен, оның шекараларында жүріп жатқан қазіргі заманғы процестермен шартталған белгілі бір табиғи бірлікке ие аумақ. Сонымен қатар, ТТК – географиялық қабықтан фацияға (ландшафттық зерттеулер) дейін әртүрлі деңгейдегі жүйелерді құрайтын географиялық компоненттердің немесе төменгі деңгейлі кешендердің үйлесімді үйлесімі. ТТК толық (алты компоненттен тұратын) немесе толық емес (аз компоненттерден тұратын [бір сфера ішінде, мысалы, су биоценозы) болуы мүмкін. ТТК теориясының қалыптасуы мен дамуына отандық ғалымдар айтарлықтай үлес қосты: В. В. Докучаев (1846-1903), Л. С. Берг (1876-1950), Д. Л. Арманд (1905-1976), Ф. Н. Милков (1918-1996), С. Д. Муравейский (1894-1950) және т.б. ТТК компоненттерінің өзара әрекеттесуі '''Рельеф''' [[Рельеф]] — Кайнозой орогенезі қазіргі табиғатқа айтарлықтай әсер етті. Бұл жаңадан пайда болып жатқан таулардың кең аумақтарындағы барлық табиғи компоненттердің айтарлықтай қайта құрылуына және көптеген мүлдем жаңа ҰТК пайда болуына әкелді. а) Климат ә) Су б) Топырақ в) Өсімдіктер г) Жануарлар әлемі '''Топырақ''' В.В. Докучаев топырақты табиғаттың «айнасы» деп атап, оның барлық табиғи компоненттердің өзара әрекеттесуін көрсететінін және осы өзара әрекеттесудің нәтижесі екенін атап өтті. а) Рельеф - Таулардағы топырақтың өзгеруінің тән үлгісі - биіктік зоналығы. ә) Климат - Топырақ зоналығының ең маңызды себебі - климаттың өзгеруі. б) Су - Жер асты сулары топырақтың (топырақ көкжиектерінің) түзілуінде рөл атқарады. Жауын-шашын мен қардың еруі гумус көкжиегі арқылы сіңіп, органикалық және минералды қосылыстардың бір бөлігін ерітіп, алып тастайды. в) Өсімдіктер - Дала өсімдіктері жыл сайын көп мөлшерде органикалық заттар өндіреді. Сондықтан гумусқа ең бай топырақтар - черноземалар - орманды далада және дала аймақтарының солтүстік бөлігінде пайда болады. '''Өсімдіктер''' а) Рельефпен ә) Климатпен б) Сумен в) Топырақпен г) Жабайы жануарлармен '''Жануарлар әлем'''і Жануарлар әлемі — Ресейде тіршілік ететін жануарлар түрлерінің әртүрлілігі жоғары. Әрбір түр белгілі бір тіршілік ету жағдайларына бейімделген, сондықтан жануарлардың таралуы көбінесе климаттық жағдайларға, өсімдіктерге және жанама түрде топырақтың табиғатына байланысты. a) Рельефпен ә) Климатпен б) Сумен в) Топырақпен г) Өсімдіктермен == Сондай-ақ қараңыз == • [[Биогеоценоз]] • [[Экологиялық жүйе|Экожүйе]] • [[Физикалық-географиялық аудандастыру]] == '''ДЕРЕККӨЗДЕР''' == • Природный территориальный комплекс // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969—1978 5ugicunasaj0p3aiyzirf4mmqq618cj Фараб кітапханасы 0 777454 3595110 3581315 2026-04-29T09:39:23Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595110 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} {{Ғимарат | ғимараттың аты = Фараб кітапханасы | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = | суреті = Түркістан. Farab кітапханасы.jpg | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = мәдениет мекемесі | сәулет стилі = қала құрылысы және сәулет | қолданылуы = | орналасуы = | мекен жайы = Түркістан, Әмір Темір көшесі, 28 | қала = [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласы | мемлекет = [[Қазақстан]] | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = [[2021 жыл|2021]] жыл | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = 3 | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = https://www.farablib.kz/ }} '''Фараб кітапханасы''' — [[Түркістан (қала)|Түркістан]] қаласында орналасқан. == Кітапхана тарихы == Кітапхана 2021 жылы ашылды.<ref>{{citeweb|url= https://egemen.kz/article/351059-farab-%E2%80%93-uzdik-kitapkhana |title=Егемен Қазақстан|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Кітапхана бөлімдері == 2024 жылы Өзбекәлі Жәнібек және Мархабат Байғұт атындағы залдар ашылды. 480 мың данаға арналған кітап қоймасы телелифтпен жабдықталған, ал жалпы қорда шамамен 330 мың кітап бар, оның ішінде 354 сирек басылым сақталған. Қор «Кітап сыйла» акциясы және жаңа басылымдардың түсуі арқылы толықтырылып отырады.<ref>{{citeweb|url=https://farabook.kz/kz/|title=Фараб кітапханасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Ғимарат сипаты == Жертөле зерттеу орталығы және негізгі кітап қоймасы болып табылады. Сирек кездесетін кітаптар мен қолжазбалар да сол жерде сақталады. Маңызды кітаптар мен құжаттарды цифрландыру және сақтау үшін де үлкен зерттеу орталығы пайдаланылады. Бірінші қабатта үлкен [[атриум]], кітап дүкені, керемет зертхана және дәрістер мен семинарлар, концерттер мен қойылымдар өткізуге арналған кинотеатр мен концерт залы орналасқан. Кең кофехана бос уақытында кездесулер мен әңгімелер өткізуге өте ыңғайлы. Екінші қабатта әртүрлі студиялар, шеберханалар және қолөнер бұйымдарын сататын дүкендер орналасқан. Мұнда оқырмандар оқыған кітабынан шабыт алып, ерекше және әдемі нәрсе жасай алады. Үшінші қабатта екі үлкен оқу залы бар: біріншісі қазіргі заманғы әдебиетке, екіншісі сирек кездесетін кітаптар мен қолжазбаларға арналған. Онда тарихи және этнографиялық материалдар, сондай-ақ жазбаша өнер, археология және сәулет өнері бар.<ref>{{citeweb|url=https://sxodim.com/turkistan/place/oblastnaya-nauchno-universalnaya-biblioteka-farab-library?ysclid=mna9i8ctw1737565789|title=Областная научно-универсальная библиотека «Farab Library»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-28|lang=}}</ref> == FABLAB == Фаблаб зертханасы көбіне білім беру іс-шараларында цифрлық өндіріс, микроконтроллерлерді бағдарламалау, робототехника, жобалық қызметтерге баса назар аударылады. Кітапханамыздағы зертханада ізденушілер 5 аймақта жұмыс жасайды. Фрезерлі ЧПУ аймақ; Лазерлі ЧПУ аймақ; 3D принтерлер аймағы; Электроника аймағы; Стримтекс.<ref>{{citeweb|url=https://farabook.kz/kz/fablab/|title=Фараб кітапханасы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-03-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан кітапханалары]] [[Санат:Фараб кітапханасы]] [[Санат:Түркістан]] 9mtlaiebpvp7ynngccemdeb02vpuryv Он бірлік тобы 0 777788 3595305 3573211 2026-04-29T11:52:24Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3595305 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} «Он бірлік тобы» (N-11 немесе Next Eleven) — қазіргі заманғы 11 мемлекеттің жалпы атауы: Мексика, Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия, Вьетнам, Оңтүстік Корея, Филиппиндер. Бұл елдер Goldman Sachs талдаушысы Джим О’Нил тарапынан XXI ғасырдағы халықаралық экономикалық қатынастар жүйесінің басты локомотивтеріне айналу мүмкіндігі жоғары елдер ретінде бөлінген, сондай-ақ БРИКС елдерімен қатар аталған. Термин агенттіктің 2005 жылғы 15 желтоқсандағы жылдық есепінде қолдануға енгізілген.<ref>[http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf Global Economics Paper 134] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080227020712/http://www2.goldmansachs.com/hkchina/insight/research/pdf/BRICs_3_12-1-05.pdf |date=2008-02-27 }} and Jim O’Neill, BRIMCs</ref> Топқа кіретін елдер негізінен бұрын индустрияландыру жолына түскен және қазіргі таңда индустрияландыруды жүзеге асырып жатқан жаңа индустриалды елдермен (ЖИЭ) шамалас келеді. Сондай-ақ, 11 елдің 7-сі (Нигерия, Мысыр, Түркия, Иран, Пәкістан, Бангладеш, Индонезия) бір уақытта ислам әлемінің жетекші елдері болып табылады. «Он бірлік тобы» мен ЖИЭ елдерінің құрамдары мен ұлттық экономикаларының параметрлері Дамыған елдер — жаңа индустриалды елдер • Оңтүстік Корея (Республика Корея) — ұлттық экономиканың жоғары кірістілік деңгейі бар ел<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, дамыған нарығы бар ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамыған демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі. • Мексика — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары ел<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, дамушы нарығы бар 1-деңгейлі ел, жоғары білім деңгейі бар ел, дамушы демократиясы бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, APEC мүшесі, NAFTA мүшесі. Ұқсас бірінші толқын жаңа индустриалды елдер — Сингапур, Тайвань, Гонконг (сондай-ақ «азиялық төрт жолбарыс» немесе «азиялық айдаһарлар») және Латын Америкасынан Аргентина, Бразилия. Жаңа индустриалды елдер • Филиппиндер — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі. • Түркия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел, OECD мүшесі, G20 мүшесі, EU серіктес ел, OES мүшесі, NATO мүшесі. • Индонезия — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан жоғары<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, орташа білім деңгейі бар, дамушы демократиясы бар ел, G20 мүшесі, APEC мүшесі, ASEAN мүшесі. Ұқсас екінші, үшінші және төртінші толқын жаңа индустриалды елдерге Малайзия, Таиланд, Чили жатады. Дамушы елдер — перспективалы индустриалды елдер • Мысыр — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар ел, Agadir Agreement қатысушысы, COMESA / Шығыс және Оңтүстік Африкадағы еркін экономикалық аймақ келісіміне мүше. • Иран — ұлттық экономиканың кірістілігі ортадан төмен<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref>, әлсіз дамыған нарығы бар ел, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC және OES мүшесі. • Нигерия — ұлттық экономиканың<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref> кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар ел, төмен білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, OPEC мүшесі. • Пәкістан — ұлттық экономиканың<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref> кірістілігі төмен, дамушы нарығы бар 2-деңгейлі ел, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар, OES мүшесі, SAARC мүшесі. • Вьетнам — ұлттық экономиканың<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref> кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, авторитарлық саяси режимі бар, ASEAN мүшесі. Ең аз дамыған елдер — мүмкін болатын индустриалды елдер • Бангладеш — ұлттық экономиканың<ref name="FTSE">По данным FTSE Group</ref> кірістілігі төмен, әлсіз дамыған нарығы бар, орташа білім деңгейі бар, екі полюсті саяси жүйесі бар ел. jyjl85qku3pjx5dj3ip95zuaniybilu Макроөңір 0 777791 3595296 3588968 2026-04-29T11:41:53Z Сауле Жантелиева 178975 дефисті сызықшаға ауыстырдым 3595296 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} {{wikify}} '''Макроөңір немесе макроаймақ''' (көне грек. μακρός - «үлкен», лат. regio - «аймақ») жалпы алғанда — өзара жанасып жатқан (яғни шектес) бірнеше өңірді біріктіретін географиялық аумақ, олар жиынтық түрде ортақ белгілер мен ерекшеліктерге ие болып келеді <ref name=":0">Леонова, О. Изменение конфигурации геополитического пространства глобального мира за 20 лет без СССР Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine // От СССР к РФ: 20 лет: итоги и уроки. — М.: Научный эксперт, 2012. — С. 261—268. — ISBN 978-5-91290-170-6</ref>. Әрбір макроөңір үшін бұл белгілер контекстке байланысты физикалық-географиялық, табиғи, тарихи, геосаяси, әкімшілік-құқықтық, экономикалық, сауда, әлеуметтік, мәдени, этноконфессиялық, демографиялық, туристік-рекреациялық немесе басқа да сипатта болуы мүмкін, көп жағдайда аталғандардың барлығының немесе бір бөлігінің жиынтығы болып келеді. '''Сипаты''' '''Макроөңір''' көпдеңгейлі жүйелерде жоғары(түбірлік таксон) немесе көбінесе оның алдындағы деңгейдің '''таксонометриялық сатысы''' ретінде қарастырылады. Мысалы, физикалық-географиялық аудандастыруда макроөңір ретінде физикалық-географиялық елдер (Шығыс Еуропа жазығы, Балтық қалқаны, Оңтүстік Сібір таулары және т.б.) алынуы мүмкін. Олар өз кезегінде өңірлерге - физикалық-географиялық облыстарға (Оңтүстік Үндістан, Полярлық Орал, Тибет үстірті және т.б.) - бөлінеді, ал одан әрі аудандарға, мекендерге және фацияларға жіктеледі. Мұндай жүйелердің көпшілігі, '''үш деңгейлі''' болып келеді - суб-, мезо- және макроөңірлердің жиынтығынан <ref name=":1">''Леонова, О.'' Глобальная регионализация как феномен развития глобального мира Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. — «Век глобализации», № 1, 2013 год.</ref> тұрады, ал '''«өңір»''' ұғымы олардың ішінде '''негізгі элемент''' ретінде қарастырылады және жоғары оқу орындарындағы '''«аймақтану» / «елтану»''' <ref>''Иванова, М.'' Введение в регионоведение Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine: учебное пособие. — Томск: Изд-во Томского политех. ун-та, 2008. — 177 с.</ref>сияқты сараптамалық пәндер аясында зерттеледі. Макроөңірлердің шекараларын анықтау кейде нақты болмайды (мысалы, Батыс пен Шығыс), сондай-ақ қойылған міндеттерге байланысты әртүрлі болуы және өзгеріп отыруы мүмкін (мысалы, Оңтүстік Италия және Меццоджорно, Таяу Шығыс және Үлкен Таяу Шығыс, Орта Азия және Орталық Азия) <ref>''Шаумян, Т.'' Внешняя политика России в Южной Азии и новые геополитические реалии: роль независимых государств Центральной Азии // Центрально-азиатский макрорегион и Россия. — Москва, 1993. — С. 60—75.</ref>. Алайда көп жағдайда макроөңірлерге бөлу жүйесін жасаушылар соңғыларына жалпы қабылданған дәстүрлерге сүйене отырып, белгілі атаулар мен шекаралар беруге тырысады. Кейде бұдан ерекшеліктер де кездеседі - мысалы: '''Балтоскандия, Аралық өңір, Хартленд.''' '''«Макроөңір»''' және '''«өңір»''' терминдері әртүрлі иерархиялық жүйелерде кейде бір-бірінің орнына қолданылуы мүмкін. Мысалы, '''Шығыс''' макроөңір ретінде үш өңірге бөлінеді - '''Таяу Шығыс, Орта Шығыс және Қиыр Шығыс''' <ref>''Алексеев, А.'' Всемирные хроники. От первых фараонов до Конфуция и Сократа Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. / Предисловие автора. — <abbr>М.</abbr>: Вузовская книга, 2005. — 686 с. — ISBN 5-9502009-5-0</ref>. Алайда олардың әрқайсысы, өз кезегінде, макроөңір деп те атала алады, егер өңір ретінде бір елдің аумағы немесе өзара тығыз байланысты бірнеше елдің шағын тобы қабылданса (мысалы, '''Левант елдері''') <ref name=":2">''Dunning, J.'' Regions, Globalization, and the Knowledge-Based Economy. — Oxford University Press, 2000. — 520 p. — <nowiki>ISBN 0-19-829536-7</nowiki> (англ.)</ref>. Сонымен қатар көп жағдайда макроөңір ұғымы тарихи тұрғыдан қалыптасқан, сондықтан ол белгілі бір дәуірмен шектеледі. Мысалы, еуропацентристік '''«Таяу», «Орта» және «Қиыр Шығыс»''' терминдері негізінен соңғы бірнеше ғасыр үшін ғана мағыналы, ал одан ертерек тарихи кезеңдерге сәйкес келмейді, өйткені сол кезде '''Еуропа Жерорта теңізі өркениеттерінің шет аймағы''' болған. Жоғарыда сипатталғандардың барлығы бір аумақ қарастырылған жағдайда да дұрыс болып қалады, бірақ ол әртүрлі ғылымдар мен қолданбалы білім салалары тұрғысынан қарастырылуы мүмкін. Мысалы, туристік-рекреациялық тұрғыдан '''Америка''' біртұтас '''макроөңір''' <ref>География макрорегионов Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. / Методические указания для студентов факультета заочного обучения направление подготовки 38.03.01 «Экономика». — М.: ГАОУ ВО Московский государственный институт индустрии туризма имени Ю. А. Сенкевича, 2014. — С. 6.</ref> болып саналады - бұл '''Дүниежүзілік туристік ұйымның (ДТҰ)''' нұсқасы бойынша әлемдегі алты макроөңірдің бірі <ref>''Самойленко, А.'' География туризма Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. Учебное пособие. — <abbr>М.</abbr>: Феникс, 2008. — 359 с. — ISBN 10000044-4997</ref>. Солтүстік Америка географиялық макроөңір болып табылады, бірақ БҰҰ Хатшылығы өзінің «Статистикада қолдану үшін елдер немесе өңірлердің стандартты кодтары» атты құжатында сол аумақта үш макроөңірді бөліп көрсетеді - '''Солтүстік Америка, Орталық Америка және Кариб бассейні''' (қараңыз: Дүниежүзілік макроөңірлер (БҰҰ)). Сонымен қатар, археологияда '''МезоАмерика''' деген макроөңір бар, ал лингвистика мен социологияда - '''Латын Америкасы'''. Егер соңғыдан '''Оңтүстік Америка''' континентін шығарып тастау қажет болса, онда '''Орта Америка''' туралы айтылады, оны '''Орталық Америкамен''' шатастыруға болмайды. Дегенмен, жаһандық макроөңірлерді белгілеудің дәстүрлі емес схемалары да бар. Мысалы, '''Виктор Вольский редакциялаған «Шетелдік әлемнің әлеуметтік-экономикалық географиясы»''' оқу құралында 11 өркениеттік макроөңір көрсетіледі: '''Батыс Еуропа, Орталық және Шығыс Еуропа, Ресей - ЕуроАзиялық өңір, Солтүстік Африка және Орта Шығыс, Сахарадан Оңтүстік Африка, Оңтүстік Азия, Шығыс Азия, Оңтүстік-Шығыс Азия, Солтүстік Америка, Латын Америкасы, Австралия және Океания''' <ref>''Вольский, В.; Родионова, И.; Слука, А. и др.'' Социально-экономическая география зарубежного мира. Учебник для вузов. — <abbr>М.</abbr>: Дрофа, 2005. — С. 58. — ISBN 5-7107-7610-6</ref>'''.''' '''Ауқымы''' '''Жаһандық''' Геосаясат тұрғысынан географиялық өңірлердің жиынтығын '''макроөңір''' деп атау үшін олар '''өңірлік жүйе''' қалыптастыруы қажет, яғни экономикалық, сыртқы саясаттық және әлеуметтік-мәдени өзара әрекеттесуде болуы, ортақ мүдделері, міндеттері мен мақсаттарын түсінуі және оларды бірлесіп жүзеге асыруға ұмтылуы керек. Соның нәтижесінде макроөңірлерде халықаралық үкіметаралық ұйымдар, сыртқы саясаттық блоктар, елдер одақтары қалыптасады, солар аясында осындай өзара әрекеттестік жүзеге асады. Макроөңір халықаралық қатынастарда '''құрамдас''' '''субъект''' ретінде әрекет ете бастайды. Мұндай өзара әрекеттестіктің дамуы кейбір жағдайларда '''мемлекетаралық және трансұлттық басқару институттарын,''' оларды реттейтін және үйлестіретін ортақ институттарды құруға әкеледі - көбінесе бұл үдерістердің '''жүргізуші елдің,''' яғни сипатталған интеграциялық процестер ядросының қоластында жүзеге асады <ref name=":0" />. Мұндай жетекшілер - өңірлік державалар - мысалы, '''Пруссия''' Германия үшін және Германия Еуропалық Одақ үшін, '''Мәскеу князьдігі''' Ресей үшін және Ресей Кеңес Одағы / ТМД үшін, '''Англия''' Ұлыбритания үшін және Ұлыбритания Британ империясы / Ұлттар достастығы үшін болып келген/болады. Осындай мемлекеттің ықпалы өз макроөңірінен асып, жалпы әлемдік деңгейге жетсе, ол '''ұлы державаға''' айналады. Ұқсас процестер ұйымдар деңгейінде де орын алуы мүмкін. Өңірлік топтар ретінде құрылған ұйымдар уақыт өте келе '''жаһандық сипат''' ала алады - мысалы, '''ЕО, НАТО, ОБСЕ, АТЭС, ШЫҰ, Меркосур''' және т.б <ref name=":1" />. '''Мемлекетаралық''' Макроөңірлерді тек мемлекет шекаралары бойынша ғана бөліп қоймай, бірнеше елді біріктіріп та қарастыруға болады <ref name=":2" />. Кейде мұндай қауымдастықтар '''шекаралас емес,''' яғни әртүрлі елдердің жақын өңірлерін біріктіреді, немесе '''аралас түрде''' -кішігірім елдер түгелімен және ірі елдердің шекаралас өңірлерін қосады. Мысалы, макроөңір ретінде '''Океания, Балтық өңірі''' <ref>''Пилясов, А.; Клименко, Н.'' Балтийский макрорегион: географические макроструктуры, специфика коммуникации, инновационный потенциал Архивная копия от 6 февраля 2016 на Wayback Machine. — «Балтийский регион», № 3, 2011. — С. 71—87. — ISSN 2310-0532</ref>''', Қаратеңіз аймағы''' <ref>Большое Причерноморье: вызовы XXI века и поиск стратегических решений (недоступная ссылка) / Международная научно-практическая конференция Ин-та Европы РАН, Ин-та стратегических оценок и анализа (Москва) и Фонда «Новая Евразия». — Москва, 15—16 июня 2008 года. — Аннотация материалов Архивная копия от 6 февраля 2016 на Wayback Machine на официальном сайте Института Европы РАН.</ref> және т.б. қарастырылады. Кейде, әсіресе Еуропада, макроөңірлер ретінде қазіргі мемлекет шекараларымен бөлінген '''тарихи облыстар''' есептелуі мүмкін - '''Силезия, Балтық елдері, Тироль''' <ref>''Janssens, R.; Mamadouh, V.; Marácz, L.'' Languages of Regional Communication (ReLan) (недоступная ссылка) / Copenhagen Studies in Bilingualism. — Copenhagen: University of Copenhagen, 2011. (англ.)</ref> және т.б. Еуроаймақтар (ЕО) тұжырымдамасы әртүрлі елдердің, соның ішінде Еуропалық Одаққа мүше емес мемлекеттердің '''шекаралас аумақтарын тығыз ынтымақтастыққа''' шақырады. Мысалы, «Карелия» еуроаймағы ЕО-ға кіретін '''Финляндияның''' және кірмейтін '''Ресейдің Карелиясы''' өңірлерін біріктіреді. Ал «Слобожанщина» еуроаймағы Ресей мен Украина шекаралас облыстарын біріктіреді, әрі екі ел де ЕО құрамына кірмейді. '''Мемлекеттік''' Әлемдегі салыстырмалы түрде ірі кейбір елдерде макроөңірлерді '''экономикалық''' және ресми түрде '''әкімшілік-аумақтық бірліктер''' ретінде де бөлуге болады. Мысалы, '''Румыния''' төрт макроөңірге (рум. macroregiuni) бөлінеді, әрқайсысында екі '''даму өңірі''' бар деп аталады. Румын макроөңірлері Еуропалық Одаққа мүше мемлекеттердің бірінші деңгейлі аумақтық статистикалық бірліктеріне (NUTS 1), ал даму өңірлері - NUTS 2 деңгейіне жатады. Осыған ұқсас түрде, '''Италияның Ұлттық статистика институты''' елін бес макроөңірге (NUTS 1) және 20 өңірге (NUTS 2) бөледі <ref>''Picci, L.'' Productivity and Infrastructure in the Italian Regions Архивная копия от 19 января 2012 на Wayback Machine. — Giornale degli Economisti e Annali di Economia, декабрь 1999 года. (англ.)</ref>. Әрбір итальян макроөңірі сонымен қатар '''Еуропарламент округтерінің''' бірі болып табылады. '''Словенияда''' макроөңірлерге жергілікті табиғи-аумақтық кешендер есептеледі <ref>''Ogrin, D.'' Modern climate change in Slovenia (англ.) (PDF). ''Slovenia: a geographical overview''. Association of the Geographical Societies of Slovenia (август 2004). Архивировано 8 апреля 2008 года.</ref>. '''Польша''' төрт '''ауылшаруашылық макроөңіріне''' бөлінеді <ref>''Kiryluk-Dryjska, E.'' Macroregional differentiation of farmers’ interest in polish rural development program measures in Poland Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine / Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu. — Poznań: Wydawnictwo Akademii Rolniczej im. Augusta Cieszkowskiego w Poznaniu, 2007. — P. 68—75. — PL ISSN 1731-0261 (англ.)</ref>. '''Украинаны''' әлеуметтанушылар мен саясаттанушылар төрт макроөңірге (Батыс, Орталық, Шығыс және Оңтүстік) <ref>Оценка жителями Украины социально-политической ситуации в стране по состоянию на январь 2014 года Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine. — Официальный сайт Института социальных технологий «Социополис», 3 февраля 2014 года.</ref> <ref>''Илларионов, А.'' Тектонические сдвиги между макрорегионами Украины Архивная копия от 27 января 2016 на Wayback Machine. — Официальный сайт Института экономического анализа, 21 января 2014 года.</ref>немесе үш макроөңірге (Батыс, Орталық және Оңтүстік-Шығыс)<ref>''Простаков, С.'' Роль юго-восточных регионов Украины в процессе формирования политической нации на современной Украине Архивная копия от 12 марта 2016 на Wayback Machine. — Официальный сайт Национального исследовательского университета «Высшая школа экономики», 2012. — 70 с.</ref> бөледі. Америкалық ғалымдар '''ҚХР-дың тоғыз әлеуметтік-экономикалық және физикалық-географиялық макроөңірін''' гидрографияға және олардың көлік қолжетімділігіне қарай бөліп көрсетеді. '''Бразилияның География және статистика институты''' өз елінің штаттарын ресми түрде бес өңірге, сонымен қатар макроөңірлерге топтайды, өйткені бразилиялық штаттар өз кезегінде '''мезо- және микроөңірлерге''' бөлінеді. Алайда шатасудан бұл сақтамайды: мысалы, '''Сорокаба''' ресми түрде Сан-Паулу агломерациясының макроөңірінің мезоөңіріндегі микроөңір болып саналады. '''АҚШ-та,''' Экономикалық талдау бюросы елді сегіз ауданға бөлсе, АҚШ Перепись бюросының нұсқасы бойынша ел тоғыз ауданға немесе төрт макроөңірге бөлінеді - бұл '''Солтүстік-Шығыс, Орта Батыс, Оңтүстік және Батыс'''. Бұрын дәстүрлі түрде олар үшке бөлінетін: Солтүстік (Одақ), Оңтүстік (Диксиленд) және Батыс (Жабайы Батыс). '''Ресейді''' 11 экономикалық макроөңірге бөледі. Дегенмен, кешенді аудандастыру дәстүрлі түрде тек екіге бөледі - '''батыс (Ресейдің Еуропалық бөлігі) және шығыс (Ресейдің Азия бөлігі).''' Міне осылай, макроөңірлер '''мектептің 9-сыныптарында''' зерттеледі. Сонымен қатар, '''макроөңір''' ұғымының '''заңдық өлшемі''' де бар. 2014 жылғы 28 маусымдағы '''Ресей Федерациясында стратегиялық жоспарлау туралы №172-ФЗ''' федералдық заңы анықтайды: Макроөңір — Ресей Федерациясының аумағының бөлігі, оған екі немесе одан да көп Ресей Федерациясының субъектілерінің аумақтары кіреді, және оның әлеуметтік-экономикалық жағдайлары стратегиялық жоспарлау құжаттарын әзірлеу кезінде әлеуметтік-экономикалық дамудың жеке бағыттарын, басымдықтарын, мақсаттары мен міндеттерін бөлу қажет ететін аумақ. 2007 жылы Ресей президенті Владимир Путин Минрегионразвитияға федералдық округтерге қосымша бірнеше '''макроэкономикалық өңірге''' бөлудің тұжырымдамасын әзірлеуді тапсырды (қараңыз: Ресей өңірлерінің бірігуі). Жаңалықтың мақсаттарының бірі әр макроөңірдің болашақ даму бағдарламаларына сәйкес '''әкімшілік құрылымды оңтайландыру''' болып табылады. 2018 жылы Ресейдің '''Экономикалық даму министрлігі''' Ресейдің кеңістік бойынша дамуы стратегиясын әзірледі, онда 14 макроөңірге бөлу ұсынылды. 2019 жылдың ақпанында стратегия бекітіліп, '''12 макроөңірге''' бөлу енгізілді, олардың шекаралары федералдық округтердің шегінде көрсетілген. Соның ішінде төртінің шекарасы экономикалық аудандардың шекараларына сәйкес келеді. '''Ведомствалық''' Мемлекеттің макроөңірлерге бөлінуінен бөлек, елді бөлуге арналған басқа схемаларды жеке мемлекеттік кәсіпорындар мен федералдық деңгейдегі коммерциялық компаниялар да жүзеге асыра алады, өз қызметі үшін сол аумақта '''шығындарды, әсіресе логистикалық шығындарды барынша оңтайландыру мақсатында.''' Мысалы, 2015 жылдан бастап ФГУП «Ресей поштасы» Ресейді 11 макроөңірге бөледі. Макроөңірлер идеясы ресейлік ұялы байланыс операторлары арасында да танымал. Мысалы, МТС желісінің қызмет аумағы 2004 жылдан бастап 10 макроөңірге бөлінген, ал Tele2 2014 жылдан бері Ресейдегі өз тоғыз макроөңірінде жұмыс істейді. '''Трансұлттық корпорациялар (ТҰК)''' өз қызмет аумағын макроөңірлерге бөліп, ұлттық шекараларды асып өте алады. Мысалы: неміс химиялық '''ТҰК Brenntag Group Орталық-Солтүстік макроөңірін''' бөледі, оған Польша, Чехия және Словакия кіреді [1]. Әдетте мұндай макроөңірлерде '''«астана» қалалары''' (компания штаб-пәтерлері орналасқан орындар) және жоғары басқару тағайындалады, атап айтқанда, макроөңірлердің басшылары. ns9zx6orof6yflbnvttlnmo7geig1ei Атмосфера термодинамикасы 0 777849 3595126 3581318 2026-04-29T09:49:42Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595126 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} {{wikify}} Атмосфералық термодинамика – классикалық термодинамиканың негізгі заңдарына сүйене отырып, Жер атмосферасында жылуды жұмысқа (және керісінше) айналдыру мен тасымалдау процестерін, сондай-ақ ауа райы құбылыстарының немесе климаттың физикасын зерттейтін атмосфералық физиканың саласы<ref>Термодинамика атмосферы — Метеорологический словарь. Дата обращения: 13 ноября 2016. Архивировано 14 ноября 2016 года.</ref>. Бұл саладағы зерттеулер атмосфералық турбуленттілік пен конвекцияның, планеталық шекаралық қабаттың динамикасы мен оның тік тұрақтылығының қасиеттерін түсіну үшін аса маңызды. Атмосфералық термодинамика бұлттар ішіндегі процестерді модельдеудің негізін құрайды және атмосфералық динамика, ауа райын болжау мен климат теориясының сандық модельдерінде конвекцияны параметрлеуде қолданылады. Термодинамикалық диаграммалар дауылдың дамуын болжау құралы ретінде қолданылады. Атмосфералық термодинамика динамикалық метеорология курсының бір бөлігін құрайды. == Тарихы == * 1782 жылы Шарль сутегімен толтырылған шар ойлап тауып, оны Париж үстіндегі атмосферада температура мен қысымды өлшеу үшін қолданды. Ол Шарль заңын ашты. * 1801 жылы Далтон өзінің атымен аталған жартылай қысымдардың қосындысы заңын ашты. * 1805 жылы Лаплас биіктікке байланысты қысымның өзгеру заңын анықтады. * 1823 жылы Пуассон адиабатикалық үрдісте температураның өзгеруі мен қысымның өзгеруі арасындағы байланысты көрсететін, өзінің атымен аталған теңдеуді тұжырымдады. * 1841 жылы Джеймс Поллард Эспи циклон энергиясын сақтауда буланудың жасырын жылуының маңызды рөлін анықтап, фённің түзілу теориясын ұсынды. * 1860 жылы Томсон ылғалды адиабатикалық процесс теориясын ұсынды. * 1884 жылы Герц алғашқы аэрологиялық диаграмманы (эмаграмма)<ref>''Hertz, H.'' Graphische Methode zur Bestimmung der adiabatischen Zustandsanderungen feuchter Luft.// Meteor. Ztschr., 1884, Vol. 1, pp. 421—431. English translation by Abbe, C. — The mechanics of the earth’s atmosphere // Smithsonian Miscellaneous Collections, 1893, 843, pp. 198—211</ref> ұсынды. * 1888 жылы Безольд атмосфераның термодинамикасына арналған алғашқы монографияны <ref>''Bezold W. von'' Zur Thermodynamik der Atmosphäre. Pts. I, II. Sitz. K. Preuss. Akad. Wissensch. Berlin, 1888, pp. 485—522, 1189—1206; Gesammelte Abhandlugen, pp. 91-144. English translation Abbe, C. The mechanics of the earth’s atmosphere. Smithsonian Miscellaneous Collections, no 843,1893, 212—242.</ref>жариялады, осылайша физиканың осы саласын алғаш рет дербес зерттеу пәні ретінде анықтады. * 1889 жылы Гельмгольц пен Бецолд потенциалдық температура ұғымын енгізді. * 1893 жылы Асман температураны, қысымды және ылғалдылықты өлшеуге қабілетті алғашқы радиозондты жасады. * 1930 жылы Молочанов әлемдегі алғашқы радиозондты ұшырды. == Хэдли жасушасының термодинамикасы == [[Сурет:Anvil convection.jpg|alt=Тропикалық атмосферадағы ылғалды конвекция|нобай|Тропикалық атмосферадағы ылғалды конвекция]] Хэдли жасушасындағы физикалық процестерді атмосфералық жылу қозғалтқышының нәтижесі ретінде қарастыруға болады. Жасуша ішіндегі айналым экваторлық аймақта жылы, ылғалды ауаның көтерілуінен, одан кейін оны субтропиктерде салқындатып, төмен түсуінен пайда болады. 1979-2010 жылдар аралығындағы мұндай жылу қозғалтқышының термодинамикалық тиімділігін бағалау оның шамамен тұрақты екенін, орташа есеппен 2,6 %-ды құрайтынын көрсетті<ref>''Junling Huang; Michael B. McElroy.'' Contributions of the Hadley and Ferrel Circulations to the Energetics of the Atmosphere over the Past 32 Years (англ.) // Journal of Climate<sup>[англ.]</sup> : journal. — 2014. — Vol. 27, no. 7. — P. 2656—2666. — doi:10.1175/jcli-d-13-00538.1. — Bibcode:2014JCli...27.2656H. Архивировано 30 марта 2015 года.</ref>. Осы уақытта Хэдли жасушасының өндірген қуаты сол кезеңде жылына орта есеппен 0,54 ТВт-қа өсті, бұл тропикалық теңіздердің беткі температурасының өзгеру тенденциясының нәтижесі болды. == Тропикалық циклонның термодинамикасы == Термодинамикалық процестер тропикалық циклонның (дауылдың) дамуында шешуші рөл атқарады. Әдетте дауылдың дамуы атмосфералық жылу қозғалтқышының нәтижесі ретінде қарастырылады, онда ауа мұхит бетімен (шамамен 300 К) жылу алмасу арқылы қызады, конвекция нәтижесінде көтеріледі және тропопаузада (шамамен 200 К) салқындайды. Судың фазалық өтулері осы үрдісте маңызды рөл атқарады. Мұхит бетінде қарқынды булану жүреді. Жылы, көтеріле жатқан ауа көтерілген сайын кеңейіп, суытады. Тұман нүктесіне жеткенде су буы конденсацияланып, бұлттар мен қатты жаңбыр түзеді. Конденсация кезінде жасырын жылудың бөлінуі ураганның кинетикалық энергиясын сақтауға қажетті энергия ағынын қамтамасыз етеді. == Шекаралық қабаттың термодинамикасы == Атмосфераның шекаралық қабатындағы жылулық жағдайлар оның динамикасына елеулі әсер етеді және оның уақыттық және кеңістіктік өзгергіштігінің себебі болып табылады. Жылу өткізгіштік теңдеуін (жылу ағыны теңдеуі), идеал газдың күй теңдеуін және су буы диффузия теңдеуін пайдаланатын теориялық модельдер шекаралық қабатта<ref>''Лайхтман Д. Л.'' Физика пограничного слоя атмосферы. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1970.—342 с</ref> және мезометеорологияда<ref>''Гутман Л. Н.'' Введение в нелинейную теорию мезометеорологических процессов. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1969.—293 с.</ref> жүретін процестер теориясының негізін құрайды. Теория (кемінде сапалық тұрғыдан) атмосфералық күй параметрлерінің тәуліктік өзгерісі, бриздер, беткі гетерогенділіктің әсері, орографиялық әсерлер (таулы-аңғар желі, мұздық желі, жергілікті желілер: фоэhn, бора және т.б.), сондай-ақ адвекциялық тұман сияқты құбылыстарды модельдейді. Термиялық стратификацияның турбулентті ағымдарға әсерін зерттеу әдістері атмосферадағы ластаушы заттардың таралуын сандық модельдеуде де қолданылады<ref>''Берлянд М. Е.'' Современные проблемы атмосферной диффузии и загрязнения атмосферы. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1975.—448 с.</ref>. == Әдебиеттер == * Вегенер А. Термодинамика атмосферы. ОНТИ.—1935.—275 с. * Славин И. А. Термодинамика гроз. Л.: ЛВИКА им. А. Ф. Можайского.—1969.—318 с. * Доронин Ю. П. Основы термодинамики атмосферы и океана. Л.: ЛГМИ.—1973.—92 с. * Лоренц Э. Н. Природа и теория общей циркуляции атмосферы. Л.: Гидрометеоиздат.—1979. * Кригель А. М. Вопросы термодинамики турбулентной конвекции. // Журнал Технической Физики.—2016.—86.—Вып.11.—С.136—139. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} # Термодинамика атмосферы — Метеорологический словарь. Дата обращения: 13 ноября 2016. Архивировано 14 ноября 2016 года. # ''Hertz, H.'' Graphische Methode zur Bestimmung der adiabatischen Zustandsanderungen feuchter Luft.// Meteor. Ztschr., 1884, Vol. 1, pp. 421—431. English translation by Abbe, C. — The mechanics of the earth’s atmosphere // Smithsonian Miscellaneous Collections, 1893, 843, pp. 198—211 # ''Bezold W. von'' Zur Thermodynamik der Atmosphäre. Pts. I, II. Sitz. K. Preuss. Akad. Wissensch. Berlin, 1888, pp. 485—522, 1189—1206; Gesammelte Abhandlugen, pp. 91-144. English translation Abbe, C. The mechanics of the earth’s atmosphere. Smithsonian Miscellaneous Collections, no 843,1893, 212—242. # ''Junling Huang; Michael B. McElroy.'' Contributions of the Hadley and Ferrel Circulations to the Energetics of the Atmosphere over the Past 32 Years (англ.) // Journal of Climate<sup>[англ.]</sup> : journal. — 2014. — Vol. 27, no. 7. — P. 2656—2666. — doi:10.1175/jcli-d-13-00538.1. — Bibcode:2014JCli...27.2656H. Архивировано 30 марта 2015 года. # ''Лайхтман Д. Л.'' Физика пограничного слоя атмосферы. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1970.—342 с. # ''Гутман Л. Н.'' Введение в нелинейную теорию мезометеорологических процессов. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1969.—293 с. # ''Берлянд М. Е.'' Современные проблемы атмосферной диффузии и загрязнения атмосферы. Л.: Гидрометеорологическое издательство.—1975.—448 с. [[Санат:Метеорология]] [[Санат:Климат]] [[Санат:Атмосфера]] [[Санат:Ақпарат]] femu77lozehm2i8xr0bhk3fy6l6jvkq Жер атмосферасындағы көмірқышқыл газы 0 777850 3595119 3573773 2026-04-29T09:43:10Z Нурулла Жанар 179226 «[[Санат:Ақпарат|Ақпарат]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595119 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=наурыз 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{cleanup}} {{wikify}} = <nowiki>[[Жер атмосферасындағы көмірқышқыл газы]]</nowiki> = [[Сурет:Carbon Dioxide 800kyr.svg|нобай|2019 жылға дейінгі соңғы 800 000 жыл ішіндегі (жоғарыда: соңғы 1 000 жыл) CO₂ концентрациясының ppm бойынша өзгерістері]] Жер атмосферасындағы көмірқышқыл газының концентрациясы өте төмен, бірақ климат пен тірі ағзалар үшін аса маңызды. Құрғақ ауадағы көмірқышқыл газының (CO₂, көмірқышқыл газы) концентрациясы көлем бойынша 0,03–0,045 % (300–450 ppm) құрайды. Биосферадағы көмірқышқыл газының негізгі рөлі – өсімдіктер жүзеге асыратын фотосинтезді қолдау. Сонымен қатар, ол парниктік газ болып табылады: ол Жердің қайта шығаратын жылуының бір бөлігін ұстап қалады және осылайша планетаның климатын қалыптастыруда рөл атқарады<ref name=":0">1. (англ.) Petty, G. W.: ''A First Course in Atmospheric Radiation'', pages 229—251, Sundog Publishing, 2004</ref>. Ертедегі Жерде көмірқышқыл газы азот пен су буымен бірге атмосфераның негізін құраған. Мұхиттардың қалыптасуы мен өмірдің пайда болуынан бастап көмірқышқыл газының үлесі азайған. Өнеркәсіптік революцияға дейін оның мөлшері шамамен 280 ppm болған<ref name=":1">1. Carbon dioxide now more than 50% higher than pre-industrial levels (англ.). ''www.noaa.gov''. Дата обращения: 10 июля 2022. Архивировано 9 июля 2022 года.</ref>. 19-шы ғасырдың ортасынан бастап атмосферадағы бұл газдың мөлшері тұрақты түрде өсіп келеді. 2015 жылдың қарашасынан бастап оның орташа айлық концентрациясы тұрақты түрде 400 ppm-ден асып келеді<ref>1. Mauna Loa CO2 monthly mean data (англ.). Earth System Research Laboratory. Дата обращения: 16 мая 2018.</ref>, ал 2022 жылы ол өнеркәсіпке дейінгі деңгейден бір жарым есе жоғары болып, 421 ppm-ге жетті <ref name=":1" />. 2010-жылдары өсу қарқыны жылына 2–3 ppm <ref>Annual Mean Growth Rate for Mauna Loa, Hawaii (англ.). Дата обращения: 20 ноября 2020. Архивировано 11 ноября 2020 года.</ref> немесе жылына 0,5–0,7 %-ды құрады<ref>1. ''Zhang, Yi Ge; et al. (28 октября 2013). A 40-million-year history of atmospheric CO2. Philosophical Transactions of the Royal Society A. '''371''' (2001): 20130096. doi:10.1098/rsta.2013.0096. <nowiki>PMID 24043869</nowiki>.''</ref>. Кейбір зерттеулерге сәйкес, атмосферадағы CO₂-нің қазіргі деңгейі соңғы 800 000 жылдағы ең жоғары көрсеткіш болып табылады және мүмкін соңғы 14 немесе 20 миллион жылдағы<ref>(англ.) ''Deep ice tells long climate story. BBC News. 4 сентября 2006. Архивировано 23 января 2013. Дата обращения: 28 апреля 2010.''</ref> <ref>1. (англ.) Climate Change 2001: The Scientific Basis Архивная копия от 27 апреля 2007 на Wayback Machine</ref>ең жоғары деңгейге жеткен. Атмосферадағы бұл газдың концентрациясының тез өсуі адамзаттың қазба отынын кеңінен пайдалануымен байланысты. Сонымен қатар, БҰҰ КҮТК-нің мәліметі бойынша антропогендік CO₂ шығарындыларының 20%-ға дейінгі бөлігі орманды кесуден туындайды<ref>1. <nowiki>http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf</nowiki> Архивная копия от 15 марта 2011 на Wayback Machine IPCC Fourth Assessment Report, Working Group I Report «The Physical Science Basis», Section 7.3.1.2 (p. 514—515)</ref><ref>1. www.un.org: Изменение климата. Дата обращения: 28 октября 2013. Архивировано 29 января 2016 года.</ref> . == Парниктік әсердегі рөлі == [[Сурет:Atmosfaerisk spredning.png|нобай|347x347 нүкте|Жер атмосферасының өткізу спектрі (мөлдірліктің толқын ұзындығына тәуелділігі). CO₂, O₂, O₃ және H₂O сіңіру жолақтары көрінеді.]] [[Сурет:Atmospheric Transmission-en.svg|нобай|369x369 нүкте|Жер атмосферасының көрінетін және инфрақызыл ауқымдардағы мөлдірлігі (сіңіру және шашырау), инфрақызыл толқын ұзындығы ауқымында күн сәулесін қайта шығару:1. Күн сәулесінің (сол жақта) және Жер бетінен шыққан инфрақызыл сәулеленудің (оң жақта) қарқындылығы - спектрлік интенсивтіліктер сіңіруді ескере отырып және ескермей көрсетілген 2. Толқын ұзындығына байланысты Атмосферадағы жиынтық жұтылу және шашырау 3. Әртүрлі парниктік газдардың сіңіру спектрлері және Рэлей шашырауы.]] Жер атмосферасындағы парниктік әсердің негізгі көзі – ауада су буы түрінде болатын су<ref>1. ''Подрезов А. О., Аламанов С. К.; Лелевкин В. М., Подрезов О. А., Балбакова Ф.: .'' Изменение климата и водные проблемы в Центральной Азии. Учебный курс для студентов естественных и гуманитарных специальностей. Москва – Бишкек, 2006 18. Дата обращения: 16 июня 2012. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года.</ref>. Атмосферада парниктік газдар болмаған жағдайда және күн тұрақтысы 1368 Вт/м² болғанда, орташа беттік температура -19,5 °C болуы тиіс. Шын мәнінде Жер бетінің орташа температурасы +14 °C; яғни парниктік әсер оны 34 °C-қа жоғары ұстайды<ref>Calculating Planetary Energy Balance & Temperature | UCAR Center for Science Education. scied.ucar.edu. Дата обращения: 29 июня 2019. Архивировано 29 июня 2019 года.</ref>. Ауадағы концентрациясы салыстырмалы түрде төмен болғанына қарамастан, CO₂ атмосферадағы екінші маңызды парниктік газ болып табылады, себебі ол 4,26 мкм (молекуланың асимметриялық созылуынан туындайтын тербеліс режимі) және 14,99 мкм толқын ұзындықтарында инфрақызыл сәулеленуді сіңіріп, қайта шығарады (молекуланың иілу тербелістері). Бұл процесс осы толқын ұзындықтарында Жердің ғарышқа сәуле шығаруын толықтай тоқтатады немесе азайтады, бұл парниктік әсерге әкеледі<ref name=":0" />. Атмосферадағы CO₂ негізгі сіңіру жиіліктерінде ғарышқа қайта сәулеленуді толықтай болдырмайтындықтан, концентрацияның қазіргі өсуі тек сіңіру жолақтарында әсер етеді, мұнда оның Жердің қайта сәулелену спектріне қазіргі әсері тек ішінара сіңіруге ғана әкеледі. Жалпы алғанда, атмосферадағы көмірқышқыл газының болуы және оның парниктік эффектісі жер бетіне жақын температураны шамамен +8±1 °C-қа арттырады, ал қалған парниктік әсер ауа ылғалдылығына тиесілі, басқа газдардың әсері елеусіз<ref>''С.М. Семенов, С.М. Семенов.'' ПАРНИКОВЫЙ ЭФФЕКТ И ЕГО АНТРОПОГЕННОЕ УСИЛЕНИЕ. Солнечно-земная физика, Вып. 21 (2012) С. 10–17 8. Дата обращения: 22 августа 2021. Архивировано 21 января 2022 года.</ref>. Көмірқышқыл газының инфрақызыл қасиеттерінен бөлек, оның ауадан ауыр екендігі де маңызды. Ауаның орташа салыстырмалы молярлық массасы 28,98 г/моль, ал CO₂-нің молярлық массасы 44,01 г/моль болғандықтан, көмірқышқыл газының үлесі артқан сайын ауа тығыздығы ұлғаяды және нәтижесінде биіктік бойынша қысым профилі өзгереді. Парниктік әсердің физикалық сипатына байланысты атмосфера қасиеттерінің мұндай өзгеруі орташа беттік температураның көтерілуіне әкеледі<ref>ПРИРОДА ПАРНИКОВОГО ЭФФЕКТА Архивная копия от 1 мая 2009 на Wayback Machine, ''Объединенный Научный Совет РАН по проблемам Геоинформатики''</ref>. Атмосферадағы бұл газдың үлесінің артуы оның жоғары молярлық массасына байланысты тығыздық пен қысымның өсуіне әкеледі, сондықтан бірдей температурада CO₂ концентрациясының жоғарылауы ауаның суды ұстау қабілетін арттырады және атмосферадағы судың көбеюінен парниктік әсердің күшеюіне әкеледі<ref>1. (англ.) An Introduction to Air Density and Density Altitude Calculations Архивная копия от 30 ноября 2010 на Wayback Machine, ''1998 — 2012 Richard Shelquist''</ref> <ref>Абсолютная и относительная влажность. Дата обращения: 16 июня 2012. Архивировано 5 ноября 2015 года.</ref><ref>1. (англ.) Humidity 101 Архивировано 16 апреля 2013 года., ''World Water Rescue Foundation''</ref> . Сол бірдей салыстырмалы ылғалдылық деңгейін қамтамасыз ету үшін ауадағы судың үлесін арттыру – судың төмен молекулалық массасы (18 г/моль) салдарынан ерекшелігі ауа тығыздығын азайтады, бұл атмосферадағы көмірқышқыл газының жоғары деңгейінен туындаған тығыздықтың артуын өтейді. Осы факторлардың барлығын ескере отырып, концентрацияның өнеркәсіпке дейінгі 280 ppm деңгейінен қазіргі 392 ppm-ге (2021 жылға орташа есеппен 414,7 ppmv <ref name=":2">1. Increase in atmospheric methane set another record during 2021 (англ.). ''www.noaa.gov''. Дата обращения: 10 июля 2022. Архивировано 11 июля 2022 года.</ref>) дейін өсуі планета бетінің бір шаршы метріне қосымша 1,8 Вт жылу жүктемесіне тең <ref name=":3">Изменение климата, торговля углеродом и биоразнообразие Архивная копия от 14 октября 2017 на Wayback Machine, ''World Bank Group: Хабиба Гитай''</ref>. Көмірқышқыл газының басқа газдармен салыстырғанда парниктік қасиеттерінің ерекшелігі – оның климатқа ұзақ мерзімді әсері, ол оны тудыратын шығарындылар тоқтатылғаннан кейін де мың жылға дейін негізінен өзгеріссіз қалады. Метан мен азот оксиді сияқты басқа парниктік газдар атмосферада еркін күйінде соншалықты ұзақ сақталмайды<ref>(англ.) Irreversible climate change due to carbon dioxide emissions — PNAS Архивная копия от 2 июля 2015 на Wayback Machine</ref> <ref>1. (англ.) WMO statement on the globa climate in 2010 Архивная копия от 11 мая 2011 на Wayback Machine</ref> <ref>1. (англ.) Bundle Up, It’s Global Warming Архивная копия от 11 октября 2017 на Wayback Machine, ''JUDAH COHEN, 25.12.2010''</ref>. == Салқындатудағы рөлі == Көмірқышқыл газының деңгейі бір кездері бірнеше есе жоғары болғанына (әсіресе оттегінің пайда болуына дейін) қарамастан, өмір пайда болып, өркендеді; венера сценарийі жүзеге аспады. Бұл теріс кері байланыстың бар екенін көрсетеді. Мұндай салқындату әсерін күн сәулесін шағылыстыратын бұлттар тудыра алады, олар көмірқышқыл газының деңгейі бүгінгі күнге қарағанда әлдеқайда жоғары болған кезде пайда болады. Осылайша, жылыну мен салқындау құбылыстары Жердегі өмір үшін тұрақтандырушы механизмдер ретінде әрекет етеді <ref>(англ.) Impact of decadal cloud variations on the Earth’s energy budget Архивная копия от 13 октября 2019 на Wayback Machine</ref>. == Көмірқышқыл газының көздері == [[Сурет:TOMS indonesia smog lrg.jpg|нобай|300x300 нүкте|''1997 жылы Индонезиядағы өрттерден шыққан түтін мен озоннан туындаған ауа ластануының жалған түсті суреті'']] Атмосферадағы көмірқышқыл газының табиғи көздеріне жанартау атқылауы, ауадағы органикалық заттардың жануы және жануарлардың (оттегімен тыныс алатын организмдердің) тыныс алуы жатады. Көмірқышқыл газы сондай-ақ кейбір микроорганизмдерде ферментация, жасушалық тыныс алу және ауадағы органикалық заттардың ыдырауы нәтижесінде түзіледі. Атмосфераға CO₂ шығарындыларының антропогендік көздеріне жылу, электр энергиясын өндіру және адам мен тауар тасымалдау үшін қазба және қазба емес отынды жағу жатады. Белгілі бір өнеркәсіптік қызметтер, мысалы, цемент өндіру және мұнаймен бірге шыққан газдарды факелдерде жағу арқылы жою, айтарлықтай CO₂ шығарындыларына әкеледі. [[Сурет:Russia TMO 2010216 lrg.jpg|нобай|300x300 нүкте|''2010 жылы Ресейдегі жазғы өрттер, ғарыштан көрініс'']] Өсімдіктер фотосинтез кезінде пайда болған көмірқышқыл газын пигмент хлорофилл арқылы күн сәулесінің энергиясын пайдаланып көмірсуларға айналдырады. Нәтижесінде пайда болған газ , оттегі , Жер атмосферасына бөлініп, гетеротрофты организмдер мен басқа өсімдіктердің тыныс алуы үшін пайдаланылады, осылайша көміртек айналымы қалыптасады. == Табиғи көздер == 1998 жылғы Ресей Федерациясының мәліметтері бойынша, CO₂ шығарындыларының басым бөлігі табиғи сипатта. Өлі ағаштар мен шөптер сияқты органикалық материалдардың ыдырауы жыл сайын 220 миллиард тонна көмірқышқыл газының бөлінуіне әкеледі, ал Жердің мұхиттары 330 миллиард тонна <ref name=":3" /> бөледі. Өрттер, олар ішінара табиғи себептерге байланысты (атмосферадағы жану процесінің өзі және орман өрттері жағдайында орманды кесу салдарынан), адам әрекетімен туындаған шығарындыларға ұқсас көлемде шығарындыларға әкеледі. Мысалы, 1997 жылғы Индонезиядағы орман және торф өрттері кезінде[Eng.] қазба отынын жағудан туындайтын орташа жылдық CO₂ шығарындыларының 13–40 %-ы бөлініп шықты<ref>(англ.) Indonesian Wildfires Accelerated Global Warming Архивная копия от 8 сентября 2019 на Wayback Machine</ref> <ref>1. (англ.) Massive peat burn is speeding climate change — 06 November 2004 — New Scientist Архивная копия от 9 апреля 2008 на Wayback Machine</ref>. Ертедегі Жерде көмірқышқыл газының негізгі көзі вулкандық белсенділік болды; қазіргі геологиялық кезеңде вулкандық шығарындылар жылына шамамен 130–230 миллион тоннаны құрайды, бұл антропогендік шығарындылардың 1%-ынан аз<ref name=":4">(англ.) ''Gerlach, T. M.'', 1992, Present-day CO<sub>2</sub> emissions from volcanoes: Eos, Transactions, American Geophysical Union, Vol. 72, No. 23, June 4, 1991, pp. 249, and 254—255</ref> <ref>1. (англ.) U.S. Geological Survey, «Volcanic Gases and Their Effects Архивная копия от 1 августа 2013 на Wayback Machine», volcanoes.usgs.gov Архивная копия от 17 ноября 2014 на Wayback Machine</ref>. Қалыпты жағдайда бұл табиғи көздер атмосферадан көмірқышқыл газын шығаратын физикалық және биологиялық процестермен тепе-теңдікте болады — көмірқышқыл газының бір бөлігі теңіз суында ериді, ал бір бөлігі фотосинтез арқылы ауадан алынып тасталады. Бұл процесс жыл сайын шамамен 5,5 × 10¹¹ тонна көмірқышқыл газын сіңіреді, ал Жер атмосферасындағы оның жалпы массасы 3,03 × 10¹² тоннаны құрайды, сондықтан орта есеппен атмосферадағы барлық CO₂ алты жыл сайын көмір айналымына қатысады<ref name=":3" />. Антропогендік шығарындылардың салдарынан 2000-жылдардың ортасында биосфераның CO₂ сіңіру көлемі оның атмосфераға бөліну көлемінен шамамен 17 миллиард тоннаға асып түсті; сіңіру қарқыны атмосферадағы концентрацияның өсуімен бірге тұрақты түрде жоғарылап келеді<ref name=":3" /> <ref>Keeling et al., 1995</ref>. == Антропогендік шығарындылар == [[Сурет:Global Carbon Emission by Type es.png|нобай|347x347 нүкте|1800 мен 2004 жылдар аралығындағы өнеркәсіптік қызмет нәтижесінде атмосфераға шығарылған көміртегі шығарындылары]] 19-шы ғасырдың ортасындағы Өнеркәсіптік революция басталғаннан кейін атмосфераға антропогендік көмірқышқыл газының шығарындылары тұрақты түрде өсіп, бұл көміртек айналымындағы теңсіздікке және CO₂ концентрациясының артуына әкелді. Қазіргі уақытта адамзат өндірген көмірқышқыл газының шамамен 57%-ы өсімдіктер мен мұхиттар арқылы атмосферадан шығарылады[28]. Атмосферадағы CO₂-ның өсуі мен шығарылған жалпы CO₂-ның арақатынасы шамамен 45%-ға тең тұрақты көрсеткіш болып табылады және қысқа мерзімді ауытқулар мен бес жылдық циклмен ауытқуларға ұшырайды.<ref>1. (англ.) Abstract Архивная копия от 19 сентября 2011 на Wayback Machine, ''Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks''.</ref> Қатты отын, мұнай және табиғи газ сияқты қазба отынын жағу антропогендік CO₂ шығарындыларының негізгі себебі болып табылады. Орманды кесу – екінші ең маңызды себеп. 2008 жылы қазба отынын жағу нәтижесінде атмосфераға 8,67 миллиард тонна көміртек (31,8 миллиард тонна CO₂) шығарылды, ал 1990 жылы жылдық көміртек шығарындылары 6,14 миллиард тоннаны құрады. Ормандарды жер пайдалануға айналдыру 2008 жылы 1,2 миллиард тонна көмір жағумен тең атмосферадағы көмірқышқыл газының көбеюіне әкелді (1990 жылы – 1,64 миллиард тонна)<ref>(англ.) Global carbon budget 2008 Архивная копия от 12 января 2016 на Wayback Machine, lgmacweb.env.uea.ac.uk Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine</ref>. 18 жыл ішіндегі жалпы өсім жылдық табиғи CO₂ айналымының 3%-ына тең, бұл жүйені тұрақсыздандырып, CO₂ деңгейінің өсуін жеделдетуге жеткілікті <ref>1. (англ.) US Global Change Research Information Office, «Common Questions about Climate Change Архивная копия от 24 января 2009 на Wayback Machine»</ref>. Нәтижесінде көмірқышқыл газы атмосферада біртіндеп жиналып, 2009 жылы оның концентрациясы өнеркәсіпке дейінгі деңгейден 39%-ға асты<ref>1. (англ.) Carbon Budget 2009 Highlights Архивная копия от 16 декабря 2011 на Wayback Machine, The Global Carbon Project Архивная копия от 6 июля 2010 на Wayback Machine.</ref>. Осылайша, 2011 жылғы мәлімет бойынша антропогендік CO₂ шығарындылары табиғи жылдық циклдің 8%-ынан аспаса да, концентрацияның өсуі байқалады, ол тек антропогендік шығарындылар деңгейімен ғана емес, сонымен бірге уақыт өте келе шығарындылар деңгейінің тұрақты өсуімен де байланысты. == Температураның өзгеруі және көміртек айналымы == Атмосферадағы CO₂ деңгейінің көтерілуіне ықпал ететін басқа да факторларға ХХ ғасырдағы орташа температураның көтерілуі жатады, бұл органикалық заттардың ыдырауын жеделдетіп, мұхиттардың жылынуына байланысты суда еріген көмірқышқыл газының жалпы мөлшерін азайтты. Температураның көтерілуі ішінара осы кезеңде және XIX ғасырда (мысалы, 1859 жылғы Кэррингтон оқиғасы)<ref>(англ.) ''Usoskin, Ilya G.; Usoskin, Ilya G.; Solanki, Sami K.''<sup>[англ.]</sup>''; Schüssler, Manfred; Mursula, Kalevi; Alanko, Katja.'' A Millennium Scale Sunspot Number Reconstruction: Evidence For an Unusually Active Sun Since the 1940’s (англ.) // Physical Review Letters : journal. — 2003. — Vol. 91. — P. 211101. — doi:10.1103/PhysRevLett.91.211101.</ref> күн белсенділігінің ерекше жоғары болуына байланысты болды. Соңғы миллион жыл ішінде суық климаттан жылы климатқа өту кезінде атмосферадағы CO₂ концентрациясының табиғи өзгерісі 100 ppm шегінде сақталды, яғни оның жалпы өсімі 40%-дан аспады <ref>1. (англ.) Vostok Ice Core Data Архивная копия от 27 февраля 2015 на Wayback Machine, ncdc.noaa.gov Архивная копия от 22 апреля 2021 на Wayback Machine</ref>. Мысалы, б.з.б. 9000–5000 жылдары климаттық оңтайлы кезеңдегі орташа жаһандық температура бүгінгі күнге қарағанда шамамен 1–2 °C жоғары болған, ал жылы климаттағы күшейген парниктік эффектінің нәтижесінде субарктикалық ендіктердегі орташа жылдық температура ауытқуы 9 °C-қа жеткен <ref>1. (англ.) ''V.L. Koshkarova and A.D. Koshkarov.'' Regional signatures of changing landscape and climate of northern central Siberia in the Holocene (англ.) // Russian Geology and Geophysics : journal. — 2004. — Vol. 45, no. 6. — P. 672—685.</ref> . == Вулканизмнің әсері == [[Сурет:Pinatubo early eruption 1991.jpg|нобай|285x285 нүкте|1991 жылғы Пинатубо тауының атылуы]] Қазіргі заманғы вулканизм жылына орта есеппен 2×10⁸ тонна CO₂ бөледі, бұл антропогендік шығарындылардың 1%-ынан аз<ref name=":4" />. Бұл шығарындылар түрі мен антропогендік шығарындылардың негізгі айырмашылығы мынада: қазба отындар жанған кезде ауадағы оттегі молекулалары көмірқышқыл газы молекулаларымен алмастырылады, яғни атмосфераның жалпы массасының өсуі жанған көміртектің массасына сәйкес келеді, ал жанартау атылыстары кезінде атмосфераның массасы шығарылған газдың массасына тең мөлшерге артады. Көмірқышқыл газы жанартаулардан шығатын газдардың (су буынан кейін) екінші ең көп мөлшерде кездесетін газы болып табылады. Су асты жанартауларынан бөлінетін газдың көп бөлігі суда ериді<ref name=":5">1. (англ.) Volcanic Carbon Dioxide Архивная копия от 13 декабря 2015 на Wayback Machine, ''Timothy Casey''</ref> . Бөлінген көмірқышқыл газының изотоптық құрамы қазба отындардың жануынан пайда болған атмосфералық CO₂-ның изотоптық құрамына шамамен сәйкес келеді, бұл жанартаулық CO₂ шығарындыларының көлемін дәл анықтауды қиындатады <ref name=":5" />. Үлкен жанартау атқылаулары атмосфераға көмірқышқыл газының айтарлықтай мөлшерін бөліп шығаруы мүмкін, бірақ мұндай атқылаулар сирек — ғасырға бірнеше рет қана болады — және орта есеппен алғанда бұл газдың атмосфераға шығарылу деңгейіне айтарлықтай әсер етпейді. Мысалы, 1783 жылғы Лаки жанартауы шамамен 90 миллион тонна CO₂ шығарған, ал 1815 жылғы Тамбора жанартауы шамамен 48 миллион тонна. Кейбір зерттеулер аталмыш атылулар кезінде көмірқышқыл газының сәл көп мөлшерде бөлінгенін көрсетеді (Лаки 1783 ж. шамамен 6,5×10⁸ тонна), бірақ мұндай оқиғалардың салыстырмалы түрде сирек болуы олардың көмірқышқыл газының деңгейіне әсерін осы жағдайда да елеусіз етеді<ref name=":5" />. VEI 6 деңгейіндегі соңғы атылу 1991 жылы Пинатубо тауында болды. Оның атмосферадағы көмірқышқыл газының деңгейіне негізгі әсері – аэрозольдердің стратосфераға шығарылуынан және, нәтижесінде, антипарниктік әсер салдарынан планетаның орташа температурасының 0,5 °C төмендеуіне байланысты көмір айналымының тепе-теңдігінің бұзылуынан тұрды. Осы кезеңде Килинг қисығындағы маусымдық ауытқулардың амплитудасының артуы 1990-жылдардың басында өсімдіктердің фотосинтезі үшін жағдайдың жақсарғанын көрсетеді. Бұл құбылыс стратосфералық аэрозоль бөлшектерінің күн сәулесін шашыратуымен түсіндіріледі, бұл өсімдіктердің атмосфералық CO₂ сіңіруін арттырды<ref>1. (англ.) Mount Pinatubo as a Test of Climate Feedback Mechanisms Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine, ''Alan Robock, Department of Environmental Sciences, Rutgers University''</ref>. == Атмосферадағы көмірқышқыл газының қазіргі концентрациялары == [[Сурет:Global distribution of Carbon Dioxide.jpg|нобай|295x295 нүкте|2005-2014 жылдар аралығында көмірқышқыл газы концентрацияларының маусымдық ауытқулары мен ендік бойынша айырмашылықтары.]] Қазіргі заманда көмірқышқыл газының концентрациясы тұрақты түрде өсіп келеді; 2009 жылы Жер атмосферасындағы орташа CO₂ концентрациясы 0,0387 % немесе 387 ppm болса, 2016 жылдың қыркүйегінде ол 400 ppm-ден асқан<ref>1. (англ.) ''Tans, Pieter.'' Globally averaged marine surface monthly mean data. NOAA/ESRL. Дата обращения: 19 февраля 2014. Архивировано 10 августа 2011 года.</ref><ref>(англ.) Current atmospheric CO2 concentration at <nowiki>http://co2unting.com</nowiki>. Дата обращения: 21 июня 2019. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года.</ref> . Жылына 2–3 ppm-ге өсумен қатар, Солтүстік жарты шардағы өсімдік маусымының өтуіне сәйкес жыл бойы концентрацияның 3–9 ppm-ге дейінгі периодтық ауытқулары байқалады. Барлық ірі құрлықтар планетаның солтүстік бөлігінде орналасқандықтан, CO₂ концентрациясының жылдық цикліне Солтүстік жарты шар өсімдіктерінің әсері басым. Деңгейі мамырда ең жоғары нүктеге жетіп, фотосинтез жүргізетін биомасса көлемі ең көп болатын қазанда ең төмен деңгейге түседі <ref>1. (англ.) Carbon Dioxide Information Analysis Center (CDIAC) — Frequently Asked Questions Архивная копия от 17 августа 2011 на Wayback Machine</ref>. 2016 жылдың көктемінде австралиялық ғалымдар Тасмания аралының айналасындағы атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясы 400 ppm-ге жеткенін анықтады<ref>ТАСС: Наука — Австралийские ученые: уровень углекислого газа в мировой атмосфере достиг точки невозврата. Дата обращения: 17 мая 2016. Архивировано 21 мая 2016 года.</ref>. [[Сурет:Mauna Loa CO2 monthly mean concentration NO.svg|нобай|293x293 нүкте|Гавайидегі Мауна-Лоа обсерваториясындағы бақылауларға негізделген ай сайынғы және жылдық орташа атмосфералық CO₂ концентрациялары. Кірістірілген сурет жылдық орташа көрсеткіштен маусымдық ауытқуларды көрсетеді]] 2017 жылы Дүниежүзілік метеорологиялық ұйым Жер атмосферасындағы көмірқышқыл газының концентрациясы соңғы 800 000 жылдағы ең жоғары деңгейге – 403,3 ppm-ге жеткенін хабарлады <ref>Концентрация CO2 в атмосфере выросла до максимума за 800 тыс. лет. Дата обращения: 30 октября 2017. Архивировано из оригинала 7 ноября 2017 года.</ref>. Мауна-Лоа метеорологиялық обсерваториясының деректері бойынша, 2021 жылы атмосферадағы CO₂-нің жаңа жылдық орташа ең жоғары концентрациясы 417,7 ppm деңгейінде тіркелді<ref name=":2" />, ал 2022 жылғы мамырда ай сайынғы орташа көрсеткіш 420,99 ppm-ге жетті<ref name=":1" />. == Өткендегі концентрация өзгерістері == Тікелей өлшеулер басталғанға дейінгі атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясын өлшеудің ең сенімді әдісі – Антарктида мен Гренландияның континенттік мұздықтарынан алынған мұз ядроларындағы ауа көпіршіктеріндегі мөлшерін анықтау. Осы мақсат үшін ең кеңінен Антарктида мұз ядролары қолданылады; оларға сәйкес, XIX ғасырдың ортасындағы Өнеркәсіптік революция басталғанға дейін және одан бұрынғы 10 000 жыл ішінде атмосферадағы CO₂ деңгейі 260–284 ppm аралығында болған<ref>1. (англ.) Historical CO2 record derived from a spline fit (20 year cutoff) of the Law Dome DE08 and DE08-2 ice cores. Дата обращения: 12 июня 2007. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года.</ref>. Палеофитоматериалдарды талдауға негізделген кейбір зерттеулер осы кезеңде CO₂ деңгейінің (~300 ppm) әлдеқайда маңызды өзгерістерін көрсетеді, бірақ олар сынға ұшырады <ref>1. (англ.) ''Wagner, Friederike; Bent Aaby and Henk Visscher.'' Rapid atmospheric O<sub>2</sub> changes associated with the 8,200-years-B.P. cooling event (англ.) // Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America : journal. — 2002. — Vol. 99, no. 19. — P. 12011—12014. — doi:10.1073/pnas.182420699. — <nowiki>PMID 12202744</nowiki>. — PMC 129389.</ref> <ref>1. (англ.) ''Indermühle, Andreas; Bernhard Stauffer, Thomas F. Stocker.'' Early Holocene Atmospheric CO<sub>2</sub> Concentrations (англ.) // Science : journal. — 1999. — Vol. 286, no. 5446. — P. 1815. — doi:10.1126/science.286.5446.1815a. Архивировано 16 декабря 2009 года.</ref>. Сонымен қатар, Гренландияда алынған ядролар көмірқышқыл газы концентрациясының Антарктикада алынған нәтижелермен салыстырғанда анағұрлым жоғары өзгергіштігін көрсетеді. Алайда Гренландия ядроларын талдаған зерттеушілер бұл жоғары өзгергіштікті жергілікті кальций карбонатының шөгуімен байланыстырады <ref>1. (англ.) ''Smith, H. J.; M Wahlen and D. Mastroianni.'' The CO<sub>2</sub> concentration of air trapped in GISP2 ice from the Last Glacial Maximum-Holocene transition (англ.) // Geophysical Research Letters<sup>[англ.]</sup> : journal. — 1997. — Vol. 24, no. 1. — P. 1—4. — doi:10.1029/96GL03700.</ref>. Гренландиядан алынған мұз үлгілеріндегі шаң деңгейі төмен болған жерлерде голоцен бойындағы CO₂ деңгейі туралы мәліметтер Антарктида мәліметтерімен жақсы сәйкес келеді. Мұз ядроларын зерттеу негізіндегі CO₂ деңгейін өлшеудің ең ұзақ кезеңі Шығыс Антарктидада мүмкін, мұнда мұз 800 000 жылға дейін жетеді, және ол мұздық кезеңдерде көмірқышқыл газының концентрациясы 180–210 ppm аралығында ауытқып, жылы кезеңдерде 280–300 ppm-ге дейін көтерілгенін көрсетеді <ref>1. (англ.) Chemical & Engineering News: Latest News — Ice Core Record Extended Архивная копия от 15 мая 2019 на Wayback Machine</ref>. [[Сурет:Phanerozoic Carbon Dioxide.png|нобай|360x360 нүкте|Фанэрозой дәуіріндегі (соңғы 541 миллион жыл, оң жақта қазіргі күн көрсетілген) атмосферадағы көмірқышқыл газының концентрациясының өзгерістері. Соңғы 550 миллион жылдың көп бөлігінде CO₂ деңгейі бүгінгіге қарағанда айтарлықтай жоғары болған]] Ұзақ уақыт аралығында атмосферадағы CO₂ деңгейі геохимиялық процестердің тепе-теңдігін бағалау арқылы анықталады, соның ішінде шөгінді жыныстардағы органикалық зат мөлшерін сандық бағалау, силикатты жыныстардың тотығуын және зерттеу кезеңіндегі жанартаулық белсенділікті қамтиды. Ондаған миллион жыл ішінде көміртек айналымындағы кез келген бұзылыс кейін CO₂ концентрациясының төмендеуіне әкеледі. Алайда бұл процестердің жылдамдығы өте баяу болғандықтан, көмірқышқыл газы шығарындылары мен кейінгі жүздеген жылдардағы оның деңгейіндегі өзгерістер арасындағы байланысты анықтау күрделі міндет болып табылады. Өткендегі көмірқышқыл газының концентрациясын зерттеу үшін әртүрлі жанама даталау әдістері де қолданылады. Оларға белгілі бір теңіз шөгінді жыныстарындағы бор мен көмір изотоптарының қатынасын анықтау және қазбаланған өсімдік жапырақтарындағы стаомалар санын есептеу жатады. Бұл өлшеулер мұз ядроларының деректеріне қарағанда дәлірек болмаса да, олар өткендегі CO₂ концентрацияларының өте жоғары болғанын анықтауға мүмкіндік береді: 150–200 миллион жыл бұрын олар 3 000 ppm (0,3 %) деңгейінде болған, және 6 000 ppm (0,6 %) 400–600 миллион жыл бұрын[7]. Kaatedocus siberi және Tyrannosaurus rex динозаврларының тіс эмаліндегі 16O, 17O және 18O оттегі изотоптарын талдаудың жаңа әдісін қолдана отырып, ғалымдар Жұрасикалық кезеңнің соңында (~150 миллион жыл бұрын) CO₂ концентрациясы 1 200 ppm-ге, ал Крета кезеңінің соңында (~70 миллион жыл бұрын) шамамен 750 ppm-ге жеткенін анықтады <ref>Mesozoic atmospheric CO2 concentrations reconstructed from dinosaur tooth enamel, 2025</ref>. Атмосферадағы CO₂ деңгейінің төмендеуі пермь кезеңінің басында тоқтап, шамамен 60 миллион жыл бұрын қайта басталды. Эоцен мен олигоценнің ауысу кезеңінде (34 миллион жыл бұрын — қазіргі Антарктида мұз жамылғысының қалыптасуының басталуы) CO₂ деңгейі 760 ppm-ге жетті <ref>(англ.) New CO2 data helps unlock the secrets of Antarctic formation Архивная копия от 15 июля 2011 на Wayback Machine September 13th, 2009</ref>. Геохимиялық деректер атмосферадағы көмірқышқыл газының деңгейі 20 миллион жыл бұрын өнеркәсіпке дейінгі деңгейге , 300 ppm-ге жеткенін көрсетті. == Мұхиттағы концентрациялармен байланыс == Жердің мұхиттары атмосфераға қарағанда жүз есе көп көмірқышқыл газын қамтиды — көміртек бойынша 36 × 10¹² тонна. Суға еріген CO2 бикарбонат және карбонат иондары түрінде болады. Бикарбонаттар тастар, су және CO2 арасындағы реакциялар нәтижесінде түзіледі. Мысалы, кальций карбонатының ыдырауы: CaCO₃ + CO₂ + H₂O ⇄ Ca²⁺ + 2HCO₃⁻ [[Сурет:CO2 pump hg.svg|нобай|314x314 нүкте|Су қабаттары мен ауа арасындағы көмірқышқыл газының алмасуы]] Мұндай реакциялар атмосферадағы CO₂ концентрациясының ауытқуларын тегістеуге көмектеседі. Реакцияның оң жағында қышқыл болғандықтан, сол жаққа CO₂ қосу pH деңгейін төмендетіп, осылайша мұхиттардың қышқылдануына әкеледі. Көмірқышқыл газы мен карбонатты емес тастар арасындағы басқа реакциялар да карбон қышқылы мен оның иондарының түзілуіне әкеледі. Бұл процесс кері жүреді, нәтижесінде әктас пен басқа карбонатты жыныстар түзіліп, бикарбонаттардың жартысы CO₂ түрінде бөлінеді. Жүздеген миллион жыл бойы бұл процесс Жердің алғашқы атмосферасындағы бастапқы көмірқышқыл газының көп бөлігін карбонатты жыныстарға сіңіруге әкелді. Соңында антропогендік шығарындылардан туындайтын CO₂-ның басым бөлігі мұхитқа ериді, бірақ бұл үдерістің болашақта жүру жылдамдығы әлі белгісіз <ref>1. (англ.) ''Archer, D.'' (2005). Fate of fossil fuel CO<sub>2</sub> in geologic time. ''J. Geophys. Res.'', '''110'''.</ref>. == Атмосферадағы CO₂ концентрациясының өсімдік өнімділігіне (фотосинтезге) әсері == CO₂ сіңіру тұрғысынан өсімдіктердің басым көпшілігі C3 және C4 фотосинтез типтеріне жатады. C3 тобына белгілі өсімдіктердің көпшілігі кіреді (Жердегі өсімдік биомассасының шамамен 95%-ы C3 өсімдіктерінен тұрады). C4 тобына кейбір шөптесін өсімдіктер, соның ішінде маңызды ауылшаруашылық дақылдары – жүгері, қант қызылшасы және сорго кіреді. C4 көміртекті бекіту механизмі атмосферадағы CO₂ концентрациясының төмен болуына бейімделу ретінде дамыды. Іс жүзінде барлық өсімдік түрлерінде атмосферадағы CO₂ концентрациясының артуы фотосинтезді күшейтіп, өсуді жеделдетеді. C3 өсімдіктерінде қисық сызық CO₂ концентрациясы 1000 ppm-ден асқанда тегістеле бастайды. Алайда C4 өсімдіктерінде фотосинтез қарқынының өсуі CO₂ концентрациясы небәрі 400 ppm-де тоқтайды. Сондықтан қазіргі концентрация, ол қазір миллионға шаққанда 400 бөліктен (ppm) асады, C4 өсімдіктерінде фотосинтез үшін оңтайлы деңгейге жеткен, ал C3 өсімдіктері үшін әлі де оңтайлы деңгейден әлдеқайда төмен. Эксперименттік деректерге сәйкес, қазіргі CO₂ концентрациясын екі есе арттыру орта есеппен C3 өсімдіктерінде биомасса өсімінің 41%-ға, ал C4 өсімдіктерінде 22%-ға өсуіне әкеледі. Атмосфералық ауаға 300 ppm CO₂ қосу C3 өсімдіктерінің өнімділігін 49%-ға, C4 өсімдіктерінің өнімділігін 20%-ға, жеміс ағаштары мен қарбыздардың өнімділігін 24%-ға, бұршақ тұқымдастарының өнімділігін 44%-ға, тамыр дақылдарының өнімділігін 48%-ға арттырады, және көкөністерде 37%-ға өседі. 1971–1990 жылдары CO₂ концентрациясының 9%-ға өсуі жағдайында Еуропа ормандарында биомасса мөлшері 25–30%-ға артты<ref>Реакция растений на рост концентрации углекислого газа в атмосфере Архивная копия от 13 сентября 2016 на Wayback Machine, ''Акатов П. В.''</ref> . == Дереккөздер == {{Дереккөздер|(англ.) Petty, G. W.: A First Course in Atmospheric Radiation, pages 229—251, Sundog Publishing, 2004}}1. (англ.) Petty, G. W.: ''A First Course in Atmospheric Radiation'', pages 229—251, Sundog Publishing, 2004 2. Carbon dioxide now more than 50% higher than pre-industrial levels (англ.). ''www.noaa.gov''. Дата обращения: 10 июля 2022. Архивировано 9 июля 2022 года. 3. Mauna Loa CO2 monthly mean data (англ.). Earth System Research Laboratory. Дата обращения: 16 мая 2018. 4. Annual Mean Growth Rate for Mauna Loa, Hawaii (англ.). Дата обращения: 20 ноября 2020. Архивировано 11 ноября 2020 года. 5. ''Zhang, Yi Ge; et al. (28 октября 2013). A 40-million-year history of atmospheric CO2. Philosophical Transactions of the Royal Society A. '''371''' (2001): 20130096. doi:10.1098/rsta.2013.0096. <nowiki>PMID 24043869</nowiki>.'' 6. (англ.) ''Deep ice tells long climate story. BBC News. 4 сентября 2006. Архивировано 23 января 2013. Дата обращения: 28 апреля 2010.'' 7. (англ.) Climate Change 2001: The Scientific Basis Архивная копия от 27 апреля 2007 на Wayback Machine 8. <nowiki>http://www.ipcc.ch/pdf/assessment-report/ar4/wg1/ar4-wg1-chapter7.pdf</nowiki> Архивная копия от 15 марта 2011 на Wayback Machine IPCC Fourth Assessment Report, Working Group I Report «The Physical Science Basis», Section 7.3.1.2 (p. 514—515) 9. www.un.org: Изменение климата. Дата обращения: 28 октября 2013. Архивировано 29 января 2016 года. 10. ''Подрезов А. О., Аламанов С. К.; Лелевкин В. М., Подрезов О. А., Балбакова Ф.: .'' Изменение климата и водные проблемы в Центральной Азии. Учебный курс для студентов естественных и гуманитарных специальностей. Москва – Бишкек, 2006 18. Дата обращения: 16 июня 2012. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года. 11. Calculating Planetary Energy Balance & Temperature | UCAR Center for Science Education. scied.ucar.edu. Дата обращения: 29 июня 2019. Архивировано 29 июня 2019 года. 12. ''С.М. Семенов, С.М. Семенов.'' ПАРНИКОВЫЙ ЭФФЕКТ И ЕГО АНТРОПОГЕННОЕ УСИЛЕНИЕ. Солнечно-земная физика, Вып. 21 (2012) С. 10–17 8. Дата обращения: 22 августа 2021. Архивировано 21 января 2022 года. 13. ПРИРОДА ПАРНИКОВОГО ЭФФЕКТА Архивная копия от 1 мая 2009 на Wayback Machine, ''Объединенный Научный Совет РАН по проблемам Геоинформатики'' 14. (англ.) An Introduction to Air Density and Density Altitude Calculations Архивная копия от 30 ноября 2010 на Wayback Machine, ''1998 — 2012 Richard Shelquist'' 15. Абсолютная и относительная влажность. Дата обращения: 16 июня 2012. Архивировано 5 ноября 2015 года. 16. (англ.) Humidity 101 Архивировано 16 апреля 2013 года., ''World Water Rescue Foundation'' 17. Increase in atmospheric methane set another record during 2021 (англ.). ''www.noaa.gov''. Дата обращения: 10 июля 2022. Архивировано 11 июля 2022 года. 18. Изменение климата, торговля углеродом и биоразнообразие Архивная копия от 14 октября 2017 на Wayback Machine, ''World Bank Group: Хабиба Гитай'' 19. (англ.) Irreversible climate change due to carbon dioxide emissions — PNAS Архивная копия от 2 июля 2015 на Wayback Machine 20. (англ.) WMO statement on the globa climate in 2010 Архивная копия от 11 мая 2011 на Wayback Machine 21. (англ.) Bundle Up, It’s Global Warming Архивная копия от 11 октября 2017 на Wayback Machine, ''JUDAH COHEN, 25.12.2010'' 22. (англ.) Impact of decadal cloud variations on the Earth’s energy budget Архивная копия от 13 октября 2019 на Wayback Machine 23. (англ.) Indonesian Wildfires Accelerated Global Warming Архивная копия от 8 сентября 2019 на Wayback Machine 24. (англ.) Massive peat burn is speeding climate change — 06 November 2004 — New Scientist Архивная копия от 9 апреля 2008 на Wayback Machine 25. (англ.) ''Gerlach, T. M.'', 1992, Present-day CO<sub>2</sub> emissions from volcanoes: Eos, Transactions, American Geophysical Union, Vol. 72, No. 23, June 4, 1991, pp. 249, and 254—255 26. (англ.) U.S. Geological Survey, «Volcanic Gases and Their Effects Архивная копия от 1 августа 2013 на Wayback Machine», volcanoes.usgs.gov Архивная копия от 17 ноября 2014 на Wayback Machine 27. Keeling et al., 1995 28. (англ.) Abstract Архивная копия от 19 сентября 2011 на Wayback Machine, ''Contributions to accelerating atmospheric CO2 growth from economic activity, carbon intensity, and efficiency of natural sinks''. 29. (англ.) Global carbon budget 2008 Архивная копия от 12 января 2016 на Wayback Machine, lgmacweb.env.uea.ac.uk Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine 30. (англ.) US Global Change Research Information Office, «Common Questions about Climate Change Архивная копия от 24 января 2009 на Wayback Machine» 31. (англ.) Carbon Budget 2009 Highlights Архивная копия от 16 декабря 2011 на Wayback Machine, The Global Carbon Project Архивная копия от 6 июля 2010 на Wayback Machine. 32. (англ.) ''Usoskin, Ilya G.; Usoskin, Ilya G.; Solanki, Sami K.''<sup>[англ.]</sup>''; Schüssler, Manfred; Mursula, Kalevi; Alanko, Katja.'' A Millennium Scale Sunspot Number Reconstruction: Evidence For an Unusually Active Sun Since the 1940’s (англ.) // Physical Review Letters : journal. — 2003. — Vol. 91. — P. 211101. — doi:10.1103/PhysRevLett.91.211101. 33. (англ.) Vostok Ice Core Data Архивная копия от 27 февраля 2015 на Wayback Machine, ncdc.noaa.gov Архивная копия от 22 апреля 2021 на Wayback Machine 34. (англ.) ''V.L. Koshkarova and A.D. Koshkarov.'' Regional signatures of changing landscape and climate of northern central Siberia in the Holocene (англ.) // Russian Geology and Geophysics : journal. — 2004. — Vol. 45, no. 6. — P. 672—685. 35. (англ.) Volcanic Carbon Dioxide Архивная копия от 13 декабря 2015 на Wayback Machine, ''Timothy Casey'' 36. (англ.) Mount Pinatubo as a Test of Climate Feedback Mechanisms Архивная копия от 4 марта 2016 на Wayback Machine, ''Alan Robock, Department of Environmental Sciences, Rutgers University'' 37. (англ.) ''Tans, Pieter.'' Globally averaged marine surface monthly mean data. NOAA/ESRL. Дата обращения: 19 февраля 2014. Архивировано 10 августа 2011 года. 38. (англ.) Current atmospheric CO2 concentration at <nowiki>http://co2unting.com</nowiki>. Дата обращения: 21 июня 2019. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года. 39. (англ.) Carbon Dioxide Information Analysis Center (CDIAC) — Frequently Asked Questions Архивная копия от 17 августа 2011 на Wayback Machine 40. ТАСС: Наука — Австралийские ученые: уровень углекислого газа в мировой атмосфере достиг точки невозврата. Дата обращения: 17 мая 2016. Архивировано 21 мая 2016 года. 41. Концентрация CO2 в атмосфере выросла до максимума за 800 тыс. лет. Дата обращения: 30 октября 2017. Архивировано из оригинала 7 ноября 2017 года. 42. (англ.) Historical CO2 record derived from a spline fit (20 year cutoff) of the Law Dome DE08 and DE08-2 ice cores. Дата обращения: 12 июня 2007. Архивировано из оригинала 12 июля 2012 года. 43. (англ.) ''Wagner, Friederike; Bent Aaby and Henk Visscher.'' Rapid atmospheric O<sub>2</sub> changes associated with the 8,200-years-B.P. cooling event (англ.) // Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America : journal. — 2002. — Vol. 99, no. 19. — P. 12011—12014. — doi:10.1073/pnas.182420699. — <nowiki>PMID 12202744</nowiki>. — PMC 129389. 44. (англ.) ''Indermühle, Andreas; Bernhard Stauffer, Thomas F. Stocker.'' Early Holocene Atmospheric CO<sub>2</sub> Concentrations (англ.) // Science : journal. — 1999. — Vol. 286, no. 5446. — P. 1815. — doi:10.1126/science.286.5446.1815a. Архивировано 16 декабря 2009 года. 45. (англ.) ''Smith, H. J.; M Wahlen and D. Mastroianni.'' The CO<sub>2</sub> concentration of air trapped in GISP2 ice from the Last Glacial Maximum-Holocene transition (англ.) // Geophysical Research Letters<sup>[англ.]</sup> : journal. — 1997. — Vol. 24, no. 1. — P. 1—4. — doi:10.1029/96GL03700. 46. (англ.) Chemical & Engineering News: Latest News — Ice Core Record Extended Архивная копия от 15 мая 2019 на Wayback Machine 47. Mesozoic atmospheric CO2 concentrations reconstructed from dinosaur tooth enamel, 2025 48. (англ.) New CO2 data helps unlock the secrets of Antarctic formation Архивная копия от 15 июля 2011 на Wayback Machine September 13th, 2009 49. (англ.) ''Archer, D.'' (2005). Fate of fossil fuel CO<sub>2</sub> in geologic time. ''J. Geophys. Res.'', '''110'''. 50. Реакция растений на рост концентрации углекислого газа в атмосфере Архивная копия от 13 сентября 2016 на Wayback Machine, ''Акатов П. В.'' [[Санат:Атмосфера қабаттары]] [[Санат:Атмосфера]] [[Санат:Жер атмосферасы]] 0q3mq97h8inya5d5ikwqrjz5fsf458s Наргиз Ариф қызы Пашаева 0 777859 3594582 3585512 2026-04-28T12:54:48Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594582 wikitext text/x-wiki {{Ғалым|Есімі=Наргиз Пашаева|Шынайы есімі={{Lang-az|Nərgiz Arif qızı Paşayeva}}|Суреті=Presenting Russian state decorations to foreign citizens. Rector of Baku branch of Moscow State University Nargiz Pashayeva Azerbaijan receives the Order of Friendship.jpeg|Туған күні=13.12.1962|Туған жері=[[Баку]], [[Әзербайжан Кеңестік Социалистік Республикасы|Әзербайжан КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]|Азаматтығы={{USSR}}<br />{{AZE}}|Ғылыми аясы=әдебиеттанушы, филолог|Жұмыс орны=М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Баку филиалы|Ғылыми дәрежесі=филология ғылымдары докторы|Commons=Nargiz Pashayeva|Альма-матер=[[Баку мемлекеттік университеті]]|Ғылыми атағы=профессор|Марапаттары={{Достық ордені (Ресей)}} {{Даңқ ордені (Әзербайжан)}}}} '''Наргиз Ариф қызы Пашаева''' ({{Lang-az|Nərgiz Arif qızı Paşayeva}}; [[13 желтоқсан]] [[1962 жыл|1962]], [[Баку]]) — филология ғылымдарының докторы, [[профессор]], М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университеті Баку филиалының ректоры, [[Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы]] вице-президенті, академияның толық мүшесі (2017 жыл 2 мамыр),<ref>{{Cite web |url=http://www.science.gov.az/news/open/5580 |title=AMEA-nın həqiqi və müxbir üzvlüyünə keçirilən seçkilərin nəticələri açıqlanıb |accessdate=2020-09-16 |archivedate=2020-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028213805/http://www.science.gov.az/news/open/5580 |url-status=live }}</ref> «Англо-әзербайжан қайырымдылық қоғамының» тең төрайымы, Оксфорд университеті жанындағы Низами Гәнжауи атындағы Әзербайжан және Кавказтану ғылыми орталығының жетекшісі.<ref>{{Cite web |url=http://turkustan.info/3324-N%C9%99rgiz-Pa%C5%9Fayeva-R%C9%99sulzad%C9%99-haqq%C4%B1nda-bu-s%C3%B6zl%C9%99ri-dedi.html |title=Nərgiz Paşayeva Rəsulzadə haqqında bu sözləri dedi |accessdate=2022-07-23 |archivedate=2016-04-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412221957/http://turkustan.info/3324-N%C9%99rgiz-Pa%C5%9Fayeva-R%C9%99sulzad%C9%99-haqq%C4%B1nda-bu-s%C3%B6zl%C9%99ri-dedi.html |url-status=live }}</ref> 2009 жылы Әзербайжанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері атағын алған. == Өмірбаяны == Наргиз Пашаева 1962 жылғы 13 желтоқсанда Баку қаласында туған. Әкесі — Ариф Мир-Джалал оғлы Пашаев. Анасы — Аида Насир қызы Имангулиева. Наргиз Пашаеваның туған әпкесі — Мехрибан Алиева, мемлекет, саяси және қоғам қайраткері, [[Әзербайжан вице-президенті]]. 1968–1978 жылдары Бюльбюль атындағы орта арнаулы музыкалық мектепте оқыды. 1978 жылы [[Баку мемлекеттік университеті|Әзербайжан мемлекеттік университетінің]] филология факультетінің күндізгі бөліміне түсіп, 1983 жылы оны үздік бітірді. 1983 жылы күндізгі аспирантураға түсіп, «М.Ә. Сабирдің жаңашылдығы» тақырыбындағы диссертациясын мерзімінен бұрын аяқтап, сәтті қорғады. 1987 жылғы 23 қыркүйекте филология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін алды. 1987 жылдың наурыз айынан бастап Баку мемлекеттік университетінің филология факультетіндегі «Әзербайжан әдебиетінің тарихы» кафедрасында ассистент, оқытушы, аға оқытушы, доцент қызметтерін атқарды. 1994–2008 жылдары Баку музыкалық академиясының «Тіл және әдебиет» кафедрасын басқарды. 2004 жылы «Қазіргі әзербайжан әдебиетіндегі адамның көркем-эстетикалық дарыны (халық жазушысы Эльчиннің шығармашылығы негізінде)» тақырыбында докторлық диссертациясын сәтті қорғады. 2005 жылғы 11 ақпанда филология ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін, 2005 жылғы 30 наурызда профессор ғылыми атағын алды. 2006–2008 жылдары Баку мемлекеттік университетінде халықаралық байланыстар жөніндегі проректор қызметін атқарды. 2007 жылдан бастап Әзербайжан Жазушылар одағының мүшесі. 2008 жылғы 23 маусымда Әзербайжан Республикасы Президенті [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Алиев]] №2886 өкімімен М.В. Ломоносов атындағы Мәскеу мемлекеттік университетінің Баку филиалының ректоры болып тағайындалды. 2009 жылдың қазан айынан бастап Баку мемлекеттік университетінің «Классикалық әзербайжан әдебиеті» кафедрасын басқарады. 2014 жылғы 30 маусымда Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының корреспондент-мүшесі болып сайланды. 2017 жылғы 2 мамырда осы академияның толық мүшесі (академигі) болып сайланды. 2018 жылғы 8 маусымда Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының вице-президенті болып сайланды.<ref>{{Cite web |url=http://modern.az/az/news/167962#gsc.tab=0 |title=Nərgiz Paşayeva və daha 6 alim AMEA-nın vitse-prezidenti seçildi |accessdate=2020-09-16 |archivedate=2019-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190501040512/http://modern.az/az/news/167962#gsc.tab=0 |url-status=live }}</ref> 2019 жылғы 27 ақпанда Наргиз Пашаева академик В. Садовничийдің ұсынысы бойынша Ресей білім академиясының академигі (шетелдік мүше) болып сайланды.<ref>AMEA-nın həqiqi üzvü Nərgiz Paşayeva Rusiya Təhsil Akademiyasının akademiki (xarici üzvü) seçilib //Azərbaycan müəllimi.- 2019.- 7 mart.- s. 4.</ref> Наргиз Пашаева отбасылы, жұбайы белгілі суретші Алтай Садыхзаде. Екі қызы бар: Аида (1982 жыл 10 қаңтар) және Ұльвия (1985 жыл 13 қаңтар). == Белсенділігі == 2012 жылы Наргиз Пашаева Ұлыбритания Парламенті Төменгі палатасының «Черчилль» залында баяндама жасады. 2013 жылы Ұлыбританияның [[Оксфорд университеті]]нде «Низами Гәнжауидің шығармашылығы және ғылыми мұрасы» тақырыбында баяндама жасады. Наргиз Пашаеваның бастамасымен «Молла Насреддин» журналы қайта басылып шықты, «Самед Вургуннің естеліктері» кітабы дайындалып, жарық көрді, «Әзербайжан халық аспаптары» каталогы жасалды. 2013 жылы Оксфорд университеті Шығыстану департаментінде «Оксфорд университеті жанындағы Низами Гәнжауи атындағы Әзербайжан және Кавказтану ғылыми орталығы» құрылуының бастамашысы ретінде меморандумға қол қойды. «Әзербайжан мәдениеті достары» қайырымдылық қорының басқарма мүшесі болып табылады. 2006 жылдан бастап «ÜNS» шығармашылық сахнасының авторы және көркем жетекшісі.<ref>{{Cite web |url=http://anl.az/down/meqale/exo/2011/aprel/170810.htm |title=Театр Uns отметил юбилей |accessdate=2020-09-16 |archivedate=2020-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200115163521/http://www.anl.az/down/meqale/exo/2011/aprel/170810.htm |url-status=live }}</ref> 2007 жылдан бері «Англо-әзербайжан қайырымдылық қоғамының» тең төрайымы.<ref>[http://anl.az/down/meqale/exo/2014/noyabr/400566.htm «Цель Общества Англия-Азербайджан заключается в содействии сближению гражданских обществ двух стран»]</ref> Наргиз Пашаева «Қарабах-наме» операсының [[либретто]]сының авторы болып табылады. == Марапаттары == * «Театр қайраткері» алтын медалі (2007, Әзербайжан театр қайраткерлері одағы). * «Достыққа қосқан үлесі үшін» белгісі (2008 жыл 18 қараша) — Ресей мен Әзербайжан арасындағы достық және ынтымақтастыққа қосқан үлесі үшін.<ref>Удостоверение № 1213 от 18 ноября 2008 года</ref> * Әзербайжанның еңбек сіңірген ғылым қайраткері (2009 жыл 30 қазан) — Әзербайжанда білім беру мен ғылымды дамытудағы еңбегі үшін.<ref>[https://azertag.az/xeber/457851 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики о присвоении почётных званий сотрудникам Бакинского государственного университета]</ref> * «Мәдениет алуандығы» медалі (2011 жыл сәуір, ЮНЕСКО) — мәдениет саласындағы еңбегі үшін. * Достық ордені (2011 жыл 20 сәуір, Ресей) — Ресей мен Әзербайжан арасындағы мәдени байланыстарды дамытуға және орыс өнерін шетелде насихаттауға қосқан үлесі үшін.<ref>[http://kremlin.ru/acts/bank/32994 Указ Президента Российской Федерации от 20 апреля 2011 года № 483 «О награждении орденом Дружбы Пашаевой Н. А.»]</ref><ref>[http://eng.kremlin.ru/news/2434 Dmitry Medvedev presented Russian state decorations to foreign citizens for their great contribution to building friendship and cooperation with Russia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140724071523/http://eng.kremlin.ru/news/2434 |date=2014-07-24 }}. kremlin.ru {{en}}</ref> * Құрметті командорлық крест, Еңбегі ордені (2012 жыл 11 наурыз, [[Мажарстан]]). * «Еуропалық сауда, коммерция және өнеркәсіп палатасының» алтын ордені (2012 жыл).<ref>{{Cite web |url=https://vestikavkaza.ru/news/Professor-Nargiz-Pashaeva-nagrazhdena-Zolotym-ordenom-Evropeyskoy-ekonomicheskoy-palaty-Torgovli-Kom.html |title=Профессор Наргиз Пашаева награждена Золотым орденом Европейской экономической палаты Торговли, Коммерции и Промышленности |accessdate=2020-09-16 |archivedate=2013-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130317025219/http://www.vestikavkaza.ru/news/Professor-Nargiz-Pashaeva-nagrazhdena-Zolotym-ordenom-Evropeyskoy-ekonomicheskoy-palaty-Torgovli-Kom.html |url-status=live }}</ref> * Академиялық пальмалар орденінің офицері (2013 жыл, Франция) — Әзербайжан мен Франция арасындағы ынтымақтастықты дамытудағы жемісті қызметі үшін.<ref>[https://vestikavkaza.ru/news/Frantsiya-nagradila-Nargiz-Pashaevu-Ordenom-Akademicheskikh-Palm-ofitserskoy-stepeni.html Франция наградила Наргиз Пашаеву Орденом Академических Пальм офицерской степени]</ref> * Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессоры дипломы (2015 жыл 26 қаңтар). * Молдова ғылым академиясының дипломы (2015).<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/ru/xeber/rektor_bakinskogo_filiala_mgu_professor_nargiz_pashaeva_nagrazhdena_diplomom_an_moldovy-873147 |title=Ректор Бакинского филиала МГУ, профессор Наргиз Пашаева награждена дипломом АН Молдовы |accessdate=2024-04-06 |archivedate=2015-07-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150728074328/http://azertag.az/ru/xeber/Rektor_Bakinskogo_filiala_MGU_professor_Nargiz_Pashaeva_nagrazhdena_diplomom_AN_Moldovy-873147 |url-status=live }}</ref> * Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясының Низами Гәнжауи атындағы алтын медалі (2017 жыл 19 сәуір) — Оксфорд университетінде халықаралық ғылыми-білім жобасы ретінде жұмыс істейтін Низами Гәнжауи атындағы Әзербайжан және Кавказтану ғылыми орталығын құру және тиімді қызметін қамтамасыз етудегі ерекше еңбегі үшін.<ref>[https://vestikavkaza.ru/news/Nargiz-Pashaeva-TSentr-Nizami-v-Oksfordskom-universitete-sostoyalsya.html Наргиз Пашаева: Центр Низами в Оксфордском университете]</ref> * Низами атындағы алтын медаль (2017 жыл, Әзербайжан Ұлттық ғылым академиясы).<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/ru/xeber/v_londone_sostoyalas_prezentaciya_pervogo_perevoda_na_angliiskii_yazyk_knigi_ebertelsa_velikii_azerbaidzhanskii_poet_nizami-1069068 |title=В Лондоне состоялась презентация первого перевода на английский язык книги Е.Бертельса «Великий азербайджанский поэт Низами» |accessdate=2024-04-26 |archivedate=2019-01-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190107031714/https://azertag.az/ru/xeber/V_Londone_sostoyalas_prezentaciya_pervogo_perevoda_na_angliiskii_yazyk_knigi_EBertelsa_Velikii_azerbaidzhanskii_poet_Nizami-1069068 |url-status=live }}</ref> * ТМД арасындағы «Бірлік жұлдыздары» мемлекетаралық сыйлығы (2017).<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://massa.az/news/ru/1412/nargiz-pashaeva-nagrajdena-premiej-zvezdy-sodrujestva|title=Наргиз Пашаева награждена премией «Звезды Содружества».|website=massa.az|accessdate=2022-12-23|archivedate=2022-12-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221225023043/http://massa.az/news/ru/1412/nargiz-pashaeva-nagrajdena-premiej-zvezdy-sodrujestva|url-status=live}}</ref> * «Даңқ» ордені (2019 жыл 25 қараша) — Баку мемлекеттік университетінің 100 жылдығына орай және Әзербайжанда білім беру мен ғылымды дамытудағы еңбегі үшін.<ref>[https://ru.president.az/articles/34954 Распоряжение Президента Азербайджанской Республики o награждении сотрудников Бакинского государственного университета]</ref><ref>[https://moscow- baku.ru/news/novosti_azerbaydzhana/ilkham_aliev_nagradil_vitse_prezidenta_natsionalnoy_akademii_nauk_nargiz_pashaevu_ordenom_shokhrat/Ректор Бакинского филиала МГУ Наргиз Пашаева награждена орденом «Шохрат»]</ref> * «Құрмет» ордені (2022 жыл 13 желтоқсан) — Әзербайжан Республикасында ғылым мен білімді дамытудағы елеулі еңбегі үшін.<ref>{{Cite web |url=https://azertag.az/ru/xeber/Rasporyazhenie_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki__O_nagrazhdenii_NAPashaevoi_ordenom_SHaraf-2407055 |title=Распоряжение Президента Азербайджанской Республики О награждении Н.А.Пашаевой орденом «Шараф» |accessdate=2022-12-14 |archivedate=2022-12-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221219231925/http://azertag.az/ru/xeber/Rasporyazhenie_Prezidenta_Azerbaidzhanskoi_Respubliki__O_nagrazhdenii_NAPashaevoi_ordenom_SHaraf-2407055 |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Ректорлар]] [[Санат:Бакуде туғандар]] [[Санат:Әзербайжан филологтары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Әзербайжан профессорлары]] [[Санат:Мәскеу мемлекеттік университетінің құрметті профессорлары]] [[Санат:Баку мемлекеттік университеті түлектері]] 3sgt7xkpevyav0ry48uhwg5wh0hgofy Жоба:Уики-көктем 2026 102 777916 3594596 3593910 2026-04-28T13:24:45Z TheNomadEditor 120280 /* Қатысушылар */ 3594596 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Уики-көктем — 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[Сурет:CEE Spring Logo CEE-t2.svg|500px]]</div> |subheader = «'''Уики-көктем — 2026'''» — 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында өтетін '''[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Wikimedia CEE Spring 2026]]''' Уикипедияға мақала жазу халықаралық жобасының қазақстандық бөлігі. Жобаның мақсаты мен міндеті — Орталық және Шығыс Еуропа және Орталық Азия Уикипедияларының әртүрлі тілдік бөлімдері арасындағы ынтымақтастықты жақсарту, көршілес елдер туралы өз білімдерін арттыру және басқа тілдердегі Уикипедия мазмұнын Қазақстан туралы біліммен толықтыру. |body = == Ережелері == * Байқауға кез келген тіркелген қатысушы қатыса алады (тіркелу уақыты маңызды емес). * Байқауда келесі талаптарға сай мақалалар ғана қатыстырылады: ** Мақала қазақ тілінде, 2026 жылдың 4 сәуірі мен 31 мамыры аралығында жазылуы тиіс. ** Мақала тақырыбы төменде келтірілген мақалалар тізімінен алынуы тиіс (өзге тақырыптағы мақалалар қатыстырылмайды). ** Мақала авторы өзіңіз болуыңыз керек. ** Мақала көлемі кем дегенде 2500 байттан және 200 сөзден тұруы қажет. ** Мақаланың [[Уикипедия:Маңыздылық|маңызы]] жоғары әрі келтірілген мәліметтер [[Уикипедия:Сенімді дереккөздер|сенімді дереккөздермен]] расталуы қажет. ** Мақала машиналық аударма болмауы тиіс. ** Мақалада айтарлықтай кемшіліктер туралы үлгілер болмауы керек (мысалы, {{tl|Unreferenced}}, {{tl|Бейтараптық}}, {{tl|Wikify}} және т.б.). ** Жоғарыда аталған талаптар орындалған жағдайда 1 немесе 3 ұпай беріледі. == Не туралы жазуға болады? == Төменде көрсетілген елдер туралы кез келген мақала жаза аласыз, бастысы Уикипедия ережелеріне сай келуі қажет. Сонымен қатар, мақала жазуға тақырыпты төмендегі тізімдерден алсаңыз болады. == Мақалалар тізімі == <small>''{{y}} белгісі тізімде көрсетілген мақалалардың қазақ тілді бөлімде бар екендігін білдіреді''</small> </big>'''</center> {{div col|3}} [[Сурет:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania| Албания — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Армения — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Аустрия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Әзербайжан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Башқұртстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларусь — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгария — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Грекия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Мажарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Қазақстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Kyrgyzstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kyrgyzstan|Қырғызстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Қырым татарлары — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латвия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Macedonia|Солтүстік Македония — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Uzbekistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Uzbekistan|Өзбекстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Russia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Russian Federation|Ресей — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Romania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыния — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of the Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republika Srpska|Серб Республикасы — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Сербия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словакия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tajikistan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tajikistan|Тәжікстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatarstan|Татарстан — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Түркия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорватия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Эрзя — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperantujo|Эсперантия — Жазуға арналған мақалалар]] [[Сурет:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстония — Жазуға арналған мақалалар]] {{div col end}} Қосалқы байқаулар: # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|CEE Women]] — аймақтағы әйелдер туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Youth|CEE Youth]] — аймақтағы жастар туралы мақалалар жазу жобасы. # [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE for Human Rights|CEE for Human Rights]] — аймақтағы адам құқықтары туралы мақалалар жазу жобасы. </center> <noinclude> </noinclude> == Жүлделі сыйлықтар == Жалпы жүлде қоры ? еуро. |footer = }} == Қатысушылар == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Қатысушы ! Мақала ! Мақала саны ! Ұпай |- ||[[Қатысушы:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] |{{ту|Ресей}} [[Байкөл (қала)]], [[Төменгі Ангар әуежайы]], [[Үст-Барғозин]], [[Максимовка (Ресей)]], [[Цнал]]<br>{{ту|Қырғызстан}} [[Емгекшіл]], [[Қазарман әуежайы]], [[Еркештам]], [[Ысхақ Раззақов әуежайы]]<br>{{ту|Тәжікстан}} [[East Air]], [[Душанбе Плазасы]], [[Тәжікстанның автомобиль нөмірлері]], [[Хожант Халықаралық әуежайы]]<br>{{ту|Украина}} [[Черкассы Халықаралық әуежайы]] |14 |0 |- ||[[Қатысушы:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] |{{ту|Түркия}} [[Мераль Акшенер]]<br />{{ту|Түрікменстан}} [[Гульшат Сахыевна Маммедова]], [[Акджа Таджиевна Нурбердыева]]<br />{{ту|Өзбекстан}} [[Абдулла Қадыри]], [[Мухаммад Юсуф]], [[Уткир Хашимов]], [[Фархад және Шырын]], [[Өткен күндер]], [[Екі есік арасы]], [[Ескендір дуалы]], [[Шум бала]], [[Әлемнің істері]], [[Темір түзіктері]], [[Тәуелсіздік күні (Өзбекстан)]], [[Өзбекстан тарихы]], [[Өзбекстан облыстары]], [[Өзбекстан саяси партиялары]], [[Өзбекстан Қарулы күштері]], [[Өзбекстан Конституциясы]], [[Ойлау]], [[Өзбекстан ұлттық энциклопедиясы]], [[Өзбекстандағы білім]], [[Өзбекстан автомобиль нөмірлері индексі]], [[Өзбек латын әліпбиі]], [[Яйра Умаровна Абдулаева]], [[Дильбар Сабитовна Абдулазизова]]<br />{{ту|Қырғызстан}} [[Алыкул Осмонов]], [[Молдо Шамырканұлы Кылыч]], [[Молдо Эрназарұлы Нияз]], [[Барпы Алыкулов]], [[Жаңыл Мырза]], [[Жусуп Турусбеков]], [[Винера Калыбековна Раимбачаева]], [[Мукай Элебаев]], [[Сагымбай Орозбакұлы]], [[Осмонаалы Сыдыкұлы]], [[Байдылда Сарногоев]], [[Исхак Раззакұлы Раззаков]], [[Касымалы Жантөшев]], [[Қалыгүл әулие]], [[Алмамбет (кейіпкер)]], [[Нурмолдо Нарқұлұлы]], [[Тайлақ батыр]], [[Жеңіжоқ Көкөұлы Өтө]], [[Касымалы Баялыұлы]], [[Семетей (кейіпкер)]]<br />{{ту|Ресей}} [[Владимиром Соловьёвпен кеш]] |47 | |- || [[Қатысушы: Nxrxaix|Nxrxaix]] || || 0 || 0 |} == Әділқазылар алқасы == # {{u|Batyrbek.kz}} # {{u|Nurtenge}} # {{u|Nurken}} # {{u|1nter pares}} == Қорытынды== * [[Санат:Жоба:Уики-көктем|2026]] hlwz8uxxjozrjs597r49pbg0co6l7eq Арета Луиза Франклин 0 777957 3594890 3584479 2026-04-28T20:24:43Z 1nter pares 146705 3594890 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кинематограф|есімі=Арета Луиза Франклин|туған күні=25.03.1942|қайтыс болған күні=16.08.2018|Туған жері=|Қайтыс болған жері={{қайтысболғанжері|Детройт|Детройтда}}|Мамандығы=Әнші|Азаматтығы={{байрақ|АҚШ}}|сурет=Aretha Franklin 1968.jpg|қолтаңбасы=Aretha Franklin signature.svg}} '''Арета Луиза Франклин''' ({{Lang-en|Aretha Louise Franklin}}; [[25 наурыз]] [[1942]], Мемфис, Теннесси, АҚШ – [[16 тамыз]] [[2018]], [[Детройт]], [[Мичиган]], [[АҚШ]]) – америкалық соул, ритм- энд-блюз әншісі, әндердің авторы, пианиношы. Халық арасында «Соул патшайымы» (ағылш. Queen of Soul) деген атпен танымал. == Өмірбаяны == Арета баптист дінбасысы Клэренс Лавон Франклиннің қызы ретінде дүниеге келді. Анасы Барбара Сигнел Франклин де әйгілі госпел әншісі болған. Арета Детройтта өсіп, әпкелерімен бірге шіркеу хорында ән салды. 14 жасында алғашқы вокалдық жазбаларын жасады. == Музыкалық карьерасы == 1960 жылдардың екінші жартысы мен 1970 жылдардың басында ең үлкен табыстарға жетті. «Respect», «Think», <<(You Make Me Feel Like) A Natural Woman», «Chain of Fools» әндері хит болды. Оның күшті әрі икемді вокалы арқылы ол «Соул патшайымы» атанды.<ref>[https://www.forbes.ru/forbes-&#x20;woman/534636-velicajsaa-ispolnitel-&#x20;nica-ameriki-kak-areta-franklin-stala-&#x20;&#x20;golosom-ravnopravia Величайшая исполнительница Америки]</ref> == Фильмография == * 1972 — «Қара Родео» (Black Rodeo) Өзі (документалды фильм) * 1980 — «Блюз бауырлары» (The Blues Brothers) — Әділет сотының кезегі (комедия) * 1990 — «Тыңдаңыз: Куинси Джонстың өмірі» (Listen Up: The Lives of Quincy Jones) — Өзі (документалды фильм) * 1998 — «Блюз бауырлары 2000» (Blues Brothers 2000) — Әділет сотының кезегі (комедия) * 2003 — «Том Дауд және музыка тілі» (Tom Dowd & the Language of Music) Өзі (документалды фильм) * 2012 — «Беннетттің дзені» (The Zen of Bennett) — Өзі (документалды фильм) * 2013- «Мускл Шоулс» (Muscle Shoals) — Өзі (документалды фильм)<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Арета Франклин]</ref> == Марапаттары мен жетістіктері == 18 рет Грэмми сыйлығының иегері барлығы 44 рет номинацияға атсалысты. 1987 жылы Рок-н-ролл Залына енген алғашқы әйел — бұл тарихи жетістік оның музыка индустриясындағы орнын мәңгілікке бекітті. Rolling Stone журналының 2023 жылғы рейтингінде «Тарихтағы ең ұлы әнші» деп танылды бұл атақ оны құрметтейтін монументалды мойындау. 2019 жылы өлімінен кейін Пулитцер сыйлығының арнайы жүлдесін алды бұл оның музыкалық мұрасының маңыздылығын көрсетеді. Оның «Respect» әні феминизм және азаматтық құқықтар қозғалысының гимніне айналды. Оның әндері шамамен 50 жыл бойы йчарттың алғашқы жолдарында болды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gzpvjn99eb6lxzqtb5ymmbpntju78m4 Дженнифер Лоуренс 0 778057 3594894 3584472 2026-04-28T20:28:32Z 1nter pares 146705 3594894 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Кинематограф|есімі=Дженнифер Шрейдер Лоуренс|сурет=Jennifer Lawrence in 2016.jpg|туған күні=15.08.1990|Азаматтығы=[[File:Flag of the United States (Pantone).svg|22px|border]] [[АҚШ]]|Мамандығы=Актриса|қолтаңбасы=Jenniferlawrencesignature.svg|Туған жері=}} '''Дженнифер Шрейдер Лоуренс''' ({{lang-en|Jennifer Shrader Lawrence}}; [[15 тамыз]] [[1990 жыл]], [[Индиан Хиллс (Невада)|Индиан Хиллс]], [[Кентукки]], [[АҚШ]]) — америкалық кино және теледидар актрисасы және продюсер. Франшизалық экшн-фильмдер мен тәуелсіз драмалардағы рөлдерімен әлемге әйгілі. == Маңсабы == Лоуренстің мансабындағы бетбұрыс 2010 жылы болды, ол тәуелсіз драма «Қысқы сүйек» ({{Lang-en|Winter's Bone}}) фильмінде ни 契约 жасөспірім Ри Дэлли рөлін ойнады. Бұл рөл оған 20 жасында ең жақсы әйел рөлі үшін Оскар номинациясын әкелді және сол уақытта бұл санаттағы ең жас екінші номинант болды.<ref>[https://www.wikiwand.com/ru/articles/ Wikiwand — толық нұсқасы]</ref> 2012 жылы «Аштық ойындары» ({{Lang-en|The Hunger Games}}) фильмінде Кэтнис Эвердин рөлін ойнаған соң, ол әлемдік деңгейдегі жұлдызға айналды. Фильм 690 миллион доллардан астам жинап, басты рөлде әйел болған ең кассалық фильм болды.<ref>[https://cyclowiki.org/wiki/ Марапаттар мен биография]</ref> 2013 жылы Лоуренс «Майлз аптан алды» (ағыл. Silver Linings Playbook) фильмі үшін Оскар сыйлығын (ең жақсы әйел рөлі) жеңіп алды. == Марапаттары == {| class="wikitable" |+ !Марапат !Жылдар !Санат |- |Оскар |2013 |Ең жақсы әйел рөлі («Майлз аптан алды») |- |Алтын глобус |2013,2014,2016 |3 марапат |- |BAFTA |2014 |Ең жақсы әйел рөлі |- |АҚШ киноактерлерінің гильдиясы |2013,2014 |2 марапат |- |Қоңырқай |2013 |Ең жақсы әйел рөлі |- |Тәуелсіз рух |2013 | |} 2015 жылы Forbes журналының мәліметі бойынша, ол жылына $52 миллион тауып, әлемдегі ең жоғары төленетін актриса болды. 2015 жылы ол «Джой» фильмі үшін қаржылық сәттілікке қол жеткізіп, [[Алтын глобус]] сыйлығын иеленді. == Жеке өмірі == Лоуренс 2019 жылы кулинар Кук Мароунимен үйленді. Ол қарапайым мінез-құлқы және ашық сөйлеуімен танымал, сарапшылар оны «идеалды киноактриса» деп атайды. == Дереккөздер == <references /> [[Санат:Актрисалар]] [[Санат:АҚШ актрисалары]] [[Санат:Оскар сыйлығының иегерлері]] 9d47tuth0y930ef5b0sn2jc63dlp7up Анна Ракитина 0 778462 3594891 3591532 2026-04-28T20:26:13Z 1nter pares 146705 3594891 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Музыкант |Есімі = Анна Ракитина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Анна Леонидовна Ракитина |Толық аты = |Туған күні = 29.04.1989 |Туған жері = {{туғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = |Мемлекет = {{Байрақ|Ресей}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], музыкатанушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Affrettando» камералық оркестрі |Қызметтес болған = Сергей Акимов, Андрис Нельсонс, Густаво Дудамель |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://www.annarakitina.com/Анна Ракитинаның ресми сайты] |Commons = }} '''Анна Леонидовна Ракитина''' — ресейлік [[Дирижер|дирижëр]].<ref>{{Cite web|title=Официальный сайт Анны Ракитиной|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=20.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны == Анна Ракитина [[29 сәуір|29 сәуірде]] [[1989 жыл|1989 жылы]] [[Мәскеу]]де музыкаға толы отбасында дүниеге келген (әкесі-[[Украиндар|украин]], анасы-[[Орыстар|орыс]] [[хор]] дирижëрі). Музыкалық білімін жастайынан [[скрипка]]шы ретінде бастаған<ref name=":0">{{Cite web|title=Биография|url=https://www.annarakitina.com/biography|accessdate=20.04.2026}}</ref>, кейін [[музыкатану]] саласын оқыған. П.И.Чайковский атындағы Мәскеу мемлекеттік консерваториясын музыкатанушы мамандығы бойынша (2012) кейін [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижëрлеу кафедрасын (доцент Станислав Дяченко сыныбында) 2016 жылы бітірген. [[Германия|Германиядағы]] [[Гамбург]] қаласында Музыка және театр жоғары мектебін профессор Ульрих Виндфур сыныбында (2018) аяқтаған.<ref>{{Cite web|title=Мәскеу консерваториясы|url=https://nv.mosconsv.ru/persons/anna-leonidovna-rakitina|accessdate=20.04.206}}</ref> == Шеберлік-сыныптар мен тағылымдама == Геннадий Рождественский, Владимир Юровский, Бернард Хайтинк, Иоганнес Шлефли сынды ұстаздардың шеберлік-сыныптарына қатысқан. [[Швейцария]]да [[Люцерн]] фестивальінде 2016 жылы атақты дирижëр Алан Гилберттің шеберлік-сыныбына<ref name=":1">{{Cite web|title=Мәскеу филармониясы|url=https://meloman.ru/performer/anna-rakitina/|accessdate=20.04.2026}}</ref> және 2022 жылы итальяндық дирижëр Фабио Луизи жетекшілігімен «Консертгебау» [[Нидерланд|нидерландтық]] [[Оркестр|оркестрімен]] «[[Ammodo]]<nowiki/>» шеберлік-сыныбына қатысқан.<ref name=":0" /> [[Саха Республикасы|Якутия]] мемлекеттік опера және [[балет]] театрында тағылымдамадан өткен, онда П.И.Чайковскийдің «Евгений Онегин» және «Иоланта»; Дж.Пуччинидың «Богема»; С.Прокофьевтің «Золушка» балет-операларын дирижëрлеген.<ref name=":2">{{Cite web|title=Ярославлавская филармония|url=https://new.yar-filarmoniya.ru/performers/view.php?id=369|accessdate=20.04.206}}</ref> == Мансабы == Әлемнің жетекші [[оркестр]]лерімен өнер көрсеткен, олардың қатарында [[Бостон симфониялық]], [[Чикаго симфониялық]], [[Сан-Франциско симфониялық]], [[Бирмингем симфониялық]], [[Нью-Йорк филармониялық]], [[Лос-Анджелес филармониялық]], [[Лейпциг Гевандхаус оркестрі]], [[Дрезден мемлекеттік капелласы]], [[Франция радиосының филармониялық оркестрі]], [[Берлин радиосының симфониялық оркестрі]], [[Швеция радиосының симфониялық оркестрі]], [[Йомиури Ниппон симфониялық]] оркестрлері бар.<ref name=":0" /> 2019-2023 жылдары дирижëр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен Бостон симфониялық оркестрінің дирижёр-ассистенті қызметін атқарған, оркестр тарихында бұл лауазымды иеленген екінші әйел дирижëр болды.<ref name=":0" /> 2019-2020 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрде [[Густаво Дудамель]] бағдарламасының жас дирижëрлерге арналған стипендиаты ([[Dudamel Conducting Fellowship]]) болған.<ref name=":1" /> == Жеке жобалары == Дирижёр Сергей Акимовпен бірлесіп «Affrettando» камералық оркестрін құрған. Оркестр сирек орындалатын және қызықты репертуарға маманданған.<ref name=":2" /> == Байқаулар мен марапаттар == Халықаралық дирижёрлер байқауларының лауреаты:<ref>{{Cite web|title=Специальное радио|url=https://specialradio.ru/nr/anna-rakitina-poluchila-nemeckuyu-dirizhyorskuyu-premiyu/|accessdate=20.04.2026}}</ref> * III дәрежелі сыйлық — TCO International Conducting Competition ([[Тайбэй]], [[Қытай Республикасы|Тайвань]], 2015)<ref>{{Cite web|title=Пасадена симфония|url=https://pasadenasymphony-pops.org/artist/anna-rakitina/#:~:text=Anna%20Rakitina%20–%20young%20Russian,Competition%20in%20Taipei%20(Taiwan%2C%202015)|accessdate=20.04.2026}}</ref> * II дәрежелі сыйлық — Malko Competition ([[Копенгаген]], [[Дания]], 2018)<ref>{{Cite web|title=Малько байқауы|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2018/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}</ref> * III дәрежелі сыйлық — Deutscher Dirigentenpreis ([[Кёльн]], [[Германия]], 2017)<ref>{{Cite web|title=Милан оркестрі|url=https://sinfonicadimilano.org/en/persone/anna-rakitina|accessdate=20.04.2026}}</ref> Сондай-ақ 2014 және 2015 жылдары [[Румыния|Румынияның]] [[Бухарест]] қаласында өткен «Jeunesses Musicales Conducting Competition» атты халықаралық дирижёрлер байқауына екі мәрте қатысқан.<ref name=":2" /> 2025 жылы классикалық музыкаға қосқан үлесі үшін [[Еуропа|Еуропалық]] мәдениет премиясына (European Culture Prize) ие болды.<ref name=":0" /> == Көзқарасы == «Музыкалық өмір» ''(орысш.'' ''Музыкальная жизнь)'' журналына берген сұхбатында былай деген:<ref>{{Cite web|title=Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/anna-rakitina-mozhno-kak-ugodno-dirizhi/|accessdate=20.04.2026}}</ref> <blockquote>''«Кәсіби тұрғыдан мен дирижëрлеудің әмбебап стиліне жақындауға тырысамын, сонда [[музыка]] тыңдағанда немесе орындағанда адамдар дирижёрлік тұғырда ер адам тұр ма, әлде әйел адам тұр ма деп ойламайды.»''</blockquote> == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>.<ref>{{Cite web|title=Книга каталог|url=https://rusneb.ru/catalog/000199_000009_012123742/|accessdate=20.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.annarakitina.com/ Сайты] * [https://www.operabase.com/anna-rakitina-a109598/ru Operabase] [[Санат:Ресей әйел дирижёрлері]] [[Санат:Ресей дирижёрлері]] [[Санат:1989 жылы туғандар]] j9k9wdodlbwcyvwjsk6vjtqe543f0go Нұрлан Хабибуллаұлы Серғалиев 0 778521 3594945 3578859 2026-04-29T03:39:27Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3594945 wikitext text/x-wiki {{Ректор |Есімі = Нұрлан Хабибуллаұлы Серғалиев |Шынайы есімі = |Лауазымы = Ректор |Университеті = Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Өкілеттігі басталды = [[21 мамыр]] [[2018 жыл|2018]] |Өкілеттігі аяқталды = |Ізашары = |Ізбасары = |Туған күні = 24.12.1969 |Туған жері = [[Тасқала (Батыс Қазақстан облысы)|Каменка]], [[Орал облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{USSR}}<br>{{KAZ}} |Қызмет түрі = |Ғылыми саласы = [[биологиялық әралуандылық]], [[микробиология]], [[ихтиология]] |Ғылыми дәрежесі = [[Ғылым кандидаты|биология ғылымдарының кандидаты]] |Ғылыми атағы = профессор |Альма-матер = К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы (1994) |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Ортаққор = }} '''Нұрлан Хабибуллаұлы Серғалиев''' ([[24 желтоқсан]] [[1969 жыл|1969]], [[Каменка]], [[Орал облысы]]) — қазақстандық ғалым, агроном, агроэколог; [[Ғылым кандидаты|биология ғылымдарының кандидаты]] (1994), профессор. Ғылым мен техника саласындағы әл-Фараби атындағы Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (2015).<ref>{{Cite web |url=https://www.gov.kz/memleket/entities/maslihat-zko/press/article/details/82183?lang=kk |title=Серғалиев Нұрлан Хабибуллаұлы |lang=kk |website=www.gov.kz |accessdate=2022-04-18}}</ref> == Өмірбаяны == Нұрлан Хабибуллаұлы Серғалиев 1969 жылғы 24 желтоқсанда Батыс Қазақстан облысы Тасқала ауданының Тасқала ауылында ауыл мұғалімдерінің отбасында дүниеге келген. 1985 жылы Белоглин орта мектебін бітіріп, Орал ауыл шаруашылығы техникумына оқуға түсті. 1989 жылы аталған оқу орнын үздік тәмамдады.<ref name=":0">{{Cite web |url=https://wku.edu.kz/kk/nauchnaya-rabota/blogi-uchenykh/21-nauka/blogi-uchenykh/112-sergaliev-n-kh |title=Сергалиев Н.Х. |lang=ru |website=wku.edu.kz |accessdate=2026-04-08}}</ref> 1989 жылы [[К. А. Тимирязев атындағы Мәскеу ауылшаруашылық академиясы]]на «Агрономия» мамандығы бойынша оқуға түсіп, 1994 жылы оны үздік дипломмен тәмамдады. Оқуын аяқтаған соң агроэколог біліктілігін алды. 1994 жылы Бүкілресейлік тыңайтқыштар және агротопырақтану ғылыми-зерттеу институтының күндізгі аспирантурасында білім алып, биология ғылымдарының кандидаты ғылыми дәрежесін иеленді. 1998–2000 жылдары — Батыс Қазақстан агроуниверситетінің агрохимия, топырақтану және егіншілік кафедрасының аға оқытушысы. 2004–2017 жылдары — Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінде агробизнес және экология факультетінің деканы, ғылым және халықаралық байланыстар бөлімінің басшысы, Инкубациялық орталықтың директоры, ғылыми-зерттеу институтының директоры, ғылыми жұмыс жөніндегі проректор, басқарма төрағасы-ректор қызметтерін атқарды. 2014 жылғы ақпан – 2017 жылғы қараша аралығында — [[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті|Жәңгір хан атындағы Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университетінің]] ректоры.<ref>{{Cite web |url=https://wkau.edu.kz/universitet-tarihy/2014/ |title=Университет тарихы (2014) — Жәңгір хан Университеті |lang=kk |website=wkau.edu.kz |accessdate=2021-04-02}}</ref> 2018 жылғы 21 мамырдан бастап — [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]]нің ректоры.<ref>[http://priru.kz/?p=23401 Новый ректор в ЗКГУ им. М. Утемисова]{{Deadlink|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://mgorod.kz/nitem/v-zkgu-imeni-m-utemisova-naznachen-novyj-rektor/ |title=В ЗКГУ имени М. Утемисова назначен новый ректор |access-date=2019-09-03 |archive-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903162300/http://mgorod.kz/nitem/v-zkgu-imeni-m-utemisova-naznachen-novyj-rektor/ |url-status=live }}</ref> 2016 жылғы наурыздан бастап — №30 Жәңгір хан сайлау округінен (Орал қаласы) VI шақырылымдағы Батыс Қазақстан облыстық мәслихатының депутаты. ​2019 жылғы наурыздан бастап — «[[Аманат (партия)|Нұр Отан]]<nowiki/>» партиясы Саяси кеңесінің мүшесі. == Ғылыми еңбектері == Жоғары оқу орындарының «Экология», «Топырақтану», «Ихтиология және балық шаруашылығы» мамандықтарында білім алушыларға арналған оқу-әдістемелік құралдардың авторы. Биология бағытында 150-ден астам ғылыми мақала жариялаған, сондай-ақ микробиология, ихтиология және биоалуантүрлілікті сақтау бойынша 5 патенттің иегері.<ref name=":0" /> ​Халықаралық «Еуразия» қорының гранты бойынша университетте инновациялық-консалтингтік орталық ұйымдастырды (2004).<ref>{{Cite web |url=https://www.google.com/imgres?imgurl=https%3A%2F%2Fblogs.wku.edu.kz%2Fimages%2Fprofile%2Frector.JPG&tbnid=h-0yUME2wVK02M&vet=1&imgrefurl=https%3A%2F%2Fblogs.wku.edu.kz%2Frector&docid=j-l_MyXb-pEukM&w=1024&h=675&source=sh%2Fx%2Fim%2Fm4%2F0&kgs=53e7b05db84c4a45 |title=Сергалиев Нурлан Хабибуллович (персональная справка) |lang=ru |website=prg.kz |accessdate=2026-04-08}}</ref> == Марапаттары мен атақтары == * 2009 — «Қазақстан Республикасы білім беру ісінің құрметті қызметкері» төсбелгісі; * ​2009 — «Қазақстан Республикасының ғылымын дамытуға сіңірген еңбегі үшін» төсбелгісі; * ​2015 — «Қазақстан халқы Ассамблеясына 20 жыл» мерекелік медалі; * ​2015 — Қазақстанда бекіре балығын өсірудің ғылыми-техникалық негіздерін әзірлеу және инфрақұрылымын құру бойынша ғылыми-зерттеу жұмыстарының циклі үшін ғылым мен техника саласындағы әл-Фараби атындағы Қазақстан Республикасының Мемлекеттік сыйлығы.<ref>{{Cite web |url=https://www.kazpravda.kz/news/prezident2/nursultan-nazarbaev-vruchil-premii-vedushchim-kazahstanskim-uchenim/ |title=Нурсултан Назарбаев вручил премии ведущим казахстанским ученым 14 декабря 2015 года |access-date=2019-09-03 |archive-date=2019-09-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190903162305/https://www.kazpravda.kz/news/prezident2/nursultan-nazarbaev-vruchil-premii-vedushchim-kazahstanskim-uchenim/ |url-status=live }}</ref><ref>{{Cite web |url=http://www.cmrp.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=622%3Agospremiya&catid=56%3Asmi-o-nas&Itemid=92&lang=ru |title=Президент РК наградил лауреатов госпремии 2015 года в области науки и техники |access-date=2019-09-03 |archive-date=2016-06-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160622052039/http://cmrp.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=622%3Agospremiya&catid=56%3Asmi-o-nas&Itemid=92&lang=ru |url-status=live }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:К. А. Тимирязев атындағы РМАУ-МАША түлектері]] [[Санат:Қазақстан жоғары оқу орындары ректорлары]] [[Санат:Биология ғылымдарының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан халқы ассамблеясына 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Қазақстан білім беру ісінің құрметті қызметкерлері]] fhlqyh68uuttp343gl0837e73w26e7y Айдаһар үйі 0 778951 3594806 3583770 2026-04-28T17:59:32Z Ерден Карсыбеков 3744 3594806 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Айдаһар үйі |Шынайы атауы = House of the Dragon |суреті = House of the dragon logo.png |тақырыбы = |жанры = шытырман оқиғалы<br />[[фэнтези]]<br />[[драма]] |авторы = [[Райан Кондал]]<br />[[Джордж Р. Р. Мартин]] |атқарушы продюсері = Мигель Сапочник<br />Райан Кондал<br />Джордж Р. Р. Мартин<br />Рон Шмидт<br />Жослин Диас<br />Сара Хесс<br />Винс Джерардис<br />Алан Тейлор |ролдерде = |операторы = Фабиан Вагнер<br />Пепе Авила дель Пино<br />Алехандро Мартинес<br />Кэтрин Голдшмидт |сценарист = |композиторы = [[Рамин Джавади]] |бет басы = Game of Thrones Theme |Ұраны = |мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[ағылшын тілі]] |форматы = [[4K]] [[HDR]] |дыбысы = [[Dolby Atmos]] |телеарна = [[HBO]] |ұзақтығы = 54–70 минут |көрсете бастады = [[21 тамыз]] [[2022 жыл]] |соңғы рет көрсетілді= |маусымдар = 3 |саны = 26 |сериялардың тізімі = |статусы = |байланысы бар шоу = [[Тақтар таласы (телесериал)|Тақтар таласы]] |imdb_id = 11198330 |сайт = https://www.hbo.com/house-of-the-dragon }} '''«Айдаһар үйі»''' ({{lang-en|House of the Dragon}}) — [[Джордж Р. Р. Мартин]]нің «[[Мұз бен от жыры]]» атты романдарға негізделіп түсірілген екінші телесериал. Онда [[Тақтар таласы (телесериал)|«Тақтар таласындағы»]] оқиғалардан екі ғасыр бұрын болған [[Жеті патшалық]]тағы күрделі қарым-қатынастар жайында баяндалады. [[HBO]] арнасы сериал бойынша жұмыстардың басталғанын 2019 жылдың күзінде растады.<ref>{{Cite web |last=Goldberg |first=Leslie |date=2019-10-29 |title='Game of Thrones' Prequel 'House of the Dragon' Gets HBO Series Order |url=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/game-thrones-prequel-house-dragon-gets-hbo-series-order-1250974 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191030011909/https://www.hollywoodreporter.com/amp/live-feed/game-thrones-prequel-house-dragon-gets-hbo-series-order-1250974 |archive-date=October 30, 2019 |access-date= |website=[[The Hollywood Reporter]] |language=en-US}}</ref> Он сериядан тұратын алғашқы маусымының тұсаукесері 2022 жылы 21 тамызда өтті. Алғашқы серияны 10 миллионға жуық көрермен көрді. Бұл арна үшін рекордтық көрсеткіш болды.<ref>{{Cite news |last=Hailu |first=Selome |date=2022-08-22 |title='House of the Dragon' Premiere Draws Nearly 10 Million Viewers, Biggest HBO Series Premiere Ever |work=[[Variety]] |url=https://variety.com/2022/tv/news/house-of-the-dragon-premiere-ratings-viewers-1235343874/ |url-status=live |access-date=October 31, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220827044932/https://variety.com/2022/tv/news/house-of-the-dragon-premiere-ratings-viewers-1235343874/ |archive-date=August 27, 2022}}</ref> == Эпизодтары == === Сезон 1 (2022) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёр ! Сценарист ! Тұсаукесері |- | <center>1 | <center>Айдаһардың мұрагерлері / The Heirs of the Dragon | <center>[[Мигель Сапочник]] | <center>Райан Кондал | <center>21 тамыз 2022 |- | <center>2 | <center>Арамза ханзада / The Rogue Prince | <center>Грег Яйтанс | <center>Райан Кондал | <center>28 тамыз 2022 |- | <center>3 | <center>Тегіндегі екіншісі / Second of His Name | <center>Грег Яйтанс | <center>Гейб Фонсека, Райан Кондал | <center>4 қыркүйек 2022 |- | <center>4 | <center>Тар теңіздің патшасы / King of the Narrow Sea | <center>Клэр Килнер | <center>Айра Паркер | <center>11 қыркүйек 2022 |- | <center>5 | <center>Жолға жарық төгеміз / We Light the Way | <center>Клэр Килнер | <center>Шармейн ДеГрате | <center>18 қыркүйек 2022 |- | <center>6 | <center>Ханшайым һәм патшайым / The Princess and the Queen | <center>Мигель Сапочник | <center>Сара Хесс | <center>25 қыркүйек 2022 |- | <center>7 | <center>Дрифтмарк / Driftmark | <center>Мигель Сапочник | <center>Кевин Лау | <center>2 қазан 2022 |- | <center>8 | <center>Тасын судың қожайыны / The Lord of the Tides | <center>Гита Васант Патель | <center>Эйлин Шим | <center>9 қазан 2022 |- | <center>9 | <center>Жасыл кеңес / The Green Council | <center>Клэр Килнер | <center>Сара Хесс | <center>16 қазан 2022 |- | <center>10 | <center>Қара патшайым / The Black Queen | <center>Грег Яйтанс | <center>Райан Кондал | <center>23 қазан 2022 |} === Сезон 2 (2024) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёрі ! Сценаристері ! Тұсаукесері |- | <center>11 | <center>A Son for a Son | <center>Алан Тейлор | <center>Райан Кондал | <center>16 маусым 2024 |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:2022 жылы шыққан АҚШ телесериалдары]] [[Санат:HBO телебағдарламалары]] 2i4ggtucgpxan2hxgoiea9aij58g86q Душанбе Плазасы 0 779418 3594895 3586890 2026-04-28T20:29:04Z 1nter pares 146705 3594895 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Ғимарат | ғимараттың аты = Душанбе Плазасы | шынайы аты = {{lang-tg|Душанбе Плаза}} | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = | суреті = Dushanbe-Plaza.JPG | ені = | сурет атауы = <small>Душанбе Плазасы. 2015 жыл.</small> | позициялық карта = Тәжікстан |lat_dir = N|lat_deg = 38|lat_min = 34|lat_sec = 14.8 |lon_dir = E|lon_deg = 68|lon_min = 47|lon_sec = 26.5 | карта атауы = | карта ені = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = | сәулет стилі = | классификациясы = | орналасуы = {{байрақ|Тәжікстан}}, [[Душанбе]] | мекен жайы = | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы басталды = [[12 қазан]] [[2009 жыл|2009]] | құрылысы аяқталды = [[2011 жыл|2011]] | ашылған уақыты = [[6 қыркүйек]] [[2011 жыл|2011]] | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = 92 м | сәулет өнері = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = 22 | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = 5 | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = <mapframe width="300" height="200" zoom="15"> { "type": "Feature", "geometry": { "type": "Point", "coordinates": [68.7907, 38.5710] }, "properties": { "title": "Dushanbe Plaza", "description": "Душанбе қаласындағы бизнес орталық" } } </mapframe> }} '''Душанбе Плазасы''' ({{lang-tg|Душанбе Плаза}}) — [[2011 жыл]]ы салынған [[Тәжікстан]]ның [[Душанбе]] қаласында орналасқан ғимарат. Биіктігі 92 метр, және бұл ғимарат [[Душанбе]]дегі ең ұзын ғимараттардың бірі. Душанбе Плазасы – жалпы ауданы 39 734 шаршы метрді құрайтын заманауи, көпфункционалды «А» класты кешен. 22 қабатты ғимарат [[Душанбе]] қаласының орталығында орналасқан. Жақын маңда астананың бас алаңының ғимараты, Сыртқы істер министрлігі және [[Тәжікстан Республикасы]] Президенті жанындағы Стратегиялық зерттеулер орталығы орналасқан. Душанбе Плазасы – «А» класты кеңсе орталығының жіктеу талаптарына толық сәйкес келетін заманауи кешен. Заманауи сәулет үлгісі болып табылатын кешен [[Тәжікстан]] астанасының орталығының қазіргі құрылысымен үйлесімді үйлеседі. Кешеннің терезелері мен бақылау алаңдарынан орталық алаң мен тарихи қала орталығының панорамалық көріністері ашылады. Бизнес орталығында жоғары жылдамдықты панорамалық лифттер, жер асты және ашық аспан астындағы қауіпсіз тұрақ, кафелер, мейрамханалар, конференц-залдары бар. Ыңғайлы орналасуы және негізгі көлік артерияларына оңай қол жетімділігінің арқасында [[Душанбе]]нің кез келген ауданына бірнеше минут ішінде жетуге болады.<ref name="DUŞANBE PLAa">{{cite web |url = https://bcinform.ru/dushanbe/dushanbe-plaza.html#:~:text=%D0%91%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%2D%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%20%C2%AB%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%20%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%C2%BB,%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%B2%20%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BC%20%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5%20%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5. |title = BCInform — Душанбе Плазасы |website = bcinform.ru |access-date = }}</ref> == Орталығы == Душанбе Плаза бизнес орталығы – жоғары сапалы, жайлы кеңсе кеңістігін ұсынатын А класындағы нысан. Кіруді бақылау жүйелерімен және кабельді теледидармен жабдықталған VIP кеңселер 16, 17, 18 және 20 қабаттарда орналасқан. Ғимаратта жеке қазандық және жеке басқару жүйесі бар желдету және ауа баптау жүйесі бар. Барлық кеңістіктер автоматты өрт дабылдарымен, түтін шығару жүйелерімен және су шашыратқыш жүйелермен жабдықталған. Кеңселерде талшықты-оптикалық телекоммуникациялар бар. Қауіпсіздік жеке бейнебақылау жүйелерімен және күзет дабылымен қамтамасыз етіледі.<ref name="DUŞANBE PLAa">{{cite web |url = https://bcinform.ru/dushanbe/dushanbe-plaza.html#:~:text=%D0%91%D0%B8%D0%B7%D0%BD%D0%B5%D1%81%2D%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%20%C2%AB%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%20%D0%9F%D0%BB%D0%B0%D0%B7%D0%B0%C2%BB,%D0%BD%D0%B0%D1%85%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%82%D1%81%D1%8F%20%D0%B2%20%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%BC%20%D1%86%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%80%D0%B5%20%D0%94%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5. |title = BCInform — Душанбе Плазасы |website = bcinform.ru |access-date = }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Душанбе]] ts29m7g0ixzr2jfvq9vg9z2kzmfzgu4 Ойлау 0 779462 3595082 3587221 2026-04-29T08:17:30Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 3595082 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Musée Rodin 1.jpg|нобай|268x268 нүкте|1880 жылы [[Огюст Роден|Огюст Роденнің]] мүсіні]] '''Ойлау''' — адамның [[таным]]дық қызметі. [[Марксизм]] тұрғысынан шындықты жанама әрі жалпылама түрде бейнелеудің тәсілі болып табылады.<ref>[[Рубинштейн С. Л.]] Бытие и сознание. — СПб.: Питер, 2003. — С.120</ref><ref>{{кітап|авторы=Чупахин И. Я., Бротский И. Н.|тақырыбы=Формальная логика|ответственный=проф. И. Я. Чупахин, доц. И. Н. Бротский|издание=|орны=Ленинград|баспасы=Ленинградский университет|жыл=1977|страницы=4|страниц=357|isbn=}}</ref> Ойлаудың нәтижесі ой ([[ұғым]], мағына, [[идея]], [[гипотеза]]). Ойлау дүниені танудың «төменгі» деңгейдегі тәсілдеріне сезіну мен қабылдауға қарама-қарсы қойылады, бұл қабілеттер жануарларға да тән. Көптеген философтар ойлауды адамның мәндік қасиеті деп санаған. Мысалы, [[Рене Декарт]]: «Мен ойлаймын, демек мен бармын» деген. [[Блез Паскаль]] адамды «ойлайтын қамыс» деп атаған.<ref>{{Cite web |url=http://school.bakai.ru/?id=boowd115 |title=Мыслящий тростник |accessdate=2011-06-29 |archivedate=2011-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110824185152/http://school.bakai.ru/?id=boowd115 |url-status=live }}</ref> Ойлаудың ерекшелігі қоршаған әлемдегі тікелей қабылдауға болмайтын объектілер, қасиеттер мен қатынастар туралы білім алу қабілеті.<ref>{{Cite web |url=http://www.bibliotekar.ru/447/230.htm |title=Мышление |accessdate=2011-06-29 |archivedate=2011-09-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110907153200/http://www.bibliotekar.ru/447/230.htm |url-status=live }}</ref> Бұл қасиет ой қорытындылары арқылы жүзеге асады, мысалы [[аналогия]] және [[Дедуктивті пайымдау|дедукция]]. Ойлау ми қызметімен тығыз байланысты, алайда мидың абстракциялармен жұмыс істеу қабілеті адамның практикалық өмір формаларын, тіл, логика және мәдениет нормаларын меңгеруі барысында қалыптасады. Ойлау адамдардың танымдық тәжірибесі жинақталып, сақталатын [[руханият]] және практикалық қызметтің алуан түрлі формаларында жүзеге асады. Бейнелі-[[Сигнификат|таңбалық]] түрде іске асып, оның негізгі нәтижелері көркем және діни шығармашылық өнімдерінде көрініс табады, мұнда адамзаттың танымдық тәжірибесі өзіндік түрде жалпыланады. Ойлау өзіне тән ерекше формада теориялық таным түрінде де жүзеге асады. Бұл форма алдыңғы таным түрлеріне сүйене отырып, әлемді ойша пайымдау мен модельдеу үшін шексіз мүмкіндіктерге ие болады. Ойлау барлық дерлік ғылыми пәндермен зерттеледі, сонымен қатар [[логика]], [[Эпистемология|гносеология]] және [[диалектика]] сияқты бірқатар философиялық салалардың да зерттеу нысаны болып табылады. == Тарихы == [[Антикалық дәуір|Антикалық]] ғылымның өзінде-ақ ойлау құбылыстарды емес, мәнді ашуға, көзге көрінетінді (сезімдік қабылдауда берілгенді) емес, шын мәнінде бар нәрсені тануға бағытталғаны атап өтіледі, — дейді философия ғылымдарының докторы, профессор В. М. Розин.<ref>''Розин В. М.'' [http://iph.ras.ru/page52857566.htm Предпосылки и особенности античной культуры] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140707122651/http://iph.ras.ru/page52857566.htm |date=2014-07-07 }}. — М.: ИФ РАН, 2004.</ref> Ойлау (ноэзис) мәселесін алғаш көтерген философ [[Парменид]]. Мұндай ойлаудың нәтижесі [[ақиқат]] та, пікір де болуы мүмкін.<ref>{{Cite web |url=http://amaid.tk/am/text/parmenid.html |title=Учение Парменида о бытии в истории логического мышления |accessdate=2011-10-23 |archivedate=2016-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305075201/http://amaid.tk/am/text/parmenid.html |url-status=live }}</ref> Платон ойлау процесін жанның ғарыштық өмірінде білген, бірақ тәнге енген кезде ұмытқан нәрселерін еске түсіру ретінде түсіндіреді. Оның пікірінше, ойлау негізгі танымдық процесс болып табылады және негізінен репродуктивті сипатта, яғни шығармашылық емес, бұрынғы білімді қайта жаңғырту ретінде көрінеді. Дегенмен Платон [[интуиция]] ұғымын да қолданады, шығармашылық ойлаудың негізгі тетігі ретінде қарастырылады.<ref>{{Cite web |url=http://anthropology.rchgi.spb.ru/platon/platon_b.htm |title=Платон |accessdate=2011-06-29 |archivedate=2008-03-31 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080331140452/http://anthropology.rchgi.spb.ru/platon/platon_b.htm |url-status=live }}</ref> [[Аристотель]] логиканы — ойлау туралы ғылымды қалыптастырды. Ойлаудың құрамдас бөліктері ретінде ұғым, пікір және ой қорытындысын қарастырды. Кейін Орта ғасыр дәуірінде Аристотельдің ізбасарлары ойлаудың силлогизм және дедукция сияқты формаларына ерекше назар аударды. Бұл үрдіс [[Луллий|Раймунд Луллий]] жасаған «ойлау машинасының» пайда болуына әкелді.<ref>{{Cite web |url=http://chernykh.net/content/view/131/ |title=Логика математическая |accessdate=2011-06-29 |archivedate=2010-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101120164533/http://chernykh.net/content/view/131/ |url-status=live }}</ref> [[Рене Декарт]] үшін ойлау денесіз, рухани құбылыс ретінде қарастырылады. Оның пікірінше, ойлау — жанның жалғыз атрибуты, сондықтан жан ішінде жүретін ойлау процестері тұрақты сипатта болады, яғни жан өз ішінде не болып жатқанын әрдайым біледі. Жан — ойлаушы субстанция, оның бүкіл мәні мен табиғаты тек ойлаудан тұрады. Таным әдісі ретінде Декарт жүйелі күмәндануды қолданған. [[Бенедикт Спиноза]] ойлауды ойлайтын дененің әрекет ету тәсілі ретінде анықтайды. Осы анықтамадан оның ұсынған ұғымды ашу тәсілі туындайды. Ойлауды анықтау үшін ойлайтын дененің әрекет ету тәсілін ойламайтын дененің болу және қозғалу тәсілінен мұқият ажыратып, зерттеу қажет. [[Иммануил Кант]] еңбегінің маңызды қырларының бірі ретінде аналитикалық және синтетикалық ойлауды ажыратуы жиі аталады.<ref>{{Cite web |url=http://www.smyrnyh.com/?page_id=397 |title=Проблема синтетической формы мышления в философии Канта |accessdate=2011-06-29 |archivedate=2012-12-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121215234057/http://www.smyrnyh.com/?page_id=397 |url-status=live }}</ref> XX ғасырдың 90-жылдарынан бастап бүкіл адамзатта «клиптік ойлау» құбылысы байқала бастады.<ref>{{кітап|авторы= [[Тоффлер, Элвин|Тоффлер Э.]] |тақырыбы= [[Третья волна (Тоффлер)|Третья волна]] |оргинал= The Third Wave, 1980 |орны = М. |издательство = [[АСТ (издательство)|АСТ]] |год= 2010 |беттері= 784 |серия = Philosophy |isbn = 978-5-403-02493-8 |тираж = 5100 |ref=Тоффлер}}</ref> == Тағы қараңыз == * [[Сандырақ]] * [[Жасанды интеллект]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Ойлау]] s0vugrvq5ppqgg4dhp0t2b53ty6u2o1 Бір Ауыл 0 779773 3594888 3590674 2026-04-28T20:23:29Z 1nter pares 146705 3594888 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} [[Сурет:"Бір Ауыл" үстел ойыны.jpg|нобай|"Бір Ауыл" үстел ойыны]] '''«Бір Ауыл»''' — қазақстандық әлеуметтік-психологиялық үстел ойыны. Ойын қазақ халқының мәдени болмысы, фольклорлық және әлеуметтік архетиптеріне негізделген. Негізгі тақырыбы — бір ауыл ішінде адамдардың өзара қарым-қатынасы, сенім мен күдік, ортақ шешім қабылдау және жеке мүдделердің қақтығысы. Ойын ерекше рөлдер жүйесі мен қосымша «Датым Бар» оқиға карталары арқылы ерекшеленеді. == Жалпы мәлімет == * '''Жанры:''' әлеуметтік-психологиялық ойын * '''Ойыншылар саны:''' 8-20 адам * '''Жас ерекшелігі:''' 12+ * '''Ойын ұзақтығы:''' шамамен 30-40 минут * '''Жүргізуші:''' Жырау * '''Негізгі тіл:''' қазақ тілі * '''Ерекшелігі:''' қазақ халқының мәдени архетиптері, түн/күн фазалары, «Датым Бар» карталары [[Сурет:"Бір Ауыл" ойынының презентациясы.jpg|нобай|AKTOWN командасы "Бір Ауыл" ойынының офлайн презентациясында]] == Тарихы және әзірленуі == '''Бір Ауыл''' ойыны AKTOWN шығармашылық бірлестігі тарапынан әзірленіп, Қазақстан Республикасының '''Ақтау қаласында''' пайда болған. Ойынның алғашқы ресми таныстырылымы '''2025 жылы 6 ақпанда''' өтті. Таныстырылым барысында ойын механикасы, рөлдер жүйесі және мәдени тұжырымдамасы көпшілікке ұсынылды. Жоба мәдени бастама ретінде жасалып, қазақ тіліндегі заманауи үстел ойындарын дамытуға бағытталған. == Ойынның мақсаты == Ойынның негізгі мақсаты — ауыл ішіндегі жасырын қауіптерді анықтау немесе керісінше, оларды жасырын түрде басымдыққа жеткізу. Әр рөлдің өзіне тән міндеттері мен жеңіс шарттары бар, сол себепті ойын тек командалық емес, '''жеке сценарийлермен де''' аяқталуы мүмкін. Қара халық пен қорғаушылардың мақсаты – ауылды сатқындардан тазарту. Сатқындардың мақсаты – ауылды өз қолдарына алу. Ерекше кейіпкерлердің мақсаты – жеке ниеттерін жүзеге асыру. == Құрамы == [[Сурет:"Бір Ауыл" ойынының кейіпкерлері.jpg|нобай|"Бір Ауыл" ойынының кейіпкерлері]] === Рөлдер карталары === Ойынның негізгі колодасында '''10 рөл картасы''' бар. Әр партияда Жырау ойыншылар санына қарай карталардың бір бөлігін ғана пайдаланады. '''Рөлдер құрамы:''' * '''[[Албасты]]''' – 3-айналымнан бастап, кейін әр 2 айналым сайын бір ойыншының үстіне түсіп, қорқытып бастырады. Нәтижесінде құрбан болған ойыншы 1 күн бойы сөйлей алмайды, бірақ талқылау барысында ымдап, дауыс бере алады; * '''[[Жезтырнақ]]''' – Әр 3 айналым сайын бір ойыншыны өлтіреді. Дос-дұшпан деп ажыратпайды; * '''Бас Сатқын''' – Сатқындардың басшысы, шешім қабылдаушы; * '''Сатқын''' – Түнде ауылға қарсы әрекет етіп, біртіндеп ауыл тұрғындарын өлтіреді; * '''Батыр''' – Түнде бір адамды тексере алады. Егер тексерген адамы сатқын болса, келесі түні оның жанын алады. Егер қателессе, өз өмірін қатерге тігеді; * '''Бақсы''' –Түнде бір адамды қорғап, қауіп-қатерден сақтайды. Егер Жезтырнақ таңдаған адамды қорғап қалса, ол аман қалады; * '''Баян Сұлу''' – 3-раундқа дейін сүйіктісін таңдайды. Егер сүйіктісі өлсе немесе ауылдан қуылса, оның орнына өзі құрбан болады. Ал өз сүйіктісіне күмәнданып, ауылдан қууға дауыс берсе, тірі қалады; * '''[[Алдаркөсе]]''' – Айлакер. Кез-келген рөлді иеленіп, барлығын шатастыра алады. Егер күндізгі кеңесте барлық қатысушылар (бірде-бірі қалмай) Алдаркөсеге қарсы дауыс берсе және Алдаркөсе осылайша ойыннан шықса, ол жеңіске жетеді; * '''Көшпенді''' – Ауылға 3 түнге келген қонақ. Қара халықпен бірге сатқындарды табуға көмектеседі; * '''Қара Халық''' – Қарапайым ауыл тұрғындары. Түнде ұйықтайды да, күндіз талқылап,  дауыс береді. [[Сурет:"Датым Бар" карталары.jpg|нобай|"Датым Бар" карталары]] === «Датым Бар» карталары === '''«Датым Бар»''' — ойынға қосымша енгізілген, оқиғалар желісіне '''тағдырдың араласуын''' сипаттайтын оқиға карталарының жеке колодасы. Бұл карталар ойын барысында сыртқы фактор ретінде әсер етеді және белгілі бір айналымда немесе шартта іске қосылады. Карталар: * талқылауға шектеу қоюы мүмкін; * дауыс беру тәртібін өзгертуі мүмкін; * түнгі әрекеттерге әсер етуі мүмкін; * мәдени-әлеуметтік немесе символдық оқиғаларды бейнелейді. '''Мысалдары:''' * '''“Хан Бұйрығы” –''' Сізге Абылай Ханнан елші келді. Сізге міндетті түрде Түркістан қаласына келу керек. Жолға дайындалыңыз, сіз бүгінгі кеңеске қатыспайсыз (кеңеске араласпайсыз, дауыс бере алмайсыз). * '''“Ақиқат орнасын” –''' Ауылды тексеру үшін жіберген хан жасағы ертең ауылға келеді. Ертеңгі күні сен өзіңнің кім екеніңді ашуың керек. * '''“Түнгі күзет” –''' Бүгінгі түні сен батырдың орнына күзетке шығып, ауылдың бір тұрғынын тексере аласың. * '''“Айтыскер” –''' Бүгінгі күні сен кез келген адамды таңдап айтыса аласың. Кеңесте сізден басқа ешкім сөз таластыра алмайды, дауыс бергенде тек сіз айтқан ақпаратқа жүгініп дауыс бере алады. Егер ойында 10 қатысушыға дейін болса, әр күн сайын, ал 10 қатысушыдан көп болса, әр жұп айналым сайын, яғни 2,4,6-шы түн өткеннен кейін бірінші “Датым бар” деп айтқан адам ортадан бір картаны алып, дауыстап оқиды. Бұл карталар кейде халыққа, кейде Сатқындарға көмектесіп, ойынға хаос қосады. Шынайы өмірде тағдыр адамның жоспарын сынағандай, “Датым Бар” карталары ойын бағытын күрт өзгертіп, бәрін бақылауда ұстап отырмыз деп ойлайтын ойыншылар үшін сынақ ретінде келеді. Тағдыр контекстінде бұл колода әділдік пен әділетсіздіктің, үміт пен үрейдің, мүмкіндік пен шектеудің символы. == Ойын барысы == === Дайындық кезеңі === # Жүргізуші (Жырау) таңдалады # Рөлдер карталары араластырылып, әр ойыншыға бір-бірден жабық түрде таратылады # Жырау ережелерді түсіндіреді # Ойыншылар кезекпен өздерін таныстырады ---- === Фазалар === ==== Түн (Түн) ==== * Барлық ойыншылар көзін жұмады * Жырау белгілі бір рөлдерді кезекпен оятады * Әр рөл өз әрекетін орындайды ==== Күн (Күн) ==== * Барлығы көзін ашады * Жырау түнгі оқиғалардың нәтижесін хабарлайды * Ойыншылар арасында ашық талқылау басталады * Ойыншылар өз рөлін ашуы немесе жасыруы мүмкін ==== Дауыс беру ==== * Әр ойыншы бір күдіктіні көрсетеді * Көп дауыс жинаған ойыншы ойыннан шығарылады == Жеңіс шарттары == Ойын бірнеше сценарий бойынша аяқталуы мүмкін: * '''Ауылдың жеңісі:''' барлық сатқын рөлдер жойылса * '''Сатқындардың жеңісі:''' сатқындар саны немесе ықпалы бойынша басымдыққа жетсе * '''Жеке жеңістер:''' кейбір ерекше рөлдер өз жеке шартын орындаса Бұл жүйе ойынды сызықтық емес және болжап болмайтын етеді. 39qpgqtrzjqncqf1yjqyhm9bsr2iscf Талқылау:Сөздің жарыспа тұлғалары 1 779775 3595059 3589641 2026-04-29T07:28:15Z Arystanbek 14348 /* Мақаланы жоюға қарсымын */ Жауап беру 3595059 wikitext text/x-wiki == Мақаланы жоюға қарсымын == Сәлеметсіздер ме! Неге сіздер бірден мақаланы жоюға ұсынасыздар? Неге қателерді атап, ұсыныс айтпайсыздар? Бұл мақаланың маңыздылығы төмен деген пікіріңізбен мүлдем келісе алмаймын. Сіздердің қазақша википедиядағы бір сөйлемнен тұратын мақалаларды жоймай, лингвистикалық білім беретін менің мақаламды жоюды ұсынып отырғандарыңызды түсіне алмадым, кешірерсіздер [[Қатысушы:Omarova. ayagul|Omarova. ayagul]] ([[Қатысушы талқылауы:Omarova. ayagul|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :@[[Қатысушы:Omarova. ayagul|Omarova. ayagul]] біріншіден қазақша Уикипедия. екіншіден арабатардан келген амандасуды қолжанбағаныңыз жөн <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:28, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) l60wqkbhx4a97oyh1b27tjhb3agtcof 3595060 3595059 2026-04-29T07:29:14Z Arystanbek 14348 3595060 wikitext text/x-wiki == Мақаланы жоюға қарсымын == Сәлеметсіздер ме! Неге сіздер бірден мақаланы жоюға ұсынасыздар? Неге қателерді атап, ұсыныс айтпайсыздар? Бұл мақаланың маңыздылығы төмен деген пікіріңізбен мүлдем келісе алмаймын. Сіздердің қазақша википедиядағы бір сөйлемнен тұратын мақалаларды жоймай, лингвистикалық білім беретін менің мақаламды жоюды ұсынып отырғандарыңызды түсіне алмадым, кешірерсіздер [[Қатысушы:Omarova. ayagul|Omarova. ayagul]] ([[Қатысушы талқылауы:Omarova. ayagul|талқылау]]) 15:08, 2026 ж. сәуірдің 22 (+05) :@[[Қатысушы:Omarova. ayagul|Omarova. ayagul]] біріншіден қазақша Уикипедия, екіншіден арабатардан келген амандасуды қолданбағаныңыз жөн <em><span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span></em> ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 12:28, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 4725e3inht83tmuaurx6nks31zkq2ev Глэдвин Джебб 0 779780 3594893 3590634 2026-04-28T20:27:55Z 1nter pares 146705 3594893 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі=Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы (уақытша) |шынайы атауы={{lang|en|Acting Secretary-General of the United Nations}} |эмблема=Emblem of the United Nations.svg |эмблеманың аты=БҰҰ эмблемасы |қазіргі=[[Глэдвин Джебб]] |басшылық етеді=БҰҰ Секретариаты |біріншісі=[[Глэдвин Джебб]] |пайда болды=1945 }} '''Глэдвин Джебб''' ({{lang|en|Gladwyn Jebb}}) — британ дипломаты, Біріккен Ұлттар Ұйымының алғашқы уақытша Бас хатшысы (1945–1946). == Өмірбаяны == Глэдвин Джебб ХХ ғасырдың басында Ұлыбританияның саяси элитасына жататын отбасында дүниеге келген. Әкесі жағынан атасы әскери инженер болған және 1812–1815 жылдардағы ағылшын-американ соғысына қатысқан. Анасы жағынан ол Ұлыбританияның пэры — виконт Мелвиллдің туысы болған. Джебб беделді [[Итон колледжі]] мен [[Оксфорд университеті]]нде білім алып, тарих мамандығы бойынша оқыды. 1924 жылдан бастап дипломатиялық қызметте болды. Алғашқы қызметтері Иранда (Каджарлар және Пехлевилер кезеңі), кейін Италияда (Бенито Муссолини тұсында) өтті. Кейін Вестминстерде Ұлыбританияның дипломатиялық қызметінің басшысының жеке хатшысы қызметін атқарды. == Қызметі == Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Джебб Ұлыбританияның арнайы қызметі — Арнайы операциялар басқармасында (SOE) жұмыс істеді. Кейін азаматтық қызметке қайта оралып, Форин-офисте, Қазынашылықта және Экономикалық соғыс министрлігінде түрлі лауазымдар атқарды. Ол [[Тегеран конференциясы|Тегеран]], [[Ялта конференциясы|Ялта]] және [[Потсдам конференциясы|Потсдам]] конференцияларына қатысқан. == БҰҰ-дағы қызметі == * Глэдвин Джебб Біріккен Ұлттар Ұйымын құруға қатысқан тұлғалардың бірі болды. * 1945 жылғы қазаннан 1946 жылғы ақпанға дейін БҰҰ-ның уақытша Бас хатшысы қызметін атқарды. * БҰҰ-ны жоспарлау кезеңінен нақты жұмыс істеу кезеңіне көшіру * Дайындық комиссиясын басқару * Алғашқы институционалдық құрылымды қалыптастыру === Негізгі оқиғалар === * БҰҰ-ның құрылу кезеңі (1945) * Бас Ассамблеяның алғашқы сессиясына дайындық (1946) * Ұйымның әкімшілік негізін қалыптастыру == Кейінгі қызметі == * Ұлыбританияның БҰҰ жанындағы өкілі болды Франциядағы елші қызметін атқарды * Ол рыцарь атағын алып, кейін барон титулына ие болды және Ұлыбританияның [[Лордтар палатасы]]нда өмірінің соңына дейін қызмет етті. == Қызықты дерек == Глэдвин Джебб — БҰҰ Бас хатшысы қызметін атқарған Қауіпсіздік Кеңесінің тұрақты мүшесі елінен шыққан жалғыз тұлға. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшылары]] 6zmehg9pnl9mt0v34bipev66rmbc8x9 Бутрос Бутрос-Гали 0 779784 3594889 3590638 2026-04-28T20:24:11Z 1nter pares 146705 3594889 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} {{Дереккөздер жетіспейді}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = халықаралық | Қазақша есімі = Бутрос Бутрос-Гали | Шынайы есімі = {{lang-ar|بطرس بطرس غالي}} | Суреті = Boutros Boutros-Ghali.jpg | Титулы = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы|БҰҰ Бас хатшысы]] | Ту = Flag of the United Nations.svg | Ту2 = UN emblem blue.svg | Реті = 6 | Басқара бастады = [[1 қаңтар]] [[1992 жыл]] | Басқаруын аяқтады = [[1996 жыл]] | Ізашары = [[Хавьер Перес де Куэльяр]] | Ізбасары = [[Кофи Аннан]] | Туған күні = 14.11.1922 | Туған жері = [[Каир]], [[Египет]] | Партиясы = | Білімі = [[Париж университеті]] }} '''Бутрос Бутрос-Гали''' ({{lang-ar|Boutros Boutros-Ghali}}) — мысырлық дипломат, Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшысы (1992–1996). == Өмірбаяны == 1922 жылы қарашада Каирде копт отбасында дүниеге келген. Отбасы Египет саяси элитасына жақын болған: атасы премьер-министр, әкесі қаржы министрі қызметін атқарған. Париж университетінде халықаралық құқық бойынша докторлық дәрежесін алған. Каир университетінде ұзақ жылдар бойы халықаралық құқықтан сабақ беріп, Франция, Нидерланд және АҚШ-та ғылыми және дипломатиялық қызметті қатар жүргізді. «Аль-Ахрам» газетінде зерттеу орталығын құруға қатысып, «Ас-Сиясса ад-Даулия» журналын редакциялаған. 1970-жылдары саясатқа келіп, Египеттің сыртқы істер министрі ретінде 1978 жылғы Кэмп-Дэвид келісімдерін дайындауға қатысты. Бұл келісімдер Египет пен Израиль арасындағы қатынастарды қалыпқа келтіруге және Синай түбегін қайтаруға ықпал етті. 1980-жылдары Египетті БҰҰ-да, Африка бірлігі ұйымында және Қосылмау қозғалысында таныстырды. Халықаралық аренада тәжірибелі дипломат ретінде танылды. == БҰҰ-дағы қызметі == 1992 жылғы 1 қаңтарда БҰҰ-ның алтыншы Бас хатшысы қызметіне кірісті. Оның қызмет кезеңі Қырғи қабақ соғыстан кейінгі өтпелі кезеңге сәйкес келді. Бутрос-Гали «Agenda for Peace» (1992) құжатын ұсынып, БҰҰ-ның бейбітшілікті сақтау мен қақтығыстардың алдын алу саласындағы рөлін кеңейтуге тырысты. Онда «превентивтік дипломатия», «бейбітшілікті қолдау» және постқақтығыстық қалпына келтіру ұғымдары жүйеленді. === Негізгі оқиғалар === * «Agenda for Peace» бастамасы (1992) * Сомали дағдарысы — бітімгершілік миссиясының сәтсіздігі * Босниядағы соғыс және Сребреница трагедиясы (1995) * Руандадағы геноцид (1994) * Қақтығыстарға араласуда БҰҰ-ның шектеулі мүмкіндіктерінің көрінуі === Дағдарыстар мен сын === Сомали мен бұрынғы Югославиядағы миссиялар БҰҰ-ның мүмкіндіктерінің шектеулі екенін көрсетті. Руандадағы геноцид кезінде Қауіпсіздік Кеңесінің әрекетсіздігі ауыр салдарға әкелді. Бутрос-Гали бұл жағдайларды ұйымның институционалдық әлсіздігімен байланыстырды. Сонымен қатар, ол БҰҰ реформалары мен саясатына байланысты АҚШ-пен келіспеушіліктерге тап болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас хатшылары]] irzksm3kzirm53ms99fw39hps2jlhel Аврелий мен Наталья 0 779870 3594892 3590683 2026-04-28T20:27:06Z 1nter pares 146705 3594892 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} '''Аврелий мен Наталья''' (өл. [[852]]) — христиандық ерлі-зайыптылар Абд ар-Рахман II., Кордоба әмірі сенімінен бас тартпағаны үшін өлім жазасына кесілген. Оларды [[Католик шіркеуі]] және [[Православ шіркеуі]] шейіт және әулие деп санайды. == Өмір == Аврелий Севильяда ауқатты отбасында дүниеге келген. Оның әкесі мұсылман араб, ал анасы Испаниядан келген христиан болған. Бала кезінде жетім қалған ол нағашы апасының қолында өсті, ол жасырын түрде христиан болса керек. Ол кезде Испанияның мавр патшалықтарында христиандар қуғынға ұшырады.<ref>[https://www.saintforaminute.com/saints/saint_aurelius_of_cordoba Өмірбаян, (ағылшынша), Әулие бір сәтке, 2025 жылдың 18 шілдесінде қол жеткізілді.]</ref>. Аурелиус мұсылман отбасынан шыққан Сабигото деген қызға үйленді. Үйлену тойынан кейін Сабигото христиан дінін қабылдауға шешім қабылдады және Наталья есімін алды. Ерлі-зайыптылар Кордова әмірлігінде тұрып, қызы болды және христиан ретінде жасырын өмір сүрді. Ол кезде исламнан христиандықты қабылдау өлім жазасына кесілетін қылмыс болатын.<ref>[https://catholicexchange.com/saints-natalia-aurelius-liliosa-felix-and-george-martyrs Аврелий мен Натальяның жазасы (ағылшынша)]</ref>. Бір күні Аврелий өзінің Мәсіхке сенетінін жария еткен христиан саудагерін көпшілік алдында қамшымен ұрғанын көрді. Бұл оқиғадан таң қалған Аврелий мен Наталья енді сенімдерін жасыра алмайтынын шешті. Олар қызына ақша бөліп, қалған жиған-тергенін кедейлерге таратқан. Содан кейін олар өздерінің сенімдерін ашық жариялап, түрмедегі мәсіхшілерге қамқорлық жасай бастады. == Құрмет == Аврелий мен Натальяның мерекесі 27 шілдеге сәйкес келеді. Олар Кордова шейіттерінің қатарында, 850-859 жылдар аралығында осы қалада өлім жазасына кесілген 48 христиан. Аврелийдің [[релик|Реликтері]] [[Панама (қала)|Панама]]дағы Санта-Мария ла Антигуа Митрополиттік соборының насыбайгүліндегі құрбандық үстелінде сақталған.<ref>[https://www.vaticannews.va/es/papa/news/2019-01/papa-francisco-panama-jmj-2019-misa-dedicacion-altar-catedral.html Реликтерге (испанша)]</ref>. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.catholic.org/saints/saint.php?saint_id=309 Қасиетті Аврелий мен Наталья catholic.org сайтында] * [http://www.santopedia.com/santos/santa-liliosa-de-cordoba Santa Liliosa de Córdoba, Mártir] jpmf0bz1qvn6e1c52kna9vu9625iaj4 Коньков, Фёдор Герасимович 0 780024 3594896 3591812 2026-04-28T20:30:54Z 1nter pares 146705 3594896 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Фёдор Герасимович Коньков''' ([[1922 жыл|1922]]—[[1987 жыл|1987]]) — [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Жұмысшы-шаруа Қызыл армиясының]] [[Сержант|сержанты]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] қатысушысы, [[Кеңес Одағының Батыры]] ([[1945 жыл|1945]]). == Өмірбаяны == Фёдор Коньков [[1922 жыл|1922]] жылғы [[21 наурыз|21 наурызда]] Лукинка ауылында (қазіргі Владимир облысының Судогод ауданында) дүниеге келген. Толық емес орта мектепті бітіргеннен кейін Ковров қаласында тұрған. [[Фабрика-Зауыт Мектебі|Фабрика-зауыт]] [[Фабрика-Зауыт Мектебі|мектебін]] аяқтаған соң аспап жасау зауытында слесарь ретінде жұмыс істеген. [[1941 жыл|1941]] жылдың қараша айында Коньков Жұмысшы-шаруа Қызыл армиясы қатарына шақырылды. [[1942 жыл|1942]] жылдың ақпан айынан бастап Ұлы Отан соғысы майдандарында болды. Ленинград, Батыс, Орталық және 1- і Беларусь майдандарындағы ұрыстарға қатысқан. [[1942 жыл|1942]] жылдың сәуір айында Старая Русса маңындағы шайқаста жараланған. [[1943 жыл|1943]] жылдың қазанына қарай сержант Фёдор Коньков 1- і Беларусь майданы 65-армиясының 20-ы жеке танкіге қарсы артиллериялық бригадасына қарасты 1184-і танкіге қарсы артиллериялық полктің 5-і батареясында зеңбірекші болған. [[Нарва (өзен)|Нарев]] өзенінен өту кезінде ерекше ерлік көрсетті. Сероцктен солтүстікке қарай 7 шақырым жердегі Тжепово ауылының маңындағы Нарев өзенінің батыс жағалауындағы плацдармда шайқас кезінде Коньков 3 [[Танк|танкіні]], 6 [[Пулемет|пулеметті]] және шамамен 100 жау солдаты мен офицерін жеке өзі жойып, екі неміс қарсы шабуылын тойтарды. Шайқас кезінде оның бүкіл тобы саптан шыққанына қарамастан, Коньков жалғыз шақасты жалғастырған. [[КСРО Жоғарғы Кеңесі]] Төралқасының [[1945 жыл|1945]] жылғы [[21 ақпан|21 ақпандағы]] Жарлығымен «неміс басқыншыларына қарсы шайқаста майдандағы қолбасшылықтың жауынгерлік тапсырмаларын үлгілі орындағаны және көрсеткен батылдығы мен қаһармандығы үшін» сержант Федор Коньковқа [[Ленин ордені]] мен 7391 нөмірлі «[[Алтын Жұлдыз медалі|Алтын Жұлдыз]]<nowiki/>» медалімен [[Кеңес Одағының Батыры]] атағы берілді. 1945 жылдың ақпанында алған ауыр жарақатына байланысты Коньков әскер қатарынан босатылды. Ковров қаласына оралып, аспап жасау зауытында жұмыс істеді. [[1987 жыл|1987]] жылғы [[23 шілде|23 шілдеде]] қайтыс болды. Ковров қаласындағы Троицк-Николь зиратының Даңқ аллеясына жерленген. І дәрежел[[Отан соғысы ордені|і Отан соғысы орденімен]], екі ІІІ дәрежелі Даңқ орденімен, бірқатар медальдармен марапатталған. Коньковтың құрметіне Ковров қаласында ескерткіш орнатылған. == Шығармалар == * Кеңес Одағы Батырлары: Қысқаша биографиялық сөздік / Редакциялық алқа төрағасы И.Н. Шкадов. — М.: Воениздат, 1987. — Т. 1 /Абаев — Любичев/. — 911 б. — 100 000 дана. — ISBN жоқ, РКП № 87-95382. * Туғанына 90 жыл толуына орай // «Дегтярёвец». — 2012 — 21 наурыз. * Нагорный А.Ф., Травкин В.В. Владимир жерінің батырлары. — Ярославль: 1967. == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.warheroes.ru/hero/hero.asp?Hero_id=14843 Фёдор Герасимович Коньков.] "Ел батырлары" сайты. 0gmj4nrubs01rfhcsjd3438mxp5a64s Чхве Ван Гю 0 780064 3594618 3594198 2026-04-28T14:05:36Z Sagzhan 29953 /* Негізгі еңбектері */ 3594618 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чхве Ван Гю |шынайы есімі = {{lang-ko|최완규}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.08.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{сценарийші|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = драма<br />мелодрама<br />[[тарихи фильм|тарихи]] |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Чхве Ван Гю''' ({{lang-ko|최완규}}; [[18 тамыз]] [[1964 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореялық]] сценарист және AStory (에이스토리) продакшн компаниясының тең құрылтайшысы.<ref name="cine21">https://cine21.com/news/view/?mag_id=100672</ref><ref>{{Cite web |title=Wan-Gyu Choi |url=https://www.imdb.com/name/nm1834284/ |access-date=2023-03-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> Ол 1993 жылы «Boring Love, Funny Movie» атты туындысымен (оның сценарист ретіндегі дебюті) [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] үздік театр сценарийі байқауында жеңімпаз атанды. Ол Инчхон университетінің ағылшын әдебиеті факультетін тәмамдамай, оқудан шығып кеткен.<ref>{{Cite web |title=Focus - 심도있는 정보 제공, 포커스 Choi Wan-gyu |url=https://focus.chosun.com/people/people01.jsp?id=7401 |access-date=2023-03-28 |website=focus.chosun.com}}</ref> [[2004 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]да ол бұрынғы Mnet және SM Entertainment продюсері Ли Сан-бэкпен бірге AStory компаниясын құрды.<ref name="cine21" /> Қазақстандықтарға танымал «[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]]», «[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]», «[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]», «[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]», «Айрис» телехикаяларының сценарийін жазған. == Дау-дамайлар == [[2008 жыл]]ы ол аяқталмай қалған екі бөлімді Hidden (жұмыс атауы) фильміне байланысты келісімшартты бұзды деген айыппен [[Жапония]]ның Always Uki Co., Ltd. және Оңтүстік Кореяның ICBN Co., Ltd. компаниялары тарапынан сотқа берілді. Чхве бастапқыда осы екі компаниямен Жапонияда тұратын корейлердің өміріндегі қуаныш пен қайғыны бейнелейтін фильмнің сценарийін жазу туралы келісімшартқа отырған және түсірілімді [[Осака]]да өткізу жоспарланған еді. Алайда ол сценарийді уақытында аяқтай алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды.<ref>{{Cite web |last=김 |first=은미 |title=드라마 '올인' 작가, "시나리오 집필 계약 어겼다" 피소 (Drama 'All In' writer sued for "violation of scenario writing contract") |url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&aid=0002362641 |access-date=2023-03-28 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> 2018 жылы Оңтүстік Кореяның «Белгілі бір экономикалық қылмыстар үшін жазаны күшейту туралы» заңы бойынша ол алаяқтық (драма продакшн компаниясының иесіне қарсы жасалған) және шетелде заңсыз құмар ойындарға қатысу ([[Филиппин]]де) айыптары үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды (төрт жыл сынақ мерзімімен).<ref>{{Cite web |date=2022-05-20 |title=‘허준’, ‘주몽’ 쓴 국민작가 최완규, 징역살이 중… 안타까운 몰락 (National writer Choi Wan-gyu, who wrote 'Heo Jun' and 'Jumong', is in prison... sad downfall) |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2022/05/20/VN5HOEZGQHIXDZ7UL6IO2XI6OY/ |access-date=2023-03-29 |website=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> 2019 жылы ол Оңтүстік Кореяның Ұлттық салық қызметі тарапынан ірі көлемде салық төлеуден жалтарған тұрақты борышкерлер тізіміне енгізілді. 2022 жылы ол белгісіз айыптар бойынша Кёнсан провинциясында түрмеге қамалды. == Негізгі еңбектері == * General Hospital (1994) * Legend of Ambition (1998) * [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]] (1999) * Air Force (2000) * Shodo (Sand) (2001) * The Merchant (2001) * Нартәуекел (2003) * Into the Storm (2004) * Love Story in Harvard (2004) * Ханзада Жумонг (2006) * Лоббист (2007) * Catcher (2008) * Құйынды мекен (2008) — 2009 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылған * General Hospital 2 (2008) * Айрис (2009) * Swallow the Sun (2009) * Емші Хо Жун (2013) * Prison Flower (2016) == Марапаттары == * 1994 — MBC хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2003 — 30-шы Корея хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2006 — MBC драма марапаттары: Телевизия бөлімі – еңбегі үшін марапат * 2007 — 19-шы Корея телепродюсерлер марапаттары: Телесценарист санаты – өндіріс саласы сыйлығы * 2007 — 43-ші Baeksang өнер марапаттары: Теледидар санаты – үздік сценарий сыйлығы * 2010 — 1-ші Сеул мәдениет және өнер марапаттары: Драма сценаристері бөлімі – Бас жүлде == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0r10cke5risxb90nllc6edtpkaz1iv8 3594619 3594618 2026-04-28T14:06:09Z Sagzhan 29953 /* Негізгі еңбектері */ 3594619 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чхве Ван Гю |шынайы есімі = {{lang-ko|최완규}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.08.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{сценарийші|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = драма<br />мелодрама<br />[[тарихи фильм|тарихи]] |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Чхве Ван Гю''' ({{lang-ko|최완규}}; [[18 тамыз]] [[1964 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореялық]] сценарист және AStory (에이스토리) продакшн компаниясының тең құрылтайшысы.<ref name="cine21">https://cine21.com/news/view/?mag_id=100672</ref><ref>{{Cite web |title=Wan-Gyu Choi |url=https://www.imdb.com/name/nm1834284/ |access-date=2023-03-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> Ол 1993 жылы «Boring Love, Funny Movie» атты туындысымен (оның сценарист ретіндегі дебюті) [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] үздік театр сценарийі байқауында жеңімпаз атанды. Ол Инчхон университетінің ағылшын әдебиеті факультетін тәмамдамай, оқудан шығып кеткен.<ref>{{Cite web |title=Focus - 심도있는 정보 제공, 포커스 Choi Wan-gyu |url=https://focus.chosun.com/people/people01.jsp?id=7401 |access-date=2023-03-28 |website=focus.chosun.com}}</ref> [[2004 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]да ол бұрынғы Mnet және SM Entertainment продюсері Ли Сан-бэкпен бірге AStory компаниясын құрды.<ref name="cine21" /> Қазақстандықтарға танымал «[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]]», «[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]», «[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]», «[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]», «Айрис» телехикаяларының сценарийін жазған. == Дау-дамайлар == [[2008 жыл]]ы ол аяқталмай қалған екі бөлімді Hidden (жұмыс атауы) фильміне байланысты келісімшартты бұзды деген айыппен [[Жапония]]ның Always Uki Co., Ltd. және Оңтүстік Кореяның ICBN Co., Ltd. компаниялары тарапынан сотқа берілді. Чхве бастапқыда осы екі компаниямен Жапонияда тұратын корейлердің өміріндегі қуаныш пен қайғыны бейнелейтін фильмнің сценарийін жазу туралы келісімшартқа отырған және түсірілімді [[Осака]]да өткізу жоспарланған еді. Алайда ол сценарийді уақытында аяқтай алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды.<ref>{{Cite web |last=김 |first=은미 |title=드라마 '올인' 작가, "시나리오 집필 계약 어겼다" 피소 (Drama 'All In' writer sued for "violation of scenario writing contract") |url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&aid=0002362641 |access-date=2023-03-28 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> 2018 жылы Оңтүстік Кореяның «Белгілі бір экономикалық қылмыстар үшін жазаны күшейту туралы» заңы бойынша ол алаяқтық (драма продакшн компаниясының иесіне қарсы жасалған) және шетелде заңсыз құмар ойындарға қатысу ([[Филиппин]]де) айыптары үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды (төрт жыл сынақ мерзімімен).<ref>{{Cite web |date=2022-05-20 |title=‘허준’, ‘주몽’ 쓴 국민작가 최완규, 징역살이 중… 안타까운 몰락 (National writer Choi Wan-gyu, who wrote 'Heo Jun' and 'Jumong', is in prison... sad downfall) |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2022/05/20/VN5HOEZGQHIXDZ7UL6IO2XI6OY/ |access-date=2023-03-29 |website=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> 2019 жылы ол Оңтүстік Кореяның Ұлттық салық қызметі тарапынан ірі көлемде салық төлеуден жалтарған тұрақты борышкерлер тізіміне енгізілді. 2022 жылы ол белгісіз айыптар бойынша Кёнсан провинциясында түрмеге қамалды. == Негізгі еңбектері == * General Hospital (1994) * Legend of Ambition (1998) * [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]] (1999) * Air Force (2000) * Shodo (Sand) (2001) * The Merchant (2001) * [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003) * Into the Storm (2004) * Love Story in Harvard (2004) * Ханзада Жумонг (2006) * Лоббист (2007) * Catcher (2008) * Құйынды мекен (2008) — 2009 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылған * General Hospital 2 (2008) * Айрис (2009) * Swallow the Sun (2009) * Емші Хо Жун (2013) * Prison Flower (2016) == Марапаттары == * 1994 — MBC хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2003 — 30-шы Корея хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2006 — MBC драма марапаттары: Телевизия бөлімі – еңбегі үшін марапат * 2007 — 19-шы Корея телепродюсерлер марапаттары: Телесценарист санаты – өндіріс саласы сыйлығы * 2007 — 43-ші Baeksang өнер марапаттары: Теледидар санаты – үздік сценарий сыйлығы * 2010 — 1-ші Сеул мәдениет және өнер марапаттары: Драма сценаристері бөлімі – Бас жүлде == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3vq8rsjgtm22jlfeeb3zxm3dfgbyncs 3594620 3594619 2026-04-28T14:06:51Z Sagzhan 29953 /* Негізгі еңбектері */ 3594620 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чхве Ван Гю |шынайы есімі = {{lang-ko|최완규}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.08.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{сценарийші|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = драма<br />мелодрама<br />[[тарихи фильм|тарихи]] |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Чхве Ван Гю''' ({{lang-ko|최완규}}; [[18 тамыз]] [[1964 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореялық]] сценарист және AStory (에이스토리) продакшн компаниясының тең құрылтайшысы.<ref name="cine21">https://cine21.com/news/view/?mag_id=100672</ref><ref>{{Cite web |title=Wan-Gyu Choi |url=https://www.imdb.com/name/nm1834284/ |access-date=2023-03-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> Ол 1993 жылы «Boring Love, Funny Movie» атты туындысымен (оның сценарист ретіндегі дебюті) [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] үздік театр сценарийі байқауында жеңімпаз атанды. Ол Инчхон университетінің ағылшын әдебиеті факультетін тәмамдамай, оқудан шығып кеткен.<ref>{{Cite web |title=Focus - 심도있는 정보 제공, 포커스 Choi Wan-gyu |url=https://focus.chosun.com/people/people01.jsp?id=7401 |access-date=2023-03-28 |website=focus.chosun.com}}</ref> [[2004 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]да ол бұрынғы Mnet және SM Entertainment продюсері Ли Сан-бэкпен бірге AStory компаниясын құрды.<ref name="cine21" /> Қазақстандықтарға танымал «[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]]», «[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]», «[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]», «[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]», «Айрис» телехикаяларының сценарийін жазған. == Дау-дамайлар == [[2008 жыл]]ы ол аяқталмай қалған екі бөлімді Hidden (жұмыс атауы) фильміне байланысты келісімшартты бұзды деген айыппен [[Жапония]]ның Always Uki Co., Ltd. және Оңтүстік Кореяның ICBN Co., Ltd. компаниялары тарапынан сотқа берілді. Чхве бастапқыда осы екі компаниямен Жапонияда тұратын корейлердің өміріндегі қуаныш пен қайғыны бейнелейтін фильмнің сценарийін жазу туралы келісімшартқа отырған және түсірілімді [[Осака]]да өткізу жоспарланған еді. Алайда ол сценарийді уақытында аяқтай алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды.<ref>{{Cite web |last=김 |first=은미 |title=드라마 '올인' 작가, "시나리오 집필 계약 어겼다" 피소 (Drama 'All In' writer sued for "violation of scenario writing contract") |url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&aid=0002362641 |access-date=2023-03-28 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> 2018 жылы Оңтүстік Кореяның «Белгілі бір экономикалық қылмыстар үшін жазаны күшейту туралы» заңы бойынша ол алаяқтық (драма продакшн компаниясының иесіне қарсы жасалған) және шетелде заңсыз құмар ойындарға қатысу ([[Филиппин]]де) айыптары үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды (төрт жыл сынақ мерзімімен).<ref>{{Cite web |date=2022-05-20 |title=‘허준’, ‘주몽’ 쓴 국민작가 최완규, 징역살이 중… 안타까운 몰락 (National writer Choi Wan-gyu, who wrote 'Heo Jun' and 'Jumong', is in prison... sad downfall) |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2022/05/20/VN5HOEZGQHIXDZ7UL6IO2XI6OY/ |access-date=2023-03-29 |website=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> 2019 жылы ол Оңтүстік Кореяның Ұлттық салық қызметі тарапынан ірі көлемде салық төлеуден жалтарған тұрақты борышкерлер тізіміне енгізілді. 2022 жылы ол белгісіз айыптар бойынша Кёнсан провинциясында түрмеге қамалды. == Негізгі еңбектері == * General Hospital (1994) * Legend of Ambition (1998) * [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]] (1999) * Air Force (2000) * Shodo (Sand) (2001) * The Merchant (2001) * [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003) * Into the Storm (2004) * Love Story in Harvard (2004) * [[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]] (2006) * Лоббист (2007) * Catcher (2008) * Құйынды мекен (2008) — 2009 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылған * General Hospital 2 (2008) * Айрис (2009) * Swallow the Sun (2009) * Емші Хо Жун (2013) * Prison Flower (2016) == Марапаттары == * 1994 — MBC хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2003 — 30-шы Корея хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2006 — MBC драма марапаттары: Телевизия бөлімі – еңбегі үшін марапат * 2007 — 19-шы Корея телепродюсерлер марапаттары: Телесценарист санаты – өндіріс саласы сыйлығы * 2007 — 43-ші Baeksang өнер марапаттары: Теледидар санаты – үздік сценарий сыйлығы * 2010 — 1-ші Сеул мәдениет және өнер марапаттары: Драма сценаристері бөлімі – Бас жүлде == Дереккөздер == {{дереккөздер}} suopbj8cqmselsa7c05b9fgrjbuulb6 3594621 3594620 2026-04-28T14:07:10Z Sagzhan 29953 /* Негізгі еңбектері */ 3594621 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чхве Ван Гю |шынайы есімі = {{lang-ko|최완규}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.08.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{сценарийші|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = драма<br />мелодрама<br />[[тарихи фильм|тарихи]] |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Чхве Ван Гю''' ({{lang-ko|최완규}}; [[18 тамыз]] [[1964 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореялық]] сценарист және AStory (에이스토리) продакшн компаниясының тең құрылтайшысы.<ref name="cine21">https://cine21.com/news/view/?mag_id=100672</ref><ref>{{Cite web |title=Wan-Gyu Choi |url=https://www.imdb.com/name/nm1834284/ |access-date=2023-03-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> Ол 1993 жылы «Boring Love, Funny Movie» атты туындысымен (оның сценарист ретіндегі дебюті) [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] үздік театр сценарийі байқауында жеңімпаз атанды. Ол Инчхон университетінің ағылшын әдебиеті факультетін тәмамдамай, оқудан шығып кеткен.<ref>{{Cite web |title=Focus - 심도있는 정보 제공, 포커스 Choi Wan-gyu |url=https://focus.chosun.com/people/people01.jsp?id=7401 |access-date=2023-03-28 |website=focus.chosun.com}}</ref> [[2004 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]да ол бұрынғы Mnet және SM Entertainment продюсері Ли Сан-бэкпен бірге AStory компаниясын құрды.<ref name="cine21" /> Қазақстандықтарға танымал «[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]]», «[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]», «[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]», «[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]», «Айрис» телехикаяларының сценарийін жазған. == Дау-дамайлар == [[2008 жыл]]ы ол аяқталмай қалған екі бөлімді Hidden (жұмыс атауы) фильміне байланысты келісімшартты бұзды деген айыппен [[Жапония]]ның Always Uki Co., Ltd. және Оңтүстік Кореяның ICBN Co., Ltd. компаниялары тарапынан сотқа берілді. Чхве бастапқыда осы екі компаниямен Жапонияда тұратын корейлердің өміріндегі қуаныш пен қайғыны бейнелейтін фильмнің сценарийін жазу туралы келісімшартқа отырған және түсірілімді [[Осака]]да өткізу жоспарланған еді. Алайда ол сценарийді уақытында аяқтай алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды.<ref>{{Cite web |last=김 |first=은미 |title=드라마 '올인' 작가, "시나리오 집필 계약 어겼다" 피소 (Drama 'All In' writer sued for "violation of scenario writing contract") |url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&aid=0002362641 |access-date=2023-03-28 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> 2018 жылы Оңтүстік Кореяның «Белгілі бір экономикалық қылмыстар үшін жазаны күшейту туралы» заңы бойынша ол алаяқтық (драма продакшн компаниясының иесіне қарсы жасалған) және шетелде заңсыз құмар ойындарға қатысу ([[Филиппин]]де) айыптары үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды (төрт жыл сынақ мерзімімен).<ref>{{Cite web |date=2022-05-20 |title=‘허준’, ‘주몽’ 쓴 국민작가 최완규, 징역살이 중… 안타까운 몰락 (National writer Choi Wan-gyu, who wrote 'Heo Jun' and 'Jumong', is in prison... sad downfall) |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2022/05/20/VN5HOEZGQHIXDZ7UL6IO2XI6OY/ |access-date=2023-03-29 |website=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> 2019 жылы ол Оңтүстік Кореяның Ұлттық салық қызметі тарапынан ірі көлемде салық төлеуден жалтарған тұрақты борышкерлер тізіміне енгізілді. 2022 жылы ол белгісіз айыптар бойынша Кёнсан провинциясында түрмеге қамалды. == Негізгі еңбектері == * General Hospital (1994) * Legend of Ambition (1998) * [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]] (1999) * Air Force (2000) * Shodo (Sand) (2001) * The Merchant (2001) * [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003) * Into the Storm (2004) * Love Story in Harvard (2004) * [[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]] (2006) * Лоббист (2007) * Catcher (2008) * Құйынды мекен (2008) — 2009 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылған * General Hospital 2 (2008) * Айрис (2009) * Swallow the Sun (2009) * Гуам Хо Жун (2013) * Prison Flower (2016) == Марапаттары == * 1994 — MBC хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2003 — 30-шы Корея хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2006 — MBC драма марапаттары: Телевизия бөлімі – еңбегі үшін марапат * 2007 — 19-шы Корея телепродюсерлер марапаттары: Телесценарист санаты – өндіріс саласы сыйлығы * 2007 — 43-ші Baeksang өнер марапаттары: Теледидар санаты – үздік сценарий сыйлығы * 2010 — 1-ші Сеул мәдениет және өнер марапаттары: Драма сценаристері бөлімі – Бас жүлде == Дереккөздер == {{дереккөздер}} rhtfi99xayggex5wn3by5exdnfm73ak 3594623 3594621 2026-04-28T14:07:55Z Sagzhan 29953 /* Негізгі еңбектері */ 3594623 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Чхве Ван Гю |шынайы есімі = {{lang-ko|최완규}} |сурет = |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 18.08.1964 |туған жері = |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{сценарийші|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = |бағыты = драма<br />мелодрама<br />[[тарихи фильм|тарихи]] |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = |сайты = |ортаққор = }} '''Чхве Ван Гю''' ({{lang-ko|최완규}}; [[18 тамыз]] [[1964 жыл]]ы туған) — [[Корея Республикасы|Оңтүстік Кореялық]] сценарист және AStory (에이스토리) продакшн компаниясының тең құрылтайшысы.<ref name="cine21">https://cine21.com/news/view/?mag_id=100672</ref><ref>{{Cite web |title=Wan-Gyu Choi |url=https://www.imdb.com/name/nm1834284/ |access-date=2023-03-28 |website=IMDb |language=en-US}}</ref> Ол 1993 жылы «Boring Love, Funny Movie» атты туындысымен (оның сценарист ретіндегі дебюті) [[Munhwa Broadcasting Corporation|MBC]] үздік театр сценарийі байқауында жеңімпаз атанды. Ол Инчхон университетінің ағылшын әдебиеті факультетін тәмамдамай, оқудан шығып кеткен.<ref>{{Cite web |title=Focus - 심도있는 정보 제공, 포커스 Choi Wan-gyu |url=https://focus.chosun.com/people/people01.jsp?id=7401 |access-date=2023-03-28 |website=focus.chosun.com}}</ref> [[2004 жыл]]ғы [[6 қаңтар]]да ол бұрынғы Mnet және SM Entertainment продюсері Ли Сан-бэкпен бірге AStory компаниясын құрды.<ref name="cine21" /> Қазақстандықтарға танымал «[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]]», «[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]», «[[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]]», «[[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]]», «Айрис» телехикаяларының сценарийін жазған. == Дау-дамайлар == [[2008 жыл]]ы ол аяқталмай қалған екі бөлімді Hidden (жұмыс атауы) фильміне байланысты келісімшартты бұзды деген айыппен [[Жапония]]ның Always Uki Co., Ltd. және Оңтүстік Кореяның ICBN Co., Ltd. компаниялары тарапынан сотқа берілді. Чхве бастапқыда осы екі компаниямен Жапонияда тұратын корейлердің өміріндегі қуаныш пен қайғыны бейнелейтін фильмнің сценарийін жазу туралы келісімшартқа отырған және түсірілімді [[Осака]]да өткізу жоспарланған еді. Алайда ол сценарийді уақытында аяқтай алмады, нәтижесінде жоба тоқтатылды.<ref>{{Cite web |last=김 |first=은미 |title=드라마 '올인' 작가, "시나리오 집필 계약 어겼다" 피소 (Drama 'All In' writer sued for "violation of scenario writing contract") |url=https://entertain.naver.com/read?oid=003&aid=0002362641 |access-date=2023-03-28 |website=entertain.naver.com |language=ko}}</ref> 2018 жылы Оңтүстік Кореяның «Белгілі бір экономикалық қылмыстар үшін жазаны күшейту туралы» заңы бойынша ол алаяқтық (драма продакшн компаниясының иесіне қарсы жасалған) және шетелде заңсыз құмар ойындарға қатысу ([[Филиппин]]де) айыптары үшін екі жылға бас бостандығынан айырылды (төрт жыл сынақ мерзімімен).<ref>{{Cite web |date=2022-05-20 |title=‘허준’, ‘주몽’ 쓴 국민작가 최완규, 징역살이 중… 안타까운 몰락 (National writer Choi Wan-gyu, who wrote 'Heo Jun' and 'Jumong', is in prison... sad downfall) |url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2022/05/20/VN5HOEZGQHIXDZ7UL6IO2XI6OY/ |access-date=2023-03-29 |website=[[The Chosun Ilbo]] |language=ko}}</ref> 2019 жылы ол Оңтүстік Кореяның Ұлттық салық қызметі тарапынан ірі көлемде салық төлеуден жалтарған тұрақты борышкерлер тізіміне енгізілді. 2022 жылы ол белгісіз айыптар бойынша Кёнсан провинциясында түрмеге қамалды. == Негізгі еңбектері == * General Hospital (1994) * Legend of Ambition (1998) * [[Тәуіп Хо Жун (телехикая)|Тәуіп Хо Жун]] (1999) * Air Force (2000) * Shodo (Sand) (2001) * The Merchant (2001) * [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003) * Into the Storm (2004) * Love Story in Harvard (2004) * [[Ханзада Жумонг (телехикая)|Ханзада Жумонг]] (2006) * Лоббист (2007) * Catcher (2008) * [[Құйынды мекен (телехикая)|Құйынды мекен]] (2008) — 2009 жылы «Эмми» сыйлығына ұсынылған * General Hospital 2 (2008) * Айрис (2009) * Swallow the Sun (2009) * Гуам Хо Жун (2013) * Prison Flower (2016) == Марапаттары == * 1994 — MBC хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2003 — 30-шы Корея хабар тарату марапаттары: Сценарист сыйлығы * 2006 — MBC драма марапаттары: Телевизия бөлімі – еңбегі үшін марапат * 2007 — 19-шы Корея телепродюсерлер марапаттары: Телесценарист санаты – өндіріс саласы сыйлығы * 2007 — 43-ші Baeksang өнер марапаттары: Теледидар санаты – үздік сценарий сыйлығы * 2010 — 1-ші Сеул мәдениет және өнер марапаттары: Драма сценаристері бөлімі – Бас жүлде == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9bzh7kss6vqry0gbjc2hzwg2bbba0ft Нартәуекел (телесериал) 0 780074 3594616 3594057 2026-04-28T14:03:25Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594616 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />Сон Хе Гё<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин-ха 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин-ха жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин-ха (Lee Byung-hun) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Ji Sung) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] mnjgrtmyhyc2vrnrenw7iee6yurx1bw 3594617 3594616 2026-04-28T14:03:48Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594617 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин-ха 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин-ха жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин-ха (Lee Byung-hun) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Ji Sung) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 2bav5x4fpqbbhuvvwhjv20do7y4uxu3 3594691 3594617 2026-04-28T14:50:11Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594691 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Lee Byung-hun) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Ji Sung) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] j6vutcfu77gx5abw6xazmct9vcpp6pw 3594693 3594691 2026-04-28T14:51:00Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594693 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Lee Byung-hun) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Ji Sung) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] tq5h9tvjqwfmx5so1qv6mwdfekrngmd 3594694 3594693 2026-04-28T14:51:24Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594694 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Lee Byung-hun) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 2dvjjd8e5mpxki0kjlg2c2o785xka1z 3594695 3594694 2026-04-28T14:51:52Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594695 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Song Hye-kyo) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 364pua36bt5j5rrccnsozl34u79h52m 3594696 3594695 2026-04-28T14:52:11Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594696 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Сон Хе Гё) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 27hnhww9lw0r2usv8xbnf5n2thh4nx3 3594697 3594696 2026-04-28T14:52:56Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594697 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин-ха да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Song Hye-kyo) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин-ха мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Сон Хе Гё) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин-ха АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин-ха ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин-ханың тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин-ха есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин-ха өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 4l5brapiv4ghnle22juw2zyuf841no5 3594699 3594697 2026-04-28T14:54:42Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594699 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Сон Хе Гё) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Сон Хе Гё) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин-ха * Джин Гу — жас Ин-ха * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] padrxjcudtwmvagkuhvwpkxkccer6bw 3594700 3594699 2026-04-28T14:55:10Z Sagzhan 29953 /* Рөлдер құрамы */ 3594700 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға (Сон Хе Гё) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Сон Хе Гё) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] quev35t3dm50uouxucyidrbnxhw09t3 3594701 3594700 2026-04-28T14:55:30Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594701 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А (Ли Бён Хон) мен Су-ён (Сон Хе Гё) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 388nydb12mroyui4cfti14rfirtcbyq 3594702 3594701 2026-04-28T14:56:02Z Sagzhan 29953 /* Сюжеті */ 3594702 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * Ли Бён Хон — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 9os85ikbwikaa19nfofr0jmy5wzbzsr 3594703 3594702 2026-04-28T14:56:29Z Sagzhan 29953 /* Рөлдер құрамы */ 3594703 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * Сон Хе Гё — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] nrnooq3klyivhyw9elddjh5t70x6o27 3594704 3594703 2026-04-28T14:56:46Z Sagzhan 29953 /* Негізгі рөлдер */ 3594704 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 2fplm1wrxqlpwer2laly2bqu1cthb4a 3594706 3594704 2026-04-28T14:59:04Z Sagzhan 29953 /* Қосымша рөлдер */ 3594706 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] msjqnfyt2h024m2e64dun9p9p88kolg 3594708 3594706 2026-04-28T15:00:21Z Sagzhan 29953 /* Өндіріс */ 3594708 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 2l62adakae6xhbs2amei9lndkeo6zot 3594709 3594708 2026-04-28T15:01:42Z Sagzhan 29953 /* Түсірілім */ 3594709 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] m7ddhtw618mrqqgkdq9hpx65s3zbs09 3594711 3594709 2026-04-28T15:04:04Z Sagzhan 29953 /* Сценарийдегі өзгерістер */ 3594711 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] kg8wk05e2h6j5m65gro58e7uqnx0a4y 3594714 3594711 2026-04-28T15:05:40Z Sagzhan 29953 /* Дереккөздер */ 3594714 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] p9w5puzollnxv0hwqog7s997qaq2u4h 3594717 3594714 2026-04-28T15:06:58Z Sagzhan 29953 /* Музыка */ 3594717 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] ia30c1nxssko75kh9o10dqrpc0hopaf 3594718 3594717 2026-04-28T15:08:18Z Sagzhan 29953 /* Қабылдануы */ 3594718 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] md0up84aruvz3gyhca8pxvgcdk4bzul 3594719 3594718 2026-04-28T15:09:22Z Sagzhan 29953 /* Музыка */ 3594719 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] c3zurds641p26dz3186oojbbfeda7v0 3594720 3594719 2026-04-28T15:10:04Z Sagzhan 29953 /* Музыка */ 3594720 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг (Development and casting) All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] o45ry29gkdoh1yr2ut13t0ggku862sn 3594721 3594720 2026-04-28T15:11:35Z Sagzhan 29953 /* Өндіріс */ 3594721 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == Даму және кастинг All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] q91b27f0g65ich9rj8r9jqgcjddkoch 3594722 3594721 2026-04-28T15:11:51Z Sagzhan 29953 /* Өндіріс */ 3594722 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Gianni Russo сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] lwlx79cu4xwe80u3i4j9k6xuutcq51r 3594723 3594722 2026-04-28T15:12:13Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594723 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] == Түсірілім == Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] k5dlvo7gh7shov61b4cabwafbbqdgmq 3594724 3594723 2026-04-28T15:13:20Z Sagzhan 29953 /* Түсірілім */ 3594724 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] == Сценарийдегі өзгерістер == Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] fuejqmbyivlh2m2ynhw2zvl48as61eo 3594725 3594724 2026-04-28T15:13:49Z Sagzhan 29953 /* Сценарийдегі өзгерістер */ 3594725 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == {{Infobox album | name = All In Original Soundtrack | type = Soundtrack | artist = Various Artists | cover = | alt = | released = January 2003 | recorded = | venue = | studio = | genre = [[Soundtrack]] | length = | label = Yeon Young Entertainment | producer = [[Kim Hyeong-seok]] | prev_title = | prev_year = | next_title = | next_year = }} All In Original Soundtrack Орындаушы: Various Artists Шығарылған күні: 2003 жылдың қаңтары Жанры: Саундтрек Лейбл: Yeon Young Entertainment Продюсер: Kim Hyeong-seok All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] cd7td0gz1d907orrswfslbrxpzlodon 3594726 3594725 2026-04-28T15:14:25Z Sagzhan 29953 /* Музыка */ 3594726 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды.[23] {{Track listing | headline = | extra_column = Artist | title1 = All In Theme | length1 = 1:48 | extra1 = Kim Hyeong-seok | title2 = Orgol | length2 = 0:54 | extra2 = Kim Hyeong-seok | title3 = 처음 그 날처럼 | length3 = 4:12 | extra3 = Who ([[Park Yong-ha]]) | title4 = 수연 Theme | length4 = 1:59 | extra4 = Kim Hyeong-seok | title5 = 괜찮아요 난 | length5 = 4:19 | extra5 = Yarz | title6 = 재회 | length6 = 1:44 | extra6 = Kim Hyeong-seok | title7 = Purple Rain | length7 = 4:07 | extra7 = Yarz | title8 = 회상 | length8 = 2:05 | extra8 = Kim Hyeong-seok | title9 = Love Theme | length9 = 3:17 | extra9 = Kim Hyeong-seok | title10 = 처음이 마지막처럼 | length10 = 4:38 | extra10 = Yarz | title11 = All In (Piano) | length11 = 1:54 | extra11 = Kim Hyeong-seok | title12 = 언젠가 | length12 = 4:12 | extra12 = Kim Hyun-sung | title13 = 설레임 | length13 = 2:05 | extra13 = Kim Hyeong-seok | title14 = 그리움에 잠이 듬... | length14 = 2:06 | extra14 = Kim Hyeong-seok | title15 = Visions | length15 = 3:00 | extra15 = [[Cliff Richard]] | title16 = Run (Rock #1) | length16 = 1:48 | extra16 = Kim Hyeong-seok | title17 = Fight (Rock #2) | length17 = 0:53 | extra17 = Kim Hyeong-seok | title18 = 感의 법칙 | length18 = 3:33 | extra18 = Yarz }} == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] qjh2kvk7g3pqu8qo8kg3mbvff32emia 3594727 3594726 2026-04-28T15:14:44Z Sagzhan 29953 /* Музыка */ 3594727 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == Сын пікірлер (Critical response) All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] m5i6qhe8b1azckr4fyenlrsvznbb642 3594728 3594727 2026-04-28T15:15:06Z Sagzhan 29953 /* Қабылдануы */ 3594728 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] Көрермендер рейтингі (Viewership) Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] lw63un16mti0jynkzm8m6eesxdcxo0h 3594729 3594728 2026-04-28T15:15:37Z Sagzhan 29953 /* Сын пікірлер */ 3594729 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] == Коммерциялық әсері == All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 7j48nn4i3bfuu782fifyadd5voo2ojf 3594730 3594729 2026-04-28T15:16:00Z Sagzhan 29953 /* Коммерциялық әсері */ 3594730 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ⸻ Марапаттар (Accolades) All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 1zbx2br2qzjywe4xwt2xr8m58psuwka 3594733 3594730 2026-04-28T15:16:23Z Sagzhan 29953 /* Коммерциялық әсері */ 3594733 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.[2] 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] d6ydtxow0qmyw9afbygpuax8mpxirqy 3594734 3594733 2026-04-28T15:17:26Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594734 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған.<ref name=":0" /> 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] hhoa327aeadw1gvpl4robdl1zfqfjx7 3594735 3594734 2026-04-28T15:17:48Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594735 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды.[3] Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] hsl9vfhcdl8ximxdr74ruzkcgfet5hm 3594736 3594735 2026-04-28T15:18:15Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594736 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. <ref name=":1">{{Cite web |last= |date=2017-09-26 |title= |script-title=ko:['올인' 인생 차민수⑮] 드라마 '올인' 출연진과의 인연···이병헌·허준호·한정국·김주명 |trans-title=['All In' Life Cha Min-su⑮] Relationship with the cast of the drama 'All In'...Lee Byung-hun, Heo Jun-ho, Han Jeong-guk, Kim Joo-myeong |url=http://kor.theasian.asia/archives/182485 |access-date=2023-11-20 |website=THE AsiaN |archive-date=20 November 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231120215223/http://kor.theasian.asia/archives/182485 |url-status=live }}</ref> Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді.[4] Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] rf7g1zegdg3x3gynghw2jmdsh0aj9uy 3594738 3594736 2026-04-28T15:18:43Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594738 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== All In драмасы Noh Seung-il жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 6nnme2al8teaezl5i08ff808ysa7yrk 3594740 3594738 2026-04-28T15:20:33Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594740 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Jimmy Cha өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] tur1r5sk6ze1rhxja5375n1sm2pyn7s 3594741 3594740 2026-04-28T15:20:59Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594741 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Lee Jong-su алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 5zj2j8txgshj78wtkspnuljbqk10vsu 3594742 3594741 2026-04-28T15:21:40Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594742 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Lee Byung-hun алдын ала бекітілген болатын,[3] алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Lee Young-ae, Song Yoon-ah, Kim Hee-sun және Shin Eun-kyung сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] fvpkva7eo4tdz3h2mq2rkdvdh0mhw18 3594744 3594742 2026-04-28T15:23:11Z Sagzhan 29953 /* Даму және кастинг */ 3594744 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | Қазақша атауы = Нартәуекел | Шынайы атауы = {{lang-ko|올인; RR: Orin}} | суреті = | тақырыбы = | сурет ені = | жанры = драма | формат = | авторы = | желісі = | өндіріс = | рөлдерде = [[Ли Бён Хон]]<br />[[Сон Хе Гё]]<br />Джин Гу | баяндаушы = | бет басы = | композиторы = Ким Хёң Сок | мемлекет = {{KOR}} | тілі = корей | маусымдар = 1 | сериялар саны = 24 | сериялардың тізімі = | атқарушы продюсері = | продюсері = | режиссёрі = Ю Чоль Ёң<br />Каң Шин Хё | операторы = | сценарист = [[Чхве Ван Гю]] | түсірілім орны = [[Сеул]]<br />Чежу | ұзақтығы = 60 минут | студия = Chorokbaem media | статусы = аяқталған | телеарна = SBS TV | бейне форматы = | дыбыс форматы = | көрсете бастады = 15 қаңтар | соңғы рет көрсетілді = 3 көкек 2003 | алдыңғы = | келесі = | байланысты = | imdb_id = | tv_com_id = | сайт = }} '''Нартәуекел''' ({{lang-ko|올인; RR: Orin}}) — [[2003 жыл]]ы SBS TV арнасында көрсетілген [[Корея Республикасы|оңтүстіккореялық]] телехикая. Ол 2003 жылғы [[15 қаңтар]]дан [[3 сәуір]]ге дейін әр сәрсенбі және бейсенбі күндері 21:55-те (KST) эфирге шығып, жалпы 24 бөлімнен тұрды.<ref>{{cite web|title=All In|url=http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|website=KoreanWiz|access-date=2013-08-18|archive-date=16 March 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130316022932/http://www.koreanwiz.org/drama-allin.html|url-status=usurped}}</ref> Сериал кәсіби покер ойыншысы Джимми Ча өмірінен шабыт алған. Басты рөлдерде [[Ли Бён Хон]] мен [[Сон Хе Гё]] ойнайды. Оқиға казино әлеміндегі қатал бәсекеде бір адамның қалай көтерілетінін, оның ақша, табыс және махаббат жолындағы қарсыластарымен қақтығысын баяндайды.<ref>[https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220325052924/https://entertain.naver.com/read?oid=032&aid=0000004832 |archive-date=25 March 2022 |access-date=2015-05-12 |website=[[Kyunghyang Shinmun]]]</ref> Бұл драма Оңтүстік Кореяда үлкен табысқа жетті: соңғы сериясы 47,7% рейтинг жинап, 2000–2008 жылдар аралығындағы корей сериалдары ішіндегі ең жоғары рейтингтердің (10-орын) біріне ие болды. Сонымен қатар, сериал бірнеше марапатқа ие болып, әсіресе 2003 SBS Drama Awards кезінде Ли Бён Хон «Даэсан» (ең жоғары жүлде) алды. == Сюжеті == Жетім қалған Ким Ин А (жастық шағын — Джин Гу сомдайды) құмар ойынға әуес ағасының қолында өседі. Ол бос уақытын кинотеатр жертөлесінде достарымен бірге өткізіп жүреді. Кездейсоқ ол кинотеатр иесінің бай әрі үлгілі ұлы Чхве Чон-вонмен танысып, екеуі жақын досқа айналады. Уақыт өте келе Ин А да, Чон-вон да кинотеатрдағы проекционистің қызы Мин Су-ёнға ([[Сон Хе Гё]]) ғашық болады. Су-ённың әкесі қарыз беруші бандиттердің қолынан қаза тапқаннан кейін, Ин А мен Чон-вон кек алу үшін гангстерлердің жасырын орнын өртеп жіберуді жоспарлайды. Алайда өрт бақылаудан шығып кетіп, топ басшысы кездейсоқ қаза табады. Соның салдарынан Ин А 7 жылға сотталады, ал Чон-вон отбасылық байланыстарының арқасында түрмеден құтылып кетеді. Ин А жазасын өтеп жатқанда, Чон-вон АҚШ-қа оқуға кетеді, ал Су-ён монах болуды таңдайды. Жеті жыл өткен соң, тағдырдың тәлкегімен үшеуі де бір казинода қайта кездеседі. Ин А ([[Ли Бён Хон]]) мен Су-ён ([[Сон Хе Гё]]) бір-біріне ғашық болады. Алайда көп ұзамай Ин А АҚШ-қа заңсыз кетуге мәжбүр болып, екеуі қайта айырылысады. Ол жақта мафияның киллері болып жұмыс істейді. Тағдырдың тағы бір тосын сыйымен ол қайтадан Су-ёнды кездестіреді және екеуі үйленуді жоспарлайды. Бірақ дәл үйлену күні Ин А ауыр оқ жарақатын алып, өлім аузында қалады да, 8 ай бойы комада жатады. Ин Аның тірі екенін білмеген Су-ён қайғыға батып, Кореяға оралады. Ақыры Ин А есін жияды, бірақ Чон-вон (Джи Сун) араласып, оның Су-ёнға лайық емес екенін айтады. Осыдан кейін Ин А өмірін түбегейлі өзгертуді шешіп, кәсіби құмар ойыншыға айналады. Ол іскер серіктес тауып, барын тәуекелге тігіп, Су-ённың махаббатын қайта жеңіп алу үшін Кореяға оралады. == Рөлдер құрамы == === Негізгі рөлдер === * [[Ли Бён Хон]] — Ким Ин А * Джин Гу — жас Ин А * [[Сон Хе Гё]] — Мин Су-ён / әпке Анжела * Хан Джи Мин — жас Су-ён * Джи Сунг — Чхве Чон-вон * Го Дон Хён — жас Чон-вон * Пак Соль Ми — Со Джин-хи * Шин А — жас Джин-хи === Қосымша рөлдер === * Ли Док Хва — Чхве До-хван (Чон-вонның әкесі) * Сунву Ен Сок — Юн Хе-сон (Чон-вонның анасы) * Им Хён Сик — Ким Чи-су (Ин-ханың ағасы) * Пак Вон Сок — Чан Хён-жа * Жо Кён Хван — төраға Со Сын-дон (Джин-хидің әкесі) * Ким Та Ён — Дженни * Хо Джун Хо — Ю Чон-гу (Ин-ха түрмедегі досы) * Чой Джунг Вон — Ю Чон-а * Чой Джун Янг — Пак Тэ-джун (Ин-ха ауылдасы, детектив болды) * Юн Ги Вон — У Ён-тэ (даяшы болған досы) * Бак Сон Хён — Ян Ши-бон (мүгедек досы) * Джун Ю Сок — Им Дэ-су (“Shorty”) * Джун Хо Бин — Чон Джун-иль * Пак Джун Ву — Чжжа-гу * Им Да Хо — Чон Сан-гу * Юн Со Хён — Ман-су * Хон Ё Джин — бар қызметкері * Чо Ён Ву — якудза мүшесі * Ким Бёң Се — Майкл Чан * Юко Фуеки — Риэ Очида * Ким Хи Джун — кеңсе қызметкері * Пак Сан Мён — Им Дэ-чи (гангстер басшысы) * Ким Ха Кён — директор Сон * Чой Ран — менеджер Чан Ми-ран * Пак Джун Хи — Чо Чон-мин * Ги Джу Боң — Бэ Сан-ду * Джианни Руссо — Фалконе (америкалық мафия бастығы) == Өндіріс == ===Даму және кастинг=== Нартәуекел драмасы Но Сын Иль жазған аттас роман негізінде түсірілген. Роман покер ойыншысы Джимми Чаның өмірінен шабыт алған. «All In» атауы покердегі барлық ақшаны бірден тігу деген терминнен шыққан. Сюжет романға негізделгенімен, кейіпкерлері сериал үшін толықтай жаңадан жасалған. 2000 жылы SBS арнасының драма өндіріс тобының режиссері Ли Джоң Су алғаш рет Джимми Чаға осы романды телехикаяға бейімдеуді ұсынған. Бірақ Ча Корея қоғамында құмар ойындарға деген теріс көзқарас болғандықтан ұсыныстан бас тартты. Кейін режиссер тағы екі рет Чаның анасы туралы сериал түсіруді ұсынды. Ча бұл ұсыныстардан да бас тартқанымен, жоба сол кезде кастинг кезеңіне жетіп қойған еді. Жиналыс барысында сценарист Choi Wan-gyu концепцияны өзгертіп, оқиғаны Джимми Чаның жалпы өміріне көбірек бағыттауды ұсынды. Басты рөлге Ли Бён Хон алдын ала бекітілген болатын, алайда әйел басты кейіпкер әлі таңдалмаған еді. Бұл рөлге Ли Яң А, Сон Юн А, Ким Хе Сун және Шин Сун Кең сияқты актрисалар қарастырылды. Кейін продюсерлер Song Hye-kyo кандидатурасын Джимми Чаға ұсынып, ол SBS-ке оны бекітуге келісім берді. Сонымен қатар, бастапқыда Joo Sang-wook Ли Бён Хун кейіпкерінің жас шағын ойнауы тиіс еді, бірақ соңғы сәтте оның орнына Jin Goo таңдалды.[5] Халықаралық көрермендерге The Godfather фильміндегі Карло рөлі арқылы танымал Джианни Руссо сериалдың бірнеше эпизодында америкалық мафия басшысы Фальконе рөлінде көрінеді.[6] ===Түсірілім=== Түсірілім 2002 жылдың 9 қыркүйегінде басталды[7] және бірнеше жерде жүргізілді. Jeju Island аралында арнайы ашық түсірілім алаңы салынды, оған арал әкімшілігі 200 миллион корей вонын бөлді.[8] Чеджуда түсірілген көріністердің көпшілігі Seopjikoji Coast жағалауында, Seogwipo қаласында түсірілді.[9] 2002 жылдың 28 қарашасы мен 31 желтоқсаны аралығында түсірілім жұмыстары United States аумағында өтті, ал казино көріністері Las Vegas қаласында түсірілді.[7][10] Song Hye-kyo мен Lee Byung-hun арасындағы сүйісу сахнасы екі күн бойы түсіріліп, Los Angeles қаласынан Лас-Вегасқа дейін жалғасты.[11] Өндіріс шығындары әр серияға 250 миллион вонға жетіп, жалпы бюджеті 5 миллиард воннан асты — бұл сол кезеңдегі корей мини-сериалдары үшін ең жоғары көрсеткіш болды.[12] Сериал түсіріліп жатқан кезде SBS өз драмаларында темекі шегу көріністерін көрсетуді тоқтататынын мәлімдеді. Бұл шешімге дейін өндірісі басталып кеткен All In сериалында кейіпкерлердің темекі шегетін көріністері болған. Монтаж барысында мүмкіндігінше көп сахналар қиылып тасталды, ал алып тастау мүмкін болмаған көріністерде эфир кезінде көрермендерден түсіністік сұрайтын субтитрлер көрсетілді.[7] ===Сценарийдегі өзгерістер=== Бастапқыда Ji Sung ойнаған Чон Уон кейіпкері сюжет бойынша қайтыс болуы керек еді. Алайда сериалдың ауқымы кеңейген сайын, оқиға желісі де белгісіз бола бастады. Түсірілім барысында актерлер сценарист Choi Wan-gyu-ға келіп, өз кейіпкерлерінің неге өлуі керек екенін түсіндіруін сұраған. Чхве кейін Maeil Business Newspaper-ке берген сұхбатында: «Актерлердің барлығы драманы өте жақсы талдайды, олардың кеңестері маған қатты көмектеседі. Сондықтан финалды қалай аяқтайтыным туралы көбірек алаңдаймын», — деген.[13] Соңында Чхве негізгі кейіпкерлердің ешқайсысы өлмейтіндей етіп шешім қабылдады. Оның айтуынша, әсерлі оқиға жасау үшін өлім міндетті емес еді.[14] Сонымен қатар, Song Hye-kyo сомдаған Су Ён кейіпкері бастапқыда Lee Byung-hun ойнаған Ин Ха өлді деп ойлап, Чон Уонға тұрмысқа шығуы керек болған. Бірақ көрермендер бұл сюжетке интернет арқылы наразылық білдіргеннен кейін,[15] бұл желі алынып тасталып, оқиғадағы шиеленісті күшейту үшін өзгертілді.[16] == Музыка == All In драмасының ресми саундтрек альбомы 2003 жылдың қаңтарында жарық көрді.[17] Альбом продюсері Ким Хён Сок болды.[18] Ақпан айында альбом 53 892 дана сатылып,[19] 2003 жылғы ең көп сатылған корей альбомдарының ішінде 18-орынға ие болды.[20] Драманың басты әні — “Like the First Day” — өте танымал болып, қоңырау әуені ретінде үлкен сұранысқа ие болды: наурыз айына дейін caller ring қызметтерінде 900 000-нан астам жүктеу жинаған.[21][22] Бұл әнді орындаған әнші ресми түрде Who деген атпен көрсетіліп, ұзақ уақыт бойы көпшіліктің қызығушылығын тудырды, өйткені ол ешқандай көпшілік алдына шықпаған еді.[17] Кейінірек бұл әнді орындаған адамның Park Yong-ha екені анықталды. == Қабылдануы == ===Сын пікірлер=== All In жоғары рейтингтер мен коммерциялық табысқа жеткенімен, ол құмар ойындарды дәріптейді деген сынға да ұшырады.[24] Журналист Jeon Yeo-ok драманы «көруге тұрарлық» деп бағалағанымен, оның арандатушы тақырыбы мен шамадан тыс зорлық-зомбылығы қоғамдық телеарналарға лайық емес екенін айтты.[25] Бұл пікірді Kukmin Ilbo газетінің тілшісі де қолдап, сериалды құмар ойындарды романтикалық түрде көрсетеді деп сынға алды және онда «теледидарда көрсетілмеуі тиіс барлық нәрсе бар» деп мәлімдеді.[26] ===Көрермендер рейтингі=== Сериал эфирге шыққан алғашқы аптада-ақ 21,7% рейтингке қол жеткізді.[27] Үшінші сериясына қарай бұл көрсеткіш 30%-дан асты.[28] Соңғы сериясына дейін All In апталық телерейтингте 7 апта қатарынан бірінші орынды сақтап тұрды.[29] Орташа рейтингі 39,6% болып, ол 2003 жылдың наурыз айындағы ең жоғары рейтингті корей бағдарламасы атанды,[30] сондай-ақ 2003 жылғы ең жоғары рейтингті телебағдарламалар арасында екінші орын алды.[31] Ең жоғарғы көрсеткіші — 47,7% — 2000–2008 жылдар аралығындағы барлық сериалдар ішіндегі ең жоғары 10 көрсеткіштің бірі болды.[32] 2012 жылға қарай ол SBS арнасындағы ең жоғары рейтингті драмалар арасында 4-орынға ие болды.[33] === Коммерциялық әсері === All In сериалы түсірілген Jeju Island аралындағы көптеген орындар эфирден кейін танымал туристік нысандарға айналды. 2003 жылғы Samiljeol мерекесі кезінде ғана Seopjikoji Coast жағалауына 6 000-нан астам турист келген.[34] Сол жылдың сәуірінде сериал актерлері мен түсірілім тобы Чеджу аралының PR-елшілері болып тағайындалды.[35] Lotte Hotel Jeju, сериалдың көптеген көріністері түсірілген қонақүй, туристерге арналған арнайы “All In Package” ұсынып, келушілерге «драманың эмоциясын сезіну» мүмкіндігін берді.[36][37] 2006 жылғы мәлімет бойынша, сериалдың жарнамалық әсері арқылы Чеджу экономикасына 176,4 миллиард вон табыс әкелген.[38] Сериалдағы кейбір заттар да коммерциялық табысқа жетті. Мысалы, басты кейіпкерлер махаббаттарын білдіретін музыкалық жәшіктер күніне шамамен 1 000 данаға дейін сатылған.[39][40] Сонымен қатар, сериалдан кейін құмар ойындарға қызығушылық артты: Hangame және Hanafos сайттарындағы покер ойыншыларының саны көбейді,[41] ал Kangwon Land Casino казиносына келушілер саны шамамен 10%-ға артқан.[42] ===Марапаттар=== All In Baeksang Arts Awards-тың 39-шы рәсімінде теледидар саласы бойынша бас жүлдені жеңіп алды, ал Lee Byung-hun «Үздік актер» атанды.[43] Сонымен қатар, сериал Korea Broadcasting Awards-тың 30-шы марапатында «Үздік драма» деп танылды,[44] әрі Grimae Awards-тың 16-шы рәсімінде «Үздік туынды» марапаттарының бірін иеленді.[45] 2003 жылғы SBS Drama Awards-та Lee Byung-hun осы сериалдағы рөлі үшін бас жүлде (Grand Prize) алды. Ал Song Hye-kyo, Ji Sung және Heo Joon-ho тиісінше «Үздік актриса», «Драма арнайы бөліміндегі үздік актер» және «Үздік қосалқы рөл» марапаттарын жеңіп алды. Сонымен қатар, Lee Byung-hun мен Song Hye-kyo «Top 10 Stars» тізіміне енді. == Аймақтық көрсетілім == 2003 жылдың сәуірінде Seoul Broadcasting System (SBS) Тайваньдағы кабельдік арна Gala Television-мен All In сериалын көрсету туралы келісімшартқа қол қойды. Экспорт бағасы жарияланбағанымен, ол сол уақытқа дейінгі корей драмалары арасындағы ең жоғары баға болғаны айтылды. Бұған дейінгі рекорд Winter Sonata драмасының Жапонияға сатылуынан (400 миллион воннан астам) тиесілі еді.[47] Жапонияда сериал алғаш рет KNTV арнасында 2003 жылдың 8 наурызынан 25 мамырына дейін көрсетілді.[48][49] Кейін NHK-тың спутниктік арнасы NHK BS2 арқылы All In: Unmei no Ai (オールイン 運命の愛) атауымен 2004 жылдың 1 сәуірінен бастап аптасына бір рет эфирге шықты.[50][51] Ал 2005 жылдың 16 сәуірінен бастап жергілікті теледидарда қайта көрсетілімдері басталды.[52][53] 2007 жылдың мамыр айында TV Asahi арнасының SMAP Station бағдарламасы жүргізген сауалнама бойынша, All In Жапониядағы ең танымал корей драмаларының ішінде 7-орынға ие болды.[54] Сериал сондай-ақ North Macedonia және Turkey сияқты елдерде Arirang TV арқылы көрсетіліп, Македонияда үлкен танымалдыққа ие болып, қайта эфирге шығарылды.[55][56] Вьетнамда ол HTV9 арнасында көрсетілді.[ == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Оңтүстік Корея телесериалдары]] 70bh53qhc5bbazqtt51np5ie17crwfi Fallout (телесериал) 0 780116 3594759 3592381 2026-04-28T16:34:49Z Ерден Карсыбеков 3744 3594759 wikitext text/x-wiki {{Телесериал |Қазақша атауы = Fallout |Шынайы атауы = |суреті = Fallout television series logo.svg |тақырыбы = |жанры = шытырман оқиғалы<br />[[постапокалиптика]]<br />[[драма]]<br />[[вестерн]] |авторы = Грэм Вагнер,<br />Женева Робертсон-Дуорет |атқарушы продюсері = [[Джонатан Нолан]], [[Лиза Джой]], Женева Робертсон-Дворет, Грэм Вагнер, Джеймс Олтман, Атина Уикмен, Тодд Говард |ролдерде = |операторы = Стюарт Драйбёрг, Теодоро Маньячи |сценарист = |композиторы = [[Рамин Джавади]] |бет басы = |Ұраны = |мемлекет = {{Байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[ағылшын тілі]] |форматы = |дыбысы = |телеарна = [[Amazon Prime Video]] |ұзақтығы = 45–74 минут |көрсете бастады = [[10 сәуір]] [[2024 жыл]] |соңғы рет көрсетілді= |маусымдар = 2 |саны = 16 |сериялардың тізімі = |статусы = |байланысы бар шоу = |imdb_id = 12637874 |сайт = }} '''«Fallout»''' ({{lang-en|радиоактивті жауын-шашын}}) — [[Fallout (франшиза)|Fallout]] [[видео ойын]]дары негізінде түсірілген америкалық фантастикалық телесериал. [[Amazon.com|Amazon]] компаниясы сериалды түсіруіне құқықтарды 2020 жылы сатып алды. Бұл жаңа өндіріске [[Bethesda Game Studios]] және [[Джонатан Нолан]] мен [[Лиза Джой]]дың Kilter Films компаниясы тартылды. Сериал сол аттас компьютерлік ойындардың визуалды дизайнын және аңыздық қаңқасын пайдаланады, алайда сюжеттік жағынан толығымен дербес болып келеді. Онда 2077 жылғы жаһандық ядролық соғыстан кейін екі ғасыр өткендегі Батыс Америкадағы өмір жайында баяндалады. Сегіз сериядан тұратын алғашқы маусымының тұсаукесері 2024 жылы 10 сәуірде өтті.<ref name="premiere_date">{{cite web |url=https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/ |title=‘Fallout’ TV Series Based On Games Gets New, Earlier Premiere Date On Prime Video |website=Deadline Hollywood |date=2024-04-08 |lang=en |access-date=2024-04-09 |archive-date=2024-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240409032436/https://deadline.com/2024/04/fallout-tv-series-premiere-date-westworld-creators-video-game-trailer-1235580537/ |url-status=live }}</ref> == Эпизоды == === Сезон 1 (2024) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёрі ! Сценаристері ! Тұсаукесері<ref name="TFC">{{cite web |url=http://www.thefutoncritic.com/showatch/fallout/listings/ |title=Shows A—Z — Fallout on Amazon |website=The Futon Critic |lang=en}}</ref> |- | <center>1 | <center>Соңы / The End | <center>[[Джонатан Нолан]] | <center>Женева Робертсон-Дуорет, Грэм Вагнер | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>2 | <center>Мақсат / The Target | <center>Джонатан Нолан | <center>Женева Робертсон-Дуорет, Грэм Вагнер | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>3 | <center>Бас / The Head | <center>Джонатан Нолан | <center>Женева Робертсон-Дуорет, Грэм Вагнер | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>4 | <center>Гульдер / The Ghouls | <center>Дэниэл Грэй Лонгино | <center>Киран Фицджералд | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>5 | <center>Өткен кез / The Past | <center>Клэр Килнер | <center>Карсон Мелл | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>6 | <center>Тұзақ / The Trap | <center>Фредерик Туа | <center>Кэри Дорнетто | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>7 | <center>Радио / The Radio | <center>Фредерик Туа, Клэр Килнер | <center>Чаз Хокинз | <center>10 сәуір 2024 |- | <center>8 | <center>Бастау / The Beginning | <center>Уэйн Йип | <center>Гурсимран Сандху | <center>10 сәуір 2024 |} === Сезон 2 (2025—2026) === {| class="wikitable" width="100%" border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" |-|background=#AFBCB5 |<center> ! № ! Эпизод атауы ! Режиссёрі ! Сценаристері ! Тұсаукесері |- | <center>9 | <center>Инноватор / The Innovator | <center>[[Фред Той]] | <center>Женева Робертсон-Дуорет, Грэм Вагнер, Чаз Хокинс | <center>16 желтоқсан 2025 |- | <center>10 | <center>Алтын қағида / The Golden Rule | <center>Фред Той | <center>Крис Брэди-Дентон, Чез Хокинс | <center>24 желтоқсан 2025 |- | <center>11 | <center>Ысырапшыл / The Profligate | <center>Лиз Фридлендер | <center>Чез Хокинс | <center>31 желтоқсан 2025 |- | <center>12 | <center>Қардағы ібіліс / The Demon in the Snow | <center>Стивен Уильямс | <center>Джейн Эспенсон | <center>7 қаңтар 2026 |- | <center>13 | <center>Даушыл / The Wrangler | <center>Лиз Фридлендер | <center>Оуэн Элликсон | <center>14 қаңтар 2026 |- | <center>14 | <center>Өзге ойыншы / The Other Player | <center>Лиза Джой | <center>Дэйв Хилл | <center>21 қаңтар 2026 |- | <center>15 | <center>Беріліс / The Handoff | <center>Стивен Уильямс | <center>Киран Фитцджеральд | <center>28 қаңтар 2026 |- | <center>16 | <center>Стрип / The Strip | <center>Фред Той | <center>Кэри Дорнетто | <center>3 ақпан 2026 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [https://www.amazon.com/gp/video/detail/amzn1.dv.gti.8276269a-402e-4ece-a2b0-4eb5e2504a05?autoplay=0&ref_=atv_cf_strg_wb Ресми сайты] {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:АҚШ телесериалдары]] [[Санат:2024 жылы шыққан АҚШ телесериалдары]] [[Санат:Amazon Prime Video телебағдарламалары]] p0yi4crn2xcxncbqcimv3nkj24xqfvr Кітапфест 0 780117 3595238 3592417 2026-04-29T11:04:42Z Ayazhan10 180289 3595238 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> '''Кітапфест''' — [[Қазақстан|Қазақстандағы]] [[кітап]] пен оқу мәдениетін дәріптейтін жыл сайынғы [[әдеби-мәдени]] [[фестиваль]]. Ол оқырман мен авторды, баспа мен қоғамды тоғыстыратын ашық алаң ретінде қалыптасқан.<ref>{{cite web|url=hhttps://www.gov.kz/memleket/entities/almaty/press/news/details/1071870?lang=ru/|title= «В Алматы стартовал KitapFest 2025 ||lang=ru}}</ref> ==Жалпы сипаттама== [[Қала]] көшелері мен қоғамдық кеңістіктерде өтетін Кітапфест бір күндік [[жәрмеңке]] ғана емес, мәдени оқиғаға айналды. Мұнда кітап — жай ғана тауар емес, пікір алмасу мен ой бөлісудің құралы ретінде ұсынылады. Фестивальге келген адамдар жаңа кітаптармен танысып қана қоймай, олардың авторларымен тікелей жүздесуге мүмкіндік алады. == Тарихы == Кітапфест алғаш рет [[2014]] жылы [[Алматы]] қаласында ұйымдастырылды. Уақыт өте келе фестиваль ауқымы кеңейіп, тұрақты мәдени дәстүрге айналды. Әр жыл сайын оның бағдарламасы жаңарып, қатысушылар қатары артып келеді. == Атмосферасы мен мазмұны== Фестиваль барысында қала кеңістігі уақытша «ашық кітапханаға» ұқсап кетеді. Әртүрлі жастағы оқырмандар бір алаңда жиналып, әдебиет туралы пікір алмасады. Балалар үшін арнайы оқу аймақтары ұйымдастырылса, ересектер үшін авторлық кездесулер мен талқылаулар өткізіледі. ==Қоғамдық маңызы== Кітапфест Қазақстандағы оқу мәдениетін жандандыруға ықпал етіп, кітап индустриясының дамуына серпін береді. Сонымен қатар, ол жаңа есімдердің танылуына және оқырман қауымның кеңеюіне жағдай жасайды. Фестиваль қазіргі урбанистік мәдениеттің бір бөлігіне айналып, кітапты заманауи мәдени код ретінде қайта ұсынуға тырысады. == '''Ерекшелігі''' == Kitap Fest [[Қазақстан|Қазақстандағы]] ең ірі кітап фестивалі ретінде: * мыңдаған оқырманды біріктіреді * отандық және шетелдік баспалар қатысады * тегін мәдени шара ретінде өткізіледі * үлкен [[Буккросинг|буккроссинг]] акцияларымен танымал<ref>{{citeweb|url=https://egemen.kz/article/345521-kitap-fest-%E2%80%93-kemeldenuge-qadam|title=Kitap Fest – кемелденуге қадам|author=|date=|work=|publisher=Egemen Kazakhstan|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Сілтемелер == h53agcw1cfbi8i10xcbxmrlhr85h5eb Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев 0 780147 3595297 3594380 2026-04-29T11:42:10Z Batyrbek.kz 5623 /* Өмірбаяны */ 3595297 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев |Шынайы есімі = |Сурет = Бөгембаев_Қоңыр.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.03.1923 |Туған жері = [[Түймекент|Түймекент ауылы]], [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 02.09.1986 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> Қытай Халық республикасының I дәрежелі «Алтын» ордені <br> [[Германияны азат еткені үшін медалі]] <br> [[Ерен еңбегі үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев''' ([[1 наурыз]] [[1923 жыл]] – [[2 қыркүйек]] [[1986 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, пулеметші. == Өмірбаяны == 1923 жылы 1 наурызда қазіргі [[Жамбыл облысы]], [[Байзақ ауданы]]ндағы [[Түймекент]] ауылында дүниеге келген. Жастайынан зерек, білімге құштар болған. Түймекент ауылындағы мектепте оқып, білім алған. 1938 жылы мектепті аяқтаған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === [[Ұлы Отан соғысы]]нда 1941 жылдың желтоқсанынан 1943 жылдың сәуір айына дейін 10 гвардиялық атқыштар полкінің және 7 атқыштар полкінің құрамында соғысқа қатысқан. 1941 жылы қаңтар-желтоқсан айларында пулеметшілер взводының командирінің көмекшісі курсын аяқтаған. 1942 жылы [[Махачқала]] қаласында пулеметшілерді дайындайтын алты айлық курсты бітіріп, лейтенант шенін алып шыққан. 1943 жылы алғашында пулеметшілер взводының, кейін пулеметшілер ротасының командирі болды. 1944 жылдың маусым айынан 1946 жылдың маусым айына дейін Қытай халық республикасында Кеңес әскерінің 35328 бөлімінде Мемлекеттік Қауіпсіздік комитеті штаб бастығы қызметін атқарды. 1946 жылы елге аға лейтенант дәрежесінде оралды.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=74|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Ұлы Отан соғысына дейін 1938–1940 жылдары МТС жанынан құрылған трактор бригадасының есепшісі болып қызмет атқарған. Соғыстан кейін 1946 жылы [[Байзақ ауданы|Байзақ]] аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, аудандық қаржы бөлімінің салалық агенті қызметін атқарды. 1948–1965 жылдары Буденновка ауылдық кеңесінің хатшысы және 1965–1972 жылдары аралығында сол кеңестің төрағасы болды. 1973–1983 жылдары Александр Львович Нахманович басқарған «Трудовой пахарь» ұжымшарында кадр бөліміне басшылық етті. 1983 жылы зейнетке шығып, 1986 жылы 2 қыркүйекте қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/247-bgembaev-oyr-nikolaj-mratbekly.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]<nowiki/>» орденімен, Қытай Халық республикасының I дәрежелі «Алтын» орденімен, «[[Германияны азат еткені үшін медалі|Германияны азат еткені үшін]]<nowiki/>», «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]<nowiki/>» медальдарымен және мерекелік медальдармен марапатталған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] gdvvixx1lkzmlye0dajohiei3k22t3b Сон Хе Гё 0 780212 3594649 3594227 2026-04-28T14:25:59Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3594649 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Song Hye-kyo, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы First Love-да шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы Autumn in My Heart телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} p8xp4coziefy4x9qynd1f31ep8joutn 3594651 3594649 2026-04-28T14:26:38Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594651 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Song Hye-kyo, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы First Love-да шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы Autumn in My Heart телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8b2toqg4enzc7ypq9npfzyhx0rho186 3594652 3594651 2026-04-28T14:26:53Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594652 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Song Hye-kyo, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы First Love-да шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы Autumn in My Heart телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} af7gfj5zken0d2mkbzlb8qx68hgkekt 3594653 3594652 2026-04-28T14:27:14Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594653 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы First Love-да шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы Autumn in My Heart телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fva59k8dxm6w4mcglwhsf9i08fubd9y 3594655 3594653 2026-04-28T14:28:12Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594655 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббат»қа шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы Autumn in My Heart телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tcovag4mfqk8rav3t3n8lvst6s9bcwp 3594656 3594655 2026-04-28T14:29:20Z Sagzhan 29953 /* Карьера */ 3594656 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «Жүрегімдегі күз» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8uqdavnx5zkhdejhfuwdx0zat4pik2o 3594657 3594656 2026-04-28T14:29:44Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594657 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Song Seung-heon және Won Bin-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} lzbtocwyum3nogev18s7qr5l23jb2a3 3594658 3594657 2026-04-28T14:30:26Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594658 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол All In телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k9qv9zscnuvqvghpc7w1vsj7reh172v 3594659 3594658 2026-04-28T14:31:05Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594659 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол Нартәуекел телехикаясында Lee Byung-hun-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qpfaxeelbiwbm04jx2uq2o4h59gq6as 3594660 3594659 2026-04-28T14:31:32Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594660 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол Нартәуекел телехикаясында Ли Бён Хонмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Full House романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} oioeb4589gsz0kfl3h1kwebjvro907x 3594661 3594660 2026-04-28T14:31:54Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594661 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол Нартәуекел телехикаясында Ли Бён Хонмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Ыстық ұя романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} extytingx9u13nkd6cada8raxs4oktn 3594663 3594661 2026-04-28T14:32:22Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594663 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол Нартәуекел телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Ыстық ұя романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} itzgybhdq6pm83gweyjmvrj89luts23 3594664 3594663 2026-04-28T14:32:42Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594664 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «Нартәуекел» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол Ыстық ұя романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k264czh8shmmp5gcu1esb2d33ie308n 3594665 3594664 2026-04-28T14:33:03Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594665 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «Алғашқы махаббатқа» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «Нартәуекел» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «Ыстық ұя» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ki0i63mvw7bl61zjn05m08hfk3rddcb 3594666 3594665 2026-04-28T14:33:30Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594666 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «Нартәуекел» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «Ыстық ұя» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 14oi9yqxwfqqbroem5e4jo3y9b00237 3594667 3594666 2026-04-28T14:34:12Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594667 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''Нартәуекел''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''Ыстық ұя''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4ghmd6wfshageij608u2cct1mbda1hs 3594668 3594667 2026-04-28T14:34:52Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594668 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және Вон Бинмен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''Ыстық ұя''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} c2ztpuhv0yuk45h0l0yqb3ymcafsev1 3594669 3594668 2026-04-28T14:35:14Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594669 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''Ыстық ұя''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k7vgje7mqu2k9qqoj97igfopezgwjlb 3594671 3594669 2026-04-28T14:36:04Z Sagzhan 29953 /* 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық */ 3594671 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Song Hye-kyo туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fo3o7xx6rrin2gw1uv7bb2z3k41dotk 3594672 3594671 2026-04-28T14:36:42Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3594672 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, ол анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан Сеулдің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qi269utaibywgv0d6wt8ypqbvhezsar 3594674 3594672 2026-04-28T14:37:25Z Sagzhan 29953 /* Ерте өмірі және білімі */ 3594674 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), Нартәуекел (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7udcmmfj4yaww1bqjncsu5jhvbjeexx 3594676 3594674 2026-04-28T14:38:28Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594676 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003), Ыстық ұя (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7qeks0op1eikfx7sqkogolrwqgnqoip 3594678 3594676 2026-04-28T14:39:12Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594678 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол Жүрегімдегі күз (2000), [[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]] (2003), [[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]] (2004), Сол қыста жел соғады (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 98zs58fb3687ub40624kmgt7mgmrbv5 3594680 3594678 2026-04-28T14:40:18Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594680 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), [[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]] (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), Күн ұрпақтары (2016), Кездесу (2018–2019) және Даңқ (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} lyu25thawds1aigsgme3vsth34w722k 3594683 3594680 2026-04-28T14:41:15Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594683 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), ''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]'' (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), ''Күн ұрпақтары'' (2016), Кездесу (2018–2019) және ''Даңқ'' (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына Хван Чжин И (2007), Грандмастер (2013), Менің тамаша өмірім (2014) және Түнерген тақуа әйелдер (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 42wjlsohcs0u98cvfwff02s4c6y3ryw 3594685 3594683 2026-04-28T14:42:22Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594685 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; 22 қараша 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), ''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]'' (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), ''Күн ұрпақтары'' (2016), Кездесу (2018–2019) және ''Даңқ'' (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына ''Хван Чжин И'' (2007), ''Грандмастер'' (2013), ''Менің тамаша өмірім'' (2014) және ''Түнерген тақуа әйелдер'' (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5xmmyr7wtj5fs0kfh0tckviht30jz19 3594686 3594685 2026-04-28T14:42:49Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594686 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; [[22 қараша]] 1981 жылы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), ''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]'' (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), ''Күн ұрпақтары'' (2016), Кездесу (2018–2019) және ''Даңқ'' (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына ''Хван Чжин И'' (2007), ''Грандмастер'' (2013), ''Менің тамаша өмірім'' (2014) және ''Түнерген тақуа әйелдер'' (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qfx3pbr85wfkpg9x41x3v2b73xmbv20 3594687 3594686 2026-04-28T14:43:11Z Sagzhan 29953 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3594687 wikitext text/x-wiki {{Кинематограф |есімі = Сон Хе Гё |шынайы есімі = {{lang-ko|송혜교}} |сурет = Song Hye Kyo 2025 송혜교 04.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 22.11.1981 |туған жері = Дэгу, Оңтүстік Корея |қайтыс болған күні = |қайтыс болған жері = |білімі = |мамандығы = {{актриса|Оңтүстік Корея}} |азаматтығы = {{KOR}} |белсенді жылдары = 1996-қазіргі уақыт |бағыты = |киностудия = |жұбайы = |серігі = <!-- үйленбеген, бірақ бірге жүрсе --> |ата-анасы = |туыстары = |отбасы = <!-- отбасының, не әулетінің мақаласы болса --> |марапаттары = |imdb_id = |қолтаңбасы = Song Hye-kyo Signature.png |сайты = |ортаққор = }} '''Сон Хе Гё''' ({{lang-ko|송혜교}}; [[22 қараша]] [[1981 жыл]]ы туған) — оңтүстіккореялық актриса. Ол ''Жүрегімдегі күз'' (2000), ''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]'' (2003), ''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]'' (2004), ''Сол қыста жел соғады'' (2013), ''Күн ұрпақтары'' (2016), Кездесу (2018–2019) және ''Даңқ'' (2022–2023) телехикаяларындағы басты рөлдері арқылы халықаралық танымалдыққа ие болды. Оның фильмдердегі жұмыстарына ''Хван Чжин И'' (2007), ''Грандмастер'' (2013), ''Менің тамаша өмірім'' (2014) және ''Түнерген тақуа әйелдер'' (2025) жатады. 2017 жылы Сон Forbes журналының Korea Power Celebrity 40 тізімінде 7-орынға, ал 2018 жылы 6-орынға ие болды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/315606|website=JoongAng Ilbo language ko date February 23, 2017 access date March 1, 2017 archive date February 27, 2017 archive]</ref> Ол Ким Та Хи және Джун Джи Хёнмен бірге «Үштік» (“The Troika”) мүшелерінің бірі ретінде аталады, бұл топ «Tae-Hye-Ji» аббревиатурасымен белгілі. Оның телехикаяларының халықаралық табысы оны жетекші халлю жұлдыздарының біріне айналдырды.<ref>[http://jmagazine.joins.com/forbes/view/320595|website=JoongAng Ilbo language March 23, 2018, September 26, 2018 archive date March 27, 2018 archive]</ref> == Ерте өмірі және білімі == Сон Хе Гё туған кезде өте қатты ауырып, оның ата-анасы мен дәрігерлер оның аман қалатынына сенбеген. Ол жазылып шыққаннан кейін, ата-анасы оның туған күнін нақты 1981 жылдың 22 қарашасының орнына 1982 жылдың 26 ақпаны деп тіркеген.<ref>[http://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=201211281111361116|work=MyDaily language date November January 21, 2014 archive date December 25, 2018 archive]</ref> Сон кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып кеткеннен кейін, анасымен бірге өскен.<ref>[http://shindonga.donga.com/docs/magazine/shin/2011/10/19/201110190500006/201110190500006_7.html|work=The Dong-A Ilbo language ko date October 19]</ref> Ол туған жері Тэгудан [[Сеул]]дің Ганнам ауданына көшіп барған. Бастауыш сыныпта ол мәнерлеп сырғанаумен айналысқан, бірақ 8-сыныпта оны тастаған.<ref>[http://news.naver.com/main/read.nhn?mode=LSD&mid=sec&sid1=106&oid=112&aid=0000022508|website=Herald Corporation language date November 25, 2005 access January 21, 2014]</ref> Өзін ұялшақ әрі тұйық адам деп санаса да, Ewha Girls’ High School оқыған кезде оның мұғалімі оны «көңілді мінезді, достарымен жақсы араласатын және әрқашан көтеріңкі көңіл күйде жүретін» деп сипаттаған.<ref>I [http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html History Attests to Korean Stars' All-Natural Looks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807071904/http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2006/06/06/2006060661005.html |date=August 7, 2020 }}. ''[[The Chosun Ilbo]]''. June 6, 2006.</ref><ref>{{cite web|title=Interview: Song Hye Kyo Believes She's Become More Masculine Over Time|url=http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time|website=enewsWorld|date=August 29, 2014|archive-date=September 1, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140901101458/http://mwave.interest.me/enewsworld/en/article/74859/interview-songhyekyo-talks-about-how-she-has-changed-over-time}}</ref> Sejong University-де оқып, кино өнері мамандығы бойынша білім алған. == Карьера == === 1996–2004: Дебют, серпіліс және халықаралық танымалдық === 1996 жылы 14 жастағы Соң Хе Гё, сол кезде орта мектептің үшінші сыныбында оқып жүрген кезінде, SunKyung Smart Model Contest байқауында бірінші орынды жеңіп алып, мектеп формасын шығаратын компанияның моделі ретінде шоу-бизнеске алғаш қадам жасады. Осыдан кейін ол өзінің алғашқы телехикаясы «''Алғашқы махаббатқа''» шағын рөлге түсті. Кейін ол бірнеше телехикаялар мен ситкомдарға қатыса берді, соның ішінде ең танымалдарының бірі Soonpoong Clinic болды. Бірақ оның шынайы танымалдығы 2000 жылы «''Жүрегімдегі күз''» телехикаясынан кейін басталды. Онда ол Соң Сең Хён және [[Вон Бин]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл романтикалық мелодрама жоғары рейтингтерге ие болып, жалпы корей мелодрамаларына деген қызығушылықты күшейтті және «Корей толқынының» (Hallyu) дамуын жеделдетті, ал Сон оның ең жарқын жұлдыздарының біріне айналды. 2003 жылы оның танымалдығы одан әрі артып, ол «''[[Нартәуекел (телесериал)|Нартәуекел]]''» телехикаясында [[Ли Бён Хон]]мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл драма бүкіл ел бойынша жоғары рейтинг жинап, эфир кезінде ең жоғары көрермен үлесі 47,7%-ға жетті. Келесі жылы ол «''[[Ыстық ұя (телесериал)|Ыстық ұя]]''» романтикалық комедиясында әнші Rain-мен бірге басты рөлде ойнады. Бұл сериал бүкіл Азияда үлкен табысқа жетіп, Сонды Азиядағы ең танымал корей актрисаларының біріне айналдырды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kkwg7inl0298ont4wsfzj8albpvngar Меруерт Карменова 0 780237 3594913 3594272 2026-04-28T21:40:16Z Tuttiorchestra687 173049 3594913 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ([[Ағылшын|ағылш.]] ''Meruert Karmenova;'' [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл|1993 жылы]] [[22 мамыр|22 мамырда]] [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref name=":1" /> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей|Ресейде]] П.И.Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы|Тверь]] облысында өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах|Давид Ойстрахтың]] шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И.Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[Соната|сонаталары]] сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига|Ригада]] өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена|Венадағы]] Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия|Аустрияның]] [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей|Ресейдің]] [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия|Италиядағы]] «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония|Жапониядағы]] [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша|Польшада]] 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И.Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л.Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А.Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К.Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С.Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л.Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И.Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К.Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А.Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6tdbbt0rbdhw8y9q7qmz89betrtlc68 3594914 3594913 2026-04-28T21:44:12Z Tuttiorchestra687 173049 3594914 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ([[Ағылшын|ағылш.]] ''Meruert Karmenova;'' [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл|1993 жылы]] [[22 мамыр|22 мамырда]] [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей|Ресейде]] П.И.Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы|Тверь]] облысында өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах|Давид Ойстрахтың]] шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И.Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[Соната|сонаталары]] сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига|Ригада]] өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена|Венадағы]] Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия|Аустрияның]] [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей|Ресейдің]] [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия|Италиядағы]] «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония|Жапониядағы]] [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша|Польшада]] 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И.Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л.Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А.Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К.Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С.Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л.Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И.Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К.Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А.Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} nsgilfe6br3z6ewzq0nuvpbdwj6s23l 3594915 3594914 2026-04-28T21:44:24Z Tuttiorchestra687 173049 «[[Санат:22 мамырда туғандар|22 мамырда туғандар]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594915 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ([[Ағылшын|ағылш.]] ''Meruert Karmenova;'' [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл|1993 жылы]] [[22 мамыр|22 мамырда]] [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей|Ресейде]] П.И.Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы|Тверь]] облысында өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах|Давид Ойстрахтың]] шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И.Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[Соната|сонаталары]] сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига|Ригада]] өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена|Венадағы]] Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия|Аустрияның]] [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей|Ресейдің]] [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия|Италиядағы]] «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония|Жапониядағы]] [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша|Польшада]] 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И.Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л.Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А.Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К.Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С.Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л.Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И.Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К.Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А.Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:22 мамырда туғандар]] 9km6bf91uygrg952fbr80ihlqutfeg7 3594916 3594915 2026-04-28T21:46:04Z Tuttiorchestra687 173049 + 5 санат ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594916 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ([[Ағылшын|ағылш.]] ''Meruert Karmenova;'' [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл|1993 жылы]] [[22 мамыр|22 мамырда]] [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей|Ресейде]] П.И.Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы|Тверь]] облысында өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах|Давид Ойстрахтың]] шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И.Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[Соната|сонаталары]] сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига|Ригада]] өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена|Венадағы]] Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия|Аустрияның]] [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей|Ресейдің]] [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия|Италиядағы]] «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония|Жапониядағы]] [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша|Польшада]] 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И.Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л.Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А.Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К.Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С.Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л.Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И.Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К.Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А.Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:22 мамырда туғандар]] [[Санат:1993 жылы туғандар]] [[Санат:Павлодарда туғандар]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан әйел скрипкашылары]] qem8n65nuu7ha1a4ux05xyh7e9n98lv 3594917 3594916 2026-04-28T21:47:20Z Tuttiorchestra687 173049 Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Меруерт Карменова]] бетіне жылжытты 3594916 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ([[Ағылшын|ағылш.]] ''Meruert Karmenova;'' [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[Скрипка|скрипкашы]], Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл|1993 жылы]] [[22 мамыр|22 мамырда]] [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей|Ресейде]] П.И.Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы|Тверь]] облысында өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах|Давид Ойстрахтың]] шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И.Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[Соната|сонаталары]] сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига|Ригада]] өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена|Венадағы]] Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия|Аустрияның]] [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей|Ресейдің]] [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу|Мәскеудегі]] Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия|Италиядағы]] «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония|Жапониядағы]] [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша|Польшада]] 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И.Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л.Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А.Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К.Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С.Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л.Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И.Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К.Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А.Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:22 мамырда туғандар]] [[Санат:1993 жылы туғандар]] [[Санат:Павлодарда туғандар]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан әйел скрипкашылары]] qem8n65nuu7ha1a4ux05xyh7e9n98lv 3594954 3594917 2026-04-29T04:11:11Z 1nter pares 146705 3594954 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Меруерт Карменова |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_vocal_instrumentalist |Туған кездегі есімі = Меруерт Ерболатқызы Карменова |Толық аты = |Туған күні = 22.05.1993 |Туған жері = [[Павлодар]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2007 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = Скрипкашы |Дауыс түрі = |Аспаптары = [[Скрипка]] |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = Елизавета патшайымының «Музыкалық капелласы» (Бельгия) |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = Халықаралық байқаулардың лауреаты, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011) |Сайты = [https://meruertkarmenova.com/ Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova] |Commons = }}'''Меруерт Ерболатқызы Карменова''' ({{lang-en|Meruert Karmenova}}; [[22 мамыр]] [[1993 жыл|1993]], [[Павлодар|Павлодар қаласы]]) — қазақстандық [[скрипка]]шы, Гнесиндер атындағы МССМШ-тің үздік шәкірті (2011); Халықаралық байқаулардың лауреаты.<ref name=":0">{{Cite web|title=Official Website of Award-Winning Kazakh Violinist Meruert Karmenova|url=https://meruertkarmenova.com/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref name=":1">{{Cite web|title=Карменова Меруэрт - Академия Гнесиных|url=https://gnessinka.ru/ru/uchashchimsya/luchshiy-uchenik/212-karmenova-meruert/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білім алуы == Меруерт Карменова [[1993 жыл]]ы [[22 мамыр]]да [[Павлодар]] қаласында дүниеге келеді.<ref>{{Cite web|title=Меруэрт Карменова|url=https://ticketon.kz/almaty/star/meruyert-karmenova|accessdate=29.04.2026}}</ref> Балалық шағынан бастап музыкамен айналысып, [[Ресей]]де П.И. Чайковский атындағы музыкалық мектепте [[скрипка]] аспабында алғашқы білім алған. Жергілікті оқу орнында оқып жүрген кезінде ол [[Тверь облысы]]нда өтетін халықаралық байқауда өнер көрсету үшін жас музыкалық таланттар тобына қосылуға шақырылды. Көптеген елдерден келген танымал мұғалімдер мен скрипкашылар, сондай-ақ [[Мәскеу]] консерваториясының магистрлері қатысты. Олардың арасында әлемге әйгілі орыс скрипкашысы, ұлы [[Давид Ойстрах]]тың шәкірті [[Татьяна Беркуль]] (Меруэрттің болашақ ұстазы) болды.<ref name=":1" /> 2004–2012 жылдары Гнесиндер атындағы МССМШ-та оқиды. 2012 жылы П.И. Чайковский атындағы Мәскеудің мемлекеттік консерваториясына [[РФ еңбегі сіңген әртісі|Ресей Федерациясының еңбегі сіңген әртісі]], [[доцент]] [[Татьяна Семёновна Беркуль]] сыныбына түсіп, 2020 жылы ассистентура-тағылымдаманы аяқтайды.<ref name=":1" /><ref name=":3">{{Cite web|title=Bio – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/bio/|accessdate=29.04.2026}}</ref> 2018 жылдан бастап [[Бельгия|Бельгиядағы]] [[Елизавета патшайым|Елизавета патшайымының]] (''Queen Elisabeth Music Chapel'')<ref>{{Cite web|title=5 казахстанских скрипачек|url=https://elle.com.kz/5-kazahstanskih-skripachek|accessdate=29.04.2026}}</ref> Музыкалық капелласында білімін жалғастырады. Бұл халықаралық оқу орны жас дарынды музыканттарға кәсіби дайындық беретін жетекші орталықтардың бірі болып табылады. Мұнда ол бельгиялық скрипкашы және [[Дирижер|дирижёр]] [[Августин Дюме]] жетекшілігімен жұмыс істеді. [[Августин Дюме]] оның [[музыкант]] ретінде қалыптасуына шешуші рөл атқарған екінші ұстазы болды. Онымен бес жыл бойы бірлескен жұмыстары оның кәсіби дамуына елеулі ықпал етті. Дюме оған [[Классикалық музыка|классикалық]] және [[Барокко музыка|барокко музыкасына]] жаңаша, тереңірек көзқараспен қарауға мүмкіндік береді. Иоганн Себастьян Бахтың скрипка [[Соната|сонаталары]] мен [[Партита|партиталары]], Вольфганг Амадей Моцарттың скрипка концерттері және Людвиг ван Бетховеннің скрипка [[соната]]лары сияқты туындыларды зерделеу оған музыкалық мәнерліліктің, фразалаудың және интерпретацияның нәзік қырларын меңгеруге көмектесті.<ref>{{Cite web|title=Скрипка жүрекпен тіл қатқанда...|url=https://aikyn.kz/269124/skripka-zhurekpen-til-k-atk-anda|accessdate=29.04.2026}}</ref> Бұл тәжірибе оның орындау стиліне айтарлықтай әсер етті.<ref>{{Cite web|title=Скрипачка Меруэрт Карменова в “Астана Опера” <nowiki>|</nowiki> Новое Поколение|url=https://np.kz/news/kultura/muzyka/kogda-skripka-razgovarivaet-serdczem|accessdate=26.04.2026}}</ref> Көп ұзамай ол халықаралық байқауларда маңызды жетістіктерге қол жеткізді. [[Рига]]да өткен классикалық ішекті аспаптар байқауында (''Riga Classic Strings'') заманауи [[Сазгер|композитор]] [[Алексей Шор|Алексей Шордың]] шығармасын үздік орындағаны үшін бірінші сыйлық пен арнайы жүлдені жеңіп алды. Сонымен қатар, [[Вена]]дағы Халықаралық классикалық ішекті аспаптар байқауы мен фестивалінде де жеңіске жетті. Бұл кезең оның халықаралық деңгейде танылуының маңызды сатысы болды.<ref name=":3" /> == Байқаулары және репертуары == Оқу кезеңінде Меруерт Карменова көптеген халықаралық [[скрипка]] байқауларының лауреаты атанды, оның ішінде:<ref>{{Cite web|title=Скрипачка из Павлодара стала лауреатом престижного конкурса в Польше - el.kz|url=https://el.kz/ru/skripachka-iz-pavlodara-stala-laureatom-prestizhnogo-konkursa-v-polshe_53731/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка из Павлодара, Меруерт Карменова завоевала II место на престижном конкурсе|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/culture/press/news/details/458352?lang=ru|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Казахстанская скрипачка стала финалисткой престижного конкурса в Японии — Костанайские Новости|url=https://kstnews.kz/30424-2/|accessdate=29.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=Queen Elisabeth Competition|url=https://concoursreineelisabeth.be/en/laureates/meruert-karmenova/4804/|accessdate=29.04.2026}}</ref> * ''[[Мәскеу]] қаласындағы Давид Ойстрах атындағы 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2007);'' * ''[[Астана]] қаласында өткен 2-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2008);'' * ''[[Аустрия]]ның [[Санкт-Пёльтен]] қаласында өткен Людвиг ван Бетховен атындағы 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауының I сыйлығы (2010);'' * ''[[Ресей]]дің [[Тольятти]] қаласында өткен 17-ші Халықаралық музыкант-орындаушылар байқауының I сыйлығы (2012);'' * ''[[Мәскеу]]дегі Давид Ойстрах атындағы 5-ші Халықаралық скрипкашылар байқауының II сыйлығы (2013);'' * ''[[Италия]]дағы «Рудольфо Липицер премиясы» 33-ші Халықаралық скрипкашылар байқауы (2014);'' * ''[[Жапония]]дағы [[Сендай]] қаласында өткен 6-шы Халықаралық скрипкашылар байқауы (2016);'' * ''Сондай-ақ [[Польша]]да 2022 жылы [[Познань]] қаласында өткен Генрик Венявский атындағы 16-шы Халықаралық скрипкашылар байқауында II сыйлықты және Кароль Шимановскийдің шығармасын үздік орындағаны үшін арнайы сыйлықты жеңіп алды.''<ref name=":3" /> Байқаудан кейін ол гастрольдік турнеге шықты, атап айтқанда [[Познань]] филармониялық оркестрімен, [[Польша]] радиосының Ұлттық симфониялық оркестрімен (НОСПР), Вроцлав филармониялық оркестрі NFM-пен, Польша радиосының «Амадей» камералық оркестрімен, сондай-ақ [[Жешув]], [[Ополе]], [[Краков]] және [[Лодзь]] филармониялық оркестрлерімен өнер көрсетті. Меруерт 2024 жылы концерттік қызметін жалғастырды. [[Польша]], [[Германия]], [[Бельгия]] және [[Қазақстан]] оркестрлерімен өнер көрсетуі және фестивальдарға қатысуы, сондай-ақ дебюттік альбомын шығаруы.<ref name=":3" /> Ол [[Анна Дучмаль-Мрус]], [[Агнешка Дучмаль]], [[Вукаш Борович]], [[Қанат Омаров]], [[Ху Юнъянь]], [[Анвар Раимжанов]], [[Марио Косик]], [[Жан-Жак Канторов]] және басқа да [[Дирижер|дирижёрлермен]] жеке орындаушы ретінде өнер көрсетті.<ref name=":0" /> Меруерт Карменованың репертуары классикалық [[скрипка]] мектебінің кең ауқымын қамтиды. Ол әртүрлі дәуірлер мен стильдердегі шығармаларды орындайды, соның ішінде [[барокко]], [[Классикалық музыка|классика]] және [[романтизм]] кезеңдерінің туындылары бар, соның ішінде:<ref name=":3" /> # '''Скрипка концерттері''' (''Violin Concertos'') И.Брамстың «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 77» және «Ля минордағы қос концерт, Op. 102»; # П.И. Чайковский «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 35»; # Л. Бетховен «Ре мажордағы скрипка концерті, Op. 61»; # А. Вивальди «Жыл мезгілдері. Скрипка мен оркестрге арналған концерт»; # К. Сен-Санс «№3 скрипка концерті, си минор, Op. 61»; # '''Скрипка сонаталары''' (''Violin Sonatas'') Э.Григтың «№2 скрипка сонатасы, соль мажор, Op. 13» және «№3 скрипка сонатасы, до минор, Op. 45»; # И.С. Бах «№3 партита, ми мажор, BWV 1006»; # Л. Бетховен «№9 скрипка сонатасы, ля мажор, Op. 47 (Крейцер)»; # '''Виртуоздық шығармалары және басқалары''' ''(Virtuoso and others)'' Н.Паганинидың Каприччиозолары «№2, №5, №10, №11, №13, №14, №16, №17, №20, №21, №22, №23, №24»; # П.И. Чайковский «Вальс-скерцо, до мажор, Op. 34»; # К. Сен-Санс «Интродукция және Рондо каприччиозо, ля минор»; # В.А. Моцарт «Скрипка мен оркестрге арналған ми мажордағы адажио» және тағы да басқа классикалық шығармалары бар.<ref>{{Cite web|title=Repertoire – Meruert Karmenova – Violinist|url=https://meruertkarmenova.com/repertoire/|accessdate=29.04.2026}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:22 мамырда туғандар]] [[Санат:1993 жылы туғандар]] [[Санат:Павлодарда туғандар]] [[Санат:Қазақстан академиялық музыканттары]] [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан әйел скрипкашылары]] 2lcl5iaqkhr4yv0ss4rkua7y364xnm1 Қатысушы:Бекасыл Бейбітұлы/зертхана 2 780270 3594527 3594521 2026-04-28T12:00:00Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594527 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Александр Львович Нахманович |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.11.1924 |Туған жері = Пузово селосы, Копыль ауданы, Белорусь |Қайтыс болған күні = 14.05.1996 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Белорусь]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> II дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Халықтар достығы» ордені, <br> «Ленин» ордені, <br> «Еңбек Қызыл Ту» ордені, <br> «Қазан революциясы» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Александр Львович Нахмонович''' ([[1 қараша]] [[1924 жыл]] – [[14 мамыр]] [[1996 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Социалистік Еңбек Ері. == Өмірбаяны == 1924 жылдың 1 қарашасында Белоруссияның Копыль ауданының Пузово селосында дүниеге келген. 1935 жылы Свердлов ауданы (қазіргі Байзақ ауданы) Буденновка ауылына (қазіргі Түймекент ауылы) көшіп келді. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың қараша айында 18 жасында Кеңестің Қызыл әскері қатарына шақырылды. 1942-1944 жылдары аралығында соғыс майданында болған. 1-Белорусь фронтының старшинасы дәрежесінде барлау полкінің взводына басшылық еткен. Славгород қаласының маңындағы Сож өзенінің бойындағы көпірді жару туралы тапсырманы орындағаннан кейін қайтар жолда жаумен шайқаста ауыр жарақат алған. 1945 жылы 2-дәрежелі мүгедек болып елге қайта оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=129|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1945 жылдан бастап Жамбыл қызылша кеңшарында жұмыс істеді. 1958 жылы Жамбылдағы XXII партсъезд атындағы ұжымшардың төрағасы болды. 1964 жылы 3 қаңтарда «Трудовой пахарь» ұжымшарының басшысы қызметіне келді. Александр Львович Нахмановичтің кезінде «Трудовой пахарь» қант қызылшасын өсіруде іргелі табыстарға қол жеткізді. Шаруашылықтың барлық саласы дамыған «Трудовой пахарь» ұжымшарын озат тәжірибе тарататын орталыққа айналдырды. КСРО Жоғарға Кеңесінің Төралқасының 1965 жылғы жарлығымен А.Л. Нахмановичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды. 30 жылдан астам уақыт «Трудовой пахарь» ұжымшарының басшысы болған Александр Львович Нахманович 1996 жылы 14 мамырда қайтыс болды. <ref>{{citeweb|url= https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=10883:2024-12-03-04-34-45&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейінгі өмірінде «Халықтар достығы», «Ленин», Еңбек Ері Батырының «Алтын Жұлдыз», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен, «Қазан революциясы» медалімен марапатталды. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 13zuraxnkjynw7m6zibt83ej8tp3k6u 3594545 3594527 2026-04-28T12:17:05Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594545 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Александр Львович Нахманович |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.11.1924 |Туған жері = Пузово селосы, Копыль ауданы, Белорусь |Қайтыс болған күні = 14.05.1996 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Белорусь]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> II дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Халықтар достығы» ордені, <br> «Ленин» ордені, <br> «Еңбек Қызыл Ту» ордені, <br> «Қазан революциясы» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Александр Львович Нахманович''' ([[1 қараша]] [[1924 жыл]] – [[14 мамыр]] [[1996 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Социалистік Еңбек Ері]]. == Өмірбаяны == 1924 жылдың 1 қарашасында Белоруссияның Копыль ауданының Пузово селосында дүниеге келген. 1935 жылы Свердлов ауданы (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка ауылына (қазіргі [[Түймекент]] ауылы) көшіп келді. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың қараша айында 18 жасында Кеңестің [[Қызыл әскері]] қатарына шақырылды. 1942-1944 жылдары аралығында соғыс майданында болған. 1-Белорусь фронтының старшинасы дәрежесінде барлау полкінің взводына басшылық еткен. Славгород қаласының маңындағы Сож өзенінің бойындағы көпірді жару туралы тапсырманы орындағаннан кейін қайтар жолда жаумен шайқаста ауыр жарақат алған. 1945 жылы 2-дәрежелі мүгедек болып елге қайта оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=129|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1945 жылдан бастап Жамбыл қызылша кеңшарында жұмыс істеді. 1958 жылы Жамбылдағы XXII партсъезд атындағы ұжымшардың төрағасы болды. 1964 жылы 3 қаңтарда «[[Трудовой пахарь]]» ұжымшарының басшысы қызметіне келді. Александр Львович Нахмановичтің кезінде «Трудовой пахарь» қант қызылшасын өсіруде іргелі табыстарға қол жеткізді. Шаруашылықтың барлық саласы дамыған «Трудовой пахарь» ұжымшарын озат тәжірибе тарататын орталыққа айналдырды. КСРО Жоғарға Кеңесінің Төралқасының 1965 жылғы жарлығымен А.Л. Нахмановичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды. 30 жылдан астам уақыт «Трудовой пахарь» ұжымшарының басшысы болған Александр Львович Нахманович 1996 жылы 14 мамырда қайтыс болды. <ref>{{citeweb|url= https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=10883:2024-12-03-04-34-45&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейінгі өмірінде «Халықтар достығы», «Ленин», Еңбек Ері Батырының «Алтын Жұлдыз», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен, «Қазан революциясы» медалімен марапатталды. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] dirdhy4mp2tji8cs6g6f8j8kliqgzj6 3594546 3594545 2026-04-28T12:17:45Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594546 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Александр Львович Нахманович |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.11.1924 |Туған жері = Пузово селосы, Копыль ауданы, Белорусь |Қайтыс болған күні = 14.05.1996 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Белорусь]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> II дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Халықтар достығы» ордені, <br> «Ленин» ордені, <br> «Еңбек Қызыл Ту» ордені, <br> «Қазан революциясы» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Александр Львович Нахманович''' ([[1 қараша]] [[1924 жыл]] – [[14 мамыр]] [[1996 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]]. == Өмірбаяны == 1924 жылдың 1 қарашасында Белоруссияның Копыль ауданының Пузово селосында дүниеге келген. 1935 жылы Свердлов ауданы (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка ауылына (қазіргі [[Түймекент]] ауылы) көшіп келді. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың қараша айында 18 жасында Кеңестің [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскері]] қатарына шақырылды. 1942-1944 жылдары аралығында соғыс майданында болған. 1-Белорусь фронтының старшинасы дәрежесінде барлау полкінің взводына басшылық еткен. Славгород қаласының маңындағы Сож өзенінің бойындағы көпірді жару туралы тапсырманы орындағаннан кейін қайтар жолда жаумен шайқаста ауыр жарақат алған. 1945 жылы 2-дәрежелі мүгедек болып елге қайта оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=129|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1945 жылдан бастап Жамбыл қызылша кеңшарында жұмыс істеді. 1958 жылы Жамбылдағы XXII партсъезд атындағы ұжымшардың төрағасы болды. 1964 жылы 3 қаңтарда «[[Трудовой пахарь колхозы|Трудовой пахарь»]] ұжымшарының басшысы қызметіне келді. Александр Львович Нахмановичтің кезінде «Трудовой пахарь» қант қызылшасын өсіруде іргелі табыстарға қол жеткізді. Шаруашылықтың барлық саласы дамыған «Трудовой пахарь» ұжымшарын озат тәжірибе тарататын орталыққа айналдырды. КСРО Жоғарға Кеңесінің Төралқасының 1965 жылғы жарлығымен А.Л. Нахмановичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды. 30 жылдан астам уақыт «Трудовой пахарь» ұжымшарының басшысы болған Александр Львович Нахманович 1996 жылы 14 мамырда қайтыс болды. <ref>{{citeweb|url= https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=10883:2024-12-03-04-34-45&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейінгі өмірінде «Халықтар достығы», «Ленин», Еңбек Ері Батырының «Алтын Жұлдыз», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен, «Қазан революциясы» медалімен марапатталды. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] biqr6nor1ft9n79oc3zmi7rz30lp49a 3594597 3594546 2026-04-28T13:27:20Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594597 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, кеңес-жапон соғысының ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы Ресей, Украйна, Польша, Германия жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы Жапонияны талқандауға қатысып, Манчжурияны азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі Түймекент орта мектебі) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] ssy83wsbfkgvef92cki23vljbs5bz6m 3594601 3594597 2026-04-28T13:30:45Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594601 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = [[Түймекент]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[кеңес-жапон соғысы]]ның ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы [[Ресей]], [[Украина]], [[Польша]], [[Германия]] жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы [[Жапония]]ны талқандауға қатысып, [[Манчжурия]]ны азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі [[Түймекент орта мектебі]]) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 2yowitkwhcx5loillertoityawgyn9m 3594604 3594601 2026-04-28T13:31:40Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594604 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = [[Түймекент]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Кеңес-Жапон соғысы|кеңес-жапон соғысының]] ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы [[Ресей]], [[Украина]], [[Польша]], [[Германия]] жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы [[Жапония]]ны талқандауға қатысып, [[Маньчжурия|Манчжурияны]] азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі [[Түймекент орта мектебі]]) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] ap8nwbxluxhkl8pmz8xb10uruef3xnl 3594605 3594604 2026-04-28T13:32:23Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594605 wikitext text/x-wiki {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = [[Түймекент]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Кеңес-Жапон соғысы|Кеңес-Жапон соғысының]] ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы [[Ресей]], [[Украина]], [[Польша]], [[Германия]] жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы [[Жапония]]ны талқандауға қатысып, [[Маньчжурия|Манчьжурияны]] азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі Түймекент орта мектебі) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] gu4zv7eb6pxx40bba5w0frwgrzn772y 3594646 3594605 2026-04-28T14:23:41Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594646 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.01.1922 |Туған жері = [[Ақжар]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 2013 |Қайтыс болған жері = [[Қызылжұлдыз]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Керімбек Мұсабекұлы Омбаев''' ([[1 қаңтар]] [[1922 жыл]] – [[]] [[2013 жыл]]) — [[Фин соғысы]]ның, [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1922 жылы 1 қаңтарда [[Ақжар]] ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан жетім қалып , Әулиеата қаласында, Гродеково, Меркі балалар үйінде тәрбиеленген. Мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтына оқуға түскен. 7 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірген. 2013 жылы 91 жасында қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, [[Десна]] өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 3g0veok4f4dpbh29yjk1ntykxwibeya 3594648 3594646 2026-04-28T14:24:30Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594648 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.01.1922 |Туған жері = [[Ақжар]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 2013 |Қайтыс болған жері = [[Қызылжұлдыз]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Керімбек Мұсабекұлы Омбаев''' ([[1 қаңтар]] [[1922 жыл]] – [[]] [[2013 жыл]]) — [[Кеңес-Фин соғысы|Фин соғысының]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1922 жылы 1 қаңтарда [[Ақжар]] ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан жетім қалып , Әулиеата қаласында, Гродеково, Меркі балалар үйінде тәрбиеленген. Мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтына оқуға түскен. 7 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірген. 2013 жылы 91 жасында қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, [[Десна (футбол клубы)|Десна]] өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 88nykessvvu4czvwlds7ot2sttu2845 3594650 3594648 2026-04-28T14:26:06Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594650 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.01.1922 |Туған жері = [[Ақжар]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 2013 |Қайтыс болған жері = [[Қызылжұлдыз]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Керімбек Мұсабекұлы Омбаев''' ([[1 қаңтар]] [[1922 жыл]] – [[2013 жыл]]) — [[Кеңес-Фин соғысы|Кеңес-Фин соғысының]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1922 жылы 1 қаңтарда [[Ақжар]] ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан жетім қалып , Әулиеата қаласында, Гродеково, Меркі балалар үйінде тәрбиеленген. Мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтына оқуға түскен. 7 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірген. 2013 жылы 91 жасында қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, Десна өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 0q1itk9hq7sk0gsizou1yfm681q35mw 3594968 3594650 2026-04-29T04:34:26Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594968 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қарасу]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қарасу]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Сарыкемер ауылындағы мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, Десна өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. 5 ұл, 3 қыз тәрбиелеп өсірген. 2011 жылы 5 қыркүйекте 89 жасында қайтыс болған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] hvfsquc8apcpbc65jgzq0nt16029elu 3594990 3594968 2026-04-29T05:34:29Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594990 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қарасу]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қарасу]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі Сарыкемер ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы Тегістік ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі Дихан-2 ауылы), 1955-1961 жылдары Жетібай ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі Түймекент) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 9keex4ivz1bar7mfxgb5d3pqt6hk2j5 3594998 3594990 2026-04-29T05:48:55Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3594998 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қарасу]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қарасу]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі Сарыкемер ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін Минск, Харьков қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, Киев қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында Карпаттағы немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары Польша арқылы Германияның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы Тегістік ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі Дихан-2 ауылы), 1955-1961 жылдары Жетібай ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі Түймекент) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] gfuzhj4oagjbdj87xqsk1lrwiwocg3q 3595004 3594998 2026-04-29T05:53:21Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595004 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қарасу]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қарасу]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі [[Сарыкемер]] ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін [[Минск]], [[Харьков]] қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, [[Киев]] қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында [[Карпат]]тағы немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары [[Польша]] арқылы [[Германия]]ның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы [[Тегістік]] ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі [[Дихан-2]] ауылы), 1955-1961 жылдары [[Жетібай]] ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі [[Түймекент]]) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] hwby1m0w4czetu3i8zglgj1t1fw8bzr 3595007 3595004 2026-04-29T05:56:21Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595007 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қосы батыр ауылы]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қосы Батыр]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі [[Сарыкемер]] ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін [[Минск]], [[Харьков]] қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, [[Киев]] қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында [[Карпат]]тағы немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары [[Польша]] арқылы [[Германия]]ның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы [[Тегістік]] ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі [[Дихан-2]] ауылы), 1955-1961 жылдары [[Жетібай]] ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі [[Түймекент]]) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] mtgod4w81mv0fo6hzy5cpkuqu96el3f 3595011 3595007 2026-04-29T05:57:43Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595011 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қосы батыр ауылы]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда [[Қосы батыр ауылы|Қосы Батыр]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі [[Сарыкемер]] ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін [[Минск]], [[Харьков]] қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, [[Киев]] қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында [[Карпат таулары|Карпаттағы]] немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары [[Польша]] арқылы [[Германия]]ның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы [[Тегістік (Жанатұрмыс ауылдық округі)|Тегістік]] ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі [[Дихан-2]] ауылы), 1955-1961 жылдары [[Жетібай (Жамбыл облысы)|Жетібай]] ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі [[Түймекент]]) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] bo37dyjvz7ysomg0gubrienpuhlp896 3595012 3595011 2026-04-29T05:58:08Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595012 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қосы батыр ауылы]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда қазіргі [[Қосы батыр ауылы|Қосы Батыр]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев үсіп бай феодалдар болған.Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алады. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі [[Сарыкемер]] ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырды татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін [[Минск]], [[Харьков]] қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, [[Киев]] қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында [[Карпат таулары|Карпаттағы]] немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары [[Польша]] арқылы [[Германия]]ның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы [[Тегістік (Жанатұрмыс ауылдық округі)|Тегістік]] ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі [[Дихан-2]] ауылы), 1955-1961 жылдары [[Жетібай (Жамбыл облысы)|Жетібай]] ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі [[Түймекент]]) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Оеспубликасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 17bymxjysjet67muccbfuiokn2ouej2 3595058 3595012 2026-04-29T07:27:07Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3595058 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3595062 3595058 2026-04-29T07:35:34Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595062 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев |Шынайы есімі = |Сурет = Бөгембаев_Қоңыр.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.03.1923 |Туған жері = [[Түймекент|Түймекент ауылы]], [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 02.09.1986 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> Қытай Халық республикасының I дәрежелі «Алтын» ордені <br> [[Германияны азат еткені үшін медалі]] <br> [[Ерен еңбегі үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев''' ([[1 наурыз]] [[1923 жыл]] – [[2 қыркүйек]] [[1986 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, пулеметші. == Өмірбаяны == 1923 жылы 1 наурызда қазіргі [[Түймекент]] ауылында дүниеге келген. Жастайынан зерек, білімге құштар болған. Түймекент ауылындағы мектепте оқып, білім алған. 1938 жылы мектепті аяқтаған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === [[Ұлы Отан соғысы]]нда 1941 жылдың желтоқсанынан 1943 жылдың сәуір айына дейін 10 гвардиялық атқыштар полкінің және 7 атқыштар полкінің құрамында соғысқа қатысқан. 1941 жылы қаңтар-желтоқсан айларында пулеметшілер взводының командирінің көмекшісі курсын аяқтаған. 1942 жылы [[Махачқала|Махачкала]] қаласында пулеметшілерді дайындайтын алты айлық курсты бітіріп, лейтенант шенін алып шыққан. 1943 жылы алғашында пулеметшілер взводының, кейін пулеметшілер ротасының командирі болды. 1944 жылдың маусым айынан 1946 жылдың маусым айына дейін Қытай халық республикасында Кеңес әскерінің 35328 бөлімінде Мемлекеттік Қауіпсіздік комитеті штаб бастығы қызметін атқарды. 1946 жылы елге аға лейтенант дәрежесінде оралды.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=74|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Ұлы Отан соғысына дейін 1938-1940 жылдары МТС жанынан құрылған трактор бригадасының есепшісі болып қызмет атқарған. Соғыстан кейін 1946 жылы [[Байзақ ауданы|Байзақ]] аудандық комсомол комитетінің екінші хатшысы, аудандық қаржы бөлімінің салалық агенті қызметін атқарды. 1948-1965 жылдары Буденновка ауылдық кеңесінің хатшысы және 1965-1972 жылдары аралығында сол кеңестің төрағасы болды. 1973-1983 жылдары Александр Львович Нахманович басқарған «Трудовой пахарь» ұжымшарында кадр бөліміне басшылық етті. 1983 жылы зейнетке шығып, 1986 жылы 2 қыркүйекте қайтыс болды.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/247-bgembaev-oyr-nikolaj-mratbekly.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-25|lang=}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, Қытай Халық республикасының I дәрежелі «Алтын» орденімен, «[[Германияны азат еткені үшін медалі|Германияны азат еткені үшін]]», «[[Ерен еңбегі үшін медалі|Ерен еңбегі үшін]]» медальдарымен және мерекелік медальдармен марапатталған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] nt4ru143fajp3gh6rqmrpxb08xgq6sr 3595147 3595062 2026-04-29T10:08:15Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595147 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қоңыр Мұратбекұлы Бөгембаев''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында Алматыдағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш Украинаның Харьков қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай Саратов қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында Сталинград қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары Шымкент қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] rmfujrprd1679mcua2zw5djtl841uf5 3595151 3595147 2026-04-29T10:10:21Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595151 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Дихан|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Дихан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Дихан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында Алматыдағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш Украинаның Харьков қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай Саратов қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында Сталинград қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары Шымкент қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] h6i1utg7k742d11vimsdx1z51uogkck 3595153 3595151 2026-04-29T10:11:43Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595153 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Дихан|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Дихан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Дихан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында Алматыдағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш Украинаның Харьков қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай Саратов қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында Сталинград қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары Шымкент қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] okcbq5v9z20r6oavqkfgy294zqj61hv 3595155 3595153 2026-04-29T10:12:02Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595155 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Дихан ауылдық округі|Дихан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Дихан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Дихан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында Алматыдағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш Украинаның Харьков қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай Саратов қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында Сталинград қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары Шымкент қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] eumj63e6tdwmpay63qiv4ycxho4bwbx 3595156 3595155 2026-04-29T10:12:37Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595156 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында Алматыдағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш Украинаның Харьков қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай Саратов қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында Сталинград қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары Шымкент қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] ijypp9od2ref9g5zwlp0l7qbx4bv9su 3595158 3595156 2026-04-29T10:13:54Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595158 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет [[Воронеж]] қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, [[Севастополь]] қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград]] қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] i0bt7oc6dyu5co7rr2hvmlavv3ukxaz 3595159 3595158 2026-04-29T10:14:14Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595159 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет [[Воронеж]] қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, [[Севастополь]] қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы|Сталинград]] қаласындағы жойқын шайқасқа қатысып , ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] k7hzprhkflcb74nyge7sr371qiod37x 3595160 3595159 2026-04-29T10:15:02Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595160 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет [[Воронеж]] қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, [[Севастополь]] қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] kyk84vo7vkbs4z7cdp37k8z4w2fbbqi 3595161 3595160 2026-04-29T10:15:19Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595161 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет [[Воронеж]] қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, [[Севастополь]] қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] l5nh738rl8gqoq0uulacgsdn343nc5q 3595163 3595161 2026-04-29T10:16:18Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595163 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, Севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]], Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] svtr5qwpxud00mcqnuqg29v8p4ulylt 3595165 3595163 2026-04-29T10:16:57Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595165 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген.Кеңес одағының батыры Ағаділ Суханбаев екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, Севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбей ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, Сталинградты қорғағаны үшін медалі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 97p00ofd7f5p21d2pqznuhp6s13gvg0 3595270 3595165 2026-04-29T11:30:27Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595270 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навой облысы]], [[Өзбекстан Республикасы]] |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан Жазушылар Одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан Журналистер Одағы]]ның мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде Өзбекстан Республикасы Навой облысында туылған. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы Бұқара облысы Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы Байзақ ауданында «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] hvwv8uz6f66om5k5tp8sjrnhod5bh7t 3595275 3595270 2026-04-29T11:33:25Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 /* Кіріспе бөлімін өңдеді */ 3595275 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навой облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан Жазушылар Одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан Журналистер Одағы]]ның мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде Өзбекстан Республикасы Навой облысында туылған. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы Бұқара облысы Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы Байзақ ауданында «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] glhdzk5ite3rrbf534as7s9fuch4yaq 3595277 3595275 2026-04-29T11:34:11Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595277 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан Жазушылар Одағы]]ның мүшесі, [[Қазақстан Журналистер Одағы]]ның мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде Өзбекстан Республикасы Навои облысында туылған. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы Бұқара облысы Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы Байзақ ауданында «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 0kg8nxsupoe1evyj2q3sk6pus1drmcg 3595279 3595277 2026-04-29T11:34:47Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595279 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде Өзбекстан Республикасы Навои облысында туылған. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы Бұқара облысы Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы Байзақ ауданында «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] tmiewhn0x80snu87dezkinde8jo4s5k 3595282 3595279 2026-04-29T11:35:45Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595282 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Навои облысы]]нда туылған. [[Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті]]нің журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «Ауыл жаңалығы[[]]» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] n2888samxqsqsvddd8x6kkpfl1iq5qs 3595284 3595282 2026-04-29T11:36:25Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595284 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Навои облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «<nowiki>[[Ауыл жаңалығы]]</nowiki>» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 8d92plwxl7tpabrlcvuyg4fk0i6wmuu 3595285 3595284 2026-04-29T11:37:04Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595285 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Навои облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда « [[Ауыл жаңалығы]] » – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 5notiqorapjo5os1gq0n3hg62eh6xf8 3595288 3595285 2026-04-29T11:37:58Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595288 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Навои облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 7jagerw8m6f9pl6woy0so0a60i139bt 3595290 3595288 2026-04-29T11:38:42Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595290 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Навои облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген. Ақынның сөзіне бірнеше әндер жазылған.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 17lr5cn9acl3x2dlpactfyvaydu4hht Сурет:А.Л.Нахманович.jpeg 6 780272 3594525 2026-04-28T11:59:36Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = А.Л.Нахмоновичтің портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} 3594525 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = А.Л.Нахмоновичтің портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} me083x2q4e4o0avqb157yx9jyjh6qpa Қатысушы талқылауы:LudoSamnes 3 780273 3594548 2026-04-28T12:21:09Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594548 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=LudoSamnes}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 17:21, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) l3lsslbhk3q4i7pnrys1od13tabwllz Александр Львович Нахманович 0 780274 3594549 2026-04-28T12:21:16Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Александр Львович Нахманович |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg... 3594549 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Қатысушы зертханасы}} <!-- БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ --> {{Тұлға |Есімі = Александр Львович Нахманович |Шынайы есімі = |Сурет = А.Л.Нахманович.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.11.1924 |Туған жері = Пузово селосы, Копыль ауданы, Белорусь |Қайтыс болған күні = 14.05.1996 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Белорусь]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> II дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Халықтар достығы» ордені, <br> «Ленин» ордені, <br> «Еңбек Қызыл Ту» ордені, <br> «Қазан революциясы» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Александр Львович Нахманович''' ([[1 қараша]] [[1924 жыл]] – [[14 мамыр]] [[1996 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Социалистік еңбек ері|Социалистік Еңбек Ері]]. == Өмірбаяны == 1924 жылдың 1 қарашасында Белоруссияның Копыль ауданының Пузово селосында дүниеге келген. 1935 жылы Свердлов ауданы (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка ауылына (қазіргі [[Түймекент]] ауылы) көшіп келді. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың қараша айында 18 жасында Кеңестің [[Жұмысшы-шаруа қызыл әскері|Қызыл әскері]] қатарына шақырылды. 1942-1944 жылдары аралығында соғыс майданында болған. 1-Белорусь фронтының старшинасы дәрежесінде барлау полкінің взводына басшылық еткен. Славгород қаласының маңындағы Сож өзенінің бойындағы көпірді жару туралы тапсырманы орындағаннан кейін қайтар жолда жаумен шайқаста ауыр жарақат алған. 1945 жылы 2-дәрежелі мүгедек болып елге қайта оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=129|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1945 жылдан бастап Жамбыл қызылша кеңшарында жұмыс істеді. 1958 жылы Жамбылдағы XXII партсъезд атындағы ұжымшардың төрағасы болды. 1964 жылы 3 қаңтарда «[[Трудовой пахарь колхозы|Трудовой пахарь»]] ұжымшарының басшысы қызметіне келді. Александр Львович Нахмановичтің кезінде «Трудовой пахарь» қант қызылшасын өсіруде іргелі табыстарға қол жеткізді. Шаруашылықтың барлық саласы дамыған «Трудовой пахарь» ұжымшарын озат тәжірибе тарататын орталыққа айналдырды. КСРО Жоғарға Кеңесінің Төралқасының 1965 жылғы жарлығымен А.Л. Нахмановичке Социалистік Еңбек Ері атағы берілді. Ол 4 рет Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесіне депутат болып сайланды. 30 жылдан астам уақыт «Трудовой пахарь» ұжымшарының басшысы болған Александр Львович Нахманович 1996 жылы 14 мамырда қайтыс болды. <ref>{{citeweb|url= https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=10883:2024-12-03-04-34-45&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және II дәрежелі «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Соғыстан кейінгі өмірінде «Халықтар достығы», «Ленин», Еңбек Ері Батырының «Алтын Жұлдыз», «Еңбек Қызыл Ту» ордендерімен, «Қазан революциясы» медалімен марапатталды. Қазіргі таңда Түймекент ауылында бір көшеге есімі берілген. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] j2zbde9ta4wl2isjjszj1z5ul8om8eg Қатысушы талқылауы:Janugyl 3 780275 3594560 2026-04-28T12:38:24Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594560 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Janugyl}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 098tcmr1tu7p8byexukoepn7z8kgr3s 3595083 3594560 2026-04-29T08:30:36Z Rasulbek Adil 176232 /* Ескерту */ жаңа бөлім 3595083 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Janugyl}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 17:38, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) == Ескерту == Қайырлы күн! Мақалаларға орынсыз санаттарды қоя бермеуіңізді сұраймын. Бұл әрекетіңізді админдер кері қайтарып жатыр. Уикипедияның ережелерін сақтауды өтінемін әйтпесе бұғатталуыңыз мүмкін. [[Қатысушы:Rasulbek Adil|Rasulbek Adil]] ([[Қатысушы талқылауы:Rasulbek Adil|талқылау]]) 13:30, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) cwl5gk88qytrzhc23pk847c0ca7wm1p Логографтар мектебі 0 780276 3594564 2026-04-28T12:41:49Z Еркежан Сейтқазы 180268 Жаңа бетте: '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби д... 3594564 wikitext text/x-wiki '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби деңгейде дайындап берген сөздерін тұтынушылар, яғни, ақысын төлеген кез-келген Афина азаматы жаттап не үйреніп алып, соттарда өз аттарынан сөйлейді. Бұл драматургтың пьесаны жазып, артистердің орындағанына ұқсас жағдай болатын. Басында ашық жүргізілген бұл үдерістің уақыт өте келе шындықты бұрмалау, тыңдаушыларды алдау әрі әділеттен аттау екендігі мәлім бола бастады. Соттың ең басты қасиеті – әділдігіне күмән келтірді. Сол себепті логографтар өз авторлығын мұқият жасыруға тиіс болды және тапсырыс беруші сөзінің жаттанды емес, шынайы шығуына да өзі жауап беретін. Авторлығын жасыру себебі, басында ашықтан-ашық жұмыс істейтін олардың әрекеті уақыт өте келе сот істерінде орынсыз үкімдердің шығуына, шын жазықтылардың жазадан жалтарып кетуіне әсер етті. Сондықтан да, олардың жұмыстарына ресми тиым салынды<ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. ІІ том Алматы, 2025.</ref> Моральдық, этикалық және құқықтық талаптар тұрғысынан логографтар жұмыстарының кемшін тұстары болғанымен, өте қабілетті жандардың осы іспен айналысуы шешендік өнердің дамуына, сөз түрлерінің мағыналық, логикалық, композициялық және көркемдік жақтарынан жетілуіне айрықша септігін тигізді. Сондай-ақ, жазу ісінің жетілуіне ықпал етіп, сол арқылы даңқты шешендер сөздерінің сақталып бүгінгі күнге жетуі логографтар еңбегінің нәтижесінде жүзеге асты. Кәсіби деңгейде логографтар дайындаған сөздердің уақыт өте келе белгілі бір жүйесі қалыптасты да, сол құрылым кейінінен классикалық шешендік сөздің композициясын түзуге негіз болды. Бұл риторикадағы елеулі жетістік еді. Ол құрылым: 1) тыңдаушы назары мен ықыласын аударуды діттейтін кіріспеден; 2) істің мән-жайын баяндайтын мазмұндамадан; 3) қарсылас дәйектерін жоққа шығарып, өз мүддесіне қарай пайдалануды көздейтін қыздырмадан; 4) қарсылас пікіріне түсініспеушілік сезімді оятып, шешеннің өзіне деген тілектестікті көздейтін қорытындыдан; түзілді. Мыңдаған жыл бойы өзгермей, адамзат тіршілігінің ажырамас бөлшегіне айналған шешендік сөздің құрылымы осындай өмірлік қажеттілік пен кәсіби сөз зергерлерінің ізденістері нәтижесінде туған. jx0q6gc5hh7767b8cwsa3p1y76c7hsw 3594566 3594564 2026-04-28T12:42:08Z Еркежан Сейтқазы 180268 Еркежан Сейтқазы [[Қатысушы:Еркежан Сейтқазы/Логографтар мектебі]] бетін [[Логографтар мектебі]] бетіне жылжытты 3594564 wikitext text/x-wiki '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби деңгейде дайындап берген сөздерін тұтынушылар, яғни, ақысын төлеген кез-келген Афина азаматы жаттап не үйреніп алып, соттарда өз аттарынан сөйлейді. Бұл драматургтың пьесаны жазып, артистердің орындағанына ұқсас жағдай болатын. Басында ашық жүргізілген бұл үдерістің уақыт өте келе шындықты бұрмалау, тыңдаушыларды алдау әрі әділеттен аттау екендігі мәлім бола бастады. Соттың ең басты қасиеті – әділдігіне күмән келтірді. Сол себепті логографтар өз авторлығын мұқият жасыруға тиіс болды және тапсырыс беруші сөзінің жаттанды емес, шынайы шығуына да өзі жауап беретін. Авторлығын жасыру себебі, басында ашықтан-ашық жұмыс істейтін олардың әрекеті уақыт өте келе сот істерінде орынсыз үкімдердің шығуына, шын жазықтылардың жазадан жалтарып кетуіне әсер етті. Сондықтан да, олардың жұмыстарына ресми тиым салынды<ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. ІІ том Алматы, 2025.</ref> Моральдық, этикалық және құқықтық талаптар тұрғысынан логографтар жұмыстарының кемшін тұстары болғанымен, өте қабілетті жандардың осы іспен айналысуы шешендік өнердің дамуына, сөз түрлерінің мағыналық, логикалық, композициялық және көркемдік жақтарынан жетілуіне айрықша септігін тигізді. Сондай-ақ, жазу ісінің жетілуіне ықпал етіп, сол арқылы даңқты шешендер сөздерінің сақталып бүгінгі күнге жетуі логографтар еңбегінің нәтижесінде жүзеге асты. Кәсіби деңгейде логографтар дайындаған сөздердің уақыт өте келе белгілі бір жүйесі қалыптасты да, сол құрылым кейінінен классикалық шешендік сөздің композициясын түзуге негіз болды. Бұл риторикадағы елеулі жетістік еді. Ол құрылым: 1) тыңдаушы назары мен ықыласын аударуды діттейтін кіріспеден; 2) істің мән-жайын баяндайтын мазмұндамадан; 3) қарсылас дәйектерін жоққа шығарып, өз мүддесіне қарай пайдалануды көздейтін қыздырмадан; 4) қарсылас пікіріне түсініспеушілік сезімді оятып, шешеннің өзіне деген тілектестікті көздейтін қорытындыдан; түзілді. Мыңдаған жыл бойы өзгермей, адамзат тіршілігінің ажырамас бөлшегіне айналған шешендік сөздің құрылымы осындай өмірлік қажеттілік пен кәсіби сөз зергерлерінің ізденістері нәтижесінде туған. jx0q6gc5hh7767b8cwsa3p1y76c7hsw 3594595 3594566 2026-04-28T13:20:07Z Еркежан Сейтқазы 180268 3594595 wikitext text/x-wiki '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби деңгейде дайындап берген сөздерін тұтынушылар, яғни, ақысын төлеген кез-келген Афина азаматы жаттап не үйреніп алып, соттарда өз аттарынан сөйлейді. Бұл драматургтың пьесаны жазып, артистердің орындағанына ұқсас жағдай болатын. Басында ашық жүргізілген бұл үдерістің уақыт өте келе шындықты бұрмалау, тыңдаушыларды алдау әрі әділеттен аттау екендігі мәлім бола бастады. Соттың ең басты қасиеті – әділдігіне күмән келтірді. Сол себепті логографтар өз авторлығын мұқият жасыруға тиіс болды және тапсырыс беруші сөзінің жаттанды емес, шынайы шығуына да өзі жауап беретін. Авторлығын жасыру себебі, басында ашықтан-ашық жұмыс істейтін олардың әрекеті уақыт өте келе сот істерінде орынсыз үкімдердің шығуына, шын жазықтылардың жазадан жалтарып кетуіне әсер етті. Сондықтан да, олардың жұмыстарына ресми тиым салынды<ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> Моральдық, этикалық және құқықтық талаптар тұрғысынан логографтар жұмыстарының кемшін тұстары болғанымен, өте қабілетті жандардың осы іспен айналысуы шешендік өнердің дамуына, сөз түрлерінің мағыналық, логикалық, композициялық және көркемдік жақтарынан жетілуіне айрықша септігін тигізді. Сондай-ақ, жазу ісінің жетілуіне ықпал етіп, сол арқылы даңқты шешендер сөздерінің сақталып бүгінгі күнге жетуі логографтар еңбегінің нәтижесінде жүзеге асты. Кәсіби деңгейде логографтар дайындаған сөздердің уақыт өте келе белгілі бір жүйесі қалыптасты да, сол құрылым кейінінен классикалық шешендік сөздің композициясын түзуге негіз болды. Бұл риторикадағы елеулі жетістік еді. Ол құрылым: 1) тыңдаушы назары мен ықыласын аударуды діттейтін кіріспеден; 2) істің мән-жайын баяндайтын мазмұндамадан; 3) қарсылас дәйектерін жоққа шығарып, өз мүддесіне қарай пайдалануды көздейтін қыздырмадан; 4) қарсылас пікіріне түсініспеушілік сезімді оятып, шешеннің өзіне деген тілектестікті көздейтін қорытындыдан; түзілді. Мыңдаған жыл бойы өзгермей, адамзат тіршілігінің ажырамас бөлшегіне айналған шешендік сөздің құрылымы осындай өмірлік қажеттілік пен кәсіби сөз зергерлерінің ізденістері нәтижесінде туған. bxeofii4jhom3n7hvlubi6xy600en0r 3594885 3594595 2026-04-28T20:20:44Z 1nter pares 146705 3594885 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби деңгейде дайындап берген сөздерін тұтынушылар, яғни, ақысын төлеген кез-келген Афина азаматы жаттап не үйреніп алып, соттарда өз аттарынан сөйлейді. Бұл драматургтың пьесаны жазып, артистердің орындағанына ұқсас жағдай болатын. Басында ашық жүргізілген бұл үдерістің уақыт өте келе шындықты бұрмалау, тыңдаушыларды алдау әрі әділеттен аттау екендігі мәлім бола бастады. Соттың ең басты қасиеті – әділдігіне күмән келтірді. Сол себепті логографтар өз авторлығын мұқият жасыруға тиіс болды және тапсырыс беруші сөзінің жаттанды емес, шынайы шығуына да өзі жауап беретін. Авторлығын жасыру себебі, басында ашықтан-ашық жұмыс істейтін олардың әрекеті уақыт өте келе сот істерінде орынсыз үкімдердің шығуына, шын жазықтылардың жазадан жалтарып кетуіне әсер етті. Сондықтан да, олардың жұмыстарына ресми тиым салынды<ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> Моральдық, этикалық және құқықтық талаптар тұрғысынан логографтар жұмыстарының кемшін тұстары болғанымен, өте қабілетті жандардың осы іспен айналысуы шешендік өнердің дамуына, сөз түрлерінің мағыналық, логикалық, композициялық және көркемдік жақтарынан жетілуіне айрықша септігін тигізді. Сондай-ақ, жазу ісінің жетілуіне ықпал етіп, сол арқылы даңқты шешендер сөздерінің сақталып бүгінгі күнге жетуі логографтар еңбегінің нәтижесінде жүзеге асты. Кәсіби деңгейде логографтар дайындаған сөздердің уақыт өте келе белгілі бір жүйесі қалыптасты да, сол құрылым кейінінен классикалық шешендік сөздің композициясын түзуге негіз болды. Бұл риторикадағы елеулі жетістік еді. Ол құрылым: 1) тыңдаушы назары мен ықыласын аударуды діттейтін кіріспеден; 2) істің мән-жайын баяндайтын мазмұндамадан; 3) қарсылас дәйектерін жоққа шығарып, өз мүддесіне қарай пайдалануды көздейтін қыздырмадан; 4) қарсылас пікіріне түсініспеушілік сезімді оятып, шешеннің өзіне деген тілектестікті көздейтін қорытындыдан; түзілді. Мыңдаған жыл бойы өзгермей, адамзат тіршілігінің ажырамас бөлшегіне айналған шешендік сөздің құрылымы осындай өмірлік қажеттілік пен кәсіби сөз зергерлерінің ізденістері нәтижесінде туған. j76hfz0lqzcix89ifxzl3ejv6wiiu9k 3595077 3594885 2026-04-29T07:54:15Z 1nter pares 146705 3595077 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} {{Жедел жойылсын|Сапасы төмен, санаттар жоқ, интеруики жоқ, құр сөйлем}} '''Логографтар''' – заң талаптарына жетік, шешендігімен маңайын мойындатқан Афинаның толыққанды азаматтары. Олар белгілі бір ақыға сотта сөйлейтін (айыптау, қорғау) сөз үлгілерін дайындап берумен айналысты. Олардың барлық жағдаяттарды ескере отырып кәсіби деңгейде дайындап берген сөздерін тұтынушылар, яғни, ақысын төлеген кез-келген Афина азаматы жаттап не үйреніп алып, соттарда өз аттарынан сөйлейді. Бұл драматургтың пьесаны жазып, артистердің орындағанына ұқсас жағдай болатын. Басында ашық жүргізілген бұл үдерістің уақыт өте келе шындықты бұрмалау, тыңдаушыларды алдау әрі әділеттен аттау екендігі мәлім бола бастады. Соттың ең басты қасиеті – әділдігіне күмән келтірді. Сол себепті логографтар өз авторлығын мұқият жасыруға тиіс болды және тапсырыс беруші сөзінің жаттанды емес, шынайы шығуына да өзі жауап беретін. Авторлығын жасыру себебі, басында ашықтан-ашық жұмыс істейтін олардың әрекеті уақыт өте келе сот істерінде орынсыз үкімдердің шығуына, шын жазықтылардың жазадан жалтарып кетуіне әсер етті. Сондықтан да, олардың жұмыстарына ресми тиым салынды<ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> Моральдық, этикалық және құқықтық талаптар тұрғысынан логографтар жұмыстарының кемшін тұстары болғанымен, өте қабілетті жандардың осы іспен айналысуы шешендік өнердің дамуына, сөз түрлерінің мағыналық, логикалық, композициялық және көркемдік жақтарынан жетілуіне айрықша септігін тигізді. Сондай-ақ, жазу ісінің жетілуіне ықпал етіп, сол арқылы даңқты шешендер сөздерінің сақталып бүгінгі күнге жетуі логографтар еңбегінің нәтижесінде жүзеге асты. Кәсіби деңгейде логографтар дайындаған сөздердің уақыт өте келе белгілі бір жүйесі қалыптасты да, сол құрылым кейінінен классикалық шешендік сөздің композициясын түзуге негіз болды. Бұл риторикадағы елеулі жетістік еді. Ол құрылым: 1) тыңдаушы назары мен ықыласын аударуды діттейтін кіріспеден; 2) істің мән-жайын баяндайтын мазмұндамадан; 3) қарсылас дәйектерін жоққа шығарып, өз мүддесіне қарай пайдалануды көздейтін қыздырмадан; 4) қарсылас пікіріне түсініспеушілік сезімді оятып, шешеннің өзіне деген тілектестікті көздейтін қорытындыдан; түзілді. Мыңдаған жыл бойы өзгермей, адамзат тіршілігінің ажырамас бөлшегіне айналған шешендік сөздің құрылымы осындай өмірлік қажеттілік пен кәсіби сөз зергерлерінің ізденістері нәтижесінде туған. papal3ffrebipavycxzz9kkihqzfxei Гомилетика 0 780278 3594572 2026-04-28T12:46:42Z Еркежан Сейтқазы 180268 Жаңа бетте: '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауыз... 3594572 wikitext text/x-wiki '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. ІІ том Алматы, 2025.</ref> sya271kfnng90hmim95al7nq55dabyp 3594573 3594572 2026-04-28T12:46:54Z Еркежан Сейтқазы 180268 Еркежан Сейтқазы [[Қатысушы:Еркежан Сейтқазы/Гомилетика]] бетін [[Гомилетика]] бетіне жылжытты 3594572 wikitext text/x-wiki '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. ІІ том Алматы, 2025.</ref> sya271kfnng90hmim95al7nq55dabyp 3594594 3594573 2026-04-28T13:19:41Z Еркежан Сейтқазы 180268 3594594 wikitext text/x-wiki '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> iparey2z9zsq7uhf4q3t15lqshdqw46 3594884 3594594 2026-04-28T20:20:29Z 1nter pares 146705 3594884 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> 51r53vl1o4ywy44gitgt24525b0ss0h 3595078 3594884 2026-04-29T07:55:04Z 1nter pares 146705 3595078 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|28-04-2026}} {{cleanup}} '''Гомилетика''' – («гомилэтэс», «гомилия» - «әңгімелесу», «тыңдаушы», «шәкірт», «жолдау», «жиналыс» деген бірнеше мағынаны білдіретін көне грек сөзінен шыққан) діни оқу орындарында міндетті түрде оқытылуға тиіс арнайы пәнге айналды. Мұнда діни адамдарды ауызекі сөйлеуге, практикалық медитативті жаттығуларға, кәсіби деңгейде уағыз айтуға оқытатын. Дәрістерде уағыздың түрлері, оны дайындаудың техникалары, құрылымы мен айту тәсілдері бүге-шігесіне дейін талданып, мұқият сараланатын еді. Уағыздың ортағасырда өзекті болғаны соншалық, риторика осы кезеңнен бастап мектептер мен университеттерде оқытылатын Варрон білім жүйесіндегі міндетті «жеті еркін ғылымның» біріне айналды. Бұл жеті ғылым өзіндік ерекшеліктеріне қарай қазіргі гуманитарлық және нақтылы дегенге ұқсас екі топқа жіктелетін: 1) тривиум – грамматика, риторика және диалектика; 2) квадривиум – арифметика, музыка, геометрия және астрономия. Діни дүниетанымға, уағызға деген қоғам тарапынан жасалған мұндай ықыластың, айрықша көзқарастың із-түзсіз кетпейтіні анық еді. Сұранысқа сәйкес түрлі діни әдебиеттер, оқулықтар мен әдістемелік құралдар пайда бола бастады. Алғашқы гомилетика туралы трактаттар – Августин Аврелийдің «Христиан ілімі туралы» (De doctrina christiana) атты еңбегі мен Григорий Двоесловтың «Пастыр ережесі» (Regulae pastoralis liber) атты шығармалары болатын. Ортағасырда Франция, Германия, Италияда дамыған риторика негізінен антикалық дәуір мұраларын қайта ой елегінен өткізіп, оларға жаңаша баға берді. Сол кезеңдегі әдебиет пен өнердегі көркемдік ағымдар барокко мен классицизмдердің шығармашылыққа ықпалы болғанымен, негізінен риторика уағызға бейімделген схоластикалық сипатта дамыды <ref>Ахетов М.Қ. Қазақтың шешендік өнері. Генезиз. Типология. Поэтика. Үш томдық. І том Алматы, 2025.</ref> pqr1f65fver9egd8q729xhci3x5ddw5 Санат:1 мамыр мейрамдары 14 780280 3594576 2026-04-28T12:47:53Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: [[Санат:Мамыр мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] 3594576 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мамыр мейрамдары]] [[Санат:1 мамыр]] iojdgbflvg3j75o7szy03dwzxxj2gjx Қатысушы талқылауы:Cromenio 3 780281 3594577 2026-04-28T12:48:38Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594577 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Cromenio}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 17:48, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) oytayzin0q3ml10ssbycbcy0ra5nl4t Санат:Мамыр мейрамдары 14 780282 3594579 2026-04-28T12:49:39Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: {{Commonscat|May holidays and observances}} [[Санат:Айлар бойынша мейрамдар]] [[Санат:Мамыр]] [[Санат:Көктем мейрамдары]] 3594579 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|May holidays and observances}} [[Санат:Айлар бойынша мейрамдар]] [[Санат:Мамыр]] [[Санат:Көктем мейрамдары]] qg88d4j57i4luwdnkr8ylbrdoh4itav Семетей (кейіпкер) 0 780285 3594588 2026-04-28T13:07:39Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Семетей''' — [[Манас дастаны|Манас дастаны]]ндағы басты кейіпкерлердің бірі. Манас батырдың ұлы әрі эпостың екінші бөлімінің негізгі қаһарманы.<ref>{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/manas-semetey-seytk/|title=«Манас. Семетей. Сейтік»|author=Зарина Москау|date=2021-06-10|work=|publisher=kazpravda.kz|accessdate=2026-0... 3594588 wikitext text/x-wiki '''Семетей''' — [[Манас дастаны|Манас дастаны]]ндағы басты кейіпкерлердің бірі. Манас батырдың ұлы әрі эпостың екінші бөлімінің негізгі қаһарманы.<ref>{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/manas-semetey-seytk/|title=«Манас. Семетей. Сейтік»|author=Зарина Москау|date=2021-06-10|work=|publisher=kazpravda.kz|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Туралы == Эпикалық дәстүр бойынша Манас пен Каныкей ұзақ уақыт перзент сүйе алмайды. Тек Қошой батырдың батасынан кейін Семетей дүниеге келеді. Эпостық сюжеттің заңдылығына сай, Семетейдің ерекше тууы оның болашақтағы ерлігінің нышаны ретінде суреттеледі. Оның өкшесімен тууы, оң қолында қара қан, сол қолында сары у ұстап келуі — келешек тағдырын меңзейтін белгілер ретінде түсіндіріледі. Бұл рәміздер оның жауға қарсы шайқаста қаһарланып, қарсыластарының қанын төгіп, оларды сары удай жойып, түбегейлі жеңетін батыр боларын білдіреді.<ref>{{cite web|url=http://www.literatura.kg/articles/?aid=364|title=Семетей — сын Манаса|author=Ташим Исхакович|date=2009-03-26|work=|publisher=literatura.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> Эпикалық дәстүрге сәйкес, Семетейге ат қою рәсімі де ерекше жағдайда өткен. Василий Радлов жазып алған нұсқа бойынша, ешкім нәрестеге ат қоюға батпаған сәтте ақ боз ат мінген ақсақалды қария келіп, оған Семетей деген есім берген. Семетейдің балалық шағы Манастың қазасымен тұспа-тұс келген ауыр кезеңге сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://open.kg/about-kyrgyzstan/culture/folklore/kyrgyz-heroic-epic-manas/family-in-prose/36152-semetey-detstvo-i-yunye-gody-semeteya-begstvo-kanykey-v-buharu-chast-1.html|title=Семетей. Детство и юные годы Семетея. Бегство Каныкей в Бухару. Часть - 1|author=|date=2021-12-12|work=|publisher=open.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 79iswb1i8zf1oj26nk76b5d603q9cdf 3594590 3594588 2026-04-28T13:11:46Z TheNomadEditor 120280 3594590 wikitext text/x-wiki {{Кейіпкер|есімі=Семетей|төл есімі={{lang-ky|Семетей}}|жынысы=ер кісі|әкесі=Манас|анасы=Каныкей}} '''Семетей''' — [[Манас дастаны|Манас дастаны]]ндағы басты кейіпкерлердің бірі. Манас батырдың ұлы әрі эпостың екінші бөлімінің негізгі қаһарманы.<ref>{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/manas-semetey-seytk/|title=«Манас. Семетей. Сейтік»|author=Зарина Москау|date=2021-06-10|work=|publisher=kazpravda.kz|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дастан == Эпикалық дәстүр бойынша Манас пен Каныкей ұзақ уақыт перзент сүйе алмайды. Тек Қошой батырдың батасынан кейін Семетей дүниеге келеді. Эпостық сюжеттің заңдылығына сай, Семетейдің ерекше тууы оның болашақтағы ерлігінің нышаны ретінде суреттеледі. Оның өкшесімен тууы, оң қолында қара қан, сол қолында сары у ұстап келуі — келешек тағдырын меңзейтін белгілер ретінде түсіндіріледі. Бұл рәміздер оның жауға қарсы шайқаста қаһарланып, қарсыластарының қанын төгіп, оларды сары удай жойып, түбегейлі жеңетін батыр боларын білдіреді.<ref>{{cite web|url=http://www.literatura.kg/articles/?aid=364|title=Семетей — сын Манаса|author=Ташим Исхакович|date=2009-03-26|work=|publisher=literatura.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> Эпикалық дәстүрге сәйкес, Семетейге ат қою рәсімі де ерекше жағдайда өткен. Василий Радлов жазып алған нұсқа бойынша, ешкім нәрестеге ат қоюға батпаған сәтте ақ боз ат мінген ақсақалды қария келіп, оған Семетей деген есім берген. Семетейдің балалық шағы Манастың қазасымен тұспа-тұс келген ауыр кезеңге сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://open.kg/about-kyrgyzstan/culture/folklore/kyrgyz-heroic-epic-manas/family-in-prose/36152-semetey-detstvo-i-yunye-gody-semeteya-begstvo-kanykey-v-buharu-chast-1.html|title=Семетей. Детство и юные годы Семетея. Бегство Каныкей в Бухару. Часть - 1|author=|date=2021-12-12|work=|publisher=open.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gaiy91xnwbueqc49uz97odcfgh8a9x2 3594591 3594590 2026-04-28T13:12:34Z TheNomadEditor 120280 3594591 wikitext text/x-wiki {{Кейіпкер|есімі=Семетей|төл есімі={{lang-ky|Семетей}}|жынысы=ер кісі|әкесі=Манас|анасы=Каныкей}} '''Семетей''' — [[Манас дастаны|Манас дастаны]]ндағы басты кейіпкерлердің бірі. Манас батырдың ұлы әрі эпостың екінші бөлімінің негізгі қаһарманы.<ref>{{cite web|url=https://kazpravda.kz/n/manas-semetey-seytk/|title=«Манас. Семетей. Сейтік»|author=Зарина Москау|date=2021-06-10|work=|publisher=kazpravda.kz|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дастан == Эпикалық дәстүр бойынша Манас пен Каныкей ұзақ уақыт перзент сүйе алмайды. Тек Қошой батырдың батасынан кейін Семетей дүниеге келеді. Эпостық сюжеттің заңдылығына сай, Семетейдің ерекше тууы оның болашақтағы ерлігінің нышаны ретінде суреттеледі. Оның өкшесімен тууы, оң қолында қара қан, сол қолында сары у ұстап келуі — келешек тағдырын меңзейтін белгілер ретінде түсіндіріледі. Бұл рәміздер оның жауға қарсы шайқаста қаһарланып, қарсыластарының қанын төгіп, оларды сары удай жойып, түбегейлі жеңетін батыр боларын білдіреді.<ref>{{cite web|url=http://www.literatura.kg/articles/?aid=364|title=Семетей — сын Манаса|author=Ташим Исхакович|date=2009-03-26|work=|publisher=literatura.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> Эпикалық дәстүрге сәйкес, Семетейге ат қою рәсімі де ерекше жағдайда өткен. Василий Радлов жазып алған нұсқа бойынша, ешкім нәрестеге ат қоюға батпаған сәтте ақ боз ат мінген ақсақалды қария келіп, оған Семетей деген есім берген. Семетейдің балалық шағы Манастың қазасымен тұспа-тұс келген ауыр кезеңге сәйкес келеді.<ref>{{cite web|url=https://open.kg/about-kyrgyzstan/culture/folklore/kyrgyz-heroic-epic-manas/family-in-prose/36152-semetey-detstvo-i-yunye-gody-semeteya-begstvo-kanykey-v-buharu-chast-1.html|title=Семетей. Детство и юные годы Семетея. Бегство Каныкей в Бухару. Часть - 1|author=|date=2021-12-12|work=|publisher=open.kg|accessdate=2026-04-28|lang=ru}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Манас дастаны]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] k6170ngnlcfzr2ryfutdy2cms3wckzf Сурет:Ш.Есботаұлы.jpeg 6 780286 3594598 2026-04-28T13:28:37Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = Ш.Есботаұлы портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл бейбітұлы }} 3594598 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = Ш.Есботаұлы портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} r6ld5lbnubu0vlel45f7tgj6llrnxtv Шәймерден Есботаұлы 0 780289 3594607 2026-04-28T13:34:34Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық... 3594607 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = [[Түймекент]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, [[Кеңес-Жапон соғысы|Кеңес-Жапон соғысының]] ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы [[Ресей]], [[Украина]], [[Польша]], [[Германия]] жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы [[Жапония]]ны талқандауға қатысып, [[Маньчжурия|Манчьжурияны]] азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі Түймекент орта мектебі) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] gspinkk0r9b5wetq3374mjtqzqjdzc8 3594773 3594607 2026-04-28T17:09:05Z 1nter pares 146705 3594773 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Шәймерден Есботаұлы |Шынайы есімі = |Сурет = Ш.Есботаұлы.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 12.12.1920 |Туған жері = [[Түймекент]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 14.07.1989 |Қайтыс болған жері = Түймекент ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Қызыл жұлдыз» ордені, <br> «Отан соғысы» ордені, <br> «Варшаваны алғаны үшін» медалі, <br> «Берлинді алғаны үшін» медалі, <br> «Жапонияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Жауынгерлік ерлігі үшін» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Шәймерден Есботаұлы''' ([[12 желтоқсан]] [[1920 жыл]] – [[14 шілде]] [[1989 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, [[Кеңес-Жапон соғысы]]ның ардагері. == Өмірбаяны == 1920 жылы 12 желтоқсанда туылған. 10 жасынан бастап Ұлы Отан соғысына дейін 9 жыл ауылда еңбек еткен. Шырайхан есімді қазақ қызына үйленіп 3 ұл, 6 қыз тәрбиелеген. 1989 жылы 14 шілдеде қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1939 жылы Кеңес әскері қатарына алынған. 1941 жылы еліне оралар сәтте Ұлы Отан соғысы басталып , І Украйна майданының 138-атқыштар дивизиясының құрамында пулеметші болып Днепр бойындағы шайқастарға қатысқан. Днепр үшін шайқаста ауыр жарақат алған. 1944 жылы жарақаты жазылғаннан кейін І Белорусь майданында да соғысқан. Шәймерден Есботаұлы [[Ресей]], [[Украина]], [[Польша]], [[Германия]] жерлерін неміс-фашистерінен азат етуге қатысады. Жеңісті берлин қаласында қарсы алады. Германиямен соғыс біткеннен кейін екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы ошағы [[Жапония]]ны талқандауға қатысып, [[Маньчжурия|Манчьжурияны]] азат етеді. <ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=83|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыстан елге оралған соң 1948-1954 жылдары Буденновка май зауытында май дайындаушы болып жұмыс істейді. 1954-1960 жылдары май зауытының директоры болып тағайындалды. 1960-1986 жылдары Буденновка орта мектебі (қазіргі Түймекент орта мектебі) директорының шаруашылық істері жөніндегі орынбасары қызметін атқарады. 1986 жылы зейнетке шығады. == Марапаттары == Соғыстағы ерлігі үшін «Қызыл жұлдыз» және «Отан соғысы» ордендерімен марапатталды. Сонымен қатар, "Варшаваны алғаны үшін", "Берлинді алғаны үшін", "Жапонияны жеңгені үшін", "Жауынгерлік ерлігі үшін" медальдарын алған. Қазіргі таңда Түймекент ауылында үлкен бір көшеге есімі берілген.<ref>{{citeweb|url= https://www.gov.kz/memleket/entities/zhambyl-bayzak/documents/details/269440 |title=Байзақ ауданы әкімдігі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] nud6ei4qujtserl2v0vbm2j9bnk19e7 Ақ кеме (кітап) 0 780290 3594615 2026-04-28T14:02:00Z TheNomadEditor 120280 Жаңа бетте: '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}})— [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың повесі. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Повесттер мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «... 3594615 wikitext text/x-wiki '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}})— [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың повесі. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Повесттер мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «Ертегіден кейін (Ақ кеме)» деген атаумен жарық көрген.<ref>{{cite web|url=https://kitap-palatasy.gov.kz/catalogbook/634|title=Ақ кеме Айтматов Шыңғыс|author=|date=2025-04-29|work=|publisher=kitap-palatasy.gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/blogs/okyirmanga-ktap-jaylyi-usyinyis-23551/|title=Оқырманға кітап жайлы ұсыныс|author=Зарина Усайн|date=2017-11-22|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Сюжеті == Ақ кеме повесінде оқиға Кеңестік Қырғызстан аумағында өтеді. Басты кейіпкер — жеті жастағы бала, Ыстықкөл жағасындағы қорықта, орманшы бекетінде тұрады. Егерь Орозкул мен әйелі Бекей (баланың туған нағашы тәтесі) балаға немқұрайлы қарайды. Оның тағдырына шын жанашыр жалғыз адам — қорықтағы орманшының көмекшісі, атасы Момын.<ref>{{cite web|url=https://egemen.kz/article/287459-kitapqa-sinhgen-koz-dgasy|title=Кітапқа сіңген көз жасы|author=Дүйсенәлі Әлімақын|date=2021-09-02|work=|publisher=egemen.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме повесінде баланың өмірі қуанышқа толы емес. Оған сөйлесетін ешкім жоқ, сондықтан өз ойларын жансыз заттарға — айналасындағы тастарға, бинокльге, мектеп сөмкесіне сеніп айтады. Бала өз әкесі әдемі ақ кеме үстінде матрос болып жұмыс істейді деп қиялдайды. Сол ақ кеме Ыстықкөл толқындарының үстінде анда-санда көрініп қалады деп сенеді. Өзін балыққа айналып, сол ақ кемеге қарай жүзіп бара жатқандай елестетеді.<ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/gmusirepov-teatrynda-aq-keme-spektaklinin-premerasy__24263|title=Ғ.Мүсірепов театрында «Ақ кеме» спектаклінің премьерасы!|author=|date=2022-12-07|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> {{Cquote|text=Кейін уақыт өте келе екі ертегінің де мәні жоғалып, баланың ішкі әлемінде ештеңе қалмайды. Шығармадағы негізгі ой да осы рухани жалғыздық пен үміттің үзілуі туралы.<ref>Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981</ref>}} Ақ кеме повесінде бала сенетін тағы бір аңыз — Бұғы ана туралы ертегі, яғни руға қамқорлық жасайтын киелі бұғы-ана бейнесі. Бірақ қырғыз халқы ежелден қасиетті деп санаған [[Кермарал|маралдар]] XX ғасырда [[қаскерлік]] нысанға айналады. Орманшы Орозкул қорықта еге ретінде жұмыс істей отырып, пара алып, реликті қарағайларды кесуге рұқсат береді.<ref>{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64572|title=Жоғалған мейірімнің ізі|author=Тілеубек Батыс|date=2025-10-09|work=|publisher=anatili.kazgazeta.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме шығармасында бір күні Орозкул Момынды арақ ішкізіп, жұмыстан шығарып жіберемін деп қорқытып, оны маралдың аналығын атып өлтіруге мәжбүрлейді. Нұрғазы түнде оянып кетіп, күлкі мен жағымсыз иісті сезеді. Сыртқа жүгіріп шығып, мас күйде жерде жатқан атасын және өлтірілген бұғыны көреді. Бұл көріністен қатты шошынған баланың жағдайы нашарлап, денесі ысып кетеді. Атасын оятуға тырысады, бірақ оята алмайды. Жылап тұрып, өзін енді балыққа айналып, суға түсіп кететінін айтады, Кулубекке «балық болдым» деп жеткізуді өтінеді. Содан кейін өзен жағасына жүгіріп барып, суға секіреді. Ешкім баланың су ішінде жоғалып, ағысқа қосылып кеткенін байқамай қалады. {{Cquote|text=Бірақ сен жүзіп кеттің. Сен ешқашан балыққа айналмайтыныңды білдің бе? Сен Ыстықкөлге дейін жүзіп жете алмайтыныңды, ақ кемені көре алмайтыныңды және оған: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!» деп айта алмайтыныңды білдің бе? … Адам бойындағы бала ар-ұжданы — дән ішіндегі ұрық сияқты: ұрықсыз дән өнбейді. Бұл дүниеде бізді не күтіп тұрса да, адамдар туып, өліп жатқанша ақиқат мәңгі жасай береді… Саған қоштасарда мен сенің сөздеріңді қайталаймын, бала: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!»}} Соңында ешкім де, ешқашан да оның балыққа айналған-айналып кетпегенін, ақ кемеге дейін жүзіп жеткен-жетпегенін, құтқарылуына үміт артуға бола ма, әлде соңы қайғылы ма және оның тағдыры осындай ма, ешкім білмейді және ешқашан білмейді де == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hvedrpytu1qn59m43threhzsddaxo4a 3594622 3594615 2026-04-28T14:07:13Z TheNomadEditor 120280 3594622 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Ақ кеме|Шынайы атауы={{Lang-ky|Ак кеме}}|Авторы=[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]|Түпнұсқа тілі=орыс тілі|Жазылды=1970 жыл|Жариялануы=Новый мир журналы|Сурет=Stamps of Kyrgyzstan, 2009-582.jpg|Жанр=хикаят}} '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}})— [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың хикаяты. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Хикаяттар мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «Ертегіден кейін (Ақ кеме)» деген атаумен жарық көрген.<ref>{{cite web|url=https://kitap-palatasy.gov.kz/catalogbook/634|title=Ақ кеме Айтматов Шыңғыс|author=|date=2025-04-29|work=|publisher=kitap-palatasy.gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/blogs/okyirmanga-ktap-jaylyi-usyinyis-23551/|title=Оқырманға кітап жайлы ұсыныс|author=Зарина Усайн|date=2017-11-22|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Сюжеті == Ақ кеме хикаятында оқиға Кеңестік Қырғызстан аумағында өтеді. Басты кейіпкер — жеті жастағы бала, Ыстықкөл жағасындағы қорықта, орманшы бекетінде тұрады. Егерь Орозкул мен әйелі Бекей (баланың туған нағашы тәтесі) балаға немқұрайлы қарайды. Оның тағдырына шын жанашыр жалғыз адам — қорықтағы орманшының көмекшісі, атасы Момын.<ref>{{cite web|url=https://egemen.kz/article/287459-kitapqa-sinhgen-koz-dgasy|title=Кітапқа сіңген көз жасы|author=Дүйсенәлі Әлімақын|date=2021-09-02|work=|publisher=egemen.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме хикаятында баланың өмірі қуанышқа толы емес. Оған сөйлесетін ешкім жоқ, сондықтан өз ойларын жансыз заттарға — айналасындағы тастарға, бинокльге, мектеп сөмкесіне сеніп айтады. Бала өз әкесі әдемі ақ кеме үстінде матрос болып жұмыс істейді деп қиялдайды. Сол ақ кеме Ыстықкөл толқындарының үстінде анда-санда көрініп қалады деп сенеді. Өзін балыққа айналып, сол ақ кемеге қарай жүзіп бара жатқандай елестетеді.<ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/gmusirepov-teatrynda-aq-keme-spektaklinin-premerasy__24263|title=Ғ.Мүсірепов театрында «Ақ кеме» спектаклінің премьерасы!|author=|date=2022-12-07|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> {{Cquote|text=Кейін уақыт өте келе екі ертегінің де мәні жоғалып, баланың ішкі әлемінде ештеңе қалмайды. Шығармадағы негізгі ой да осы рухани жалғыздық пен үміттің үзілуі туралы.<ref>Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981</ref>}} Ақ кеме хикаятында бала сенетін тағы бір аңыз — Бұғы ана туралы ертегі, яғни руға қамқорлық жасайтын киелі бұғы-ана бейнесі. Бірақ қырғыз халқы ежелден қасиетті деп санаған [[Кермарал|маралдар]] XX ғасырда [[қаскерлік]] нысанға айналады. Орманшы Орозкул қорықта еге ретінде жұмыс істей отырып, пара алып, реликті қарағайларды кесуге рұқсат береді.<ref>{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64572|title=Жоғалған мейірімнің ізі|author=Тілеубек Батыс|date=2025-10-09|work=|publisher=anatili.kazgazeta.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме шығармасында бір күні Орозкул Момынды арақ ішкізіп, жұмыстан шығарып жіберемін деп қорқытып, оны маралдың аналығын атып өлтіруге мәжбүрлейді. Нұрғазы түнде оянып кетіп, күлкі мен жағымсыз иісті сезеді. Сыртқа жүгіріп шығып, мас күйде жерде жатқан атасын және өлтірілген бұғыны көреді. Бұл көріністен қатты шошынған баланың жағдайы нашарлап, денесі ысып кетеді. Атасын оятуға тырысады, бірақ оята алмайды. Жылап тұрып, өзін енді балыққа айналып, суға түсіп кететінін айтады, Кулубекке «балық болдым» деп жеткізуді өтінеді. Содан кейін өзен жағасына жүгіріп барып, суға секіреді. Ешкім баланың су ішінде жоғалып, ағысқа қосылып кеткенін байқамай қалады. {{Cquote|text=Бірақ сен жүзіп кеттің. Сен ешқашан балыққа айналмайтыныңды білдің бе? Сен Ыстықкөлге дейін жүзіп жете алмайтыныңды, ақ кемені көре алмайтыныңды және оған: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!» деп айта алмайтыныңды білдің бе? … Адам бойындағы бала ар-ұжданы — дән ішіндегі ұрық сияқты: ұрықсыз дән өнбейді. Бұл дүниеде бізді не күтіп тұрса да, адамдар туып, өліп жатқанша ақиқат мәңгі жасай береді… Саған қоштасарда мен сенің сөздеріңді қайталаймын, бала: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!»}} Соңында ешкім де, ешқашан да оның балыққа айналған-айналып кетпегенін, ақ кемеге дейін жүзіп жеткен-жетпегенін, құтқарылуына үміт артуға бола ма, әлде соңы қайғылы ма және оның тағдыры осындай ма, ешкім білмейді және ешқашан білмейді де == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ay0ri8fje97gxszalainxhx5ymd0ego 3594624 3594622 2026-04-28T14:08:55Z TheNomadEditor 120280 3594624 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма|Атауы=Ақ кеме|Шынайы атауы={{Lang-ky|Ак кеме}}|Авторы=[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]|Түпнұсқа тілі=орыс тілі|Жазылды=1970 жыл|Жариялануы=Новый мир журналы|Сурет=Stamps of Kyrgyzstan, 2009-582.jpg|Жанр=хикаят}} '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}})— [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың хикаяты. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Хикаяттар мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «Ертегіден кейін (Ақ кеме)» деген атаумен жарық көрген.<ref>{{cite web|url=https://kitap-palatasy.gov.kz/catalogbook/634|title=Ақ кеме Айтматов Шыңғыс|author=|date=2025-04-29|work=|publisher=kitap-palatasy.gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/blogs/okyirmanga-ktap-jaylyi-usyinyis-23551/|title=Оқырманға кітап жайлы ұсыныс|author=Зарина Усайн|date=2017-11-22|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Сюжеті == Ақ кеме хикаятында оқиға Кеңестік Қырғызстан аумағында өтеді. Басты кейіпкер — жеті жастағы бала, Ыстықкөл жағасындағы қорықта, орманшы бекетінде тұрады. Егерь Орозкул мен әйелі Бекей (баланың туған нағашы тәтесі) балаға немқұрайлы қарайды. Оның тағдырына шын жанашыр жалғыз адам — қорықтағы орманшының көмекшісі, атасы Момын.<ref>{{cite web|url=https://egemen.kz/article/287459-kitapqa-sinhgen-koz-dgasy|title=Кітапқа сіңген көз жасы|author=Дүйсенәлі Әлімақын|date=2021-09-02|work=|publisher=egemen.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме хикаятында баланың өмірі қуанышқа толы емес. Оған сөйлесетін ешкім жоқ, сондықтан өз ойларын жансыз заттарға — айналасындағы тастарға, бинокльге, мектеп сөмкесіне сеніп айтады. Бала өз әкесі әдемі ақ кеме үстінде матрос болып жұмыс істейді деп қиялдайды. Сол ақ кеме Ыстықкөл толқындарының үстінде анда-санда көрініп қалады деп сенеді. Өзін балыққа айналып, сол ақ кемеге қарай жүзіп бара жатқандай елестетеді.<ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/gmusirepov-teatrynda-aq-keme-spektaklinin-premerasy__24263|title=Ғ.Мүсірепов театрында «Ақ кеме» спектаклінің премьерасы!|author=|date=2022-12-07|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> {{Cquote|text=Кейін уақыт өте келе екі ертегінің де мәні жоғалып, баланың ішкі әлемінде ештеңе қалмайды. Шығармадағы негізгі ой да осы рухани жалғыздық пен үміттің үзілуі туралы.<ref>Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981</ref>}} Ақ кеме хикаятында бала сенетін тағы бір аңыз — Бұғы ана туралы ертегі, яғни руға қамқорлық жасайтын киелі бұғы-ана бейнесі. Бірақ қырғыз халқы ежелден қасиетті деп санаған [[Кермарал|маралдар]] XX ғасырда [[қаскерлік]] нысанға айналады. Орманшы Орозкул қорықта еге ретінде жұмыс істей отырып, пара алып, реликті қарағайларды кесуге рұқсат береді.<ref>{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64572|title=Жоғалған мейірімнің ізі|author=Тілеубек Батыс|date=2025-10-09|work=|publisher=anatili.kazgazeta.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме шығармасында бір күні Орозкул Момынды арақ ішкізіп, жұмыстан шығарып жіберемін деп қорқытып, оны маралдың аналығын атып өлтіруге мәжбүрлейді. Нұрғазы түнде оянып кетіп, күлкі мен жағымсыз иісті сезеді. Сыртқа жүгіріп шығып, мас күйде жерде жатқан атасын және өлтірілген бұғыны көреді. Бұл көріністен қатты шошынған баланың жағдайы нашарлап, денесі ысып кетеді. Атасын оятуға тырысады, бірақ оята алмайды. Жылап тұрып, өзін енді балыққа айналып, суға түсіп кететінін айтады, Кулубекке «балық болдым» деп жеткізуді өтінеді. Содан кейін өзен жағасына жүгіріп барып, суға секіреді. Ешкім баланың су ішінде жоғалып, ағысқа қосылып кеткенін байқамай қалады. {{Cquote|text=Бірақ сен жүзіп кеттің. Сен ешқашан балыққа айналмайтыныңды білдің бе? Сен Ыстықкөлге дейін жүзіп жете алмайтыныңды, ақ кемені көре алмайтыныңды және оған: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!» деп айта алмайтыныңды білдің бе? … Адам бойындағы бала ар-ұжданы — дән ішіндегі ұрық сияқты: ұрықсыз дән өнбейді. Бұл дүниеде бізді не күтіп тұрса да, адамдар туып, өліп жатқанша ақиқат мәңгі жасай береді… Саған қоштасарда мен сенің сөздеріңді қайталаймын, бала: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!»}} Соңында ешкім де, ешқашан да оның балыққа айналған-айналып кетпегенін, ақ кемеге дейін жүзіп жеткен-жетпегенін, құтқарылуына үміт артуға бола ма, әлде соңы қайғылы ма және оның тағдыры осындай ма, ешкім білмейді және ешқашан білмейді де == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс Айтматов романдары]] [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] [[Санат:КСРО әдебиеті]] arjlwah84jbidm9bmhxk8mck4hedt31 3594770 3594624 2026-04-28T17:07:35Z 1nter pares 146705 3594770 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы=Ақ кеме |Шынайы атауы={{Lang-ky|Ак кеме}} |Авторы=[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов |Шыңғыс Айтматов]] |Түпнұсқа тілі=орыс тілі |Жазылды=1970 жыл |Жариялануы=Новый мир журналы |Сурет=Stamps of Kyrgyzstan, 2009-582.jpg |Жанр=хикаят }} '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}}) — [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың хикаяты. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Хикаяттар мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «Ертегіден кейін (Ақ кеме)» деген атаумен жарық көрген.<ref>{{cite web|url=https://kitap-palatasy.gov.kz/catalogbook/634|title=Ақ кеме Айтматов Шыңғыс|author=|date=2025-04-29|work=|publisher=kitap-palatasy.gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/blogs/okyirmanga-ktap-jaylyi-usyinyis-23551/|title=Оқырманға кітап жайлы ұсыныс|author=Зарина Усайн|date=2017-11-22|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Сюжеті == Ақ кеме хикаятында оқиға Кеңестік Қырғызстан аумағында өтеді. Басты кейіпкер — жеті жастағы бала, Ыстықкөл жағасындағы қорықта, орманшы бекетінде тұрады. Егерь Орозкул мен әйелі Бекей (баланың туған нағашы тәтесі) балаға немқұрайлы қарайды. Оның тағдырына шын жанашыр жалғыз адам — қорықтағы орманшының көмекшісі, атасы Момын.<ref>{{cite web|url=https://egemen.kz/article/287459-kitapqa-sinhgen-koz-dgasy|title=Кітапқа сіңген көз жасы|author=Дүйсенәлі Әлімақын|date=2021-09-02|work=|publisher=egemen.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме хикаятында баланың өмірі қуанышқа толы емес. Оған сөйлесетін ешкім жоқ, сондықтан өз ойларын жансыз заттарға — айналасындағы тастарға, бинокльге, мектеп сөмкесіне сеніп айтады. Бала өз әкесі әдемі ақ кеме үстінде матрос болып жұмыс істейді деп қиялдайды. Сол ақ кеме Ыстықкөл толқындарының үстінде анда-санда көрініп қалады деп сенеді. Өзін балыққа айналып, сол ақ кемеге қарай жүзіп бара жатқандай елестетеді.<ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/gmusirepov-teatrynda-aq-keme-spektaklinin-premerasy__24263|title=Ғ.Мүсірепов театрында «Ақ кеме» спектаклінің премьерасы!|author=|date=2022-12-07|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> {{Cquote|text=Кейін уақыт өте келе екі ертегінің де мәні жоғалып, баланың ішкі әлемінде ештеңе қалмайды. Шығармадағы негізгі ой да осы рухани жалғыздық пен үміттің үзілуі туралы.<ref>Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981</ref>}} Ақ кеме хикаятында бала сенетін тағы бір аңыз — Бұғы ана туралы ертегі, яғни руға қамқорлық жасайтын киелі бұғы-ана бейнесі. Бірақ қырғыз халқы ежелден қасиетті деп санаған [[Кермарал|маралдар]] XX ғасырда [[қаскерлік]] нысанға айналады. Орманшы Орозкул қорықта еге ретінде жұмыс істей отырып, пара алып, реликті қарағайларды кесуге рұқсат береді.<ref>{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64572|title=Жоғалған мейірімнің ізі|author=Тілеубек Батыс|date=2025-10-09|work=|publisher=anatili.kazgazeta.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме шығармасында бір күні Орозкул Момынды арақ ішкізіп, жұмыстан шығарып жіберемін деп қорқытып, оны маралдың аналығын атып өлтіруге мәжбүрлейді. Нұрғазы түнде оянып кетіп, күлкі мен жағымсыз иісті сезеді. Сыртқа жүгіріп шығып, мас күйде жерде жатқан атасын және өлтірілген бұғыны көреді. Бұл көріністен қатты шошынған баланың жағдайы нашарлап, денесі ысып кетеді. Атасын оятуға тырысады, бірақ оята алмайды. Жылап тұрып, өзін енді балыққа айналып, суға түсіп кететінін айтады, Кулубекке «балық болдым» деп жеткізуді өтінеді. Содан кейін өзен жағасына жүгіріп барып, суға секіреді. Ешкім баланың су ішінде жоғалып, ағысқа қосылып кеткенін байқамай қалады. {{Cquote|text=Бірақ сен жүзіп кеттің. Сен ешқашан балыққа айналмайтыныңды білдің бе? Сен Ыстықкөлге дейін жүзіп жете алмайтыныңды, ақ кемені көре алмайтыныңды және оған: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!» деп айта алмайтыныңды білдің бе? … Адам бойындағы бала ар-ұжданы — дән ішіндегі ұрық сияқты: ұрықсыз дән өнбейді. Бұл дүниеде бізді не күтіп тұрса да, адамдар туып, өліп жатқанша ақиқат мәңгі жасай береді… Саған қоштасарда мен сенің сөздеріңді қайталаймын, бала: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!»}} Соңында ешкім де, ешқашан да оның балыққа айналған-айналып кетпегенін, ақ кемеге дейін жүзіп жеткен-жетпегенін, құтқарылуына үміт артуға бола ма, әлде соңы қайғылы ма және оның тағдыры осындай ма, ешкім білмейді және ешқашан білмейді де == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс Айтматов романдары]] [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] [[Санат:КСРО әдебиеті]] gav6i0yxrl89popknwcznqbujgaot2d 3594862 3594770 2026-04-28T20:00:33Z TheNomadEditor 120280 3594862 wikitext text/x-wiki {{Әдеби шығарма |Атауы=Ақ кеме |Шынайы атауы={{Lang-ky|Ак кеме}} |Авторы=[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]] |Түпнұсқа тілі=орыс тілі |Жазылды=1970 жыл |Жариялануы=Новый мир журналы |Сурет=Stamps of Kyrgyzstan, 2009-582.jpg |Жанр=хикаят }} '''Ақ кеме''' ({{Lang-ky|Ак кеме}}) — [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов|Шыңғыс Айтматов]]тың хикаяты. Алғаш рет 1970 жылы Новый мир журналында (№1 саны) жарияланған. Шығарма жазушының «Хикаяттар мен әңгімелер» атты бір томдығына да енген. Бұл кітап Молодая гвардия баспасынан «Ертегіден кейін (Ақ кеме)» деген атаумен жарық көрген.<ref>{{cite web|url=https://kitap-palatasy.gov.kz/catalogbook/634|title=Ақ кеме Айтматов Шыңғыс|author=|date=2025-04-29|work=|publisher=kitap-palatasy.gov.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref><ref>{{cite web|url=https://massaget.kz/blogs/okyirmanga-ktap-jaylyi-usyinyis-23551/|title=Оқырманға кітап жайлы ұсыныс|author=Зарина Усайн|date=2017-11-22|work=|publisher=massaget.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> == Сюжеті == Ақ кеме хикаятында оқиға Кеңестік Қырғызстан аумағында өтеді. Басты кейіпкер — жеті жастағы бала, Ыстықкөл жағасындағы қорықта, орманшы бекетінде тұрады. Егерь Орозкул мен әйелі Бекей (баланың туған нағашы тәтесі) балаға немқұрайлы қарайды. Оның тағдырына шын жанашыр жалғыз адам — қорықтағы орманшының көмекшісі, атасы Момын.<ref>{{cite web|url=https://egemen.kz/article/287459-kitapqa-sinhgen-koz-dgasy|title=Кітапқа сіңген көз жасы|author=Дүйсенәлі Әлімақын|date=2021-09-02|work=|publisher=egemen.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме хикаятында баланың өмірі қуанышқа толы емес. Оған сөйлесетін ешкім жоқ, сондықтан өз ойларын жансыз заттарға — айналасындағы тастарға, бинокльге, мектеп сөмкесіне сеніп айтады. Бала өз әкесі әдемі ақ кеме үстінде матрос болып жұмыс істейді деп қиялдайды. Сол ақ кеме Ыстықкөл толқындарының үстінде анда-санда көрініп қалады деп сенеді. Өзін балыққа айналып, сол ақ кемеге қарай жүзіп бара жатқандай елестетеді.<ref>{{cite web|url=https://adebiportal.kz/kz/news/view/gmusirepov-teatrynda-aq-keme-spektaklinin-premerasy__24263|title=Ғ.Мүсірепов театрында «Ақ кеме» спектаклінің премьерасы!|author=|date=2022-12-07|work=|publisher=adebiportal.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> {{Cquote|text=Кейін уақыт өте келе екі ертегінің де мәні жоғалып, баланың ішкі әлемінде ештеңе қалмайды. Шығармадағы негізгі ой да осы рухани жалғыздық пен үміттің үзілуі туралы.<ref>Ч. Айтматов . Белый пароход. Л.: Лениздат 1981</ref>}} Ақ кеме хикаятында бала сенетін тағы бір аңыз — Бұғы ана туралы ертегі, яғни руға қамқорлық жасайтын киелі бұғы-ана бейнесі. Бірақ қырғыз халқы ежелден қасиетті деп санаған [[Кермарал|маралдар]] XX ғасырда [[қаскерлік]] нысанға айналады. Орманшы Орозкул қорықта еге ретінде жұмыс істей отырып, пара алып, реликті қарағайларды кесуге рұқсат береді.<ref>{{cite web|url=https://anatili.kazgazeta.kz/news/64572|title=Жоғалған мейірімнің ізі|author=Тілеубек Батыс|date=2025-10-09|work=|publisher=anatili.kazgazeta.kz|accessdate=2026-04-28|lang=kk}}</ref> Ақ кеме шығармасында бір күні Орозкул Момынды арақ ішкізіп, жұмыстан шығарып жіберемін деп қорқытып, оны маралдың аналығын атып өлтіруге мәжбүрлейді. Нұрғазы түнде оянып кетіп, күлкі мен жағымсыз иісті сезеді. Сыртқа жүгіріп шығып, мас күйде жерде жатқан атасын және өлтірілген бұғыны көреді. Бұл көріністен қатты шошынған баланың жағдайы нашарлап, денесі ысып кетеді. Атасын оятуға тырысады, бірақ оята алмайды. Жылап тұрып, өзін енді балыққа айналып, суға түсіп кететінін айтады, Кулубекке «балық болдым» деп жеткізуді өтінеді. Содан кейін өзен жағасына жүгіріп барып, суға секіреді. Ешкім баланың су ішінде жоғалып, ағысқа қосылып кеткенін байқамай қалады. {{Cquote|text=Бірақ сен жүзіп кеттің. Сен ешқашан балыққа айналмайтыныңды білдің бе? Сен Ыстықкөлге дейін жүзіп жете алмайтыныңды, ақ кемені көре алмайтыныңды және оған: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!» деп айта алмайтыныңды білдің бе? … Адам бойындағы бала ар-ұжданы — дән ішіндегі ұрық сияқты: ұрықсыз дән өнбейді. Бұл дүниеде бізді не күтіп тұрса да, адамдар туып, өліп жатқанша ақиқат мәңгі жасай береді… Саған қоштасарда мен сенің сөздеріңді қайталаймын, бала: «Сәлем, ақ кеме, бұл мен!»}} Соңында ешкім де, ешқашан да оның балыққа айналған-айналып кетпегенін, ақ кемеге дейін жүзіп жеткен-жетпегенін, құтқарылуына үміт артуға бола ма, әлде соңы қайғылы ма және оның тағдыры осындай ма, ешкім білмейді және ешқашан білмейді де == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Шыңғыс Айтматов романдары]] [[Санат:Қырғызстан әдебиеті]] [[Санат:Қырғыз әдебиеті]] [[Санат:КСРО әдебиеті]] fk9hnn47muab5020moasswnz945vsth Сурет:К.Омбаев.jpeg 6 780291 3594643 2026-04-28T14:20:22Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = К.Омбаев портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} 3594643 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = К.Омбаев портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 28.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} 7su5c4rc9g16fpfqjhs5e3hiik4b4dy Керімбек Мұсабекұлы Омбаев 0 780292 3594654 2026-04-28T14:27:42Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |То... 3594654 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.01.1922 |Туған жері = [[Ақжар]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 2013 |Қайтыс болған жері = [[Қызылжұлдыз]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Керімбек Мұсабекұлы Омбаев''' ([[1 қаңтар]] [[1922 жыл]] – [[2013 жыл]]) — [[Кеңес-Фин соғысы|Кеңес-Фин соғысының]], [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1922 жылы 1 қаңтарда [[Ақжар]] ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан жетім қалып , Әулиеата қаласында, Гродеково, Меркі балалар үйінде тәрбиеленген. Мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтына оқуға түскен. 7 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірген. 2013 жылы 91 жасында қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, Десна өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 9mh9wvm56y6dx8jath62qs7npit2bhk 3594768 3594654 2026-04-28T17:06:20Z 1nter pares 146705 3594768 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Керімбек Мұсабекұлы Омбаев |Шынайы есімі = |Сурет = К.Омбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 01.01.1922 |Туған жері = [[Ақжар]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 2013 |Қайтыс болған жері = [[Қызылжұлдыз]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = ІІ дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Керімбек Мұсабекұлы Омбаев''' ([[1 қаңтар]] [[1922 жыл]] – [[2013 жыл]]) — [[Кеңес-Фин соғысы]]ның, [[Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1922 жылы 1 қаңтарда [[Ақжар]] ауылында шаруа отбасында дүниеге келген. Жастайынан жетім қалып , Әулиеата қаласында, Гродеково, Меркі балалар үйінде тәрбиеленген. Мектепті бітіріп, Алматы қаласындағы Қазақ педагогикалық институтына оқуға түскен. 7 ұл, 1 қыз тәрбиелеп өсірген. 2013 жылы 91 жасында қайтыс болған. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1937 жылы Кеңес әскері қатарына алынып, Белое Озеро маңында болған Фин соғысына қатысқан. 1940 жылы Фин соғысы аяқталған соң елге оралып сол кездегі Қарақұм, Үштөбе, Кеңес, Құмбел ұжымшарларына ортақ 7 жылдық Қарақұм мектебінде директор болып жұмыс істеген. 1941 жылы 12 шілдеде әскерге екінші рет алынып, ташкент қаласы маңында жасақталған құрама қатарында дайындықтан өткен. 1941 жылы 18 желтоқсанда 18-дивизия құрамында бөлімше командирі, кіші сержант шенінде [[Харьков]] маңында, [[Карпат таулары]]нда, Десна өзені жағасында болған ұрыстарға қатысқан. 1943 жылы 23 қазанда жараланып елге қайтып оралған.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=133|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === 1944-1948 жылдары Свердлов ауданының (қазіргі [[Байзақ ауданы]]) Буденновка (Түймекент) орта мектебінің директоры болған. 1948-1962 жылдары Меркі ауданының «Большевик», «Калинин» орта мектептерінде қызмет атқарған. 1962-1970 жылдары Луговой ауданындағы Жамбыл, Ақыртөбе мектептерінде қызмет атқарған. 1970-1986 жылдары Свердлов ауданындағы Абай мектебінде, Н.Ақшабаев атындағы мектепте мұғалім болған. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=31|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == ІІ дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 30, 40, 50 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Еңбек ардагері» медальдарымен марапатталған . == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] mdvqir4g6gkedwrocv8ngwpeeyh28l7 Саодат Амиршоева 0 780293 3594662 2026-04-28T14:32:19Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Дереккө... 3594662 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bjz4x8grosmac4vl0xkzhhgve5k6dz7 3594670 3594662 2026-04-28T14:35:44Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594670 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} leekwvvb1o43gwnsg9psdfy00a3gfge 3594673 3594670 2026-04-28T14:36:57Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594673 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} o0uyqt1c7b9p1l6ii5bzsiwbk1iuhoy 3594675 3594673 2026-04-28T14:37:54Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594675 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gkpciplgdjiiuyxoqpephfuhdlooavh 3594677 3594675 2026-04-28T14:38:47Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594677 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} r7ledf3nrgfkgt1re4s8a722aprm0vp 3594681 3594677 2026-04-28T14:40:25Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594681 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t0c0bpxaw20wwa08qntnifaieketm54 3594684 3594681 2026-04-28T14:42:18Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594684 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4pjcn1igob51hvxmwj832ppfd9zzp1x 3594688 3594684 2026-04-28T14:44:48Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594688 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hi9ntlkd1ml9mbtcogetozf2c49s7nl 3594690 3594688 2026-04-28T14:46:35Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594690 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін заңгер болып жұмыс істеді. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} o4giu8pxtzf66qllpsk2eaaimivg2pn 3594692 3594690 2026-04-28T14:50:21Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594692 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} oqr5q7px55oy6eniw79uxdlon4okybi 3594698 3594692 2026-04-28T14:53:40Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ толықтыру 3594698 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген. <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді. Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} d3mr3an27yuupzdm2inc8yvanlk1gi0 3594705 3594698 2026-04-28T14:58:44Z Мағыпар 100137 /* Өмірі және қызметі */ дереккөз 3594705 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді. Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді. Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kyj7yyjjzolbe9s70xlmqfw8a16xfaj 3594707 3594705 2026-04-28T15:00:18Z Мағыпар 100137 дереккөз 3594707 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді. Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7ytm5jmxnoc434osqnd7qsujbv0k0vs 3594710 3594707 2026-04-28T15:02:28Z Мағыпар 100137 дереккөз 3594710 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} syji1ppb7sp7laaxrhz707ur95i90e2 3594712 3594710 2026-04-28T15:04:27Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594712 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ([[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *Құрмет белгісі ордені (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0yydzvnjifq8zyjm2kjmoad3bsyni7f 3594716 3594712 2026-04-28T15:06:20Z Мағыпар 100137 3594716 wikitext text/x-wiki '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *Құрмет белгісі ордені (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4h44ooonuqazrnow875qs6j00zvn5lr 3594731 3594716 2026-04-28T15:16:00Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3594731 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *Құрмет белгісі ордені (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k0bm2vpvsbbquepnal784awiwmzj3ha 3594737 3594731 2026-04-28T15:18:26Z Мағыпар 100137 үлгі 3594737 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *Құрмет белгісі ордені (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qatv66brme7kwcfs984ql2pc9520b0q 3594739 3594737 2026-04-28T15:19:53Z Мағыпар 100137 үлгі 3594739 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2021 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *Құрмет белгісі ордені (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6r1zja7dtfxc2mjxrexs30m4k8jwyv5 3594743 3594739 2026-04-28T15:22:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3594743 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2021 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Тәжік мемлекеттік университеті | Мамандығы = [[заңгер]], мемлекет қайраткер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} rtscqxrwzgmfjys1h8z7oy7w15qy9p6 3594745 3594743 2026-04-28T15:23:20Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстан заңгерлері|Тәжікстан заңгерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594745 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2021 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Тәжік мемлекеттік университеті | Мамандығы = [[заңгер]], мемлекет қайраткер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] nzpwrwtle69avceogu65im2tsgmiuzu 3594746 3594745 2026-04-28T15:24:29Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстан әйел саясаткерлері|Тәжікстан әйел саясаткерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594746 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2021 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Тәжік мемлекеттік университеті | Мамандығы = [[заңгер]], мемлекет қайраткер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Тәжікстан әйел саясаткерлері]] n1m79zejssfpjvnz6rg1biequ29fwzx 3594748 3594746 2026-04-28T15:27:02Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстан әйел саясаткерлері|Тәжікстан әйел саясаткерлері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері|Тәжік әйел саясаткерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594748 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = <!-- елбасы | мемлекет басшысы | үкімет басшысы | халықаралық | губернатор | перғауын | швейцарияның федерация кеңесі | елші | министр | монарх --> | Қазақша есімі = Саодат Амиршоева | Шынайы есімі = {{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}} | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Тәжікстан Республикасы Парламенті Намояндагон мәжілісінің депутаты | Ту = Flag of Tajikistan.svg | Ту2 = | Басқара бастады = 2015 | Басқаруын аяқтады = 2008 | Ізашары = | Ізбасары = | Президент = [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон]] | Премьер = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 10.11.1953 | Туған жері = {{туғанжері|Парнак|Парнакта}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = 14.01.2021 | Қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Бохтар|Бохтарда}} | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = Тәжік мемлекеттік университеті | Мамандығы = [[заңгер]], мемлекет қайраткер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = «Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) }} '''Саодат Амиршоева''' ({{lang-tg|Амиршоева Саодат Сангалиевна}}; [[10 қараша]] [[1953]], Парнак, [[Тәжікстан]] — [[14 қаңтар]] [[2026]], [[Бохтар]], [[Тәжікстан]]) — Тәжік заңгері, мемлекет және қоғам қайраткері. Тәуелсіз Тәжікстанда генерал шенін алған алғашқы әйел (3-сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі, 1999). == Өмірі және қызметі == Саодат Амиршоева 1953 жылы 10 қарашада Ховалинг ауданының Парнаки ауылында дүниеге келген. 1999 жылы ол Тәжікстанда генерал шеніне теңестірілетін 3-ші сыныпты мемлекеттік әділет кеңесшісі атағын алған алғашқы әйел болды. 1978 жылы Тәжікстан мемлекеттік университетін заңгер мамандығы бойынша бітірген. 1972 жылдан 1975 жылға дейін Душанбе қаласының 2-ші нотариат кеңсесінің мемлекеттік нотариусы, содан кейін Куляб қаласының 1-ші нотариат кеңсесінің бас нотариусы, 1987 жылдан 1993 жылға дейін Куляб халық сотының судьясы, ал 1993 жылдан 2008 жылға дейін Хатлон облыстық әділет департаментінің басшысы болды. 2008 жылдан 2015 жылға дейін Саодат Амиршоева Тәжікстан парламентінің төменгі палатасы - Мажлис Намояндагонның депутаты болды. Тәжікстанның алғашқы генералы Саодат Амиршоеваға 1999 жылы әділет жөніндегі мемлекеттік кеңесші атағы берілді.<ref>{{citeweb|url=https://oila.tj/news/mani-nikoi-kheshutabor-va-digar-khotiroti-neki-saodat-amirshoeva?ysclid=moipanm02u781500141|title=Манъи никоҳи хешутаборӣ ва дигар хотироти неки Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева көп әйел алуға, қандастардың некесіне және тәжік қыздарының шетелдік азаматтарға тұрмысқа шығуына қарсылығымен танымал болды. Ол тәжік әйелдерінің шетелдік азаматтарға некеге тұруын әрқашан айыптап келген. Генерал Амиршоеваның айтуынша, тәжік әйелдері мен қыздары байлық пен ақша үшін шетелдіктерге тұрмысқа шығады, бірақ бұл «ұлттың болашағы үшін қауіпті». Ол сондай-ақ [[Хатлон облысы]]нда жұмыс істеген кезінде «мен қызметте болған кезде тәжік әйелдері мен қыздарының қытайлықтарға некеге тұруына жол бермеймін» деп мәлімдеген.<ref>{{citeweb|url=https://bomdodrus.com/2022/02/23/general-saodat-amirshoeva-ja-protiv-togo-chtoby-tadzhichki-vyshli-zamuzh-za-inostrancev/|title=Саодат Амиршоева: Я против того, чтобы таджички вышли замуж за иностранцев!|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> <blockquote style="border: 1px solid grey; padding: 0.5em 0.8em;"> «... Бірақ, ол бұл ұсынысының қабылданбайтынын мойындады: «Егер мен бұл ұсынысты парламентке енгізген болсам, ол қабылданбас еді, себебі бұл халықаралық құқықты бұзады. Халықаралық құқық адамдар арасындағы неке бостандығына кепілдік береді» деді.</blockquote> Саодат Амиршоеваның парламент депутаты қызметінде болған кезіндегі тағы бір танымал бастама — туыс некелеріне тыйым салу болды. Парламенттік мерзімі аяқталғаннан кейін ол қажылыққа барып, 2015 жылдан бастап Бохтарда заңгер болып жұмыс істеп, халыққа заңгерлік көмек көрсетті. Адамдар оған заңгерлік көмек алу үшін жиі жүгінді, ал сотта жылдар бойы қаралып жатқан істер көбінесе оның араласуынан кейін шешілетін. Соңғы жылдары жасы мен денсаулығына байланысты ол азаматтарға азаматтық істер бойынша тегін кеңес берді.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2026/01/14/skonchalas-pervaya-zhenshhina-general-nezavisimogo-tadzhikistana-saodat-amirshoeva/?ysclid=moip8avtyv757794502|title=Скончалась первая женщина-генерал независимого Таджикистана Саодат Амиршоева|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Саодат Амиршоева 2026 жылы 14 қаңтарда 72 жасында [[Бохтар]] қаласында қайтыс болды. == Марапаттары == *«Құрмет белгісі ордені» (Тәжікстан) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері]] mfakomse84rx66kv7fskp2bqeaql462 Талқылау:Амангелді шыңы 1 780294 3594747 2026-04-28T15:26:10Z On The Hidden Mountain 172197 /* Аманкелді шыңы */ жаңа бөлім 3594747 wikitext text/x-wiki == Аманкелді шыңы == Бұл шың [[Аманкелді Үдербайұлы Иманов|Аманкелді Үдербайұлы Имановтың]] құрметіне аталған, мақаланың атауындағы және мәтіндегі қатені түзету қажет. [[Қатысушы:On The Hidden Mountain|On The Hidden Mountain]] ([[Қатысушы талқылауы:On The Hidden Mountain|талқылау]]) 20:26, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) g07sfkd2un12y2tylw0r8cvbqurabkn Қатысушы талқылауы:Shugyla Ginyatollaeva 3 780295 3594751 2026-04-28T15:49:06Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594751 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Shugyla Ginyatollaeva}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 20:49, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 62bqs24jdej4xpg2a5ykud44xpfqs34 Қатысушы:Shugyla Ginyatollaeva 2 780296 3594752 2026-04-28T15:54:51Z Shugyla Ginyatollaeva 180544 Жаңа бетте: '''Ғинятоллаева Шуғыла Ғинятоллақызы''' (''Ginyatollaeva Shugyla Ginyatollakyzy'') Дата рождения: 6 января 2006 года Место рождения: Республика Казахстан, [[Атырау]]<nowiki/>ская область, [[Индер]] Профессия: педагог иностранного языка. 3594752 wikitext text/x-wiki '''Ғинятоллаева Шуғыла Ғинятоллақызы''' (''Ginyatollaeva Shugyla Ginyatollakyzy'') Дата рождения: 6 января 2006 года Место рождения: Республика Казахстан, [[Атырау]]<nowiki/>ская область, [[Индер]] Профессия: педагог иностранного языка. 5u1pl922kqecsbstqomqm3q82j5jqcr Қатысушы талқылауы:Ishagx 3 780297 3594753 2026-04-28T16:15:14Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594753 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ishagx}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:15, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) sqcbh8hycoi37cteth5dbwvq9oti6p5 Қатысушы талқылауы:Mackintossh 3 780298 3594754 2026-04-28T16:18:54Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594754 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Mackintossh}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 21:18, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) inw5zp3cef13nszk8gnnz3otux1f42y Қатысушы талқылауы:Oscaryyr4 3 780299 3594756 2026-04-28T16:26:11Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594756 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Oscaryyr4}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 21:26, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 9cnel6pdzkp7gpdaqdufua80ciw8nqa Қатысушы талқылауы:Logicistic234 3 780301 3594764 2026-04-28T17:03:24Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594764 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Logicistic234}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 22:03, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) fw3cmefjhkf5h22za77yun0wp213qsj Қатысушы талқылауы:Tancho055 3 780302 3594769 2026-04-28T17:07:13Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594769 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tancho055}} -- [[Қатысушы:GanS NIS|<span style="text-shadow:gray 4px 4px 3px;"><font face="AR Cena" color="black"><b>Fани</b></font></span>]] ([[Қатысушы талқылауы:GanS NIS|талқылауы]]) 22:07, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 8ncv1tfg9jru9pdn51h6kyujcl2vik6 Ойнихол Бобоназарова 0 780303 3594775 2026-04-28T17:10:22Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{langx|tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3594775 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{langx|tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} mjcdil5dnblspsmanfpiopu67k7fu76 3594776 3594775 2026-04-28T17:15:19Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594776 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Өмірбаяны == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} il5cyu8bf5pdtze6njpjadibprsoqgw 3594777 3594776 2026-04-28T17:16:37Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594777 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Өмірбаяны == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nuh6lmbtjlw8rdcle79oksn4yxbcph1 3594779 3594777 2026-04-28T17:19:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594779 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Өмірбаяны == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2tdfxivv6gdpadk3s1nyyp4diea8yjy 3594780 3594779 2026-04-28T17:21:10Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594780 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Өмірбаяны == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} bfpxi2r8xete8kjt2m9ut16v4snean9 3594782 3594780 2026-04-28T17:24:34Z Мағыпар 100137 дереккөз 3594782 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} t72efgi57e6ohvjgn3xesm9h40s0x30 3594786 3594782 2026-04-28T17:30:00Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594786 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: == Дереккөздер == {{дереккөздер}} gpn8deq2cup3uhbfhinfdgvw0a19izs 3594787 3594786 2026-04-28T17:30:16Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ толықтыру 3594787 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} n9vhinh01argxv2uqjfqt6o10vic4d6 3594789 3594787 2026-04-28T17:34:20Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ толықтыру 3594789 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kq7nbe567j9vt02jzolmalw60cp2xg5 3594790 3594789 2026-04-28T17:35:09Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ толықтыру 3594790 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} qf8wd3qxj075zb180m1j3v094mm9lfj 3594792 3594790 2026-04-28T17:36:11Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ толықтыру 3594792 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} m6zn3a7leuhf7j43tyecyjdxyhjaptr 3594794 3594792 2026-04-28T17:38:37Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ толықтыру 3594794 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды. Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ifmcq99hqw4n8dktfblwvqv25yhdyde 3594795 3594794 2026-04-28T17:40:03Z Мағыпар 100137 /* Адам құқықтары және саяси қызметі */ дереккөз 3594795 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды. Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9tkjwcomeegy0vebke9sq975rk472g1 3594797 3594795 2026-04-28T17:41:53Z Мағыпар 100137 дереккөз 3594797 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} k55qgiltoz6bh8ivgzxz15gclgfoyuq 3594798 3594797 2026-04-28T17:44:01Z Мағыпар 100137 толықтыру 3594798 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013) *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} ijcmtyxiuo3vopa0viqqzihpx39gwak 3594799 3594798 2026-04-28T17:45:44Z Мағыпар 100137 /* Халықаралық марапаттары */ дереккөз 3594799 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5efj63wj8lvvz6ihphmsiy7n3k6or7p 3594800 3594799 2026-04-28T17:47:30Z Мағыпар 100137 /* Халықаралық марапаттары */ 3594800 wikitext text/x-wiki '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 45co2t0my63hto65e1z7eebua7xiim9 3594802 3594800 2026-04-28T17:51:58Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3594802 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} s7zi92b8mos6n9mifyjtme8mopc91d8 3594803 3594802 2026-04-28T17:52:31Z Мағыпар 100137 үлгі, сурет қою 3594803 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Ойнихол Бобоназарова 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tpa7gs397ek3ldpmx7348yfcbhvsriy 3594807 3594803 2026-04-28T17:59:36Z Мағыпар 100137 үлгі 3594807 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Oinikhol Bobonazarova 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[құқық қорғаушы]], «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі, |Белсенді жылдары = |Білімі = Тәжікстан мемлекеттік университеті |Мамандығы = [[заңгер]] |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} m3gck7bfs37ay60aiscu3blncanfe9q 3594809 3594807 2026-04-28T18:00:46Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері|Тәжік әйел саясаткерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594809 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Oinikhol Bobonazarova 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[құқық қорғаушы]], «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі, |Белсенді жылдары = |Білімі = Тәжікстан мемлекеттік университеті |Мамандығы = [[заңгер]] |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері]] ec079mtoolvjbix60symeiebkhk4bk9 3594810 3594809 2026-04-28T18:01:20Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстан заңгерлері|Тәжікстан заңгерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594810 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Oinikhol Bobonazarova 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[құқық қорғаушы]], «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі, |Белсенді жылдары = |Білімі = Тәжікстан мемлекеттік университеті |Мамандығы = [[заңгер]] |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері]] [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] p6ktnhk8fztlh9zb63vxhfm20kqf3my 3594812 3594810 2026-04-28T18:03:24Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстан құқық қорғаушылары|Тәжікстан құқық қорғаушылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594812 wikitext text/x-wiki {{Тұлға |Есімі = Ойнихол Бобоназарова |Шынайы есімі = {{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}} |Сурет = Oinikhol Bobonazarova 1 - 2014 IWOC Awardee.png |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 10.06.1948 |Туған жері = {{туғанжері|Яван ауданы|Яван ауданында}}, [[Тәжікстан]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ұлты = |Мансабы = [[құқық қорғаушы]], «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі, |Белсенді жылдары = |Білімі = Тәжікстан мемлекеттік университеті |Мамандығы = [[заңгер]] |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы, АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Ойнихол Бобоназарова''' ({{lang-tg|Ойниҳол Бобоназарова}}; [[10 маусым]] [[1948]], [[Яван ауданы]], [[Тәжікстан]]) — құқық қорғаушы, диссидент, «Перспектива+» қоғамдық бірлестігінің жетекшісі. == Жастық шағы == Ойнихол Бобоназарова Тәжікстанның ең ыстық аймақтарының бірі Яванда Ұлы Отан соғысы ардагерінің көп балалы отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы социалистік құрылыс дәуіріндегі қарапайым ауыл жұмысшылары болған. Бос уақытының бәрін кітап оқуға арнады. Оның асыл арманы кітапханашы болу, сүйікті кітап кейіпкерлерімен үнемі жақын болу болды. Орта мектепті алтын медальмен бітірген қыз, еш ойланбастан, Душанбеге барып Тәжікстан мемлекеттік университетінің заң факультетіне түсті. Ойнихол университетті 1971 жылы бітірді, 80 түлектің ішінде үздік диплом алған жалғыз түлек болды. Сол жылы ол Тәжікстан Ғылым академиясының аспирантурасына түсіп, «Социализм құрылысы кезіндегі тәжік мемлекеттілігінің дамуындағы РСФСР мен КСРО-ның рөлі» тақырыбында диссертация жазды.<ref>{{citeweb|url=https://asiaplus.news/2025/06/10/pravda-dlinoyu-v-zhizn-izvestnyj-pravoved-ojnihol-bobonazarova-otmechaet-den-rozhdeniya/?ysclid=moiv6o1bg471991115|title=Правда длиною в жизнь.|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Адам құқықтары және саяси қызметі == Ойнихол Бобоназарова заңгер, құқық қорғаушы және қоғам қайраткері ретінде түрмелердегі азаптау, мигранттардың құқықтары, әйелдерге қатысты зорлық-зомбылық және гендерлік кемсітушілік сияқты тақырыптармен көп жылдар бойы жұмыс істеді: Ол қиын өмірлік жағдайдағы адамдарға — мигрант жұмысшылардан бастап балаларға алимент алмайтын әйелдерге дейін көмектесетін «Перспектива+» қоғамдық бірлестігін басқарады. Оның өмірлік тарихы патриархалдық түсініктері қалыптасқан қоғамда әйелдің тек күрделі мәселелерді көтеріп қана қоймай, сонымен қатар саяси көшбасшылыққа ұмтыла алатынын көрсетеді. 1993 жылы Бобоназарова мемлекеттік төңкеріс жасау және мемлекетке опасыздық жасау айыптаулары бойынша қамауға алынды. Ол бірнеше ай бойы қамауда болды, кейінірек заң факультетінің деканы қызметін атқарған университеттен шығарылды. Бірақ ол адам құқықтары саласындағы қызметін және халықаралық ұйымдармен ынтымақтастығын жалғастырып, азаматтық қоғам институттарын дамыту бойынша жұмыс істеді. Уақыт өте келе оның жұмысы халықаралық деңгейде танылды. 2014 жылы Бобоназарова Мишель Обаманың тапсырған АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығын алды.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Ойнихол Бобоназарова: первая среди мужчин|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> Ойнихол Бобоназарова елдегі президент сайлауына қатысқан алғашқы және жалғыз әйел болды. Ол 2013 жылы Тәжікстандағы президент сайлауына Тәжікстан Ислам қайта өрлеу партиясынан (IRPT) кандидат ретінде қатысты.<ref>{{citeweb|url=https://tass.ru/blizhnee-zarubezhe/674781|title=Таджикская оппозиция выдвинула кандидатом на пост президента правозащитницу Ойнихол Бобоназарову|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Халықаралық марапаттары == *Адам құқықтары және заңдылықты сақтау бюросының «Жылдың үздік адам құқықтарын қорғаушысы» сыйлығы (2013)<ref>{{citeweb|url=https://dialog.tj/new80172/|title=Премия «Лучший правозащитник года»|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> *АҚШ Мемлекеттік департаментінің Халықаралық батыл әйелдер сыйлығы (2014)<ref>{{citeweb|url=https://interesnoe.me/source-61061489/post-10903|title=О.Бобоназарова: «Полученная награда удвоила мою ответственность». Ойнихол|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-28|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Тәжік әйел саясаткерлері]] [[Санат:Тәжікстан заңгерлері]] [[Санат:Тәжікстан құқық қорғаушылары]] 25qkv4qj7qifaloayosnmita7jceuqz Қатысушы талқылауы:Ескендір Зұлқарнайын 3 780304 3594783 2026-04-28T17:25:40Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594783 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ескендір Зұлқарнайын}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 22:25, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 79b4lo85is8pegvavuai0ifulrztr7u Қатысушы талқылауы:Tshit 3 780305 3594804 2026-04-28T17:52:43Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594804 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tshit}} -- [[Қатысушы:Мағыпар|Мағыпар]] ([[Қатысушы талқылауы:Мағыпар|талқылауы]]) 22:52, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) bfkni8x51zbqp8o78ld20g5507pfxj8 Үлгі:Potd/2026-04-29 10 780306 3594808 2026-04-28T18:00:19Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-04-29|POTD 2026-04-29]]: filename only 3594808 wikitext text/x-wiki 001 Golden jackal and azureum flowers in Jim Corbett National Park Photo by Giles Laurent.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> anvwji0ecqio1ya3509ilz3klwpbabg Қатысушы талқылауы:Damir Baizhanov 3 780307 3594811 2026-04-28T18:02:22Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594811 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Damir Baizhanov}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 23:02, 2026 ж. сәуірдің 28 (+05) 9g4iqmpoenko8k3ew5tnv7s6h3k9fz9 Драйв (фильм, 2011) 0 780308 3594813 2026-04-28T18:21:53Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = Марк Платт... 3594813 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]|Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]|Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]|Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]|Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]|Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]|Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]|Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос|Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери|Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер|Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]|Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>совместно с «[[Артист (фильм)|Артистом»]]</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r155fjc9h4j1v1v0bx41z2v3jalobql 3594815 3594813 2026-04-28T18:24:39Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3594815 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]|Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]|Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]|Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]|Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]|Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]|Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]|Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос|Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери|Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер|Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]|Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>совместно с «[[Артист (фильм)|Артистом»]]</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sonypictures.com/movies/drive/ Фильмнің ресми сайты] * [http://www.festival-cannes.com/assets/Image/Direct/040781.pdf Press kit from Cannes]{{ref|en}} ihwse67upck4syx8mgzj7kakrqoayis 3594816 3594815 2026-04-28T18:25:34Z ShadZ01 56180 /* Сыртқы сілтемелер */ 3594816 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]|Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]|Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]|Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]|Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]|Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]|Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]|Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос|Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери|Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер|Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]|Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>совместно с «[[Артист (фильм)|Артистом»]]</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sonypictures.com/movies/drive/ Фильмнің ресми сайты] * [http://www.festival-cannes.com/assets/Image/Direct/040781.pdf Press kit from Cannes]{{ref|en}} [[Санат:Неонуар]] [[Санат:Жүргізушілер туралы фильмдер]] [[Санат:2011 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:АҚШ романдарының экрандалуы]] [[Санат:Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]] продюсерлік еткен фильмдер [[Санат:АҚШ криминалдық фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллерлері]] o5kxb2y9gfa6finw4vbm7d928c1668a 3594824 3594816 2026-04-28T18:34:07Z ShadZ01 56180 /* Марапаттар мен номинациялар */ 3594824 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]|Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]|Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]|Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]|Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]|Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]|Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]|Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос|Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери|Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер|Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]|Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>«[[Әртіс (фильм)|Әртіспен]]» бірге</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sonypictures.com/movies/drive/ Фильмнің ресми сайты] * [http://www.festival-cannes.com/assets/Image/Direct/040781.pdf Press kit from Cannes]{{ref|en}} [[Санат:Неонуар]] [[Санат:Жүргізушілер туралы фильмдер]] [[Санат:2011 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:АҚШ романдарының экрандалуы]] [[Санат:Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]] продюсерлік еткен фильмдер [[Санат:АҚШ криминалдық фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллерлері]] skvei7cwxqtfcycu3lo5q12uo96vojz 3594846 3594824 2026-04-28T19:08:08Z ShadZ01 56180 /* Рөлдерде */ 3594846 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]||Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]||Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]||Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]||Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]||Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]||Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]||Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос||Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери||Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер||Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]||Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>«[[Әртіс (фильм)|Әртіспен]]» бірге</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sonypictures.com/movies/drive/ Фильмнің ресми сайты] * [http://www.festival-cannes.com/assets/Image/Direct/040781.pdf Press kit from Cannes]{{ref|en}} [[Санат:Неонуар]] [[Санат:Жүргізушілер туралы фильмдер]] [[Санат:2011 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:АҚШ романдарының экрандалуы]] [[Санат:Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]] продюсерлік еткен фильмдер [[Санат:АҚШ криминалдық фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллерлері]] 20pwwfkm3khkk9v3y5kxsmd9t7n28xg 3594977 3594846 2026-04-29T04:43:44Z ShadZ01 56180 /* Марапаттар мен номинациялар */ 3594977 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Драйв |Шынайы атауы = {{lang-en|Drive}} |Суреті = Drive2011Poster.jpg |Сурет ені = 230 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[нео-нуар]]<br>[[триллер]]<br>[[драма (жанр)|драма]] |Режиссёрі = [[Николас Виндинг Рефн]] |Продюсері = [[Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]]<br>Адам Сигел<br>Гиги Притцкер<br>Мишель Литвак<br>Джон Палермо |Композиторы = [[Клифф Мартинес]] |Қоюшы суретші = Бет Микл |Негізі = [[Джеймс Сэллис]]тің аттас романы |Сценарист = [[Хуссейн Амини]] |Актерлер = [[Райан Гослинг]]<br>[[Кэри Маллиган]]<br>[[Брайан Крэнстон]]<br>[[Кристина Хендрикс]]<br>[[Рон Перлман]]<br>[[Оскар Айзек]]<br>[[Альберт Брукс]] |Операторы = [[Ньютон Томас Сигел]] |Компания = Bold Films<br>Odd Lot Entertainment<br>[[Marc Platt Productions]]<br>Motel Movies |Дистрибьютор = FilmDistrict |Ұзақтығы = 100 мин |Бюджеті = 15 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 79 747 261 $ |Мемлекет = {{USA}} |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Жыл = 2011 |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0780504 |Сайты = https://le-pacte.com/france/film/drive |Ортаққор = Drive (film) }} '''«Драйв»''' ({{Lang-en|Drive}}) — басты рөлде [[Райан Гослинг]] ойнаған, дат режиссері [[Николас Виндинг Рефн]]нің [[Атыс-шабыс фильм|атыс-шабыс]] элементтері бар<ref>{{Cite web|last=Kennedy|first=Lisa.|url=http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/|title=Movie review: Stylish ''Drive'' hauls action-movie conventions into unfamiliar emotional territory|lang=en|publisher=''[[The Denver Post]]''|date=2011-09-14|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095126/http://www.denverpost.com/2011/09/14/movie-review-stylish-drive-hauls-action-movie-conventions-into-unfamiliar-emotional-territory/}}</ref><ref>{{cite web|author=Tom Long|title=Review: 'Drive' is a sharp turn|url=http://www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn|website=www.detroitnews.com|date=2011-09-16|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2020-09-07|archivedate=2012-07-29|archiveurl=https://archive.today/20120729183421/www.detroitnews.com/article/20110916/ENT02/109160337/1034/ent02/Review--%E2%80%98Drive%E2%80%99-is-a-sharp-turn}}</ref><ref>{{cite web|author=Stephen Whitty|title='Drive' review: Pedal to the metal|url=https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html|publisher=NJ Advance Media|date=2011-09-15|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2020-09-07|archivedate=2020-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200925024115/https://www.nj.com/entertainment/movies/2011/09/drive_review_pedal_to_the_metal.html}}</ref> америкалық криминалдық [[нео-нуар]] [[триллер]]і.<ref>{{Cite web|last=Tobias|first=Scott.|url=http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788|title=Interview: Nicolas Winding Refn|lang=en|publisher=''[[The A.V. Club]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622095548/http://www.avclub.com/article/nicolas-winding-refn-61788}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html|title='Drive': Thriller cruises, then punches the accelerator|publisher=LexGoMovies|author=Роджер Мур|date=2011-09-16|lang=en|access-date=|archive-url=|archive-date=|url-status=dead|accessdate=2012-01-15|archivedate=2011-11-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111106224304/http://www.kentucky.com/2011/09/16/1883216/drive-thriller-cruises-then-punches.html}}</ref><ref>{{Cite web|last=Drake|first=Rossiter.|url=https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487|title=Thriller ''Drive'' is dark and riveting|lang=en|publisher=''[[The San Francisco Examiner]]''|date=2011-09-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622110710/https://archives.sfexaminer.com/sanfrancisco/thriller-drive-is-dark-and-riveting/Content?oid=2181487}}</ref> Туынды Джеймс Сэллистің аттас романы бойынша түсірілген, сценарийін жазған — [[Хуссейн Амини]]. Фильм [[Канн кинофестивалі 2011|2011 жылғы Канн кинофестиваліні]]ң «Үздік режиссура» номинациясы бойынша жеңімпазы атанды.<ref>[http://www.lemonde.fr/a-la-une/article/2011/04/14/drive-de-nicolas-winding-refn_1507927_3208.html Le Monde басылымының сайтындағы мақала]{{ref|fr}} {{проверено|23|05|2011}}</ref> Рефн таспасы 1970—1980 жылдардағы кино классикасына, атап айтқанда «Шегіртке күні» мен «[[Лос-Анджелесте өлу және тірі қалу]]<nowiki/>» фильмдеріне жасалған түрлі сілтемелерге толы.<ref name="Нью-Йорк Таймс">{{Cite web|last=Lim|first=Dennis.|url=https://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/|title=Cannes Q. and A.: Driving in a Noir L.A.|lang=en|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2011-05-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2012-12-08|archiveurl=https://archive.today/20121208142303/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2011/05/22/cannes-q-and-a-driving-in-a-noir-l-a/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Hawthorne|first=Christopher.|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922|title=Critic’s Notebook: ''Drive'' tours an L.A. that isn’t on postcards|lang=en|publisher=''[[Los Angeles Times]]''|date=2011-09-22|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2013-01-27|archiveurl=https://archive.today/20130127155301/http://articles.latimes.com/2011/sep/22/entertainment/la-et-hawthorne-drive-20110922}}</ref> Режиссердің айтуынша, «Драйвты» әзірлеу барысында ол «[[Бос аралықтағы ату]]<nowiki/>», «[[Екі жолақты тас жол]]<nowiki/>» және «[[Жүргізуші (фильм)|Жүргізуші]]<nowiki/>» туындыларынан шабыт алған.<ref name="Индиуайр">{{Cite web|last=Lyttelton|first=Oliver.|url=http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ''Wonder Woman'' A Go If He Does ''Logan’s Run'' Right|lang=en|publisher=''[[IndieWire]]''|date=2011-08-16|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622190142/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> [[Ньютон Т. Сигел]]дің шебер операторлық жұмысы [[Жан-Пьер Мельвиль]]дің шығармашылығына деген зор құрметті көрсетеді.<ref name="Индиуайр" /> Картинаны әлемдік киносыншылардың басым бөлігі жылы қабылдады, әсіресе Райан Гослинг пен [[Альберт Брукс]]тың актерлік шеберлігі және сәтті таңдалған музыкалық сүйемелдеуі жоғары бағаланды. «Драйв» негізгі санаттарда «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]<nowiki/>» сыйлығынан басты үміткерлердің бірі болғанымен, киноакадемиктер оны тек «[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс монтажы]]<nowiki/>» атты жалғыз техникалық номинацияға ұсынды. Гослинг пен Рефннің ынтымақтастығы кейін режиссердің жаңа жобасы — «[[Тек Құдай кешіреді]]<nowiki/>» (2013) триллеріне ұласты, онда Рефн «Драйвта» көтерілген тақырыптарды одан әрі дамытады. == Сюжеті == Аты-жөні белгісіз Жүргізуші ([[Райан Гослинг]]) күндіз автомеханик болып жұмыс істейді және каскадер ретінде қосымша табыс табады, ал түнде қылмыс орнынан қарақшыларды тасымалдаумен айналысады. Оның жүргізу дағдылары мен ұқыптылығы екі қылмыскерге полициядан қашып құтылуға көмектескенде өте пайдалы болады: ол оларды [[Лос-Анджелес Клипперс]] командасының баскетбол матчы жаңа ғана аяқталған, жанкүйерлерге толы «[[Стэйплс Центр|Стэйплс-центр]]<nowiki/>» паркингіне жеткізеді. Жанкүйер кейпіне еніп, ол қалың топтың арасымен стадионнан кетіп қалады. Жүргізуші анонимді түрде жұмыс істейді және ешқашан бір адамдарға екі рет көмектеспейді. Ол тек тасымалдаушы және қолына қару алмайды. Ынтымақтастық шарты біреу ғана: қарақшылыққа небәрі бес минут бөлінеді, содан кейін ол кетіп қалады. Шэннон ([[Брайан Крэнстон]]) — Жүргізуші күндіз жұмыс істейтін гараждың иесі. Шэннон Жүргізушінің автокөлікті басқарудағы айқын талантын көріп, қылмыс әлемінің беделдісі Берни Роуздан ([[Альберт Брукс]]) 300 мың доллар сұрайды. Осыншама қомақты ақшаны қарызға алу себебі ретінде Шэннон автожарыстарға қатысу үшін ескі автокөлікті сатып алуды атайды. Роуз ақша беруге келіседі, бірақ ол үшін Жүргізушінің неге қабілетті екенін өз көзімен көруі тиіс. Бернидің бизнес-серіктесі — Шэннонға сенімсіздікпен қарайтын еврей гангстері Нино ([[Рон Перлман]]). Жергілікті супермаркетте Жүргізуші Айринмен ([[Кэри Маллиган]]) және оның ұлы Бенисиомен ([[Кэйден Лиос]]) танысады, олар оның көршілері болып шығады. Кейінірек Жүргізуші бұл отбасымен көбірек уақыт өткізе бастайды, тіпті түрмеден оралған Стандардпен ([[Оскар Айзек]]) — Бенисионың әкесі әрі Айриннің күйеуімен бірге кешкі ас ішеді. «Аспаз» ([[Джеймс Бибери]]) лақап атымен танымал албан гангстеріне [[Бопсалаушылық|заңсыз қамқорлық]] (түрмеде басқа тұтқындардан қорғағаны) үшін қарыз болып қалған Стандард, Жүргізуші оған көмек ұсынғаннан кейін онымен тығыз жұмыс істей бастайды. Аспаздың адамдары Стандардты соққыға жығып, егер ол ломбардты тонамаса, Айрин мен Бенисионы өлтіреміз деп қорқытады. Тонауға Аспазға жұмыс істейтін Бланш ([[Кристина Хендрикс]]) есімді бойжеткен де қатысады. Операция сәтсіз аяқталып, Бланш ақшаны алып шыққанымен, Стандард ғимараттан шыға берісте өлтіріледі. Жүргізуші Бланшты жақын маңдағы мотельге жеткізіп, тонаудың сәтсіздігіне кімнің қатысы бар екенін сұрайды. Бойжеткен Аспаздың Стандардтың көзін жойып, көбірек ақшаны иемдену үшін операцияны әдейі ұйымдастырғанын мойындайды. Осыдан кейін нөмірге екі ер адам басып кіріп, Бланшты өлтіреді, бірақ Жүргізуші шабуылдаушылардың көзін жойып үлгереді. Жүргізуші Аспазды стриптиз-клубтан тауып алады; ол бұл істің артында Нино тұрғанын түсіндіріп, өзін өлтірмеуді өтінеді. Жүргізуші оны босатып жіберіп, Ниноны іздеуге аттанады. Сонымен қатар, Нино Берниге ломбардтағы ақшаның мафияға тиесілі болғанын айтады. Кек алудан қорыққан Берни Аспазды өлтіріп, Ниноға Жүргізушінің көзін жоюды бұйырады, ал Роуз Шэннонды өзі өлтіруге уәде береді. Нино Жүргізушінің үйіне киллер жібереді, бірақ ол тапсырманы орындай алмай, Айриннің көзінше Жүргізушінің соққысынан қаза табады. Берни Роуз Шэннонды [[қауіпті ұстара]]мен өлімші етіп жарақаттайды; Жүргізуші өз гаражында оның өлі денесінің үстінен түседі. Жүргізуші Ниноның ізіне түсіп, оның көлігін жардан құлатады. Ауыр жараланған Нино көліктен шығып, мұхитқа қарай қашады, бірақ Жүргізуші оны суға батырып өлтіреді. Содан кейін ол Роузға қоңырау шалып, қытай мейрамханасында кездесуге келіседі. Жүргізуші Айринге соңғы рет телефон соғып, онымен қоштасады және араларындағы барлық нәрсе үшін алғыс айтады. Мейрамханада Роуз егер Жүргізуші ломбардтан ұрланған ақшаны қайтарса, Айрин мен Бенисионың қауіпсіздігіне уәде береді. Жүргізуші ақшаның көлік жүк салғышында екенін айтады. Олар тұраққа барады, Жүргізуші қылмыскерге ақшаны береді, сол сәтте Берни оның ішіне пышақ салады. Жараланған Жүргізуші Роуздың жүрек тұсына пышақ ұрып, оны өлтіреді де, әрең дегенде көлігіне отырады. Сол күні кешке Айрин Жүргізушінің пәтерінің есігін қағады, бірақ ешқандай жауап ала алмайды. Фильмнің соңы ашық әрі белгісіз күйде қалады — Жүргізуші Берни Роуздың мәйітінің жанына ақша толы сөмкені қалдырып, түнгі қаладан көлігімен кетіп бара жатады. == Рөлдерде == {{РөлдердеҮсті}} {{Рөлдерде|[[Райан Гослинг]]||Жүргізуші}} {{Рөлдерде|[[Кэри Маллиган]]||Айрин}} {{Рөлдерде|[[Брайан Крэнстон]]||Шэннон}} {{Рөлдерде|[[Альберт Брукс]]||Берни Роуз}} {{Рөлдерде|[[Оскар Айзек]]||Стандард Габриэль}} {{Рөлдерде|[[Кристина Хендрикс]]||Бланш}} {{Рөлдерде|[[Рон Перлман]]||Нино}} {{Рөлдерде|Кэйден Лиос||Бенисио}} {{Рөлдерде|Джеймс Бибери||Аспаз}} {{Рөлдерде|Тайара Паркер||Синди}} {{Рөлдерде|[[Расс Тэмблин]]||Док}} {{РөлдердеАсты}} == Өндірісі == 2005 жылы Джеймс Сэллистің «Драйв» романы жарық көрді.<ref>{{Cite web|url=http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story|title=James Sallis' noir outlook in The Killer is Dying and Drive|lang=en|first=Scott|last=Martelle|website=[[Los Angeles Times]]|date=2011-08-07|archive-url=|archive-date=|access-date=|url-status=dead|accessdate=2023-10-26|archivedate=2011-12-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111221030040/http://www.latimes.com/entertainment/news/books/la-ca-book-james-sallis-profile-20110807,0,70060.story}}</ref> Marc Platt Productions продюсерлері Марк Платт пен Адам Сигел [[Publishers Weekly]] апталық журналындағы пікірлерді оқығаннан кейін осы романды таңдап алды.<ref name=":0">Drive Press Kit: The Inspiration. [[FilmDistrict]]. 2011</ref> Жүргізушінің кейіпкері Сигелді қатты қызықтырды, өйткені ол мұндай кейіпкерлердің «қазір сирек кездесетінін» және оның өмірде нақты мақсаты бар екенін атап өтті. Платт сонымен қатар романның басты кейіпкері оның бала кезінде үлгі тұтқан [[Стив МакКуин]] немесе [[Клинт Иствуд]] сомдаған кинокейіпкерлерге ұқсайтынын айтты.<ref name=":0" /> Романның экрандалуы туралы алғаш рет 2008 жылдың басында жарияланды. Ол кезде режиссер ретінде [[Нил Маршалл]] тағайындалып, фильм «[[Лос Анжелес|Лос]] [[Лос Анжелес|Анджелес]] түсірілім алаңындағы детективті экшн» ретінде жоспарланған болатын, ал басты рөлді Хью Джекман сомдауы тиіс еді. [[Universal Studios]] компаниясы да жобаға қатысып, толыққанды кинонұсқасын түсіруді көздеген, алайда 2010 жылдың ақпанына қарай Маршалл мен Джекманның жобаға ешқандай қатысы болмады. Маршалл мен Джекман жобадан кеткеннен кейін, Платт бірден бұрын-соңды мұндай фильмдерге түспеген [[Райан Гослинг]]пен байланысып, оған басты рөлді ұсынды. Гослинг екі күн ойланып, продюсердің ұсынысын қабылдады. Ол басты кейіпкер мен оқиға желісінің экшнге емес, кейіпкердің ішкі әлеміне басымдық беретініне қызығушылық танытқанын атап өтті. Гослинг басты рөлге бекітілгеннен кейін, оған фильмнің режиссерін таңдауға рұқсат берілді. Гослинг өз кезегінде туындыларына тәнті болып жүрген [[Николас Виндинг Рефн]]ді таңдап, кейінірек «бұдан басқа таңдау болмағанын» айтты. Рефн режиссер ретінде бекітілген соң, бірден сценарий нобайларымен таныса бастады. Гослинг болса, Рефн бұрын мұндай картиналарды түсірмегендіктен, жобадан бас тарта ма деп алаңдады. Алайда Рефнді күндіз [[каскадер]], ал түнде жүргізуші болатын «көпқырлы адам» концепциясы мен фильмнің жалпы сюжеті қызықтырды. Нәтижесінде картинаны Рефн түсіретін болып шешілді». == Саундтрек == {{Толық мақала|Драйв (саундтрек)}} Рефн фильмге музыка жазу үшін [[Desire (топ)|Desire]] және [[Chromatics]] топтарының мүшесі [[Джонни Джуэл]]ді таңдады. Джонни электронды музыканың абстрактілі болғанын қалады, бұл көрермендерге әлемді Жүргізушінің көзімен көруге мүмкіндік беруі тиіс еді. Рефн Джуэлдің жұмыстар каталогын қарап шығып, «Under Your Spell» және «Tick of the Clock» туындыларын таңдап алды. Фильмнің кульминациясы кезінде «нағыз адам және нағыз батыр» болу туралы баяндайтын негізгі «[[A Real Hero]]<nowiki/>» әні шырқалады, өйткені дәл осы сәтте Жүргізуші осы екі қасиетті де танытады. Саундтректе Джонни Джуэлдің музыкасы қолданылғанымен, соңғы сәтте студия композитор [[Клифф Мартинес]]ті Джуэлдің [[Chromatics]] және [[Glass Candy]] топтарының стилі мен атмосферасына ұқсас туындылар жазу үшін жалдады.<ref>{{Cite web|url=http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|title=Q: I saw that movie "Drive," with Ryan Gosling, and I was wondering who did the very '80s-sounding music on the soundtrack? {{!}} TV Tabloid|website=web.archive.org|date=2013-05-12|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-08|archivedate=2013-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130512194024/http://decoy.tvpassport.com/q_a/q-i-saw-movie-drive-ryan-gosling-and-i-was-wondering-who-did-very-80s-sounding-music-soundtrack?subid=national-00001|lang=en}}</ref> Рефн өзіне ұнаған әндердің үлгілерін беріп, Мартинестен сол дыбысталуға еліктеуді сұрады, нәтижесінде «80-ші жылдар стиліндегі [[ретро]] [[Синтипоп|синтезатор]]лық [[европоп]]тың» бір түрі дүниеге келді. Монтажшы Мэт Ньюман фильмнің беташар титрларына француз электронды музыканты [[Kavinsky]]-дің «Nightcall» әнін пайдалануды ұсынды.<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/|title=Empire Big Screen ’11: Nicolas Winding Refn Says ‘Wonder Woman’ A Go If He Does ‘Logan’s Run’ Right|author=Oliver Lyttelton, Oliver Lyttelton|website=IndieWire|date=2011-08-16|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-05-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170506012323/http://www.indiewire.com/2011/08/empire-big-screen-11-nicolas-winding-refn-says-wonder-woman-a-go-if-he-does-logans-run-right-116894/}}</ref> Саундтректің негізгі бөлігін Мартинес жазды. Рефн оның «[[Секс, өтірік және бейне|Секс, өтірік және]] [[Секс, өтірік және бейне|бейне]]<nowiki/>» фильміне жазған [[эмбиент]] музыкасының үлкен жанкүйері болатын».<ref>{{Cite web|url=http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|title=Drive Ryan Gosling {{!}} Ryan Gosling and Nicolas Winding Refn discuss 'Drive' - Los Angeles Times|website=web.archive.org|date=2011-10-04|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=unfit|accessdate=2022-02-09|archivedate=2011-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111004084348/http://articles.latimes.com/2011/sep/15/entertainment/la-ca-drive-20110911|lang=en}}</ref> Джуэл өзінің пайдаланылмаған саундтрегін [[Symmetry (топ)|Symmetry]] атты жанама жобасының ''Themes for an Imaginary Film'' атты дебюттік альбомы етіп қайта өңдеп шығарды.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/|title=Johnny Jewel Talks Symmetry, Drive Music, Glass Candy and Chromatics LPs|author=Condé Nast|website=Pitchfork|date=2012-01-13|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2017-01-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170109041659/http://pitchfork.com/news/45098-johnny-jewel-talks-symmetry-drive-music-glass-candy-and-chromatics-lps/}}</ref> ''Drive (Original Motion Picture Soundtrack)'' CD-дискісін 2011 жылдың 27 қыркүйегінде [[Lakeshore Records]] баспасы шығарды және ол жақсы пікірлерге ие болды. Сыншылар бұл музыкасыз фильмнің қажетті атмосферасына жете алмайтынын атап өтті.<ref>{{Cite web|last=Verniere|first=James.|url=http://www.bostonherald.com/2011/09/‘drive’_soundtrack_worth_hot_pursuit|title=''Drive'' soundtrack is worth hot pursuit|lang=en|publisher=''[[Boston Herald]]''|date=2011-09-23|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622184210/http://www.bostonherald.com/2011/09/%E2%80%98drive%E2%80%99_soundtrack_worth_hot_pursuit}}</ref><ref>{{Cite web|last=Nissim|first=Mayer.|url=http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/|title=''Drive: Original Motion Picture Soundtrack'' — Album review|lang=en|publisher=''[[Digital Spy]]''|date=2011-09-15|access-date=|archive-url=|archive-date=|accessdate=2017-06-22|archivedate=2017-06-22|archiveurl=https://archive.today/20170622185323/http://www.digitalspy.com/movies/review/a340357/drive-original-motion-picture-soundtrack-album-review/}}</ref> 2014 жылдың қазанында фильмнің [[Би-Би-Си|BBC]] телеарнасындағы көрсетілімі үшін саундтрек қайта өңделді. Жаңа саундтрекке [[Chvrches]], [[Banks (әнші)|Banks]], [[Bastille (топ)|Bastille]], [[Эрик Придз]], [[SBTRKT]] және [[Лора Мвула]] сияқты орындаушылардың музыкасы енгізілді.<ref>{{Cite web|lang=en-US|url=https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/|title=BBC Will Re-Score 'Drive' With CHVRCHES, Banks, Bastille, SBTRKT, and More|website=SPIN|date=2014-10-20|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2022-02-09|archivedate=2014-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141024144204/https://www.spin.com/2014/10/chvrches-drive-bbc-soundtrack-get-away-zane-lowe-stream/}}</ref> {{tracklist |extra_column=Автор/орындаушы |title1=Nightcall |extra1=[[Kavinsky]], [[Lovefoxxx]] |length1=4:19 |title2=Under Your Spell |extra2={{iw|Desire (топ)|Desire|en|Desire (band)}} |length2=3:52 |title3=A Real Hero |extra3=[[College (музыкант)|College]], [[Electric Youth (топ)|Electric Youth]] |length3=4:27 |title4=Oh My Love |extra4=[[Риц Ортолани]], [[Катина Раньери]] |length4=2:50 |title5=Tick of the Clock |extra5=[[Chromatics]] |length5=4:48 |title6=Rubber Head |extra6=[[Клифф Мартинес]] |length6=3:08 |title7=I Drive |extra7=Клифф Мартинес |length7=2:03 |title8=He Had a Good Time |extra8=Клифф Мартинес |length8=1:37 |title9=They Broke His Pelvis |extra9=Клифф Мартинес |length9=1:58 |title10=Kick Your Teeth |extra10=Клифф Мартинес |length10=2:40 |title11=Where’s the Deluxe Version? |extra11=Клифф Мартинес |length11=5:32 |title12=See You in Four |extra12=Клифф Мартинес |length12=2:37 |title13=After the Chase |extra13=Клифф Мартинес |length13=5:25 |title14=Hammer |extra14=Клифф Мартинес |length14=4:44 |title15=Wrong Floor |extra15=Клифф Мартинес |length15=1:31 |title16=Skull Crushing |extra16=Клифф Мартинес |length16=5:57 |title17=My Name on a Car |extra17=Клифф Мартинес |length17=2:19 |title18=On the Beach |extra18=Клифф Мартинес |length18=5:57 |title19=Bride of Deluxe |extra19=Клифф Мартинес |length19=3:57 }} == Әсері == Фильм ''[[Hotline Miami]]'' ойынын әзірлеушілер үшін үлкен шабыт көзі болды.<ref>{{Cite news|title=The creators of Hotline Miami on inspiration, storytelling and upcoming DLC|url=http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|website=Eurogamer.net|date=2012-11-16|access-date=2023-10-26|lang=en|archive-date=2015-11-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20151117022135/http://www.eurogamer.net/articles/2012-11-10-the-creators-of-hotline-miami-on-inspiration-storytelling-and-upcoming-dlc|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles|title=We Ask Indies: Cactus, creator of Hotline Miami and tons of other weir|lang=en|first=Nico|last=Saraintaris|website=Game Developer|date=2014-07-03|access-date=|last2=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-08-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230802113324/https://www.gamedeveloper.com/design/we-ask-indies-cactus-creator-of-hotline-miami-and-tons-of-other-weird-titles}}</ref> Николас Виндинг Рефннің есімі ойынның титрларындағы жеке бағанда ерекше атап өтілген. == Сын == Фильм негізінен оң пікірлерге ие болды: 2022 жылдың қарашасындағы дерек бойынша, [[Rotten Tomatoes]] сайтында 275 сыншының шолуы негізінде 93% рейтинг берілді (орташа бағасы 8,3/10).<ref>{{Rotten tomatoes|drive_2011|Drive}}</ref> Көрермендердің рейтингі 118 764 дауыс негізінде 79%-ды (орташа бағасы 3,9/5) құрады. [[Internet Movie Database]] сайтында — 7,8/10 (559 000 дауыс негізінде),<ref>{{imdb title|0780504|«Драйв»}}</ref> ал [[Metacritic]]-те сыншылардың 43 шолуы негізінде 78/100 ұпай және көрермендердің 1562 дауысы негізінде 8,1/10 рейтингіне ие болды.<ref>{{Metacritic film|drive|Drive}}</ref> == Марапаттар мен номинациялар == {| class="wikitable" style="font-size: 97%;" |- align="center" bgcolor="#CCCCCC" !Жылы !Сыйлығы !Санаты !Лауреаттары мен үміткерлері !Нәтижесі |- | rowspan="38" |2011 | rowspan="2" |[[Канн кинофестивалі 2011|Канн кинофестивалі]] |«[[Алтын пальма бұтағы]]<nowiki/>» | | {{номинация}} |- |[[Үздік режиссер сыйлығы (Канн кинофестивалі)|Үздік режиссер сыйлығы]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Британдық тәуелсіз кино сыйлығы (2011)|Британдық тәуелсіз кино сыйлығы]] |«Үздік тәуелсіз шетелдік фильм» | | {{номинация}} |- | rowspan="4" |[[Вашингтон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Бостон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] |{{жеңіс}} <small>«[[Әртіс (фильм)|Әртіспен]]» бірге</small> |- | rowspan="1" |[[Сан-Франциско киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Лос-Анджелес киносыншылар қауымдастығының сыйлығы]] |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Сан-Диего киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Детройт киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Лас-Вегас киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[Хьюстон киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] |{{жеңіс}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="8" |«[[Спутник (сыйлық, 2011)|Спутник»]] |«[[Үздік фильм үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссерлік жұмысы үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік режиссерлік жұмыс»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік ер адам рөлі үшін «Спутник» сыйлығы — кинофильм|Үздік ер адам рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{жеңіс}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«[[Үздік операторлық жұмыс үшін «Спутник» сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс»]] |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- |«Үздік дыбыс» |[[Дэйв Паттерсон]], [[Лон Бендер]], [[Роберт Фернандес]], [[Виктор Рэй Эннис]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="6" |[[Чикаго киносыншылар қауымдастығы сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- |«Үздік бейімделген сценарий» |[[Хуссейн Амини]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="31" |2012 | rowspan="1" |[[АҚШ Ұлттық киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |[[Денвер киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="8" |«[[Critics’ Choice Movie Awards|Сыншылар таңдауы»]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік атыс-шабыс» | | {{жеңіс}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік операторлық жұмыс» |[[Ньютон Томас Сигел]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- |«Үздік монтаж» |[[Мэттью Макконахи|Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Невада киносыншылар қоғамының сыйлығы]] |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{жеңіс}} |- | rowspan="1" |«[[Алтын глобус (сыйлық, 2012)|Алтын глобус»]] |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Алтын глобус» сыйлығы — Кинофильм|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="6" |[[Лондон киносыншылар үйірмесінің сыйлығы]] |«Үздік фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«Үздік ер рөлі» |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«Екінші пландағы үздік ер адам рөлі» |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- |«Үздік британдық актриса» |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«Үздік музыка» |[[Клифф Мартинес]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |[[Аустралия кино және теледидар академиясының сыйлығы]] |«Үздік режиссерлік жұмыс» |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- | rowspan="2" |[[Ирландия киносы және теледидар сыйлығы]] |«Үздік халықаралық фильм» | | {{номинация}} |- |«Үздік халықаралық актер» |[[Райан Гослинг]] |{{жеңіс}} |- | rowspan="4" |[[BAFTA (сыйлық, 2012)|BAFTA]] |«[[Үздік фильм үшін BAFTA сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[Үздік режиссер үшін BAFTA сыйлығы|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік актриса үшін BAFTA сыйлығы|Екінші пландағы үздік әйел адам рөлі»]] |[[Кэри Маллиган]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік монтаж үшін BAFTA сыйлығы|Үздік монтаж»]] |[[Мэт Ньюман]] | {{номинация}} |- | rowspan="4" |«[[Тәуелсіз рух]]<nowiki/>» |«[[Үздік фильм үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік фильм»]] | | {{номинация}} |- |«[[«Тәуелсіз рух» сыйлығы Үздік режиссер|Үздік режиссер»]] |[[Николас Виндинг Рефн]] | {{номинация}} |- |«[[Үздік актер номинациясы бойынша «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Үздік ер рөлі»]] |[[Райан Гослинг]] | {{номинация}} |- |«[[Екінші пландағы үздік ер адам рөлі үшін «Тәуелсіз рух» сыйлығы|Екінші пландағы үздік ер адам рөлі»]] |[[Альберт Брукс]] | {{номинация}} |- | rowspan="1" |«[[Оскар (2012)|Оскар»]] |«[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыстық монтаж»]] | | {{номинация}} |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.sonypictures.com/movies/drive/ Фильмнің ресми сайты] * [http://www.festival-cannes.com/assets/Image/Direct/040781.pdf Press kit from Cannes]{{ref|en}} [[Санат:Неонуар]] [[Санат:Жүргізушілер туралы фильмдер]] [[Санат:2011 жылғы АҚШ фильмдері]] [[Санат:АҚШ романдарының экрандалуы]] [[Санат:Марк Платт (продюсер)|Марк Платт]] продюсерлік еткен фильмдер [[Санат:АҚШ криминалдық фильмдері]] [[Санат:АҚШ триллерлері]] 4q81atj4734kcby299zvp1w311ra46b Илья Ильич Мечников 0 780309 3594819 2026-04-28T18:29:44Z Nurkhan 13652 «[[:ru:Special:Redirect/revision/152369883|Мечников, Илья Ильич]]» бетінен аударылып түзілді 3594819 wikitext text/x-wiki '''Илья Ильич Мехников''' (3 [[15 мамыр|[15] мамыр]] [[1845]], Ивановка, Купян уезді, Харьков губерниясы — 2 [[15 маусым|[15] маусым]] [[1916]], [[Париж]]) — [[Ресей империясы|орыс]] және [[Франция|француз]] [[Биология|биологы]] ([[Микробиология|микробиолог]], цитолог, [[Эмбриология|эмбриолог]], [[Иммунология|иммунолог]], физиолог және [[Патология|патологоанатом]]). Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/}}</ref>. Эволюциялық [[Эмбриология|эмбриологияның]] негізін қалаушылардың бірі, [[фагоцитоз]] бен [[Лизосома|жасушаішілік ас қорытудың]] негізін қалаушы, қабынудың салыстырмалы патологиясын, [[Иммунитет|иммунитеттің]] [[Фагоциттер|фагоцитоздық]] теориясын және фагоцителла теориясын жасаушы. Ол [[Қартаю|қартаюдың]] алғашқы тұжырымдамаларының бірін ұсынды және дамытты, ұзақ және салауатты өмірге қол жеткізу үшін [[Пробиотиктер|пробиотикалық]] диетаны әзірледі және «геронтология» терминін енгізді<ref>{{Cite journal|author=Grignolio|first=Andrea|date=2012-06-15|title=History of Research into Ageing/Senescence|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955|doi=10.1002/9780470015902.a0023955|journal=eLS|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152016/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Stambler|first=Ilia|title=The Unexpected Outcomes of Anti-Aging, Rejuvenation, and Life Extension Studies: An Origin of Modern Therapies|url=https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|journal=[[Rejuvenation Research]]|volume=17|issue=3|pages=297—305|doi=10.1089/rej.2013.1527|pmid=24524368|date=2014-06-17|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423113724/https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|issn=1549-1684}}</ref>. Илья Мечников «[[Тума иммунды жүйе|туа біткен иммунитет]] теориясының атасы» деп аталады ({{Lang-en|father of innate immunity}})<ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2008|title=Elie Metchnikoff: father of natural immunity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772|journal=European Journal of Immunology|volume=38|issue=12|pages=3257–3264|doi=10.1002/eji.200838855|pmid=19039772|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514054107/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772/}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2016|title=Elie Metchnikoff, the Man and the Myth|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137|journal=Journal of Innate Immunity|volume=8|issue=3|pages=223–227|doi=10.1159/000443331|pmid=26836137|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515014138/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137/}}</ref> және «[[Геронтология|геронтологияның]] атасы»<ref>{{Cite journal|author=Vikhanski|first=L.|date=2016-11-01|title=Elie Metchnikoff Rediscovered: Comeback of a Founding Father of Gerontology|url=https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531|journal=The Gerontologist|volume=56|issue=Suppl_3|pages=181|doi=10.1093/geront/gnw162.708|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217133207/https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531}}</ref> (дегенмен, соңғысымен, ғылымда жиі кездесетіндей, жағдай екіұшты, кейде «геронтологияның атасы» анықтамасы қартаюды зерттеуді кейінірек дамытқан басқа ғалымдарға да қолданылады). Өмірді ұзартуды жақтаушылар оның туған күнін 15 мамырда «Мечников күні» ретінде атап өтеді ({{Lang-en|Metchnikoff Day}}) және әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру үшін ескерткіш күн ретінде қолданылады<ref>{{Cite web|url=https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/|title=Metchnikoff Day, an Opportunity to Promote the Study of Aging and Longevity|work=Fight Aging!|lang=en|date=2015-04-15|accessdate=2024-06-06|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512161259/https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/}}</ref><ref>{{Citation|author=Stambler|first=Ilia|title=Longevity Activism|date=2019|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|work=Encyclopedia of Gerontology and Population Aging|pages=1–7|editor=Gu|location=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|accessdate=2021-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gersociety.ru/news/news_209.html|title=15 мая 2015 – 170-летие Ильи Ильича Мечникова – основателя геронтологии|work=Геронтологическое общество при РАН|date=2015-05-08|accessdate=2021-05-13|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512233905/http://www.gersociety.ru/news/news_209.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|title=Mechnikov day - keep calm and be forever young|lang=uk|work=[[Институт физиологии имени Богомольца|Інститут Фізіології ім. О. О. Богомольця]]|date=2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310191149/http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|archivedate=2016-03-10}}</ref>. == Өмірбаян == === Отбасы === Илья Ильич Мечников 1845 жылы 3 (15) мамырда қазіргі [[Украина|Украинаның]] Харьков облысы, Купян ауданында, бұрыңғы [[Харьков облысы|Харьков]] губерниясының Купян ауданындағы Ивановкада әкесінің қожалығында дүниеге келген<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. Ол гвардия офицері және жер иесі Илья Иванович Мечниковтың (1810—1878) және Эмилия Львовна Мечникованың (қыз кезіндегі тегі Невахович, 1814—1879)<ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx|title=И. И. Мечников: детство и юность|accessdate=2014-11-20|archivedate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306225231/http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx}}</ref> бесінші және ең кіші баласы болды. Ата-аналарын Илья Ивановичтің қызметтес досы — Эмилия Львовнаның ағасы таныстырды. «Корнет Илья Иванович Мечников пен титулдық кеңесшінің қызы Эмилия Львовна Невахович» 1832 жылы 17 сәуірде Санкт-Петербургте үйленді<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. [[Сурет:Мечников_Илья_И._–_студент_Харьковского_университета_(1860-1864)_i_051.jpg|солға|нобай|Илья Мечников, Харьков университетінің студенті. 1860 жылдардың басындағы фотосурет.]] Әкесі жағынан Илья Ильич Мечников ескі молдаван бояр отбасынан шыққан. Ал анасы, [[Варшава|Варшавада]] туған Эмилия Львовна Невахович, әйгілі [[Еврейлер|еврей]] публицисті және ағартушы Лев Николаевич Неваховичтің (1776—1831) қызы болған, ол орыс-еврей әдебиетінің негізін қалаушы деп саналады (оның Санкт-Петербургтегі 1803 жылғы «Иудея қызының айқайы» кітабы ерекше танымал)<ref>{{Cite web|url=http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|title=О Льве Неваховиче|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011626/http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|archivedate=2007-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf|title=Siamon Gordon «Elie Metchnikoff: Father of natural immunity»|accessdate=2024-06-06|lang=en|archivedate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119003633/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf}}</ref>. Эмилия Неваховичтің ағалары: Михаил Львович Невахович (1817—1850) — карикатурашы, Ресейдегі алғашқы юмор жинағы «Ералаш» (Санкт-Петербург, 1846—1849) баспагері; Александр Львович Невахович (?—1880) — драматург, 1837 жылдан 1856 жылға дейін Императорлық театрлардың репертуар бөлімінің меңгерушісі. Илья Иванович Мечников әйелінің екі ағасымен де дос болған. И. И. Мечниковтың үлкен ағасы — Лев Ильич Мечников өмірінің көп бөлігін Швейцарияда өткізген және итальяндық Рисоргименто қозғалысының белсендісі болған анархистік ойшыл және әлеуметтанушы болған. Тағы бір үлкен ағасы Иван Ильич Мечников (13 маусым&nbsp;1836 —&nbsp;1881)<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении в Санкт-Петербурге старшего брата Ивана)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>, Тула аудандық сотының прокуроры, Киев сот палатасының төрағасы қызметін атқарды және [[Лев Николаевич Толстой|Л.Н.]] [[Лев Николаевич Толстой|Толстойдың]] «Иван Ильичтің өлімі» (1886)<ref>{{Cite web|url=http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm|title=Илья Ильич Мечников: биографические, научные и психиатрические аспекты|accessdate=2014-11-20|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924082916/http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm}}</ref> әңгімесінің кейіпкерінің прототипіне айналды. [[Сурет:I._Mechnikov_by_Nik._Dm._Kuznetsov_(GIM).jpg|солға|нобай|''Кузнецов Н.Д.'' И.И.Мечниковтың портреті. 1886]] Банкротқа ұшырағаннан кейін, Илья Иванович Мечников [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтен]] кетіп, Ивановкадағы өз меншігіне қоныстануға мәжбүр болды, онда ұлы Николай 1843 жылы, ал Илья екі жылдан кейін дүниеге келді. И.И.Мечников дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, отбасы болашақ ғалым балалық шағын өткізген Панасовкадағы (сол Купянск уезді) әкесінің мүлкінің екінші жағындағы кеңірек үйге көшті. Николай Мечников губерниялық хатшы болды, ал Харьков университетінде 1868—1869 жылдардағы студенттік толқуларға қатысқаны үшін ол полицияның қатаң бақылауына алынды. Мечниковтар отбасында төрт ұлдан басқа, үлкен қызы Екатерина (тұрмыстағы аты Яблонская; 1833 жылы 9 сәуірде туған, 1898 жылы қайтыс болған) да болды<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении дочери Екатерины)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. Илья Мечников екі рет үйленіп шығып, екі рет өмірмен қош айтыспақ болды. 1869 жылы ол [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте]] Людмила Феодоровна Феодоровичке үйленді. Қалыңдық [[Туберкулез|туберкулезден]] әлсірегендіктен, оны шіркеуге алып барды, онда үйлену тойы орындықта өтті. Мечников қалыңдығын емдеуге үміттенді, ал үйлену тойынан кейін жас жұбайлар оның денсаулығын жақсарту үшін Италияға сапар шекті. Бірақ төрт жылдан кейін Людмила Феодоровна Португалияның [[Мадейра]] қаласында туберкулезден қайтыс болды. Үмітсіздікке ұшыраған Мечников морфиннің көп мөлшерін ішті, бірақ құсты. Екі жылдан кейін Мечников Одессада 16 жасар Ольга Николаевна Белокопытовамен кездесті, ол К. В. Граве пен Н. В. Гравенің жиені<ref>{{Cite web|url=https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/|title=Белокопытова В.Н.|lang=ru|work=Симеиз. Путеводитель по старым дачам — simeiz.gardenacademia.com|accessdate=2025-03-30|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209175856/https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/}}</ref>, оның отбасы жоғарыдағы пәтерде тұрды. Ол Одесса қыздар гимназиясында оқыды, ал Мечников оған зоологиядан сабақ бере бастады<ref>{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/|title=Счастье и беды Ильи Мечникова|accessdate=2020-11-17|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225104913/https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/}}</ref>. Мечников екінші рет 30 жасында 17 жасар студент Ольгаға <ref>{{Cite web|url=http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html|title=Мечникова (урожд. Белокопытова) Ольга Николаевна|accessdate=2015-06-20|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620114226/http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx|title=Второй брак (1875—1916) // И. И. Мечников|accessdate=2016-03-04|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307003131/http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx}}</ref> үйленді. 1880 жылы Белокопытова іш сүзегімен ауырды. Мечников өзіне қайталанатын қызба бактериясын енгізді. Бірақ ауыр науқасқа қарамастан, екеуі де ақырында сауығып, бірге ұзақ өмір сүрді. === Белсенділік === 1856—1862 жылдары, екінші сыныптан бастап, ол 2-ші Харьков ерлер [[Гимназия|гимназиясында]] оқыды (алтын медальмен бітірді)<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Н. Н. Коган «Мечников И. И. — харьковчанин, учёный, нобелевский лауреат»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Осы уақыт ішінде ол ағасы Николаймен бірге Рождественская көшесі, 1 мекенжайындағы К. И. Шульцтің жекеменшік мектеп-интернатында (1856—1858) және Благовещенская көшесі, 14 мекенжайындағы титулдық кеңесші Г. К. Гвоздиковтың үйінің екінші қабатында (1858—1864) тұрды<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Мечников И. И. — первый нобелевский лауреат Украины»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Слобожанщина в судьбе И. И. Мечникова»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Харьков университетін бітірді (1864). Германияда ол [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] жаңа кластарын ашты. [[Николай Иванович Пирогов|Н. И. Пироговтың]] арқасында ол Германияда Р. Лейкарт пен К. Зибольдтың басшылығымен маманданды және Италияда омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеді, онда ол [[Ковалевский Александр Онуфриевич|А. О. Ковалевскиймен]] кездесті. Планарийлерді зерттей отырып, ол [[1865 жыл|1865 жылы]] жасушаішілік ас қорыту құбылысын ашты. Эмбриологиялық әдістерді қолдана отырып, ол омыртқалылар мен омыртқасыздардың ортақ шығу тегін көрсетті. 1867 жылдан бастап — зоология кафедрасында приват-доцент, ал 1872 жылдан 1882 жылға дейін — Новороссийск университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану ғылымдары кафедрасында профессор және зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасының меңгерушісі болды<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде «Sepiola даму тарихы» атты магистрлік диссертациясын, содан кейін «Nebalia даму тарихы» атты докторлық диссертациясын қорғады; 1868 жылдан бастап Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болды<ref>{{Cite web|url=https://eduherald.ru/ru/article/view?id=21316|title=РОССИЙСКИЕ ЛАУРЕАТЫ НОБЕЛЕВСКОЙ ПРЕМИИ - Международный студенческий научный вестник (сетевое издание)|lang=ru-RU|work=eduherald.ru|date=2023|accessdate=2025-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://microbius.ru/news/ilya-ilich-mechnikov|title=Илья Ильич Мечников|lang=ru|work=Microbius|date=2022-12-29|accessdate=2025-01-29}}</ref>. Оны [[Сеченов Иван Михайлович|И.М. Сеченов]] Әскери медициналық академияның профессоры лауазымына ұсынды, бірақ дауыс беру нәтижесінде ол қарсылық білдіріп, қызметінен кеткен И.М. Сеченовпен, А.О. Ковалевскиймен және Н.А. Умовпен бірге [[Одесса|Одессадағы]] Новороссийск университетінде жұмыс істеді. Ол Херсон көшесі, 36 (қазіргі Пастер көшесі) мекенжайында тұрды<ref>{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html|title=Прогулка по улице Пастера в Одессе|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112021208/https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html}}</ref>. 1873 жылы оның әйелі Людмила Васильевна Федорович [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болды. Мечников өмірін туберкулезбен күресуге арнауды шешті. 1875 жылы ол өзінің көмекшісі болған Ольга Николаевна Белокопытоваға (1858—1944) үйленді. Ол жасушаішілік ас қорытудың маңызды функциясын — фагоцитарлық ([[Жасушалық иммунитет|жасушалық]]) иммунитетті ашты. 1879 жылы ол өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың биологиялық әдісін ұсынды<ref>{{Cite web|url=http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm|title=И. И. Мечников. Биография.|accessdate=2013-12-10|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212225556/http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm}}</ref>. [[Сурет:Мечниковы_Илья_и_Ольга_~начXXв_270454605.jpg|солға|нобай|Илья Ильич пен Ольга Мечниковтар. Шамамен 1908 жыл.]] [[Сурет:Одеса_1092.JPG|оңға|нобай|Одесса, Лев Толстой көшесі, 4]] [[Сурет:Tablichka-Mechnikov.jpg|нобай|Одессадағы Лев Толстой көшесі, №4 ғимаратта И. И. Мечниковке арналған ескерткіш тақта]] Патша үкіметі мен оңшыл профессорлардың жүргізген реакциялық білім беру саясатына наразылық ретінде қызметінен кеткен ол [[Одесса|Одессада]] жеке зертхана ұйымдастырды, содан кейін (1886 жылы [[Николай Федорович Гамалея|Н.Ф. Гамалеямен]] бірге) жұқпалы аурулармен күресуге арналған әлемдегі екінші және бірінші орыс бактериологиялық станциясы болды (ғимарат сақталған — Лев Толстой көшесі, 4). [[1887 жыл|1887 жылы]] ол [[Ресей империясы|Ресейден]] кетіп, [[Париж|Парижге]] көшті, онда оған [[Луи Пастер]] құрған институтта зертхана берілді. 1890 жылдардың басында Мечников Париждің сыртындағы саяжайында әйеліне арнап көркемсурет студиясын салды, себебі ол кескіндеме және мүсінмен айналысты. [[1905 жыл|1905 жылдан]] бастап Мечников осы институттың директорының орынбасары болды. 1908 жылы иммунология саласындағы жұмысы үшін медицина бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды. Өмірінің соңына дейін Парижде тұрған Мечников Ресеймен байланысын үзген жоқ. 1909 жылы ол Ресейге келіп, [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстоймен]] кездесті. 1911 жылы ол Пастер институтынан Ресейдегі [[оба]] індетіне экспедицияны басқарды, тек оба ғана емес, сонымен қатар туберкулезге де қатысты маңызды бақылаулар жасады<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768|title=Рубальский О. В., Мирошников В. М., Галимзянов Х. М., Рыбкин В. С. Экспедиция И. И. Мечникова в Астраханскую губернию в 1911 году // Успехи современного естествознания. № 4, 2006 c. 22-25.|accessdate=2013-12-11|archivedate=2013-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213055625/http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768}}</ref>. Ол [[Климент Аркадьевич Тимирязев|К.]] [[Климент Аркадьевич Тимирязев|А. Тимирязевпен]] үнемі хат алмасып тұрды, оны соғысқа қарсы «Летопис» [[Журнал|журналында]] жұмыс істеуге шақырды, сондай-ақ [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]], [[Иван Петрович Павлов|И.]] [[Иван Петрович Павлов|П. Павлов]], Н. А. Умов, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. И. Менделеев]] және басқалармен хат алмасып тұрды. Ол [[1916 жыл|1916 жылы]] [[15 шілде|15 шілдеде]] 71 жасында [[Париж|Парижде]] бірнеше миокард [[Инфаркт|инфарктісінен]] кейін қайтыс болды. Илья Мечников оның денесін медициналық зерттеулерге мұра етті, содан кейін [[кремация]] жасалып, Пастер институтының аумағында жерленді, бұл іс жүргізілді. Кремация сол кездегі Франциядағы жалғыз крематорийде, Пер-Лашез зиратында өтті, ал оның күлі салынған урна институт кітапханасына қойылды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Ольга күйеуі туралы естеліктер кітабын жазып, оның барлық мұрағатын сақтап қалды. === Ғылыми қызмет === [[Сурет:Ilja_Iljitsch_Metschnikow_Nadar.jpg|солға|нобай|И. И. Мечников Париж зертханасында. Надардың 1900 жылдар шамасындағы фотосуреті]] Мечниковтың ғылыми еңбектері биология мен медицинаның бірқатар салаларын қамтиды. 1879 жылы ол [[жәндіктер]] [[Микоздар|микоздарының]] қоздырғыштарын ашты. [[1866 жыл|1866]] — [[1886 жыл|1886 жылдары]] дейін Мечников ([[Ковалевский Александр Онуфриевич|Александр Ковалевскиймен]] бірге) осы саланың негізін қалаушылардың бірі бола отырып, салыстырмалы және эволюциялық эмбриология мәселелерін дамытты. Ол көп жасушалы жануарлардың шығу тегі туралы түпнұсқа теорияны ұсынды (қараңыз: Фагоцителла теориясы). [[1882 жыл|1882 жылы]] [[фагоцитоз]] құбылысын ашқаннан кейін (ол бұл туралы [[1883 жыл|1883 жылы]] Одессадағы орыс табиғат зерттеушілері мен дәрігерлерінің 7-ші съезінде баяндады), ол оны зерттеу негізінде қабынудың салыстырмалы патологиясын ([[1892 жыл|1892]]), кейінірек [[Иммунитет|иммунитеттің]] фагоцитарлық теориясын ("Жұқпалы аурулардағы иммунитет" — [[1901 жыл|1901]]; [[Нобель сыйлығы]] — [[1908 жыл|1908]], [[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп) жасады. Мечниковтың бактериология бойынша көптеген еңбектері тырысқақ, іш сүзегі, туберкулез және басқа да жұқпалы аурулардың эпидемиологиясына арналған. Мечников Э. Румен бірге маймылдарда [[Мерез|мерезді]] эксперименталды түрде алғаш рет қоздырған ([[1903 жыл|1903]]). Мечников өзі ашқан фагоцитоздың иммундық функциясының құбылыстарын қорытындылай келе, фагоциттердің атрофия, метаморфоз, қалпына келтіру, регенерация, қабыну және инфекция сияқты процестердегі рөлін бірден көрсетті. Илья Ильич Мечников толық иммунитетке тек барлық фагоцитоздық реакциялар толық жұмыс істеген жағдайда ғана кепілдік беруге болатынын айтты. Егер фагоцитоздың бір фазасы да бұзылса, аурудың дамуы мүмкін. Бұл, шын мәнінде, иммун тапшылығынан, яғни жасушалық қорғаныс механизмдерінің бірінің «жоғалуынан» туындайтын аурулардың алғашқы ғылыми түсіндірмесі болды. Қазіргі иммунологтар бұл қорытындыға тек ХХ ғасырдың соңында, АИТВ вирусынан туындаған иммун тапшылығы құбылысымен бетпе-бет келгенде ғана жетті<ref>{{Cite web|url=http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf|title=Российские нобелевские лауреаты: Илья Ильич Мечников (1854-1916)|author=Т. И. Ульянкина|work=Архивы РАН|date=|publisher=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024234745/http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf}}</ref>. [[Сурет:Leo_Tolstoy_&_Ilya_Mechnikov.jpg|нобай|Лев Толстой мен Илья Мечников. Ясная Поляна. 1909.]] Фагоцитоздың ашылуын Мечников иммунитеттің биологиялық (фагоцитоздық) теориясының негізі ретінде пайдаланды, ол иммунитет процестеріндегі макроорганизмнің жетекші рөлін, сондай-ақ қабынудың биологиялық теориясының, атрофия теориясының, кейінірек өзінің қартаюдың биологиялық теориясының негізін қарастырады. Мечниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды<ref>{{Cite web|author=Ольга Волкова|url=http://russkiymir.ru/publications/190136/|title=Илья Мечников: Старость – болезнь, которую надо лечить|work=[[Русский мир (фонд)|Фонд "Русский мир"]]|date=2015-05-15|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512193640/http://russkiymir.ru/publications/190136/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Elena Milova|url=https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/|title=Commemorating the Work of Dr. Elie Metchnikoff|lang=en|work=[[Life Extension Advocacy Foundation|Lifespan.io]]|date=2017-05-12|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512151343/https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/}}</ref>. Ол адамдарда қартаю мен өлім мезгілінен бұрын, яғни организмнің микробтық және басқа да токсиндермен өзін-өзі улануы нәтижесінде болады деп сенді. Осыған байланысты Мечников ішек флорасына ерекше мән берді. Осы идеяларға сүйене отырып, Мечников өзін-өзі уланумен күресу үшін бірқатар алдын алу және гигиеналық шараларды ұсынды (тағамды [[зарарсыздандыру]], ет тұтынуды шектеу және т.б.). Мечников ''болгар лактобацилласын'' немесе Lactobacillus bulgaricus-ты адам ағзасының қартаюымен және өзін-өзі улануымен күресудің негізгі құралы деп санады. Ол әлемде болгар студенті Стамен Григоровтың ашылуының маңыздылығын бағалаған алғашқы адам болды. [[1905 жыл|1905 жылы]] Мечников Пастер институтының директоры ретінде жас болгарды Парижге сол кездегі жетекші микробиологтарға өзінің ашылуы туралы дәріс оқуға шақырды. [[1907 жыл|1907 жылы]] болгар таяқшасы мен болгар ''йогуртының'' функционалдық қасиеттері бойынша әлемдегі алғашқы медициналық зерттеудің нәтижелері жарияланды: Мечников Григоровтың зерттеуінің дұрыстығын тексеру үшін оны жеке өзі қайталады. 1908 жылы, Француз ғылым академиясының мерейтойында, оның ''«Қышқыл сүт туралы бірнеше сөз»'' атты мақаласы жарық көрді. Қартаю мәселелерін зерттеп, {{Nowrap|36 ел бойынша мәлімет жинап,}} Мечников «жүз жастан асқандардың» ең көп саны Болгарияда екенін анықтады — {{Nowrap|1000 человек.}} 4. Ол мұны болгар йогуртымен (Болгарияда ''кисело мляко —'' «қышқыл сүт» деп аталады) байланыстырды. Мечников өз жазбаларында болгар йогуртының денсаулыққа пайдасын көпшілікке насихаттай бастады. Ол өзі өмірінің соңына дейін тек ашытылған сүт өнімдерін ғана емес, сонымен қатар Bacillus bulgaricus таза дақылдарын да үнемі тұтынды. Мечников ерте қартаюмен күресудің түпкі мақсаты ''ортобиоз'' деп санады — «тыныш, табиғи өліммен аяқталатын толық және бақытты өмір цикліне» қол жеткізу. Мечниковтың ортобиоз туралы ілімдеріне сүйене отырып, қазіргі заманғы ғылымда «ортобиотиканың» пәнаралық саласы пайда болды. Мечников микробиологтардың, иммунологтардың және патологоанатомдардың алғашқы орыс мектебін құрды; жұқпалы аурулармен күресудің әртүрлі әдістерін әзірлейтін ғылыми-зерттеу институттарын құруға белсенді қатысты; Ресейдегі бірқатар бактериологиялық және иммунологиялық институттар Мечниковтың есімімен аталады. Дарвинизм мәселелеріне арналған алғашқы еңбектерінде (''«Түрлердің шығу тегі туралы эссе»'', [[1876 жыл|1876]] және т.б.) Мечников эволюцияның кейбір мәселелерін қазіргі заманғы түсінуді болжайтын бірқатар идеяларды білдірді<ref name=":1">{{Мақала|issn=1682-8658}}</ref>. === Философиялық көзқарастар === Мечников өзінің бірқатар еңбектерінде адам өмірінің мәні мәселесін қоса алғанда, жалпы теориялық және философиялық мәселелерді қарастырды. Ол адамзат прогрессіндегі орталық рөлді ғылымға жатқызды. Мечников болашақта ғылым адамның ішінде «табиғи өлім инстинктін» оята алса, оны өлім қорқынышынан құтқарады деп сенді, ол ғалымның айтуынша, «адам табиғатының тереңінде жасырын күйде ұя салады» (Адам табиғатын зерттеу: Оптимистік философия туралы эссе, [[1903 жыл|1903]]). Ең бастысы, ғылым адамның [[Кәрілік|қартаюын]] өзгертеді, медициналық прогрестің арқасында осы кезеңдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартады; ғылымның түпкі мақсаты «өмірді онымен тойған сәтке дейін және өмір сүру қажеттілігін сезінгенге дейін ұзарту» болады (Рационалды дүниетанымды іздеудің қырық жылы, екінші басылымның алғысөзі, [[1914 жыл|1914]]). == Марапаттар мен атақтары == * Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). * Санкт-Петербург университетінде магистрлік (1867) және докторлық (1868) диссертацияларын қорғады. * Одессадағы Новороссийск университетінің профессоры (1870—1882). * Мәскеу университетінің құрметті мүшесі (1889)<ref>{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1806|title=Летопись Московского университета|accessdate=2016-11-10|archivedate=2016-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110235626/http://letopis.msu.ru/peoples/1806}}</ref>. * Көпшіліктің құрметті мүшесі шетелдік ғылым академиялары, ғылыми қоғамдар мен институттар. * К. Баер сыйлығы (1867) * Копли медалі (1906) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908) * Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы) (1916) == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{Sisterlinks}} * [http://www.rulex.ru/01130447.htm Мехников Илья Ильич] * [http://izvestia.ru/news/308384 Телицын В. Соттар мен қолбасшылар <nowiki>: [Мечниковтар отбасы]</nowiki>] * [http://persona.rin.ru/view/f/0/17686/mechnikov-ilja-ilich Танымал тұлғалар Мечников Илья Ильич] * [http://www.tonnel.ru/?l=gzl&uid=381 Өмірбаяндар. Ұлы адамдардың өмірбаяндары Мечников Илья Ильич] * [http://nplit.ru/books/item/f00/s00/z0000054/st009.shtml Жас зерттеушілер кітапханасы] * [http://www.kp.ru/daily/26341/3224761/ Конюхова К. Илья Мечников : иммунитет теориясының атасы / К. Конюхова // Комсомол. Правда. - 2015. - 13 наурыз.] * [http://whinger.krc.karelia.ru/ocr/index.html Илья Ильич Мехниковтың шығармалары] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=161&s=2&ss=31&ce=4 Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. И. И. Мечниковтың еңбектері] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&x=30&y=11&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&doi=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=2&ss=31&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. Ол туралы әдебиеттер.] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ 1908 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығы] * [http://istorya.ru/person/me4nikov.php Илья Ильич Мечников] (1845-1916) * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&ida=1&guid=BCE5BD35-55D4-C647-387C-074970A58D46 Ресей Ғылым академиясының мұрағаты. F. 584 : Мечников Илья Ильич (1845-1916)] * [http://www.uamodna.com/articles/laureat-premiyi-nobelya-z-ukrayiny/ Украинадан келген Нобель сыйлығының лауреаты Черкаска Г] [[Санат:Атеистер]] [[Санат:Парижде жерленгендер]] [[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]] [[Санат:Харьков университеті түлектері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Франция физиологтары]] [[Санат:Франция биологтары]] [[Санат:Ресей империясы физиологтары]] [[Санат:XX ғасыр биологтары]] [[Санат:XIX ғасыр биологтары]] [[Санат:Ресей империясы биологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] 9j2j4vw2n0dw5dn2l8e3gipv72kho1a 3594821 3594819 2026-04-28T18:31:12Z Nurkhan 13652 3594821 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Илья Ильич Мечников |Шынайы есімі = |Суреті = Elie Metchnikoff - Between ca. 1910 and ca. 1915 - LOC.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 3 (15).5.1845 |Туған жері = {{Туғанжері|Ивановка|Ивановка (Двуречан ауданы)|Ивановкада}}, [[Купянск ауданы]], [[Харьков губерниясы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 2 (15).6.1916 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]], [[микробиология]], [[геронтология]], [[патология]], [[эмбриология]] |Жұмыс орны = [[Новороссийск университеті]],<br>{{Императорлық университет|Санкт-Петербург|0}},<br>[[Пастер институты]] |Ғылыми дәрежесі = {{Университет докторы|Санкт-Петербург|Зоология}} |Ғылыми атағы = |Альма-матер = {{Харьков Императорлық университеті|Физика және математика факультеті}} |Ғылыми жетекші = [[Лев Семёнович Ценковский|Л. С. Ценковский]]<br> [[Луи Пастер]] |Атақты шәкірттері = [[Даниил Кириллович Заболотный|Д. К. Заболотный]],<br>[[Николай Фёдорович Гамалея|Н. Ф. Гамалея]],<br>[[Владимир Аронович Хавкин|В. А. Хавкин]],<br>[[Яков Юлиевич Бардах|Я. Ю. Бардах]],<br>[[Лев Александрович Тарасевич|Л. А. Тарасевич]],<br> [[И. Г. Шиллер]] |Несімен белгілі = қабынудың салыстырмалы патологиясының, иммунитеттің фагоцитоздық теориясының негізін қалаушы, ғылыми геронтологияның негізін қалаушы, эволюциялық эмбриологияның негізін қалаушылардың бірі |Марапаттары = [[Копли медалі]] (1906) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (1908) ([[Пол Эрлих|П. Эрлих]]-пен бірлесіп) <br>[[Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы)]] (1916) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Илья Ильич Мехников''' (3 [[15 мамыр|[15] мамыр]] [[1845]], Ивановка, Купян уезді, Харьков губерниясы — 2 [[15 маусым|[15] маусым]] [[1916]], [[Париж]]) — [[Ресей империясы|орыс]] және [[Франция|француз]] [[Биология|биологы]] ([[Микробиология|микробиолог]], цитолог, [[Эмбриология|эмбриолог]], [[Иммунология|иммунолог]], физиолог және [[Патология|патологоанатом]]). Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/}}</ref>. Эволюциялық [[Эмбриология|эмбриологияның]] негізін қалаушылардың бірі, [[фагоцитоз]] бен [[Лизосома|жасушаішілік ас қорытудың]] негізін қалаушы, қабынудың салыстырмалы патологиясын, [[Иммунитет|иммунитеттің]] [[Фагоциттер|фагоцитоздық]] теориясын және фагоцителла теориясын жасаушы. Ол [[Қартаю|қартаюдың]] алғашқы тұжырымдамаларының бірін ұсынды және дамытты, ұзақ және салауатты өмірге қол жеткізу үшін [[Пробиотиктер|пробиотикалық]] диетаны әзірледі және «геронтология» терминін енгізді<ref>{{Cite journal|author=Grignolio|first=Andrea|date=2012-06-15|title=History of Research into Ageing/Senescence|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955|doi=10.1002/9780470015902.a0023955|journal=eLS|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152016/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Stambler|first=Ilia|title=The Unexpected Outcomes of Anti-Aging, Rejuvenation, and Life Extension Studies: An Origin of Modern Therapies|url=https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|journal=[[Rejuvenation Research]]|volume=17|issue=3|pages=297—305|doi=10.1089/rej.2013.1527|pmid=24524368|date=2014-06-17|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423113724/https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|issn=1549-1684}}</ref>. Илья Мечников «[[Тума иммунды жүйе|туа біткен иммунитет]] теориясының атасы» деп аталады ({{Lang-en|father of innate immunity}})<ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2008|title=Elie Metchnikoff: father of natural immunity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772|journal=European Journal of Immunology|volume=38|issue=12|pages=3257–3264|doi=10.1002/eji.200838855|pmid=19039772|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514054107/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772/}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2016|title=Elie Metchnikoff, the Man and the Myth|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137|journal=Journal of Innate Immunity|volume=8|issue=3|pages=223–227|doi=10.1159/000443331|pmid=26836137|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515014138/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137/}}</ref> және «[[Геронтология|геронтологияның]] атасы»<ref>{{Cite journal|author=Vikhanski|first=L.|date=2016-11-01|title=Elie Metchnikoff Rediscovered: Comeback of a Founding Father of Gerontology|url=https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531|journal=The Gerontologist|volume=56|issue=Suppl_3|pages=181|doi=10.1093/geront/gnw162.708|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217133207/https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531}}</ref> (дегенмен, соңғысымен, ғылымда жиі кездесетіндей, жағдай екіұшты, кейде «геронтологияның атасы» анықтамасы қартаюды зерттеуді кейінірек дамытқан басқа ғалымдарға да қолданылады). Өмірді ұзартуды жақтаушылар оның туған күнін 15 мамырда «Мечников күні» ретінде атап өтеді ({{Lang-en|Metchnikoff Day}}) және әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру үшін ескерткіш күн ретінде қолданылады<ref>{{Cite web|url=https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/|title=Metchnikoff Day, an Opportunity to Promote the Study of Aging and Longevity|work=Fight Aging!|lang=en|date=2015-04-15|accessdate=2024-06-06|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512161259/https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/}}</ref><ref>{{Citation|author=Stambler|first=Ilia|title=Longevity Activism|date=2019|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|work=Encyclopedia of Gerontology and Population Aging|pages=1–7|editor=Gu|location=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|accessdate=2021-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gersociety.ru/news/news_209.html|title=15 мая 2015 – 170-летие Ильи Ильича Мечникова – основателя геронтологии|work=Геронтологическое общество при РАН|date=2015-05-08|accessdate=2021-05-13|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512233905/http://www.gersociety.ru/news/news_209.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|title=Mechnikov day - keep calm and be forever young|lang=uk|work=[[Институт физиологии имени Богомольца|Інститут Фізіології ім. О. О. Богомольця]]|date=2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310191149/http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|archivedate=2016-03-10}}</ref>. == Өмірбаян == === Отбасы === Илья Ильич Мечников 1845 жылы 3 (15) мамырда қазіргі [[Украина|Украинаның]] Харьков облысы, Купян ауданында, бұрыңғы [[Харьков облысы|Харьков]] губерниясының Купян ауданындағы Ивановкада әкесінің қожалығында дүниеге келген<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. Ол гвардия офицері және жер иесі Илья Иванович Мечниковтың (1810—1878) және Эмилия Львовна Мечникованың (қыз кезіндегі тегі Невахович, 1814—1879)<ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx|title=И. И. Мечников: детство и юность|accessdate=2014-11-20|archivedate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306225231/http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx}}</ref> бесінші және ең кіші баласы болды. Ата-аналарын Илья Ивановичтің қызметтес досы — Эмилия Львовнаның ағасы таныстырды. «Корнет Илья Иванович Мечников пен титулдық кеңесшінің қызы Эмилия Львовна Невахович» 1832 жылы 17 сәуірде Санкт-Петербургте үйленді<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. [[Сурет:Мечников_Илья_И._–_студент_Харьковского_университета_(1860-1864)_i_051.jpg|солға|нобай|Илья Мечников, Харьков университетінің студенті. 1860 жылдардың басындағы фотосурет.]] Әкесі жағынан Илья Ильич Мечников ескі молдаван бояр отбасынан шыққан. Ал анасы, [[Варшава|Варшавада]] туған Эмилия Львовна Невахович, әйгілі [[Еврейлер|еврей]] публицисті және ағартушы Лев Николаевич Неваховичтің (1776—1831) қызы болған, ол орыс-еврей әдебиетінің негізін қалаушы деп саналады (оның Санкт-Петербургтегі 1803 жылғы «Иудея қызының айқайы» кітабы ерекше танымал)<ref>{{Cite web|url=http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|title=О Льве Неваховиче|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011626/http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|archivedate=2007-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf|title=Siamon Gordon «Elie Metchnikoff: Father of natural immunity»|accessdate=2024-06-06|lang=en|archivedate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119003633/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf}}</ref>. Эмилия Неваховичтің ағалары: Михаил Львович Невахович (1817—1850) — карикатурашы, Ресейдегі алғашқы юмор жинағы «Ералаш» (Санкт-Петербург, 1846—1849) баспагері; Александр Львович Невахович (?—1880) — драматург, 1837 жылдан 1856 жылға дейін Императорлық театрлардың репертуар бөлімінің меңгерушісі. Илья Иванович Мечников әйелінің екі ағасымен де дос болған. И. И. Мечниковтың үлкен ағасы — Лев Ильич Мечников өмірінің көп бөлігін Швейцарияда өткізген және итальяндық Рисоргименто қозғалысының белсендісі болған анархистік ойшыл және әлеуметтанушы болған. Тағы бір үлкен ағасы Иван Ильич Мечников (13 маусым&nbsp;1836 —&nbsp;1881)<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении в Санкт-Петербурге старшего брата Ивана)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>, Тула аудандық сотының прокуроры, Киев сот палатасының төрағасы қызметін атқарды және [[Лев Николаевич Толстой|Л.Н.]] [[Лев Николаевич Толстой|Толстойдың]] «Иван Ильичтің өлімі» (1886)<ref>{{Cite web|url=http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm|title=Илья Ильич Мечников: биографические, научные и психиатрические аспекты|accessdate=2014-11-20|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924082916/http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm}}</ref> әңгімесінің кейіпкерінің прототипіне айналды. [[Сурет:I._Mechnikov_by_Nik._Dm._Kuznetsov_(GIM).jpg|солға|нобай|''Кузнецов Н.Д.'' И.И.Мечниковтың портреті. 1886]] Банкротқа ұшырағаннан кейін, Илья Иванович Мечников [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтен]] кетіп, Ивановкадағы өз меншігіне қоныстануға мәжбүр болды, онда ұлы Николай 1843 жылы, ал Илья екі жылдан кейін дүниеге келді. И.И.Мечников дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, отбасы болашақ ғалым балалық шағын өткізген Панасовкадағы (сол Купянск уезді) әкесінің мүлкінің екінші жағындағы кеңірек үйге көшті. Николай Мечников губерниялық хатшы болды, ал Харьков университетінде 1868—1869 жылдардағы студенттік толқуларға қатысқаны үшін ол полицияның қатаң бақылауына алынды. Мечниковтар отбасында төрт ұлдан басқа, үлкен қызы Екатерина (тұрмыстағы аты Яблонская; 1833 жылы 9 сәуірде туған, 1898 жылы қайтыс болған) да болды<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении дочери Екатерины)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. Илья Мечников екі рет үйленіп шығып, екі рет өмірмен қош айтыспақ болды. 1869 жылы ол [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте]] Людмила Феодоровна Феодоровичке үйленді. Қалыңдық [[Туберкулез|туберкулезден]] әлсірегендіктен, оны шіркеуге алып барды, онда үйлену тойы орындықта өтті. Мечников қалыңдығын емдеуге үміттенді, ал үйлену тойынан кейін жас жұбайлар оның денсаулығын жақсарту үшін Италияға сапар шекті. Бірақ төрт жылдан кейін Людмила Феодоровна Португалияның [[Мадейра]] қаласында туберкулезден қайтыс болды. Үмітсіздікке ұшыраған Мечников морфиннің көп мөлшерін ішті, бірақ құсты. Екі жылдан кейін Мечников Одессада 16 жасар Ольга Николаевна Белокопытовамен кездесті, ол К. В. Граве пен Н. В. Гравенің жиені<ref>{{Cite web|url=https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/|title=Белокопытова В.Н.|lang=ru|work=Симеиз. Путеводитель по старым дачам — simeiz.gardenacademia.com|accessdate=2025-03-30|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209175856/https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/}}</ref>, оның отбасы жоғарыдағы пәтерде тұрды. Ол Одесса қыздар гимназиясында оқыды, ал Мечников оған зоологиядан сабақ бере бастады<ref>{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/|title=Счастье и беды Ильи Мечникова|accessdate=2020-11-17|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225104913/https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/}}</ref>. Мечников екінші рет 30 жасында 17 жасар студент Ольгаға <ref>{{Cite web|url=http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html|title=Мечникова (урожд. Белокопытова) Ольга Николаевна|accessdate=2015-06-20|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620114226/http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx|title=Второй брак (1875—1916) // И. И. Мечников|accessdate=2016-03-04|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307003131/http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx}}</ref> үйленді. 1880 жылы Белокопытова іш сүзегімен ауырды. Мечников өзіне қайталанатын қызба бактериясын енгізді. Бірақ ауыр науқасқа қарамастан, екеуі де ақырында сауығып, бірге ұзақ өмір сүрді. === Белсенділік === 1856—1862 жылдары, екінші сыныптан бастап, ол 2-ші Харьков ерлер [[Гимназия|гимназиясында]] оқыды (алтын медальмен бітірді)<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Н. Н. Коган «Мечников И. И. — харьковчанин, учёный, нобелевский лауреат»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Осы уақыт ішінде ол ағасы Николаймен бірге Рождественская көшесі, 1 мекенжайындағы К. И. Шульцтің жекеменшік мектеп-интернатында (1856—1858) және Благовещенская көшесі, 14 мекенжайындағы титулдық кеңесші Г. К. Гвоздиковтың үйінің екінші қабатында (1858—1864) тұрды<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Мечников И. И. — первый нобелевский лауреат Украины»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Слобожанщина в судьбе И. И. Мечникова»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Харьков университетін бітірді (1864). Германияда ол [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] жаңа кластарын ашты. [[Николай Иванович Пирогов|Н. И. Пироговтың]] арқасында ол Германияда Р. Лейкарт пен К. Зибольдтың басшылығымен маманданды және Италияда омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеді, онда ол [[Ковалевский Александр Онуфриевич|А. О. Ковалевскиймен]] кездесті. Планарийлерді зерттей отырып, ол [[1865 жыл|1865 жылы]] жасушаішілік ас қорыту құбылысын ашты. Эмбриологиялық әдістерді қолдана отырып, ол омыртқалылар мен омыртқасыздардың ортақ шығу тегін көрсетті. 1867 жылдан бастап — зоология кафедрасында приват-доцент, ал 1872 жылдан 1882 жылға дейін — Новороссийск университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану ғылымдары кафедрасында профессор және зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасының меңгерушісі болды<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде «Sepiola даму тарихы» атты магистрлік диссертациясын, содан кейін «Nebalia даму тарихы» атты докторлық диссертациясын қорғады; 1868 жылдан бастап Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болды<ref>{{Cite web|url=https://eduherald.ru/ru/article/view?id=21316|title=РОССИЙСКИЕ ЛАУРЕАТЫ НОБЕЛЕВСКОЙ ПРЕМИИ - Международный студенческий научный вестник (сетевое издание)|lang=ru-RU|work=eduherald.ru|date=2023|accessdate=2025-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://microbius.ru/news/ilya-ilich-mechnikov|title=Илья Ильич Мечников|lang=ru|work=Microbius|date=2022-12-29|accessdate=2025-01-29}}</ref>. Оны [[Сеченов Иван Михайлович|И.М. Сеченов]] Әскери медициналық академияның профессоры лауазымына ұсынды, бірақ дауыс беру нәтижесінде ол қарсылық білдіріп, қызметінен кеткен И.М. Сеченовпен, А.О. Ковалевскиймен және Н.А. Умовпен бірге [[Одесса|Одессадағы]] Новороссийск университетінде жұмыс істеді. Ол Херсон көшесі, 36 (қазіргі Пастер көшесі) мекенжайында тұрды<ref>{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html|title=Прогулка по улице Пастера в Одессе|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112021208/https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html}}</ref>. 1873 жылы оның әйелі Людмила Васильевна Федорович [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болды. Мечников өмірін туберкулезбен күресуге арнауды шешті. 1875 жылы ол өзінің көмекшісі болған Ольга Николаевна Белокопытоваға (1858—1944) үйленді. Ол жасушаішілік ас қорытудың маңызды функциясын — фагоцитарлық ([[Жасушалық иммунитет|жасушалық]]) иммунитетті ашты. 1879 жылы ол өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың биологиялық әдісін ұсынды<ref>{{Cite web|url=http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm|title=И. И. Мечников. Биография.|accessdate=2013-12-10|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212225556/http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm}}</ref>. [[Сурет:Мечниковы_Илья_и_Ольга_~начXXв_270454605.jpg|солға|нобай|Илья Ильич пен Ольга Мечниковтар. Шамамен 1908 жыл.]] [[Сурет:Одеса_1092.JPG|оңға|нобай|Одесса, Лев Толстой көшесі, 4]] [[Сурет:Tablichka-Mechnikov.jpg|нобай|Одессадағы Лев Толстой көшесі, №4 ғимаратта И. И. Мечниковке арналған ескерткіш тақта]] Патша үкіметі мен оңшыл профессорлардың жүргізген реакциялық білім беру саясатына наразылық ретінде қызметінен кеткен ол [[Одесса|Одессада]] жеке зертхана ұйымдастырды, содан кейін (1886 жылы [[Николай Федорович Гамалея|Н.Ф. Гамалеямен]] бірге) жұқпалы аурулармен күресуге арналған әлемдегі екінші және бірінші орыс бактериологиялық станциясы болды (ғимарат сақталған — Лев Толстой көшесі, 4). [[1887 жыл|1887 жылы]] ол [[Ресей империясы|Ресейден]] кетіп, [[Париж|Парижге]] көшті, онда оған [[Луи Пастер]] құрған институтта зертхана берілді. 1890 жылдардың басында Мечников Париждің сыртындағы саяжайында әйеліне арнап көркемсурет студиясын салды, себебі ол кескіндеме және мүсінмен айналысты. [[1905 жыл|1905 жылдан]] бастап Мечников осы институттың директорының орынбасары болды. 1908 жылы иммунология саласындағы жұмысы үшін медицина бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды. Өмірінің соңына дейін Парижде тұрған Мечников Ресеймен байланысын үзген жоқ. 1909 жылы ол Ресейге келіп, [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстоймен]] кездесті. 1911 жылы ол Пастер институтынан Ресейдегі [[оба]] індетіне экспедицияны басқарды, тек оба ғана емес, сонымен қатар туберкулезге де қатысты маңызды бақылаулар жасады<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768|title=Рубальский О. В., Мирошников В. М., Галимзянов Х. М., Рыбкин В. С. Экспедиция И. И. Мечникова в Астраханскую губернию в 1911 году // Успехи современного естествознания. № 4, 2006 c. 22-25.|accessdate=2013-12-11|archivedate=2013-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213055625/http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768}}</ref>. Ол [[Климент Аркадьевич Тимирязев|К.]] [[Климент Аркадьевич Тимирязев|А. Тимирязевпен]] үнемі хат алмасып тұрды, оны соғысқа қарсы «Летопис» [[Журнал|журналында]] жұмыс істеуге шақырды, сондай-ақ [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]], [[Иван Петрович Павлов|И.]] [[Иван Петрович Павлов|П. Павлов]], Н. А. Умов, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. И. Менделеев]] және басқалармен хат алмасып тұрды. Ол [[1916 жыл|1916 жылы]] [[15 шілде|15 шілдеде]] 71 жасында [[Париж|Парижде]] бірнеше миокард [[Инфаркт|инфарктісінен]] кейін қайтыс болды. Илья Мечников оның денесін медициналық зерттеулерге мұра етті, содан кейін [[кремация]] жасалып, Пастер институтының аумағында жерленді, бұл іс жүргізілді. Кремация сол кездегі Франциядағы жалғыз крематорийде, Пер-Лашез зиратында өтті, ал оның күлі салынған урна институт кітапханасына қойылды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Ольга күйеуі туралы естеліктер кітабын жазып, оның барлық мұрағатын сақтап қалды. === Ғылыми қызмет === [[Сурет:Ilja_Iljitsch_Metschnikow_Nadar.jpg|солға|нобай|И. И. Мечников Париж зертханасында. Надардың 1900 жылдар шамасындағы фотосуреті]] Мечниковтың ғылыми еңбектері биология мен медицинаның бірқатар салаларын қамтиды. 1879 жылы ол [[жәндіктер]] [[Микоздар|микоздарының]] қоздырғыштарын ашты. [[1866 жыл|1866]] — [[1886 жыл|1886 жылдары]] дейін Мечников ([[Ковалевский Александр Онуфриевич|Александр Ковалевскиймен]] бірге) осы саланың негізін қалаушылардың бірі бола отырып, салыстырмалы және эволюциялық эмбриология мәселелерін дамытты. Ол көп жасушалы жануарлардың шығу тегі туралы түпнұсқа теорияны ұсынды (қараңыз: Фагоцителла теориясы). [[1882 жыл|1882 жылы]] [[фагоцитоз]] құбылысын ашқаннан кейін (ол бұл туралы [[1883 жыл|1883 жылы]] Одессадағы орыс табиғат зерттеушілері мен дәрігерлерінің 7-ші съезінде баяндады), ол оны зерттеу негізінде қабынудың салыстырмалы патологиясын ([[1892 жыл|1892]]), кейінірек [[Иммунитет|иммунитеттің]] фагоцитарлық теориясын ("Жұқпалы аурулардағы иммунитет" — [[1901 жыл|1901]]; [[Нобель сыйлығы]] — [[1908 жыл|1908]], [[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп) жасады. Мечниковтың бактериология бойынша көптеген еңбектері тырысқақ, іш сүзегі, туберкулез және басқа да жұқпалы аурулардың эпидемиологиясына арналған. Мечников Э. Румен бірге маймылдарда [[Мерез|мерезді]] эксперименталды түрде алғаш рет қоздырған ([[1903 жыл|1903]]). Мечников өзі ашқан фагоцитоздың иммундық функциясының құбылыстарын қорытындылай келе, фагоциттердің атрофия, метаморфоз, қалпына келтіру, регенерация, қабыну және инфекция сияқты процестердегі рөлін бірден көрсетті. Илья Ильич Мечников толық иммунитетке тек барлық фагоцитоздық реакциялар толық жұмыс істеген жағдайда ғана кепілдік беруге болатынын айтты. Егер фагоцитоздың бір фазасы да бұзылса, аурудың дамуы мүмкін. Бұл, шын мәнінде, иммун тапшылығынан, яғни жасушалық қорғаныс механизмдерінің бірінің «жоғалуынан» туындайтын аурулардың алғашқы ғылыми түсіндірмесі болды. Қазіргі иммунологтар бұл қорытындыға тек ХХ ғасырдың соңында, АИТВ вирусынан туындаған иммун тапшылығы құбылысымен бетпе-бет келгенде ғана жетті<ref>{{Cite web|url=http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf|title=Российские нобелевские лауреаты: Илья Ильич Мечников (1854-1916)|author=Т. И. Ульянкина|work=Архивы РАН|date=|publisher=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024234745/http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf}}</ref>. [[Сурет:Leo_Tolstoy_&_Ilya_Mechnikov.jpg|нобай|Лев Толстой мен Илья Мечников. Ясная Поляна. 1909.]] Фагоцитоздың ашылуын Мечников иммунитеттің биологиялық (фагоцитоздық) теориясының негізі ретінде пайдаланды, ол иммунитет процестеріндегі макроорганизмнің жетекші рөлін, сондай-ақ қабынудың биологиялық теориясының, атрофия теориясының, кейінірек өзінің қартаюдың биологиялық теориясының негізін қарастырады. Мечниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды<ref>{{Cite web|author=Ольга Волкова|url=http://russkiymir.ru/publications/190136/|title=Илья Мечников: Старость – болезнь, которую надо лечить|work=[[Русский мир (фонд)|Фонд "Русский мир"]]|date=2015-05-15|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512193640/http://russkiymir.ru/publications/190136/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Elena Milova|url=https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/|title=Commemorating the Work of Dr. Elie Metchnikoff|lang=en|work=[[Life Extension Advocacy Foundation|Lifespan.io]]|date=2017-05-12|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512151343/https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/}}</ref>. Ол адамдарда қартаю мен өлім мезгілінен бұрын, яғни организмнің микробтық және басқа да токсиндермен өзін-өзі улануы нәтижесінде болады деп сенді. Осыған байланысты Мечников ішек флорасына ерекше мән берді. Осы идеяларға сүйене отырып, Мечников өзін-өзі уланумен күресу үшін бірқатар алдын алу және гигиеналық шараларды ұсынды (тағамды [[зарарсыздандыру]], ет тұтынуды шектеу және т.б.). Мечников ''болгар лактобацилласын'' немесе Lactobacillus bulgaricus-ты адам ағзасының қартаюымен және өзін-өзі улануымен күресудің негізгі құралы деп санады. Ол әлемде болгар студенті Стамен Григоровтың ашылуының маңыздылығын бағалаған алғашқы адам болды. [[1905 жыл|1905 жылы]] Мечников Пастер институтының директоры ретінде жас болгарды Парижге сол кездегі жетекші микробиологтарға өзінің ашылуы туралы дәріс оқуға шақырды. [[1907 жыл|1907 жылы]] болгар таяқшасы мен болгар ''йогуртының'' функционалдық қасиеттері бойынша әлемдегі алғашқы медициналық зерттеудің нәтижелері жарияланды: Мечников Григоровтың зерттеуінің дұрыстығын тексеру үшін оны жеке өзі қайталады. 1908 жылы, Француз ғылым академиясының мерейтойында, оның ''«Қышқыл сүт туралы бірнеше сөз»'' атты мақаласы жарық көрді. Қартаю мәселелерін зерттеп, {{Nowrap|36 ел бойынша мәлімет жинап,}} Мечников «жүз жастан асқандардың» ең көп саны Болгарияда екенін анықтады — {{Nowrap|1000 человек.}} 4. Ол мұны болгар йогуртымен (Болгарияда ''кисело мляко —'' «қышқыл сүт» деп аталады) байланыстырды. Мечников өз жазбаларында болгар йогуртының денсаулыққа пайдасын көпшілікке насихаттай бастады. Ол өзі өмірінің соңына дейін тек ашытылған сүт өнімдерін ғана емес, сонымен қатар Bacillus bulgaricus таза дақылдарын да үнемі тұтынды. Мечников ерте қартаюмен күресудің түпкі мақсаты ''ортобиоз'' деп санады — «тыныш, табиғи өліммен аяқталатын толық және бақытты өмір цикліне» қол жеткізу. Мечниковтың ортобиоз туралы ілімдеріне сүйене отырып, қазіргі заманғы ғылымда «ортобиотиканың» пәнаралық саласы пайда болды. Мечников микробиологтардың, иммунологтардың және патологоанатомдардың алғашқы орыс мектебін құрды; жұқпалы аурулармен күресудің әртүрлі әдістерін әзірлейтін ғылыми-зерттеу институттарын құруға белсенді қатысты; Ресейдегі бірқатар бактериологиялық және иммунологиялық институттар Мечниковтың есімімен аталады. Дарвинизм мәселелеріне арналған алғашқы еңбектерінде (''«Түрлердің шығу тегі туралы эссе»'', [[1876 жыл|1876]] және т.б.) Мечников эволюцияның кейбір мәселелерін қазіргі заманғы түсінуді болжайтын бірқатар идеяларды білдірді<ref name=":1">{{Мақала|issn=1682-8658}}</ref>. === Философиялық көзқарастар === Мечников өзінің бірқатар еңбектерінде адам өмірінің мәні мәселесін қоса алғанда, жалпы теориялық және философиялық мәселелерді қарастырды. Ол адамзат прогрессіндегі орталық рөлді ғылымға жатқызды. Мечников болашақта ғылым адамның ішінде «табиғи өлім инстинктін» оята алса, оны өлім қорқынышынан құтқарады деп сенді, ол ғалымның айтуынша, «адам табиғатының тереңінде жасырын күйде ұя салады» (Адам табиғатын зерттеу: Оптимистік философия туралы эссе, [[1903 жыл|1903]]). Ең бастысы, ғылым адамның [[Кәрілік|қартаюын]] өзгертеді, медициналық прогрестің арқасында осы кезеңдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартады; ғылымның түпкі мақсаты «өмірді онымен тойған сәтке дейін және өмір сүру қажеттілігін сезінгенге дейін ұзарту» болады (Рационалды дүниетанымды іздеудің қырық жылы, екінші басылымның алғысөзі, [[1914 жыл|1914]]). == Марапаттар мен атақтары == * Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). * Санкт-Петербург университетінде магистрлік (1867) және докторлық (1868) диссертацияларын қорғады. * Одессадағы Новороссийск университетінің профессоры (1870—1882). * Мәскеу университетінің құрметті мүшесі (1889)<ref>{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1806|title=Летопись Московского университета|accessdate=2016-11-10|archivedate=2016-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110235626/http://letopis.msu.ru/peoples/1806}}</ref>. * Көпшіліктің құрметті мүшесі шетелдік ғылым академиялары, ғылыми қоғамдар мен институттар. * К. Баер сыйлығы (1867) * Копли медалі (1906) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908) * Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы) (1916) == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{Sisterlinks}} * [http://www.rulex.ru/01130447.htm Мехников Илья Ильич] * [http://izvestia.ru/news/308384 Телицын В. Соттар мен қолбасшылар <nowiki>: [Мечниковтар отбасы]</nowiki>] * [http://persona.rin.ru/view/f/0/17686/mechnikov-ilja-ilich Танымал тұлғалар Мечников Илья Ильич] * [http://www.tonnel.ru/?l=gzl&uid=381 Өмірбаяндар. Ұлы адамдардың өмірбаяндары Мечников Илья Ильич] * [http://nplit.ru/books/item/f00/s00/z0000054/st009.shtml Жас зерттеушілер кітапханасы] * [http://www.kp.ru/daily/26341/3224761/ Конюхова К. Илья Мечников : иммунитет теориясының атасы / К. Конюхова // Комсомол. Правда. - 2015. - 13 наурыз.] * [http://whinger.krc.karelia.ru/ocr/index.html Илья Ильич Мехниковтың шығармалары] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=161&s=2&ss=31&ce=4 Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. И. И. Мечниковтың еңбектері] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&x=30&y=11&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&doi=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=2&ss=31&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. Ол туралы әдебиеттер.] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ 1908 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығы] * [http://istorya.ru/person/me4nikov.php Илья Ильич Мечников] (1845-1916) * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&ida=1&guid=BCE5BD35-55D4-C647-387C-074970A58D46 Ресей Ғылым академиясының мұрағаты. F. 584 : Мечников Илья Ильич (1845-1916)] * [http://www.uamodna.com/articles/laureat-premiyi-nobelya-z-ukrayiny/ Украинадан келген Нобель сыйлығының лауреаты Черкаска Г] [[Санат:Атеистер]] [[Санат:Парижде жерленгендер]] [[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]] [[Санат:Харьков университеті түлектері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Франция физиологтары]] [[Санат:Франция биологтары]] [[Санат:Ресей империясы физиологтары]] [[Санат:XX ғасыр биологтары]] [[Санат:XIX ғасыр биологтары]] [[Санат:Ресей империясы биологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] ctub6yf1mnyi974hulwpu6y0q155m4i 3594822 3594821 2026-04-28T18:31:38Z Nurkhan 13652 3594822 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Илья Ильич Мечников |Шынайы есімі = |Суреті = Elie Metchnikoff - Between ca. 1910 and ca. 1915 - LOC.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 3 (15).5.1845 |Туған жері = {{Туғанжері|Ивановка|Ивановка (Двуречан ауданы)|Ивановкада}}, [[Купянск ауданы]], [[Харьков губерниясы]], [[Ресей империясы]] |Қайтыс болған күні = 2 (15).6.1916 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Париж|Парижде}}, [[Франция]] |Азаматтығы = |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[иммунология]], [[микробиология]], [[геронтология]], [[патология]], [[эмбриология]] |Жұмыс орны = [[Новороссийск университеті]],<br>{{Императорлық университет|Санкт-Петербург|0}},<br>[[Пастер институты]] |Ғылыми дәрежесі = {{Университет докторы|Санкт-Петербург|Зоология}} |Ғылыми атағы = |Альма-матер = {{Харьков Императорлық университеті|Физика және математика факультеті}} |Ғылыми жетекші = [[Лев Семёнович Ценковский|Л. С. Ценковский]]<br> [[Луи Пастер]] |Атақты шәкірттері = [[Даниил Кириллович Заболотный|Д. К. Заболотный]],<br>[[Николай Фёдорович Гамалея|Н. Ф. Гамалея]],<br>[[Владимир Аронович Хавкин|В. А. Хавкин]],<br>[[Яков Юлиевич Бардах|Я. Ю. Бардах]],<br>[[Лев Александрович Тарасевич|Л. А. Тарасевич]],<br> [[И. Г. Шиллер]] |Несімен белгілі = қабынудың салыстырмалы патологиясының, иммунитеттің фагоцитоздық теориясының негізін қалаушы, ғылыми геронтологияның негізін қалаушы, эволюциялық эмбриологияның негізін қалаушылардың бірі |Марапаттары = [[Копли медалі]] (1906) <br> {{Нобельдік медаль}} [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы]] (1908) ([[Пол Эрлих|П. Эрлих]]-пен бірлесіп)<br> [[Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы)]] (1916) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Илья Ильич Мехников''' (3 [[15 мамыр|[15] мамыр]] [[1845]], Ивановка, Купян уезді, Харьков губерниясы — 2 [[15 маусым|[15] маусым]] [[1916]], [[Париж]]) — [[Ресей империясы|орыс]] және [[Франция|француз]] [[Биология|биологы]] ([[Микробиология|микробиолог]], цитолог, [[Эмбриология|эмбриолог]], [[Иммунология|иммунолог]], физиолог және [[Патология|патологоанатом]]). Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908)<ref>{{Cite web|url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/|title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1908|work=NobelPrize.org|accessdate=2021-05-05|archivedate=2020-05-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200523071900/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1908/summary/}}</ref>. Эволюциялық [[Эмбриология|эмбриологияның]] негізін қалаушылардың бірі, [[фагоцитоз]] бен [[Лизосома|жасушаішілік ас қорытудың]] негізін қалаушы, қабынудың салыстырмалы патологиясын, [[Иммунитет|иммунитеттің]] [[Фагоциттер|фагоцитоздық]] теориясын және фагоцителла теориясын жасаушы. Ол [[Қартаю|қартаюдың]] алғашқы тұжырымдамаларының бірін ұсынды және дамытты, ұзақ және салауатты өмірге қол жеткізу үшін [[Пробиотиктер|пробиотикалық]] диетаны әзірледі және «геронтология» терминін енгізді<ref>{{Cite journal|author=Grignolio|first=Andrea|date=2012-06-15|title=History of Research into Ageing/Senescence|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955|doi=10.1002/9780470015902.a0023955|journal=eLS|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505152016/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9780470015902.a0023955}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Stambler|first=Ilia|title=The Unexpected Outcomes of Anti-Aging, Rejuvenation, and Life Extension Studies: An Origin of Modern Therapies|url=https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|journal=[[Rejuvenation Research]]|volume=17|issue=3|pages=297—305|doi=10.1089/rej.2013.1527|pmid=24524368|date=2014-06-17|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-04-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210423113724/https://www.researchgate.net/publication/260193384_The_Unexpected_Outcomes_of_Anti-Aging_Rejuvenation_and_Life_Extension_Studies_An_Origin_of_Modern_Therapies|issn=1549-1684}}</ref>. Илья Мечников «[[Тума иммунды жүйе|туа біткен иммунитет]] теориясының атасы» деп аталады ({{Lang-en|father of innate immunity}})<ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2008|title=Elie Metchnikoff: father of natural immunity|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772|journal=European Journal of Immunology|volume=38|issue=12|pages=3257–3264|doi=10.1002/eji.200838855|pmid=19039772|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514054107/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/19039772/}}</ref><ref>{{Cite journal|author=Gordon|first=Siamon|date=2016|title=Elie Metchnikoff, the Man and the Myth|url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137|journal=Journal of Innate Immunity|volume=8|issue=3|pages=223–227|doi=10.1159/000443331|pmid=26836137|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210515014138/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26836137/}}</ref> және «[[Геронтология|геронтологияның]] атасы»<ref>{{Cite journal|author=Vikhanski|first=L.|date=2016-11-01|title=Elie Metchnikoff Rediscovered: Comeback of a Founding Father of Gerontology|url=https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531|journal=The Gerontologist|volume=56|issue=Suppl_3|pages=181|doi=10.1093/geront/gnw162.708|accessdate=2021-05-27|archive-date=2021-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20211217133207/https://academic.oup.com/gerontologist/article/56/Suppl_3/181/2577531}}</ref> (дегенмен, соңғысымен, ғылымда жиі кездесетіндей, жағдай екіұшты, кейде «геронтологияның атасы» анықтамасы қартаюды зерттеуді кейінірек дамытқан басқа ғалымдарға да қолданылады). Өмірді ұзартуды жақтаушылар оның туған күнін 15 мамырда «Мечников күні» ретінде атап өтеді ({{Lang-en|Metchnikoff Day}}) және әртүрлі іс-шараларды ұйымдастыру үшін ескерткіш күн ретінде қолданылады<ref>{{Cite web|url=https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/|title=Metchnikoff Day, an Opportunity to Promote the Study of Aging and Longevity|work=Fight Aging!|lang=en|date=2015-04-15|accessdate=2024-06-06|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512161259/https://www.fightaging.org/archives/2015/04/metchnikoff-day-an-opportunity-to-promote-the-study-of-aging-and-longevity/}}</ref><ref>{{Citation|author=Stambler|first=Ilia|title=Longevity Activism|date=2019|url=http://link.springer.com/10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|work=Encyclopedia of Gerontology and Population Aging|pages=1–7|editor=Gu|location=Cham|publisher=Springer International Publishing|language=en|doi=10.1007/978-3-319-69892-2_395-1|accessdate=2021-05-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.gersociety.ru/news/news_209.html|title=15 мая 2015 – 170-летие Ильи Ильича Мечникова – основателя геронтологии|work=Геронтологическое общество при РАН|date=2015-05-08|accessdate=2021-05-13|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512233905/http://www.gersociety.ru/news/news_209.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|title=Mechnikov day - keep calm and be forever young|lang=uk|work=[[Институт физиологии имени Богомольца|Інститут Фізіології ім. О. О. Богомольця]]|date=2015-05-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160310191149/http://my.science.ua/events/item/mechinov-day-keep-calm-and-be-forever-young.html|archivedate=2016-03-10}}</ref>. == Өмірбаян == === Отбасы === Илья Ильич Мечников 1845 жылы 3 (15) мамырда қазіргі [[Украина|Украинаның]] Харьков облысы, Купян ауданында, бұрыңғы [[Харьков облысы|Харьков]] губерниясының Купян ауданындағы Ивановкада әкесінің қожалығында дүниеге келген<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. Ол гвардия офицері және жер иесі Илья Иванович Мечниковтың (1810—1878) және Эмилия Львовна Мечникованың (қыз кезіндегі тегі Невахович, 1814—1879)<ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx|title=И. И. Мечников: детство и юность|accessdate=2014-11-20|archivedate=2017-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20170306225231/http://www.ras.ru/mechnikov/ed73f19f-47c1-4194-9e50-c8afb68aff06.aspx}}</ref> бесінші және ең кіші баласы болды. Ата-аналарын Илья Ивановичтің қызметтес досы — Эмилия Львовнаның ағасы таныстырды. «Корнет Илья Иванович Мечников пен титулдық кеңесшінің қызы Эмилия Львовна Невахович» 1832 жылы 17 сәуірде Санкт-Петербургте үйленді<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. [[Сурет:Мечников_Илья_И._–_студент_Харьковского_университета_(1860-1864)_i_051.jpg|солға|нобай|Илья Мечников, Харьков университетінің студенті. 1860 жылдардың басындағы фотосурет.]] Әкесі жағынан Илья Ильич Мечников ескі молдаван бояр отбасынан шыққан. Ал анасы, [[Варшава|Варшавада]] туған Эмилия Львовна Невахович, әйгілі [[Еврейлер|еврей]] публицисті және ағартушы Лев Николаевич Неваховичтің (1776—1831) қызы болған, ол орыс-еврей әдебиетінің негізін қалаушы деп саналады (оның Санкт-Петербургтегі 1803 жылғы «Иудея қызының айқайы» кітабы ерекше танымал)<ref>{{Cite web|url=http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|title=О Льве Неваховиче|accessdate=2007-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928011626/http://www.jewish-heritage.org/tp3a10r.htm|archivedate=2007-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf|title=Siamon Gordon «Elie Metchnikoff: Father of natural immunity»|accessdate=2024-06-06|lang=en|archivedate=2014-11-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119003633/http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/eji.200838855/pdf}}</ref>. Эмилия Неваховичтің ағалары: Михаил Львович Невахович (1817—1850) — карикатурашы, Ресейдегі алғашқы юмор жинағы «Ералаш» (Санкт-Петербург, 1846—1849) баспагері; Александр Львович Невахович (?—1880) — драматург, 1837 жылдан 1856 жылға дейін Императорлық театрлардың репертуар бөлімінің меңгерушісі. Илья Иванович Мечников әйелінің екі ағасымен де дос болған. И. И. Мечниковтың үлкен ағасы — Лев Ильич Мечников өмірінің көп бөлігін Швейцарияда өткізген және итальяндық Рисоргименто қозғалысының белсендісі болған анархистік ойшыл және әлеуметтанушы болған. Тағы бір үлкен ағасы Иван Ильич Мечников (13 маусым&nbsp;1836 —&nbsp;1881)<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении в Санкт-Петербурге старшего брата Ивана)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>, Тула аудандық сотының прокуроры, Киев сот палатасының төрағасы қызметін атқарды және [[Лев Николаевич Толстой|Л.Н.]] [[Лев Николаевич Толстой|Толстойдың]] «Иван Ильичтің өлімі» (1886)<ref>{{Cite web|url=http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm|title=Илья Ильич Мечников: биографические, научные и психиатрические аспекты|accessdate=2014-11-20|archivedate=2015-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924082916/http://www.psychiatry.ua/articles/paper348.htm}}</ref> әңгімесінің кейіпкерінің прототипіне айналды. [[Сурет:I._Mechnikov_by_Nik._Dm._Kuznetsov_(GIM).jpg|солға|нобай|''Кузнецов Н.Д.'' И.И.Мечниковтың портреті. 1886]] Банкротқа ұшырағаннан кейін, Илья Иванович Мечников [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургтен]] кетіп, Ивановкадағы өз меншігіне қоныстануға мәжбүр болды, онда ұлы Николай 1843 жылы, ал Илья екі жылдан кейін дүниеге келді. И.И.Мечников дүниеге келгеннен кейін көп ұзамай, отбасы болашақ ғалым балалық шағын өткізген Панасовкадағы (сол Купянск уезді) әкесінің мүлкінің екінші жағындағы кеңірек үйге көшті. Николай Мечников губерниялық хатшы болды, ал Харьков университетінде 1868—1869 жылдардағы студенттік толқуларға қатысқаны үшін ол полицияның қатаң бақылауына алынды. Мечниковтар отбасында төрт ұлдан басқа, үлкен қызы Екатерина (тұрмыстағы аты Яблонская; 1833 жылы 9 сәуірде туған, 1898 жылы қайтыс болған) да болды<ref>{{Cite web|url=https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o|title=Справочник метрических записей архивов Санкт-Петербурга (запись о рождении дочери Екатерины)|accessdate=2023-10-26|archivedate=2023-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231026025305/https://forum.vgd.ru/post/3866/145769/111.htm?a=stdforum_view&o}}</ref>. Илья Мечников екі рет үйленіп шығып, екі рет өмірмен қош айтыспақ болды. 1869 жылы ол [[Санкт-Петербург|Санкт-Петербургте]] Людмила Феодоровна Феодоровичке үйленді. Қалыңдық [[Туберкулез|туберкулезден]] әлсірегендіктен, оны шіркеуге алып барды, онда үйлену тойы орындықта өтті. Мечников қалыңдығын емдеуге үміттенді, ал үйлену тойынан кейін жас жұбайлар оның денсаулығын жақсарту үшін Италияға сапар шекті. Бірақ төрт жылдан кейін Людмила Феодоровна Португалияның [[Мадейра]] қаласында туберкулезден қайтыс болды. Үмітсіздікке ұшыраған Мечников морфиннің көп мөлшерін ішті, бірақ құсты. Екі жылдан кейін Мечников Одессада 16 жасар Ольга Николаевна Белокопытовамен кездесті, ол К. В. Граве пен Н. В. Гравенің жиені<ref>{{Cite web|url=https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/|title=Белокопытова В.Н.|lang=ru|work=Симеиз. Путеводитель по старым дачам — simeiz.gardenacademia.com|accessdate=2025-03-30|archivedate=2022-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221209175856/https://simeiz.gardenacademia.com/villas/belokopyitova/}}</ref>, оның отбасы жоғарыдағы пәтерде тұрды. Ол Одесса қыздар гимназиясында оқыды, ал Мечников оған зоологиядан сабақ бере бастады<ref>{{Cite web|url=https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/|title=Счастье и беды Ильи Мечникова|accessdate=2020-11-17|archivedate=2021-02-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210225104913/https://kulturologia.ru/blogs/040919/44059/}}</ref>. Мечников екінші рет 30 жасында 17 жасар студент Ольгаға <ref>{{Cite web|url=http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html|title=Мечникова (урожд. Белокопытова) Ольга Николаевна|accessdate=2015-06-20|archivedate=2015-06-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620114226/http://www.artrz.ru/authors/1804822439/1804785284.html}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx|title=Второй брак (1875—1916) // И. И. Мечников|accessdate=2016-03-04|archivedate=2016-03-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160307003131/http://www.ras.ru/mechnikov/71b007b4-77fc-4ece-9c9e-2f4fb28dde79.aspx}}</ref> үйленді. 1880 жылы Белокопытова іш сүзегімен ауырды. Мечников өзіне қайталанатын қызба бактериясын енгізді. Бірақ ауыр науқасқа қарамастан, екеуі де ақырында сауығып, бірге ұзақ өмір сүрді. === Белсенділік === 1856—1862 жылдары, екінші сыныптан бастап, ол 2-ші Харьков ерлер [[Гимназия|гимназиясында]] оқыды (алтын медальмен бітірді)<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Н. Н. Коган «Мечников И. И. — харьковчанин, учёный, нобелевский лауреат»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Осы уақыт ішінде ол ағасы Николаймен бірге Рождественская көшесі, 1 мекенжайындағы К. И. Шульцтің жекеменшік мектеп-интернатында (1856—1858) және Благовещенская көшесі, 14 мекенжайындағы титулдық кеңесші Г. К. Гвоздиковтың үйінің екінші қабатында (1858—1864) тұрды<ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Мечников И. И. — первый нобелевский лауреат Украины»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/|title=Л. Г. Телепнёва «Слобожанщина в судьбе И. И. Мечникова»|accessdate=2014-11-20|archivedate=2014-11-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141129062101/http://biblioteka-franka.edu.kh.ua/bibliograficheskaya_produkciya_biblioteki/tezisi_kraevedcheskih_chtenij/2013/}}</ref>. Харьков университетін бітірді (1864). Германияда ол [[Омыртқасыздар|омыртқасыздардың]] жаңа кластарын ашты. [[Николай Иванович Пирогов|Н. И. Пироговтың]] арқасында ол Германияда Р. Лейкарт пен К. Зибольдтың басшылығымен маманданды және Италияда омыртқасыздардың эмбриологиясын зерттеді, онда ол [[Ковалевский Александр Онуфриевич|А. О. Ковалевскиймен]] кездесті. Планарийлерді зерттей отырып, ол [[1865 жыл|1865 жылы]] жасушаішілік ас қорыту құбылысын ашты. Эмбриологиялық әдістерді қолдана отырып, ол омыртқалылар мен омыртқасыздардың ортақ шығу тегін көрсетті. 1867 жылдан бастап — зоология кафедрасында приват-доцент, ал 1872 жылдан 1882 жылға дейін — Новороссийск университетінің физика-математика факультетінің жаратылыстану ғылымдары кафедрасында профессор және зоология және салыстырмалы анатомия кафедрасының меңгерушісі болды<ref name=":0">{{Cite web|url=http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&I21DBN=EIU&P21DBN=EIU&S21STN=1&S21REF=10&S21FMT=eiu_all&C21COM=S&S21CNR=20&S21P01=0&S21P02=0&S21P03=TRN=&S21COLORTERMS=0&S21STR=Mechnykov_I_I|title=МЕЧНИКОВ ІЛЛЯ ІЛЛІЧ|work=resource.history.org.ua|accessdate=2025-01-18}}</ref>. 1867 жылы ол Санкт-Петербург университетінде «Sepiola даму тарихы» атты магистрлік диссертациясын, содан кейін «Nebalia даму тарихы» атты докторлық диссертациясын қорғады; 1868 жылдан бастап Санкт-Петербург университетінде приват-доцент болды<ref>{{Cite web|url=https://eduherald.ru/ru/article/view?id=21316|title=РОССИЙСКИЕ ЛАУРЕАТЫ НОБЕЛЕВСКОЙ ПРЕМИИ - Международный студенческий научный вестник (сетевое издание)|lang=ru-RU|work=eduherald.ru|date=2023|accessdate=2025-01-29}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://microbius.ru/news/ilya-ilich-mechnikov|title=Илья Ильич Мечников|lang=ru|work=Microbius|date=2022-12-29|accessdate=2025-01-29}}</ref>. Оны [[Сеченов Иван Михайлович|И.М. Сеченов]] Әскери медициналық академияның профессоры лауазымына ұсынды, бірақ дауыс беру нәтижесінде ол қарсылық білдіріп, қызметінен кеткен И.М. Сеченовпен, А.О. Ковалевскиймен және Н.А. Умовпен бірге [[Одесса|Одессадағы]] Новороссийск университетінде жұмыс істеді. Ол Херсон көшесі, 36 (қазіргі Пастер көшесі) мекенжайында тұрды<ref>{{Cite web|url=https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html|title=Прогулка по улице Пастера в Одессе|accessdate=2017-11-11|archivedate=2017-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171112021208/https://www.segodnya.ua/regions/odessa/progulka-po-ulice-pastera-v-odesse-580489.html}}</ref>. 1873 жылы оның әйелі Людмила Васильевна Федорович [[Туберкулез|туберкулезден]] қайтыс болды. Мечников өмірін туберкулезбен күресуге арнауды шешті. 1875 жылы ол өзінің көмекшісі болған Ольга Николаевна Белокопытоваға (1858—1944) үйленді. Ол жасушаішілік ас қорытудың маңызды функциясын — фагоцитарлық ([[Жасушалық иммунитет|жасушалық]]) иммунитетті ашты. 1879 жылы ол өсімдіктерді зиянкестерден қорғаудың биологиялық әдісін ұсынды<ref>{{Cite web|url=http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm|title=И. И. Мечников. Биография.|accessdate=2013-12-10|archivedate=2013-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131212225556/http://to-name.ru/biography/ilja-mechnikov.htm}}</ref>. [[Сурет:Мечниковы_Илья_и_Ольга_~начXXв_270454605.jpg|солға|нобай|Илья Ильич пен Ольга Мечниковтар. Шамамен 1908 жыл.]] [[Сурет:Одеса_1092.JPG|оңға|нобай|Одесса, Лев Толстой көшесі, 4]] [[Сурет:Tablichka-Mechnikov.jpg|нобай|Одессадағы Лев Толстой көшесі, №4 ғимаратта И. И. Мечниковке арналған ескерткіш тақта]] Патша үкіметі мен оңшыл профессорлардың жүргізген реакциялық білім беру саясатына наразылық ретінде қызметінен кеткен ол [[Одесса|Одессада]] жеке зертхана ұйымдастырды, содан кейін (1886 жылы [[Николай Федорович Гамалея|Н.Ф. Гамалеямен]] бірге) жұқпалы аурулармен күресуге арналған әлемдегі екінші және бірінші орыс бактериологиялық станциясы болды (ғимарат сақталған — Лев Толстой көшесі, 4). [[1887 жыл|1887 жылы]] ол [[Ресей империясы|Ресейден]] кетіп, [[Париж|Парижге]] көшті, онда оған [[Луи Пастер]] құрған институтта зертхана берілді. 1890 жылдардың басында Мечников Париждің сыртындағы саяжайында әйеліне арнап көркемсурет студиясын салды, себебі ол кескіндеме және мүсінмен айналысты. [[1905 жыл|1905 жылдан]] бастап Мечников осы институттың директорының орынбасары болды. 1908 жылы иммунология саласындағы жұмысы үшін медицина бойынша [[Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығын]] алды. Өмірінің соңына дейін Парижде тұрған Мечников Ресеймен байланысын үзген жоқ. 1909 жылы ол Ресейге келіп, [[Лев Николаевич Толстой|Лев Толстоймен]] кездесті. 1911 жылы ол Пастер институтынан Ресейдегі [[оба]] індетіне экспедицияны басқарды, тек оба ғана емес, сонымен қатар туберкулезге де қатысты маңызды бақылаулар жасады<ref>{{Cite web|url=http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768|title=Рубальский О. В., Мирошников В. М., Галимзянов Х. М., Рыбкин В. С. Экспедиция И. И. Мечникова в Астраханскую губернию в 1911 году // Успехи современного естествознания. № 4, 2006 c. 22-25.|accessdate=2013-12-11|archivedate=2013-12-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131213055625/http://www.rae.ru/use/?section=content&op=show_article&article_id=3768}}</ref>. Ол [[Климент Аркадьевич Тимирязев|К.]] [[Климент Аркадьевич Тимирязев|А. Тимирязевпен]] үнемі хат алмасып тұрды, оны соғысқа қарсы «Летопис» [[Журнал|журналында]] жұмыс істеуге шақырды, сондай-ақ [[Сеченов Иван Михайлович|И. М. Сеченов]], [[Иван Петрович Павлов|И.]] [[Иван Петрович Павлов|П. Павлов]], Н. А. Умов, [[Дмитрий Иванович Менделеев|Д. И. Менделеев]] және басқалармен хат алмасып тұрды. Ол [[1916 жыл|1916 жылы]] [[15 шілде|15 шілдеде]] 71 жасында [[Париж|Парижде]] бірнеше миокард [[Инфаркт|инфарктісінен]] кейін қайтыс болды. Илья Мечников оның денесін медициналық зерттеулерге мұра етті, содан кейін [[кремация]] жасалып, Пастер институтының аумағында жерленді, бұл іс жүргізілді. Кремация сол кездегі Франциядағы жалғыз крематорийде, Пер-Лашез зиратында өтті, ал оның күлі салынған урна институт кітапханасына қойылды. Күйеуі қайтыс болғаннан кейін, оның әйелі Ольга күйеуі туралы естеліктер кітабын жазып, оның барлық мұрағатын сақтап қалды. === Ғылыми қызмет === [[Сурет:Ilja_Iljitsch_Metschnikow_Nadar.jpg|солға|нобай|И. И. Мечников Париж зертханасында. Надардың 1900 жылдар шамасындағы фотосуреті]] Мечниковтың ғылыми еңбектері биология мен медицинаның бірқатар салаларын қамтиды. 1879 жылы ол [[жәндіктер]] [[Микоздар|микоздарының]] қоздырғыштарын ашты. [[1866 жыл|1866]] — [[1886 жыл|1886 жылдары]] дейін Мечников ([[Ковалевский Александр Онуфриевич|Александр Ковалевскиймен]] бірге) осы саланың негізін қалаушылардың бірі бола отырып, салыстырмалы және эволюциялық эмбриология мәселелерін дамытты. Ол көп жасушалы жануарлардың шығу тегі туралы түпнұсқа теорияны ұсынды (қараңыз: Фагоцителла теориясы). [[1882 жыл|1882 жылы]] [[фагоцитоз]] құбылысын ашқаннан кейін (ол бұл туралы [[1883 жыл|1883 жылы]] Одессадағы орыс табиғат зерттеушілері мен дәрігерлерінің 7-ші съезінде баяндады), ол оны зерттеу негізінде қабынудың салыстырмалы патологиясын ([[1892 жыл|1892]]), кейінірек [[Иммунитет|иммунитеттің]] фагоцитарлық теориясын ("Жұқпалы аурулардағы иммунитет" — [[1901 жыл|1901]]; [[Нобель сыйлығы]] — [[1908 жыл|1908]], [[Пауль Эрлих|П. Эрлихпен]] бірлесіп) жасады. Мечниковтың бактериология бойынша көптеген еңбектері тырысқақ, іш сүзегі, туберкулез және басқа да жұқпалы аурулардың эпидемиологиясына арналған. Мечников Э. Румен бірге маймылдарда [[Мерез|мерезді]] эксперименталды түрде алғаш рет қоздырған ([[1903 жыл|1903]]). Мечников өзі ашқан фагоцитоздың иммундық функциясының құбылыстарын қорытындылай келе, фагоциттердің атрофия, метаморфоз, қалпына келтіру, регенерация, қабыну және инфекция сияқты процестердегі рөлін бірден көрсетті. Илья Ильич Мечников толық иммунитетке тек барлық фагоцитоздық реакциялар толық жұмыс істеген жағдайда ғана кепілдік беруге болатынын айтты. Егер фагоцитоздың бір фазасы да бұзылса, аурудың дамуы мүмкін. Бұл, шын мәнінде, иммун тапшылығынан, яғни жасушалық қорғаныс механизмдерінің бірінің «жоғалуынан» туындайтын аурулардың алғашқы ғылыми түсіндірмесі болды. Қазіргі иммунологтар бұл қорытындыға тек ХХ ғасырдың соңында, АИТВ вирусынан туындаған иммун тапшылығы құбылысымен бетпе-бет келгенде ғана жетті<ref>{{Cite web|url=http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf|title=Российские нобелевские лауреаты: Илья Ильич Мечников (1854-1916)|author=Т. И. Ульянкина|work=Архивы РАН|date=|publisher=|accessdate=2019-03-03|archivedate=2018-10-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181024234745/http://www.arran.ru/data/collections/col13_.pdf}}</ref>. [[Сурет:Leo_Tolstoy_&_Ilya_Mechnikov.jpg|нобай|Лев Толстой мен Илья Мечников. Ясная Поляна. 1909.]] Фагоцитоздың ашылуын Мечников иммунитеттің биологиялық (фагоцитоздық) теориясының негізі ретінде пайдаланды, ол иммунитет процестеріндегі макроорганизмнің жетекші рөлін, сондай-ақ қабынудың биологиялық теориясының, атрофия теориясының, кейінірек өзінің қартаюдың биологиялық теориясының негізін қарастырады. Мечниковтың еңбектерінде қартаю мәселесі маңызды орын алды<ref>{{Cite web|author=Ольга Волкова|url=http://russkiymir.ru/publications/190136/|title=Илья Мечников: Старость – болезнь, которую надо лечить|work=[[Русский мир (фонд)|Фонд "Русский мир"]]|date=2015-05-15|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512193640/http://russkiymir.ru/publications/190136/}}</ref><ref>{{Cite web|author=Elena Milova|url=https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/|title=Commemorating the Work of Dr. Elie Metchnikoff|lang=en|work=[[Life Extension Advocacy Foundation|Lifespan.io]]|date=2017-05-12|accessdate=2021-05-12|archivedate=2021-05-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210512151343/https://www.lifespan.io/news/dr-elie-metchnikoff/}}</ref>. Ол адамдарда қартаю мен өлім мезгілінен бұрын, яғни организмнің микробтық және басқа да токсиндермен өзін-өзі улануы нәтижесінде болады деп сенді. Осыған байланысты Мечников ішек флорасына ерекше мән берді. Осы идеяларға сүйене отырып, Мечников өзін-өзі уланумен күресу үшін бірқатар алдын алу және гигиеналық шараларды ұсынды (тағамды [[зарарсыздандыру]], ет тұтынуды шектеу және т.б.). Мечников ''болгар лактобацилласын'' немесе Lactobacillus bulgaricus-ты адам ағзасының қартаюымен және өзін-өзі улануымен күресудің негізгі құралы деп санады. Ол әлемде болгар студенті Стамен Григоровтың ашылуының маңыздылығын бағалаған алғашқы адам болды. [[1905 жыл|1905 жылы]] Мечников Пастер институтының директоры ретінде жас болгарды Парижге сол кездегі жетекші микробиологтарға өзінің ашылуы туралы дәріс оқуға шақырды. [[1907 жыл|1907 жылы]] болгар таяқшасы мен болгар ''йогуртының'' функционалдық қасиеттері бойынша әлемдегі алғашқы медициналық зерттеудің нәтижелері жарияланды: Мечников Григоровтың зерттеуінің дұрыстығын тексеру үшін оны жеке өзі қайталады. 1908 жылы, Француз ғылым академиясының мерейтойында, оның ''«Қышқыл сүт туралы бірнеше сөз»'' атты мақаласы жарық көрді. Қартаю мәселелерін зерттеп, {{Nowrap|36 ел бойынша мәлімет жинап,}} Мечников «жүз жастан асқандардың» ең көп саны Болгарияда екенін анықтады — {{Nowrap|1000 человек.}} 4. Ол мұны болгар йогуртымен (Болгарияда ''кисело мляко —'' «қышқыл сүт» деп аталады) байланыстырды. Мечников өз жазбаларында болгар йогуртының денсаулыққа пайдасын көпшілікке насихаттай бастады. Ол өзі өмірінің соңына дейін тек ашытылған сүт өнімдерін ғана емес, сонымен қатар Bacillus bulgaricus таза дақылдарын да үнемі тұтынды. Мечников ерте қартаюмен күресудің түпкі мақсаты ''ортобиоз'' деп санады — «тыныш, табиғи өліммен аяқталатын толық және бақытты өмір цикліне» қол жеткізу. Мечниковтың ортобиоз туралы ілімдеріне сүйене отырып, қазіргі заманғы ғылымда «ортобиотиканың» пәнаралық саласы пайда болды. Мечников микробиологтардың, иммунологтардың және патологоанатомдардың алғашқы орыс мектебін құрды; жұқпалы аурулармен күресудің әртүрлі әдістерін әзірлейтін ғылыми-зерттеу институттарын құруға белсенді қатысты; Ресейдегі бірқатар бактериологиялық және иммунологиялық институттар Мечниковтың есімімен аталады. Дарвинизм мәселелеріне арналған алғашқы еңбектерінде (''«Түрлердің шығу тегі туралы эссе»'', [[1876 жыл|1876]] және т.б.) Мечников эволюцияның кейбір мәселелерін қазіргі заманғы түсінуді болжайтын бірқатар идеяларды білдірді<ref name=":1">{{Мақала|issn=1682-8658}}</ref>. === Философиялық көзқарастар === Мечников өзінің бірқатар еңбектерінде адам өмірінің мәні мәселесін қоса алғанда, жалпы теориялық және философиялық мәселелерді қарастырды. Ол адамзат прогрессіндегі орталық рөлді ғылымға жатқызды. Мечников болашақта ғылым адамның ішінде «табиғи өлім инстинктін» оята алса, оны өлім қорқынышынан құтқарады деп сенді, ол ғалымның айтуынша, «адам табиғатының тереңінде жасырын күйде ұя салады» (Адам табиғатын зерттеу: Оптимистік философия туралы эссе, [[1903 жыл|1903]]). Ең бастысы, ғылым адамның [[Кәрілік|қартаюын]] өзгертеді, медициналық прогрестің арқасында осы кезеңдегі өмір сапасын айтарлықтай жақсартады; ғылымның түпкі мақсаты «өмірді онымен тойған сәтке дейін және өмір сүру қажеттілігін сезінгенге дейін ұзарту» болады (Рационалды дүниетанымды іздеудің қырық жылы, екінші басылымның алғысөзі, [[1914 жыл|1914]]). == Марапаттар мен атақтары == * Санкт-Петербург Ғылым академиясының құрметті мүшесі (1902). * Санкт-Петербург университетінде магистрлік (1867) және докторлық (1868) диссертацияларын қорғады. * Одессадағы Новороссийск университетінің профессоры (1870—1882). * Мәскеу университетінің құрметті мүшесі (1889)<ref>{{Cite web|url=http://letopis.msu.ru/peoples/1806|title=Летопись Московского университета|accessdate=2016-11-10|archivedate=2016-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161110235626/http://letopis.msu.ru/peoples/1806}}</ref>. * Көпшіліктің құрметті мүшесі шетелдік ғылым академиялары, ғылыми қоғамдар мен институттар. * К. Баер сыйлығы (1867) * Копли медалі (1906) * [[Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығы|Физиология немесе медицина саласындағы Нобель сыйлығының лауреаты]] (1908) * Альберт медалі (Корольдік өнер қоғамы) (1916) == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} == Сілтемелер == {{Sisterlinks}} * [http://www.rulex.ru/01130447.htm Мехников Илья Ильич] * [http://izvestia.ru/news/308384 Телицын В. Соттар мен қолбасшылар <nowiki>: [Мечниковтар отбасы]</nowiki>] * [http://persona.rin.ru/view/f/0/17686/mechnikov-ilja-ilich Танымал тұлғалар Мечников Илья Ильич] * [http://www.tonnel.ru/?l=gzl&uid=381 Өмірбаяндар. Ұлы адамдардың өмірбаяндары Мечников Илья Ильич] * [http://nplit.ru/books/item/f00/s00/z0000054/st009.shtml Жас зерттеушілер кітапханасы] * [http://www.kp.ru/daily/26341/3224761/ Конюхова К. Илья Мечников : иммунитет теориясының атасы / К. Конюхова // Комсомол. Правда. - 2015. - 13 наурыз.] * [http://whinger.krc.karelia.ru/ocr/index.html Илья Ильич Мехниковтың шығармалары] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1003&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=161&s=2&ss=31&ce=4 Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. И. И. Мечниковтың еңбектері] * [http://old.rsl.ru/table.jsp?f=1009&t=3&v0=Мечников,+Илья+Ильич&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&x=30&y=11&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&bf=4&b=&d=0&ys=&ye=&lng=&ft=&mt=&doi=&dt=&vol=&pt=&iss=&ps=&pe=&tr=&tro=&cc=a1&i=1&v=tagged&s=2&ss=31&st=0&i18n=ru&rlf=&psz=20&bs=20&ce=4&debug=false Ресей мемлекеттік кітапханасы. Электронды каталог. Ол туралы әдебиеттер.] * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/medicine/laureates/1908/ 1908 жылғы медицина саласындағы Нобель сыйлығы] * [http://istorya.ru/person/me4nikov.php Илья Ильич Мечников] (1845-1916) * [http://isaran.ru/?q=ru/fund&ida=1&guid=BCE5BD35-55D4-C647-387C-074970A58D46 Ресей Ғылым академиясының мұрағаты. F. 584 : Мечников Илья Ильич (1845-1916)] * [http://www.uamodna.com/articles/laureat-premiyi-nobelya-z-ukrayiny/ Украинадан келген Нобель сыйлығының лауреаты Черкаска Г] [[Санат:Атеистер]] [[Санат:Парижде жерленгендер]] [[Санат:Миокард инфарктінен қайтыс болғандар]] [[Санат:Харьков университеті түлектері]] [[Санат:Копли медалінің иегерлері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының құрметті мүшелері]] [[Санат:Санкт-Петербург ғылым академиясының мүше-корреспонденттері]] [[Санат:Медицина саласындағы Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Франция физиологтары]] [[Санат:Франция биологтары]] [[Санат:Ресей империясы физиологтары]] [[Санат:XX ғасыр биологтары]] [[Санат:XIX ғасыр биологтары]] [[Санат:Ресей империясы биологтары]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Парижде қайтыс болғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:Уикипедия:Ортаққорға сілтенген мақалалар]] [[Санат:Pages with unreviewed translations]] m4158ovbdkdnljrgukz91watkkao8v2 Сурет:Drive2011Poster.jpg 6 780310 3594844 2026-04-28T19:02:01Z ShadZ01 56180 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Драйв (фильм, 2011)]]» фильмінің постері | қайнары = http://www.impawards.com/2011/drive_ver5.html | жасалған уақыты = 2011 | авторы = FilmDistrict }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Драйв (фильм, 2011) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық... 3594844 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Драйв (фильм, 2011)]]» фильмінің постері | қайнары = http://www.impawards.com/2011/drive_ver5.html | жасалған уақыты = 2011 | авторы = FilmDistrict }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Драйв (фильм, 2011) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == 79i3268drsfsoylmlmur58fnmdaw6ry 3594845 3594844 2026-04-28T19:04:39Z ShadZ01 56180 /* Түйін */ 3594845 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Драйв (фильм, 2011)]]» фильмінің постері | қайнары = http://www.impawards.com/2011/drive_ver5.html | жасалған уақыты = 2011 | авторы = FilmDistrict }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Драйв (фильм, 2011) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == o4muv0be6nzy3ld93zcp2njsrojaeiw Супер Марио: Галактикалық кино 0 780311 3594908 2026-04-28T21:04:32Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = шытырман оқиғалы ф... 3594908 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]<nowiki/>да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]<nowiki/>ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]<nowiki/>ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]<nowiki/>дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]<nowiki/>ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Дереккөздер == '''Ескертпелер''' {{Notelist}} '''Сілтемелер''' {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} ji9mwb8cif45h0fd61n0t2b77jyuazw 3594909 3594908 2026-04-28T21:06:02Z ShadZ01 56180 3594909 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Дереккөздер == '''Ескертпелер''' {{Notelist}} '''Сілтемелер''' {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} px90ix1d2la5u7g0p4e2c57v14172ql 3594912 3594909 2026-04-28T21:23:01Z ShadZ01 56180 3594912 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Дереккөздер == '''Ескертпелер''' {{Notelist}} '''Сілтемелер''' {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} k3q6khccu8h5jhc6b82h5ahlaqrd090 3594927 3594912 2026-04-28T22:07:21Z ShadZ01 56180 /* Дыбыстағандар */ 3594927 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Рөлді дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Дереккөздер == '''Ескертпелер''' {{Notelist}} '''Сілтемелер''' {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} r80i26ktqk0ayz526k9nnov8tr82zrp 3594955 3594927 2026-04-29T04:12:43Z 1nter pares 146705 /* Ескертпелер */ 3594955 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Рөлді дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} 1skzbmyx9yael4cgbzq0gyf2u5o0ap1 3594978 3594955 2026-04-29T04:46:17Z ShadZ01 56180 /* Сыртқы сілтемелер */ 3594978 wikitext text/x-wiki {{Мультфильм |Атауы = Супер Марио: Галактикалық кино |Шынайы атауы = {{lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}} |Сурет = The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg |Ені = |Сурет тақырыбы = Мультфильм постері |Түрі = [[компьютерлік анимация]] |Жанры = [[шытырман оқиғалы фильм|шытырман оқиға]], [[кинокомедия|комедия]] |Приквелі = «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» (2023) |Сиквелі = |Режиссёрлері = Аарон Хорват<br>Майкл Еленик |Продюсерлері = [[Крис Меледандри]]<br>[[Сигэру Миямото]] |Сценарийдің авторы = Мэттью Фогель |Дыбыстағандар = [[Крис Прэтт]]<br>[[Аня Тейлор-Джой]]<br>[[Чарли Дэй]]<br>[[Джек Блэк]]<br>[[Киган-Майкл Кей]]<br>[[Бенни Сафди]]<br>[[Дональд Гловер]]<br>[[Глен Пауэлл]]<br>[[Бри Ларсон]] |Композиторы = [[Брайан Тайлер]] |Студия = [[Illumination]]<br>[[Nintendo]] |Мемлекет = {{USA}}<br>{{JPN}} |Дистрибьюторы = [[Universal Pictures]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин |Премьера = [[28 наурыз]] 2026 («[[Минами-дза]]»)<br>[[1 сәуір]] 2026 (АҚШ / [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]]) |Бюджеті = 110 млн [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = 831 млн $ |imdb_id = 28650488 |bcdb_link = |allrovi = |rottentomatoes = |Сайты = https://www.thesupermariogalaxymovie.com/ |Commons = }} '''«Супер Марио: Галактикалық кино»''' ({{Lang-en|The Super Mario Galaxy Movie}}) — [[Nintendo]] компаниясының ''[[Mario (медиафраншиза)|Mario]]'' бейнеойындар сериясына, атап айтқанда ''[[Super Mario Galaxy]]'' (2007) ойынына негізделген [[АҚШ кинематографы|америкалық]] [[Толық метражды фильм|толықметражды]] [[Компьютерлік анимациялау|компьютерлік-анимациялық]] [[Кинокомедия|комедиялық]]-[[шытырман оқиғалы фильм]]. Өндіріспен Nintendo-мен ынтымақтастықта Illumination студиясы, ал таратумен — [[Universal Pictures]] айналысады. «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) мультфильмінің жалғасы, режиссерлері Аарон Хорват пен Майкл Еленик Мэттью Фогельдің сценарийі бойынша түсірген. Бірінші бөлімдегі рөлдеріне [[Крис Прэтт]], [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], [[Джек Блэк]] және [[Киган-Майкл Кей]] оралды; оларға [[Бенни Сафди]], [[Дональд Гловер]], [[Глен Пауэлл]] және [[Бри Ларсон]] қосылды. Сюжет бойынша [[Марио]], [[Луиджи]] және олардың достары [[ашық ғарыш]]қа аттанады, онда олар ханшайым [[Розалина]]ны кездестіреді және [[Боузер]] мен оның ұлы [[кіші Боузер]]ге қарсы тұрады. Illumination «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының кассалық табысынан кейін Марио туралы жаңа мультфильммен жұмыс істей бастады, ал жобаның ресми анонсы 2024 жылдың наурызында өтті. Бірінші мультфильмнің режиссерлері Хорват пен Еленик, сондай-ақ сценарист Фогель өз қызметтеріне қайта оралды. Фильмнің атауы 2025 жылдың қыркүйегінде Nintendo Direct тұсаукесері кезінде жарияланды. «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]дағы «[[Минами-дза]]<nowiki/>» театрында өтті, ал АҚШ прокатқа 1 сәуірде шықты. == Сюжеті == [[Кіші-Боузер]] «Комета» обсерваториясының иесі және кішкентай Люма тіршілік иелерінің қамқоршысы ханшайым [[Розалина]]ны ұрлап әкетеді. Ол Розалинаның өмір сыйлау қабілетін ғаламдарды жоюға қауқарлы зеңбіректі зарядтау үшін пайдаланбақшы. Осы арқылы ол [[Марио]] мен [[Луиджи]]ден жеңіліп, [[ханшайым Пич]] көк саңырауқұлақпен кішірейтіп тастаған әкесі Боузерге құрмет көрсетпек болады.{{efn|«[[Ағайынды Супер Марио кинода]]» мультфильміндегі оқиғалар».}} Розалина Пичтен көмек сұрау үшін Саңырауқұлақ патшалығына бір Люманы жібереді. Осы уақытта Марио мен Луиджи Тостарена шөлді қаласына барып, [[Бруклин]]де жұмыртқадан жарып шығып, кейін басқа әлемге тап болған [[Йоши]] динозаврымен кездеседі. Марио, Луиджи және Йоши Розалинаға көмектесу үшін [[Тоад]]пен бірге ғарышқа аттанған Пич жоқ кезде Саңырауқұлақ патшалығын қорғайды. Әкесін босату әрекетімен кіші Боузер Пичтің қамалын ғарышқа көтереді, бірақ қамал кездейсоқ «Бал галактикасына» құлайды. Боузер ағайындылар мен Йошиге көмегін ұсынып, олар оны қайтадан дәуірлетуге (үлкейтуге) көмектеседі. Біраз уақыттан кейін ол көп жыл көрмеген ұлымен қауышады. Ал Пич пен Тоад кіші Боузердің сыбайластарының бірін жеңіп, Розалинаның қайда екенін анықтайды. Марио, Луиджи және Йоши өздерін барар жеріне жеткізуге келіскен ұшқыш [[Фокс Макклауд]]ты жалдаған Пич пен Тоадқа қосылады. Боузер-кішінің шабуылынан кейін (ол бластердің көмегімен Марио мен Луиджиді балаларға айналдырып жібереді), олар Сүйек сарқырамасының жанында апатқа ұшырайды. Боузер ағайындылармен жақын тіл табысып үлгергендіктен, өзін кінәлі сезінеді, бірақ ұлы әкесін қайтадан [[Купа-трупа|купа]]лар королі болуға көндіреді. Йоши ағайындыларды қайтадан ересек қылғаннан кейін, Луиджи «Комета» обсерваториясындағы люмаларға өздерін алып кетуі үшін белгі береді. Обсерваторияда Пич өзінің Розалина сияқты қабілеттері бар екенін біледі. Розалина оның әпкесі болып шығады, ол кезінде Пичті белгісіз зұлым күштен құтқару үшін Саңырауқұлақ патшалығына жіберген екен. Қоқыс галактикасына жеткеннен кейін, кейіпкерлер Боузерге қарсы тұрады. Шайқас кезінде Марио оны лаваға итеріп жібереді, бірақ ол аман қалып, қаңқаға айналады. Луиджи мен Йоши бонустарды пайдаланып, Мариоға жеңіске жетуге көмектеседі. Пич өз күшінің көмегімен Розалинаны құтқарып, онымен қайта қауышады. Пичтің сарайы қайта тұрғызылып, Боузер мен кіші Боузер түрмеге жабылады. Кейінірек, [[ханшайым Дейзи]] Порталдық Галактикада Укикидің кезекті тонау әрекетінің алдын алады. == Рөлді дыбыстағандар == * [[Крис Прэтт]] — [[Марио]]<ref name=":0">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> * [[Аня Тейлор-Джой]] — [[ханшайым Пич]]<ref name=":0" /> * [[Чарли Дэй]] — [[Луиджи]]<ref name=":0" /> * [[Джек Блэк]] — [[Боузер]]<ref name=":0" /> * [[Киган-Майкл Кей]] — [[Тоад]]<ref name=":0" /> * [[Бенни Сафди]] — [[кіші Боузер]]<ref name="GameMAG">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> * [[Дональд Гловер]] — [[Йоши]]<ref name="Glover">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> * [[Глен Пауэлл]] — [[Фокс Макклауд]]<ref name="Fox">{{cite news|last1=Moreau|first1=Jordan|title='Super Mario Galaxy Movie' Adds Fox McCloud in 'Smash Bros.' Crossover|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-smash-bros-1236700583/|access-date=2026-03-26|website=[[Variety]]|date=2026-03-26|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20260326171244/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-fox-mccloud-star-fox-smash-bros-1236700583/|archive-date=2026-03-26|lang=en}}</ref><ref name="PowellFox">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> * [[Бри Ларсон]] — [[Розалина]]<ref name="GameMAG" /> * [[Луис Гусман]] — Крокожабер<ref name="Glover" /> * [[Исса Рэй]] — Аралар патшайымы<ref name="Glover" /> * [[Кевин Майкл Ричардсон]] — Камек<ref name=":0" /> == Өндірісі == === Әзірлеу === 2021 жылдың мамырында [[Nintendo]] компаниясының президенті [[Сюнтаро Фурукава]] «[[Ағайынды Супер Марио кинода]]<nowiki/>» (2023) туындысы сәтті болған жағдайда, компания өз ойындары негізінде көбірек мультфильмдер жасауға мүдделі екенін мәлімдеді.<ref name="SlashFilmFurukawa">{{cite news|last=Evangelista|first=Chris|date=2021-05-04|title=More Nintendo Animated Movies on the Way Following Illumination's ''Super Mario''|url=https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505124949/https://www.slashfilm.com/more-nintendo-animated-movies/|archive-date=2021-05-05|access-date=2021-05-06|website=[[Slashfilm|/Film]]|lang=en|language=en}}</ref> Премьера қарсаңында ''[[Variety]]'' басылымына берген сұхбатында [[Illumination]] студиясының басшысы әрі картина продюсері [[Крис Меледандри]] басқа Nintendo ойындарының ықтимал жалғасы мен экрандалуы туралы сұраққа былай деп жауап берді: «Қазіргі уақытта біздің басты мақсатымыз — осы нақты фильмді жарыққа шығару, сондықтан әзірге болашақ туралы айтуға дайын емеспіз».<ref>{{Cite web|last1=Shanfeld|first1=Ethan|last2=Lang|first2=Brent|date=2023-04-04|title=Mario Powers Up: How Nintendo Visionary Shigeru Miyamoto and Illumination's Chris Meledandri Plan to Super Smash Hollywood|url=https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/|access-date=|website=Variety|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-04-05|archivedate=2023-04-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230405004314/https://variety.com/2023/film/features/super-mario-bros-movie-shigeru-miyamoto-interview-1235572488/}}</ref> «Ағайынды Супер Марио кинода» мультфильмінің [[Титрдан кейінгі сахна|титрларынан кейінгі сахна]]да [[Йоши]] пайда болады, бұл сиквелге жасалған ишара.<ref>{{Cite web|last=Shanfeld|first=Ethan|date=2023-04-05|title=How 'The Super Mario Bros. Movie' Post-Credits Scene Hints at a Sequel|url=https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en|accessdate=2023-04-09|archivedate=2023-04-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230407074754/https://variety.com/2023/film/news/super-mario-bros-movie-post-credits-scene-sequel-1235574606/}}</ref> [[Джек Блэк]] сұхбатында болашақ мультфильмде [[Педро Паскаль]] дыбыстайтын [[Варио]] кейіпкерінің пайда болғанын қалайтынын айтты.<ref>{{cite web|url=https://deadline.com/2023/04/jack-black-pedro-pascal-wario-super-mario-bros-movie-sequel-1235320670/|title=Jack Black Wants Pedro Pascal as Wario in 'Super Mario Bros. Movie' Sequel|first=Armando|last=Tinoco|website=[[Deadline Hollywood]]|date=2023-04-09|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-15}}</ref> 2023 жылдың сәуірінде мультфильмнің кассалық сәттілігінен кейін Nintendo өз франшизалары желісімен басқа да фильмдердің әзірленіп жатқанын мәлімдеді, бірақ «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысының жалғасын тікелей растамады.<ref>{{cite web|last1=Onder|first1=Cade|date=2023-04-21|title=Nintendo Confirms More Video Game Movies in the Works|url=https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/|website=[[ComicBook.com]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2023-04-22|archivedate=2023-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230422093416/https://comicbook.com/gaming/news/nintendo-more-video-game-movies-super-mario-bros/}}</ref> 2023 жылдың маусымында [[Крис Прэтт]] жобаның анонсы «жақында» болатынын айтты, алайда оның өндірісіне [[АҚШ Жазушылар гильдиясының ереуілі (2023)|АҚШ Сценаристер гильдиясының ереуілі]] әсер етті.<ref name="2023WGAStrikes">{{Cite web|title=Chris Pratt says Super Mario Bros Movie 2 has been delayed by writers' strike|url=https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/|access-date=|first=Narzra|last=Ahmed|website=[[Digital Spy]]|date=2023-06-10|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-06-10|archivedate=2023-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230610211831/https://www.digitalspy.com/movies/a44160239/chris-pratt-super-mario-bros-2-delayed/}}</ref> 2023 жылдың қарашасында Universal Studio Group төрағасы {{iw|Донна Лэнгли|Донна Лэнгли||Donna Langley}} пресс-релизде «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысын франшиза ретінде сипаттап, осылайша сиквелдің жасалатынына ишара жасады.<ref>{{cite web|title=Donna Langley {{!}} Universal Pictures {{!}} Leadership Team|url=https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|website=Universal Pictures|quote=In 2023 alone, with an unparalleled focus on building a diverse slate portfolio, Langley led the motion picture group through the birth of new franchises, including ''M3GAN'', ''Violent Night'', Illumination’s ''Super Mario Bros. Movie'', and more.|access-date=2023-11-14|archive-date=2024-05-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521203951/https://www.universalpictures.com/leadership-team/donna-langley|url-status=dead|lang=en}}</ref> Сол жылдың желтоқсанында Блэк жобаның «Боузердің кегі» атты мюзикл болғанын қалайтынын жеткізді.<ref>{{Cite web|last=Ankers-Range|first=Adele|date=2023-12-18|title=Jack Black Wants The Super Mario Bros. Movie 2 to Be a Full-on Musical Called Bowser's Revenge|url=https://www.ign.com/articles/jack-black-super-mario-bros-movie-sequel-musical|access-date=|website=[[IGN]]|lang=en|accessdate=2023-12-19}}</ref> 2024 жылдың наурызында [[Марио]] күніне арналған тұсаукесер кезінде Меледандри мен кейіпкерді жасаушы [[Сигэру Миямото]] «ағайынды Супер Марио туралы жаңа фильмді» ресми түрде анонстады. Өз міндеттеріне бірінші бөлімнің режиссерлері {{iw|Аарон Хорват|Аарон Хорват||Aaron Horvath}} пен {{iw|Майкл Еленик|Майкл Еленик||Michael Jelenic}} және сценарист Мэттью Фогель қайта оралды; Меледандридің айтуынша, Illumination аниматорлары сол сәтте раскадровкамен және «жаңа әлемдер үшін декорациялар жасаумен» айналысқан.<ref name="Sequel">{{cite web|last1=Lang|first1=Brent|date=2024-03-10|title=New 'Super Mario Bros.' World Animated Movie in the Works From Illumination, Nintendo|url=https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/|website=[[Variety]]|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-03-10|archivedate=2024-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240310134425/https://variety.com/2024/film/news/new-animated-super-mario-bros-world-movie-nintendo-illumination-release-date-1235936648/}}</ref> Қазанда [[Киган-Майкл Кей]] жалғасы «кеңірек ауқымға» ие болатынын және онда «жаңа кейіпкерлер, ескі сүйіктілер мен кейбір көрнекті кейіпкерлер» пайда болатынын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|last=Griffin|first=Griff|title=The Super Mario Bros. Movie 2 Features More Easter Eggs for Hardcore Fans|url=https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2|website=Men’s Journal|date=2024-10-01|access-date=|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2024-10-02|archivedate=2024-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241001212907/https://www.mensjournal.com/streaming/the-super-mario-bros-movie-2}}</ref> Меледандридің айтуынша, жасаушылар үшін негізгі шабыт көзі ''[[Super Mario Galaxy]]'' және ''[[Super Mario Galaxy 2]]'' ойындары болғанымен, мультфильмде «Марионың әр дәуірінің жанкүйерлерін таңғалдыратын нәрсе бар».<ref>{{Cite web|first=Molly|last=Edwards|date=2025-11-12|title=The Super Mario Galaxy Movie isn't just adapting the Wii classic, it's also taking inspiration from Super Mario Odyssey|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/the-super-mario-galaxy-movie-isnt-just-adapting-the-wii-classic-its-also-taking-inspiration-from-super-mario-odyssey/|access-date=|website=[[GamesRadar+]]|lang=en|accessdate=2026-01-19}}</ref> 2025 жылдың мамырында [[NBCUniversal]] өз пресс-релизінде сиквелдің [[Super Mario World|атауын аттас ойын]]ның құрметіне — ''Super Mario World'' деп көрсетті. Алайда бұқаралық ақпарат құралдары бұған назар аударған кезде, ол туралы ескерту өшірілді.<ref>{{cite web|last=Coulson|first=Josh|title=Looks Like The Mario Movie Sequel Is Going To Be Named After One Of The Best Games In The Series|url=https://www.eurogamer.net/next-super-mario-movie-title-quietly-announced-then-quickly-removed-by-nbcuniversal|website=[[Eurogamer]]|date=2025-05-14|access-date=|lang=en|accessdate=2025-05-14}}</ref><ref>{{Cite web|last=Ентус|first=Никита|date=2025-05-14|title=Сиквел «Братьев Супер Марио в кино» может получить название Super Mario World|url=https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=[[DTF]]|lang=ru|accessdate=2025-05-14|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514114037/https://dtf.ru/cinema/3765449-sikvel-bratev-super-mario-v-kino-nazvanie-super-mario-world}}</ref> Ресми атауы — ''Super Mario Galaxy'' ойынының құрметіне ''The Super Mario Galaxy Movie'' екені қыркүйектегі {{iw|Nintendo Direct}} тұсаукесері кезінде белгілі болды. Дыбыстауға Прэтт, [[Аня Тейлор-Джой]], [[Чарли Дэй]], Блэк, Кей және [[Кевин Майкл Ричардсон]] қайта қатысты.<ref name=":02">{{Cite web|last=Dunn|first=Jack|last2=Moreau|first2=Jordan|date=2025-09-12|title='Super Mario Bros. 2' Officially Titled 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2025/film/news/super-mario-galaxy-movie-sequel-1236515440/|access-date=|website=[[Variety]]|lang=en-us|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2025-09-12|archivedate=2025-10-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251002131950/https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/}}</ref> 12 қарашада кезекті Nintendo Direct өтіп, онда бірінші трейлер көрсетілді.<ref>{{Cite web|last=Cripe|first=Michael|date=2025-11-10|title=Nintendo Direct to Deliver First The Super Mario Galaxy Movie Trailer Later This Week|url=https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week|access-date=|website=IGN|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112174115/https://www.ign.com/articles/nintendo-direct-to-deliver-first-the-super-mario-galaxy-movie-trailer-later-this-week}}</ref><ref>{{Cite web|last=McWhertor|first=Michael|date=2025-11-10|title=A new Nintendo Direct is coming, with a catch|url=https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/|access-date=|website=Polygon|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-11-11|archivedate=2025-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251112082057/https://www.polygon.com/nintendo-direct-super-mario-galaxy-movie/}}</ref><ref>{{Cite web|last=Gerblick|first=Jordan|date=2025-11-11|title=Nintendo announces Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct where we'll see the sequel's first trailer|url=https://www.gamesradar.com/entertainment/animation-movies/nintendo-announces-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-where-well-see-the-sequels-first-trailer/|access-date=|website=GamesRadar+|lang=en|accessdate=2025-11-11}}</ref> Сол кезде Меледандри актерлік құрамға [[Бри Ларсон]] мен [[Бенни Сафди]] қосылғанын жариялады — олар сәйкесінше [[Розалина]] мен [[кіші Боузер]]ді дыбыстады.<ref name="GameMAG2">{{Cite web|author=Deacon|date=2025-11-12|title=Nintendo представила первый трейлер анимационного фильма "Галактика Супер Марио в кино" — Бри Ларсон сыграет Розалину|url=https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|website=GameMAG.ru|lang=ru|accessdate=2025-11-13|archivedate=2025-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251113181215/https://gamemag.ru/news/196564/the-super-mario-galaxy-movie-official-trailer-brie-larson-as-rosalina-benny-safdie-as-bowser-jr}}</ref> Ларсон 2020 жылдың өзінде ''Super Mario Galaxy'' ойынының жанкүйері екенін мойындаған болатын.<ref>{{Cite web|last=Life|first=Nintendo|date=2020-07-02|title=Random: Brie Larson's Boyfriend Said She Was Taking Super Mario Galaxy Too Seriously, So She Threw Him Out|url=https://www.nintendolife.com/news/2020/07/random_brie_larsons_boyfriend_said_she_was_taking_super_mario_galaxy_too_seriously_so_she_threw_him_out|access-date=|website=Nintendo Life|lang=en-gb|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2026 жылғы 9 наурызда финалдық трейлердің шығуымен актерлік құрамға [[Луис Гусман]], [[Исса Рэй]] және [[Дональд Гловер]] қосылғаны белгілі болды, олар сәйкесінше Крокожаберді, Аралар патшайымын және Йошиді дыбыстады.<ref name="Glover2">{{cite web|url=https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-09|title=''Super Mario Galaxy Movie'' Casts Donald Glover as Yoshi|website=[[Variety]]|access-date=|lang=en|url-status=live|archive-url=|archive-date=|accessdate=2026-03-09|archivedate=2026-03-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260310155237/https://variety.com/2026/film/news/super-mario-galaxy-movie-donald-glover-yoshi-1236682959/}}</ref> 27 наурызда [[Глен Пауэлл]]дің ''[[Star Fox (ойындар сериясы)|Star Fox]]'' ойындар сериясының протагонисі [[Фокс Макклауд]]ты дыбыстағаны туралы ақпарат пайда болды.<ref name="PowellFox2">{{Cite web|last=Moreau|first=Jordan|date=2026-03-27|title=Glen Powell to Voice Fox McCloud in 'Super Mario Galaxy Movie'|url=https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/|access-date=|website=[[Variety]]|url-status=live|archive-url=|archive-date=|lang=en|accessdate=2026-03-27|archivedate=2026-03-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260327132857/https://variety.com/2026/film/news/fox-mccloud-glen-powell-super-mario-galaxy-movie-1236700990/}}</ref> Пауэлл де, Гловер де бірінші мультфильмнің премьерасынан кейін өз рөлдеріне байқаудан өткен.<ref name="Glover-Powell">{{Cite web|last=Sharf|first=Zack|date=2026-04-01|title=Glen Powell and Donald Glover Called 'Super Mario Galaxy' Studio Asking to Voice Fox McCloud and Yoshi: They Had 'Passion About Being Involved With Nintendo'|url=https://variety.com/2026/film/news/glen-powell-fox-mccloud-super-mario-galaxy-movie-voice-1236704406/|access-date=|website=Variety|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref><ref name="Powell-Dream">{{Cite web|last=Hurtado|first=Yamillah|date=2026-04-01|title=Glen Powell Cold-Called ''The Super Mario Galaxy Movie'' Studio to Pitch Himself for 'Dream' Role as Fox McCloud|url=https://people.com/glen-powell-pitched-himself-as-fox-mccloud-for-super-mario-galaxy-movie-11940732|access-date=|website=People|lang=en|accessdate=2026-04-03}}</ref> Пауэлл ''Star Fox'' желісі бойынша фильмде ойнағысы келді, ал Гловер Nintendo ойынының экрандалуына қатысуды қалады, сондықтан Меледандри оларды рөлдерге бекітті.<ref name="Glover-Powell" /><ref name="Powell-Dream" /> === Анимациялау === Мультфильмнің анимациясына француздық {{iw|Illumination Studios Paris}} студиясы жауапты болды. Жұмыс 2024 жылдың наурызында басталып,<ref name="Sequel" /><ref>{{cite news|last=Milligan|first=Mercedes|title=Super Mario Bros. Returns to the Big Screen with Second Illumination-Nintendo Movie|url=https://www.animationmagazine.net/2024/03/super-mario-bros-returns-to-the-big-screen-with-second-illumination-nintendo-movie/|access-date=2025-11-14|work=Animation Magazine|date=2024-03-10|lang=en}}</ref> 2025 жылдың қарашасында аяқталды.<ref>{{cite news|last1=Romano|first1=Nick|title='The Super Mario Galaxy Movie' trailer reveals Bowser Jr. and Rosalina — meet the new cast|url=https://ew.com/the-super-mario-galaxy-movie-trailer-bowser-jr-rosalina-brie-larson-11847671|access-date=2025-11-14|work=Entertainment Weekly|date=2025-11-12|lang=en}}</ref> 2026 жылдың қаңтарында Меледандри анимация жұмыстарының аяқталғанын және өндірістен кейінгі кезеңнің басталғанын растады.<ref name="PostProd">{{cite web|last=Phillips|first=Tom|title=The Super Mario Galaxy Movie Nintendo Direct: Everything Announced|url=https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced|website=[[IGN]]|access-date=|date=2026-01-25|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2026-01-25|archivedate=2026-01-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260129224836/https://www.ign.com/articles/the-super-mario-galaxy-movie-nintendo-direct-everything-announced}}</ref> === Музыкалық сүйемелдеу === Мультфильмнің музыкасын «Ағайынды Супер Марио кинода» туындысы саундтрегінің авторы [[Брайан Тайлер]] жазды.<ref>{{cite web|title=Brian Tyler to Return for Illumination Entertainment's 'The Super Mario Galaxy Movie'|url=https://filmmusicreporter.com/2025/09/12/brian-tyler-to-return-for-illumination-entertainments-the-super-mario-galaxy-movie/|website=Film Music Reporter|access-date=|lang=en|accessdate=2025-09-12}}</ref> 70 адамнан тұратын оркестр орындаған саундтрекке ''Super Mario Galaxy'' дилогиясының қайта өңделіп жазылған тақырыптары енген.<ref name="PostProd" /> == Премьерасы == «Супер Марио: Галактикалық кино» мультфильмінің әлемдік премьерасы 2026 жылғы 28 наурызда [[Киото]]<nowiki/>дағы [[Минами-дза]] театрында өтті.<ref>{{Cite web|title=クリス・プラット、京都で満喫したことを明かす 『スーパーマリオ』最新作プレミアが歌舞伎の劇場で開催|url=https://news.ntv.co.jp/category/culture/570ac1257ad24ea1b7dcc5a2a0eb280a|website=日テレNEWS NNN|access-date=|date=2026-03-29|author=日本テレビ|lang=ja|accessdate=2026-04-04}}</ref> Туынды АҚШ пен ТМД елдерінде 1 сәуірде прокатқа шықты,<ref name="PostProd" /> ал Жапонияда 24 сәуірде,<ref>{{cite web|last1=Starkey|first1=Adam|title=When is 'The Super Mario Bros. Movie 2' coming out?|url=https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478|website=[[New Musical Express|NME]]|access-date=|date=2025-03-11|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2025-04-17|archivedate=2025-05-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250514155115/https://www.nme.com/news/film/super-mario-bros-movie-2-release-date-3845478}}</ref> соның ішінде премиум [[IMAX]] форматында көрерменге жол тартты.<ref>{{Cite web|date=2025-10-23|title=IMAX Investor Presentation October 2025|url=https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|url-status=live|archive-url=|archive-date=|access-date=|publisher=IMAX Corporation|page=15|accessdate=2025-10-26|archivedate=2025-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251023215306/https://imaxcorporation.gcs-web.com/static-files/e00cf42b-8847-4668-ae0d-bc041fe1672a|lang=en}}</ref> Бастапқыда премьера 3 сәуірге жоспарланған болатын.<ref name="Sequel" /> Universal пен [[Netflix]] арасындағы келісім аясында мультфильм кинотеатрларда көрсетілгеннен кейін төрт ай бойы [[Peacock]] стриминг сервисінде қолжетімді болады, содан кейін Netflix-те шығады, ал он айдан соң Peacock-қа тағы төрт айға оралады.<ref>{{cite web|last=Hayes|first=Dade|title=NBCUniversal's New Theatrical Window Scheme To Bring Films To Peacock After As Few As 45 Days Of Release|url=https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/|access-date=|work=Deadline Hollywood|date=2021-12-09|archive-date=|archive-url=|url-status=live|lang=en|accessdate=2023-12-20|archivedate=2021-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211209190325/https://deadline.com/2021/12/nbcuniversal-theatrical-window-films-stream-peacock-45-days-1234887914/}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html|title=Netflix extends exclusive rights to Universal's animated films in the US|last=Moon|first=Mariella|website=Engadget|date=2021-07-14|access-date=|lang=en|archive-date=|archive-url=|url-status=live|accessdate=2023-12-20|archivedate=2022-07-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220710055401/https://www.engadget.com/netflix-exclusive-rights-universal-animated-films-105446842.html}}</ref> == Ескертпелер == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{Ресми сайт|https://www.thesupermariogalaxymovie.com/|мультфильмнің ресми сайты|lang=en}} [[Санат:АҚШ толықметражды мультфильмдері]] [[Санат:Illumination мультфильмдері]] [[Санат:АҚШ компьютерлік анимациялық фильмдері]] [[Санат:Mario фильмдері]] [[Санат:АҚШ шытырман оқиғалы комедиялары]] [[Санат:АҚШ фантастикалық комедиялары]] [[Санат:Крис Меледандри продюсерлік еткен мультфильмдер]] [[Санат:АҚШ фильм-сиквелдері]] [[Санат:2026 жылғы компьютерлік анимациялық фильмдер]] 9pdg2llz8lvs8tvvlocxdkj9ugwg6og Қатысушы талқылауы:Асылхан Жармахан Жұмаханұлы 3 780312 3594910 2026-04-28T21:08:34Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594910 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Асылхан Жармахан Жұмаханұлы}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 02:08, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 4r0uvc9lrjyrw5uvwglxx3inev7tso1 Сурет:The Super Mario Galaxy Movie poster.jpg 6 780313 3594911 2026-04-28T21:21:22Z ShadZ01 56180 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Супер Марио: Галактикалық кино]]» мультфильмінің постері | қайнары = http://www.impawards.com/2026/super_mario_galaxy_movie_ver12.html | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Illumination]], [[Nintendo]], [[Universal Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Супер Марио: Галактикалық кино | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік б... 3594911 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Супер Марио: Галактикалық кино]]» мультфильмінің постері | қайнары = http://www.impawards.com/2026/super_mario_galaxy_movie_ver12.html | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Illumination]], [[Nintendo]], [[Universal Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Супер Марио: Галактикалық кино | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == 3qfczfhd9q10mve9m3732tsfosr85e7 Фаузия Тажина 0 780314 3594918 2026-04-28T21:47:20Z Tuttiorchestra687 173049 Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Меруерт Карменова]] бетіне жылжытты 3594918 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Меруерт Карменова]] c2sm0767zph46ic2emed6yuawzg0pfi 3594921 3594918 2026-04-28T21:52:17Z Tuttiorchestra687 173049 Беттің барлық мағлұматын алып тастады 3594921 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 3594933 3594921 2026-04-28T23:54:37Z Tuttiorchestra687 173049 3594933 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001– |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == # Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 2fyje0ulfbsli2lskz4lzkeh3b4s7x7 3594934 3594933 2026-04-28T23:55:14Z Tuttiorchestra687 173049 «[[Санат:Қазақстан скрипкашылары|Қазақстан скрипкашылары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3594934 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001– |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == # Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] quxlduy0wy8xcn5pt1sccbfxiwin3l4 3594935 3594934 2026-04-28T23:57:40Z Tuttiorchestra687 173049 3594935 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001– |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == # Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] 9pn2zet4uhg2np2orlr6w4lgfks06d5 3594936 3594935 2026-04-28T23:58:24Z Tuttiorchestra687 173049 Tuttiorchestra687 [[Қатысушы:Tuttiorchestra687/зертхана]] бетін [[Фаузия Тажина]] бетіне жылжытты 3594935 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2001– |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == # Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] 9pn2zet4uhg2np2orlr6w4lgfks06d5 3594938 3594936 2026-04-29T00:00:37Z Tuttiorchestra687 173049 3594938 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2022 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == # Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] 08i7w2aas1e5rdsmhmzrngkt61mxu3z 3594948 3594938 2026-04-29T03:47:30Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3594948 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2022 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref><ref name=":1" /> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == * Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] bmuiwd9g6q5xt2tl61sx7mjo9qxl0cs 3594949 3594948 2026-04-29T03:49:18Z 1nter pares 146705 3594949 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2022 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }}'''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) – қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл|1990 жылы]] [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[Скрипка|скрипкада]] ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина|Марина Александровна Кузинаның]] сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И.Глинка атындағы [[Жаңасібір|Жаңасібірдің]] мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[Квартет|квартетін]] басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» (''Орысш. Камерата Сибири'') негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[Музыкант|музыканттар]] қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == * Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] i8lkee5mq9zg251egtc50uy0jqnxs8b 3594950 3594949 2026-04-29T03:53:31Z 1nter pares 146705 3594950 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Фаузия Тажина |Шынайы есімі = |Сурет = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = non_performing_personnel |Туған кездегі есімі = Фаузия Хәкімбекқызы Тажина |Толық аты = |Туған күні = 13.07.1990 |Туған жері = {{туғанжері|Алматы|Алматыда}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 2022 жылдан бастап |Мемлекет = {{Байрақ|Қазақстан}} |Мамандықтары = [[Дирижер]], скрипкашы, оқытушы |Дауыс түрі = |Аспаптары = Скрипка, ұрмалы аспаптар, блокфлейта |Жанрлары = |Лақап аттары = |Ұжымдары = «Сібір Камератасы» камералық оркестрі |Қызметтес болған = |Лейблдері = |Марапаттары = |Сайты = [https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/ Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония] |Commons = }} '''Фаузия Хәкімбекқызы Тажина''' ([[13 шілде]] [[1990 жыл|1990]], [[Алматы]]) — қазақстандық [[Дирижер|дирижёр]], [[Скрипка|скрипкашы]], «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрдің көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі, Халықаралық деңгейде өнер көрсететін музыкант.<ref name=":0">{{Cite web|title=Фаузия ТАЖИНА — Томская Областная Государственная Филармония|url=https://tomskfil.ru/kollektivi_i_solisti/fauziya-tazhina/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Өмірбаяны және білімі == Фаузия Тажина [[1990 жыл]]ы [[Алматы]] қаласында қарапайым отбасында дүниеге келген. Бес жасынан бастап [[скрипка]]да ойнауға құштарлық танытқан. 1998–2003 жылдары Алматыдағы М.Төлебаев атындағы №5 Балалар музыка мектебінде білім алған. 2003–2005 жылдары [[Астана|Астанадағы]] Қазақ ұлттық музыка академиясында ([[Қазақ ұлттық өнер университеті|қазіргі К. Байсейітова атындағы өнер университеті]]) оқыған. 2005–2009 жылдары А.Ф.Муров атындағы [[Жаңасібір]] музыкалық колледжінде [[профессор]], скрипкашы, Ресей Федерациясының еңбек сіңірген өнер қайраткері, «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» (''Блестящие смычки'') камералық оркестрінің жетекшісі [[Марина Александровна Кузина]]ның сыныбында тәлім алады. 2009–2017 жылдары М.И. Глинка атындағы [[Жаңасібір]]дің мемлекеттік консерваториясында (академияда) [[скрипка]] мамандығы бойынша бакалавр және магистратураны, сондай-ақ ассистентура-тағылымдаманы аяқтаған. [[Скрипка]] бойынша оқытушысы — [[Марина Кузина]]. Сонымен қатар [[Опера (музыка)|опера]] және [[Симфониялық музыка|симфониялық]] дирижёрлеу мамандығы бойынша кәсіби қайта даярлаудан өткен ([[доцент]] [[Вячеслав Иванович Прасолов]] сыныбы).<ref name=":0" /><ref>{{Cite web|title=ФАУЗИЯ ТАЖИНА – ЧЕЛОВЕК-ОРКЕСТР? - Тюменская правда - Общественно-политическая газета Тюменской области|url=https://tyum-pravda.ru/2022/02/02/04fauziya-tazhina-chelovek-orkestr/|accessdate=26.04.2026}}</ref> === Шеберлік сыныптары === * [[Скрипка]] аспабы бойынша: профессор [[Эдуард Шмидер]] ([[Temple University]], [[Филадельфия]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) және [[Борис Гарлицкий]] курстары; * Камералық орындаушылық: [[Д.Шрайбер]]; * Дирижёрлеу: [[Алексей Шатаний]], профессор [[Владимир Понькин]] ([[Томск]], 2022 жыл, желтоқсан).<ref name=":0" /> == Мансабы == Фаузия Тажина кәсіби мансабын скрипкашы және камералық орындаушы ретінде бастады. Жаңасібірдегі оқуын аяқтағаннан кейін ол [[скрипка]] аспабында жеке орындаушы және әртүрлі камералық ұжымдардың мүшесі ретінде белсенді өнер көрсетті. [[Жаңасібір]] мемлекеттік консерваториясының студенттік және камералық оркестрлерімен, сондай-ақ «[[Жылтыр ысқыштар]]<nowiki/>» камералық оркестрімен жұмыс істеді. Кейін [[Томск]] академиялық [[Симфониялық оркестр|симфониялық оркестрімен]] тығыз ынтымақтастық орнатып, «Балалар оркестрмен ойнайды» жобасын басқарды. Бұл жоба [[Томск]] облысындағы дарынды жастарды қолдауға бағытталған концерттік бағдарламалар сериясынан тұрады. Сонымен қатар оның шығармашылық қызметінде ішекті аспаптар [[квартет]]ін басқару тәжірибесі бар.<ref name=":1">{{Cite web|title=Музыка как иллюзия полета|url=https://stolnick-tmn.ru/articles/muzyka-kak-illyuziya-poleta/|accessdate=26.04.2026}}</ref> 2021 жылдың қазан айында «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» ({{lang-ru|Камерата Сибири}}) негізін қалаушысы және ұзақ жылдар бойы көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болған [[Антон Георгиевич Шароев]] қайтыс болды. Осыдан кейін [[оркестр]] бірнеше ай бойы [[Дирижер|дирижёр]] мен көркемдік жетекшісіз қалды. 2022 жылдың ақпан айынан бастап «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрінің көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болып Фаузия Тажина тағайындалды. Оның басшылығымен оркестрдің концерттік бағдарламалары байып, жаңа шығармалармен толықты. Оркестр құрамына 13 әйел [[музыкант]]тар қосылып, [[Бұқаралық ақпарат құралдары|БАҚ]]-та ''«Әйел камералық оркестрі»'' деп таныла бастады. 2022 жылғы 9 ақпанда Фаузия Тажина «[[Сібір Камератасы]]<nowiki/>» камералық оркестрмен алғашқы дебютін жасап, «1685: Туған күн» атты концерттік жобаны ұсынды. Аталған жоба [[Иоганн Себастьян Бах]] пен [[Георг Фридрих Гендель|Георг Фридрих Гендельдің]] шығармашылығына арналды.<ref name=":1" /><ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=26.04.2026}}</ref><ref>{{Cite web|title=О коллективах проекта «Культурное сотрудничество»|url=https://культурноесотрудничество.рф/coll|accessdate=26,04.2026}}</ref> === Концерттік қызметі === Фаузия Тажина әртүрлі елдердің сахналарында өнер көрсетті. Ол [[Қазақстан]] ([[Алматы]], [[Астана]]), [[Ресей]] ([[Жаңасібір]], [[Барнауыл|Барнаул]], [[Омбы|Омск]], [[Томск]], [[Кемерово]], [[Тюмень]], [[Абакан]], [[Мәскеу]]), [[Украина]] ([[Киев]]), [[Аустрия]] ([[Вена]]), [[Италия]] ([[Лониго]]), [[Финляндия]] ([[Йювяскюля]]), [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] ([[Сеул]], [[Пусан]]), [[Израиль]] ([[Тель-Авив]]), [[Франция]] ([[Париж]]) және [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] ([[Нью-Йорк]]) қалаларында концерттер өткізді.<ref name=":0" /> Фаузия Тажина қысқа уақыт ішінде кәсіби [[Дирижер|дирижëр]] ретінде қалыптасып, [[Ресей]] мен халықаралық музыкалық кеңістікте танымал бола бастады. == Байқаулар == 2007 ж. – «Жас таланттар-облыстың мерейтойы» мәдениет оқу орындары студенттерінің өнер фестивалінің лауреаты; 2009 ж. – «Музыкалық өнер» номинациясы бойынша «Ресейдің жас дарындары» Бүкілресейлік байқауының 1-кезең жеңімпазы; 2009 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Лониго, Италия (1 премия); 2010 ж. – «ХХІ ғасырдың өнері мен білімі» халықаралық байқауы, Киев, Украина (1 премия).<ref name=":0" /> == Шығармашылық ерекшелігі == Фаузия Тажина музыкалық-ағартушылық қызметпен белсенді айналысып, [[барокко]], минимализм және [[Сазгер|композиторлардың]] өмірі тақырыптарында дәрістер мен шығармашылық кездесулер өткізеді. Дирижёрлік тәжірибесінде ол оркестрді көбінесе дәстүрлі [[Дирижëрлік таяқша|дирижëрлік таяқшасыз]], тек қол қимылдары арқылы басқарады.<ref>{{Cite web|title=Чем уникальна дирижер из Тюмени Фаузия Тажина: про единственную в Тюмени женщину-дирижера сняли фильм — видео и подробности - 14 мая 2024 <nowiki>|</nowiki> 72.ру|url=https://72.ru/text/gorod/2024/05/14/73569566/|accessdate=26.04.2026}}</ref> == Әдебиет == * Д.М. Женщины-дирижеры — в оркестрах стран мира. — М.: КнигИздат, 2023. – 274 с. Тираж 116. ISBN 978-5-4492-0528-5. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан скрипкашылары]] [[Санат:Қазақстан музыканттары]] [[Санат:Қазақстан дирижёрлері]] [[Санат:13 шілдеде туғандар]] [[Санат:1990 жылы туғандар]] [[Санат:Алматыда туғандар]] 4mmgf54l00w02lq6daa1myylinbtbn1 Қатысушы талқылауы:FileJunkie 3 780315 3594920 2026-04-28T21:51:53Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594920 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=FileJunkie}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 02:51, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) fxbtto0izbvy5nkh0j37zjc00cp0ftq Қатысушы талқылауы:Tapio Toola 3 780316 3594924 2026-04-28T22:04:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594924 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tapio Toola}} -- [[Қатысушы:Sibom|Sibom]] ([[Қатысушы талқылауы:Sibom|талқылауы]]) 03:04, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) fd1bq1ly4yzcqvbb79hrh9r4i5txeax Сурет:Секіргіштер (мультфильм).jpg 6 780317 3594929 2026-04-28T22:18:03Z ShadZ01 56180 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Секірушілер (мультфильм)|Секірушілер]]» (2026) мультфильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/4312446/ Кинопоиск] | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Walt Disney Pictures]] / [[Pixar Animation Studios]] / [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Секірушілер (мультфильм) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалд... 3594929 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Секірушілер (мультфильм)|Секірушілер]]» (2026) мультфильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/4312446/ Кинопоиск] | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Walt Disney Pictures]] / [[Pixar Animation Studios]] / [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Секірушілер (мультфильм) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == g3ukpgl7sgurf4kcc8cig3yjpl4loyp 3594930 3594929 2026-04-28T22:18:26Z ShadZ01 56180 /* Түйін */ 3594930 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Секіргіштер (мультфильм)|Секірушілер]]» (2026) мультфильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/4312446/ Кинопоиск] | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Walt Disney Pictures]] / [[Pixar Animation Studios]] / [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Секіргіштер (мультфильм) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == 6nyjuvawfmb59zy0kfkawk8ms51f2uv 3594931 3594930 2026-04-28T22:18:49Z ShadZ01 56180 /* Түйін */ 3594931 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «[[Секіргіштер (мультфильм)|Секіргіштер]]» (2026) мультфильмінің постері | қайнары = [https://www.kinopoisk.ru/picture/4312446/ Кинопоиск] | жасалған уақыты = 2026 | авторы = [[Walt Disney Pictures]] / [[Pixar Animation Studios]] / [[Walt Disney Studios Motion Pictures]] }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Секіргіштер (мультфильм) | мақсаты = # Бұл кескін фильмнің мәтіндік сипаттама арқылы жеткізу мүмкін емес визуалды стилистикасы туралы айқын түсінік береді және онсыз фильм туралы мақала толық болып саналмайды. # Бұл кескін авторлық құқық иелерінің кескінді түпнұсқа басып шығарылған түрінде сатудан пайда алу мүмкіндігін шектемейді. Кескіннің ажыратымдылығы түпнұсқамен салыстырғанда бірнеше есе азайтылған, сондықтан бұл кескінді басып шығару сапасы жағынан түпнұсқамен бәсекелесе алмайды. # Кескін құқық иеленуші тарапынан фильмді жарнамалау мақсатында кеңінен тарату үшін арнайы жасалған. Кескінді пайдалану Уикипедияда қабылданған адал пайдалану критерийлеріне сәйкес келеді. Кескін сонымен қатар басқа да көптеген сайттарда қолданылуда. | алмастыру = Бұл туындының плакаты немесе постері үшін еркін балама табу мүмкін емес, сондықтан еркін лицензиясы бар балама файл пайда болғанға дейін, осы туынды туралы мақаланы суреттеу мақсатында еркін емес кескінді адал пайдалану негізді болып саналады. | басқа = жоқ }} == Лицензиялау == csnxa3w00tf1yqotiljtj2ksx82nedy Қатысушы талқылауы:Austin0705 3 780319 3594941 2026-04-29T02:01:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3594941 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Austin0705}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 07:01, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 1i1fcrbm68sfz7u4cczii7bmyfqmkxn Хуан, Барселона графы 0 780320 3594989 2026-04-29T05:33:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2... 3594989 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. psua9ub5fj6epw6d5in384nclqwr26e 3594991 3594989 2026-04-29T05:34:59Z 1nter pares 146705 3594991 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] la21jmslz8wepxz7sq9a0ampixyxw1v 3594992 3594991 2026-04-29T05:36:15Z 1nter pares 146705 3594992 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. esal0f7by2vnnavfe5b58ul0a5joew0 3594994 3594992 2026-04-29T05:41:02Z 1nter pares 146705 3594994 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. 8x31iasgd0urzql5liooxdolitovpvv 3594995 3594994 2026-04-29T05:45:36Z 1nter pares 146705 /* Эмиграцияда */ 3594995 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. rlz64e61mr6p4zsyz0kdt9278yuxdq3 3594997 3594995 2026-04-29T05:48:35Z 1nter pares 146705 /* Испанияға оралуы */ 3594997 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. hlotazncony0miypanjp71atkq7uqoi 3595005 3594997 2026-04-29T05:55:20Z 1nter pares 146705 /* Отбасы */ 3595005 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> ckduokjkcqump6wae44juq6hxpscpym 3595006 3595005 2026-04-29T05:55:44Z 1nter pares 146705 3595006 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a1l9yv4m7qs9rh0qya4mjkwly2gnk9x 3595010 3595006 2026-04-29T05:57:03Z 1nter pares 146705 /* Әдебиет */ 3595010 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Волкова Г. И.|бөлімі=Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=М.|баспасы=Высш. шк.|жыл=2006|томы=|беттері=343|барлық беті=656|сериясы=|isbn=5-06-004248-0|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} m5dw8iysnj8o5a9svxac9jqr3casuyn 3595013 3595010 2026-04-29T05:58:50Z 1nter pares 146705 + [[Санат:Алтын руна орденінің иегерлері]],[[Санат:Испания Бурбондары]] ([[Уикипедия:Гаджеттер/Санат импорттау|Санат импорттау]]) 3595013 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Волкова Г. И.|бөлімі=Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=М.|баспасы=Высш. шк.|жыл=2006|томы=|беттері=343|барлық беті=656|сериясы=|isbn=5-06-004248-0|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Алтын руна орденінің иегерлері]] [[Санат:Испания Бурбондары]] 09a8co8l6fs8p4mcn4teubx8nlwk920 3595014 3595013 2026-04-29T06:00:34Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3595014 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Волкова Г. И.|бөлімі=Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=М.|баспасы=Высш. шк.|жыл=2006|томы=|беттері=343|барлық беті=656|сериясы=|isbn=5-06-004248-0|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/juan.shtml cervantesvirtual.com сайтындағы өмірбаяны]{{ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20090420042948/http://public.genoom.com/trees/familia-real/juan-carlos Испан корольдік әулетінің шежіресі]{{ref-es}} [[Санат:Алтын руна орденінің иегерлері]] [[Санат:Испания Бурбондары]] oxbdprcove60qid6bzdg0waqln8l7z4 3595015 3595014 2026-04-29T06:03:26Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Сеговия провинциясы тұлғалары|Сеговия провинциясы тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595015 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Волкова Г. И.|бөлімі=Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=М.|баспасы=Высш. шк.|жыл=2006|томы=|беттері=343|барлық беті=656|сериясы=|isbn=5-06-004248-0|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/juan.shtml cervantesvirtual.com сайтындағы өмірбаяны]{{ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20090420042948/http://public.genoom.com/trees/familia-real/juan-carlos Испан корольдік әулетінің шежіресі]{{ref-es}} [[Санат:Алтын руна орденінің иегерлері]] [[Санат:Испания Бурбондары]] [[Санат:Сеговия провинциясы тұлғалары]] axxdcrlqspxcqd8rwhmlcnub9kq9mrn 3595026 3595015 2026-04-29T06:18:23Z 1nter pares 146705 «[[Санат:Испания инфанттары|Испания инфанттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595026 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Хуан, Барселона графы | Шынайы есімі = {{lang-es|Juan Carlos Borbón}} | Суреті = Juan de Borbón. NL-HaNA 2.24.01.09 0 901-4072.jpg | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = Барселона графы | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = 1978 | Басқаруын аяқтады = 1993 | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = Испан тағына үміткер | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = 1941 | Басқаруын аяқтады_2 = 1977 | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = {{lang-es|Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg}} | Туған күні = 20.07.1913 | Туған жері = {{туғанжері|Ла Гранха|Ла Гранхада}}, [[Сан-Ильдефонсо]], [[Сеговия]], [[Кастилия и Леон]], [[Испания]] | Қайтыс болған күні = 01.04.1993 | Қайтыс болған жері = [[Памплона]], [[Испания]] | Жерленді = | Діні = [[Католик шіркеуі]] | Әкесі = [[XIII Альфонсо]] | Анасы = [[Виктория Евгения Баттенберг]] | Жұбайы = [[Мария де лас Мерседес Бурбон-Сицилиялық]] | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = Firma de Juan de Borbón.svg | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} Оның Корольдік Мәртебесі Инфант дон '''Хуан Карлос Тереса Сильвестре Альфонсо де Бурбон и Баттенберг, Барселона графы''' ({{lang-es|Su Alteza Real Infante Don Juan Carlos Teresa Silverio Alfonso de Borbón y Battenberg, Conde de Barcelona}}; [[20 маусым]] [[1913 жыл|1913]], [[Сеговия]], [[Испания]] – [[1 сәуір]] [[1993 жыл|1993]], [[Памплона]], [[Наварра]], [[Испания]]) — испан ханзадасы, испан тағына үміткер, король [[I Хуан Карлос]]тың әкесі. == Өмірбаяны == [[Сурет:Infante Juan by Laszlo.jpg|thumb|150px|Филип Де Ласло салған портрет, 1927 жыл.]] Испания королі [[XIII Альфонсо]] мен [[Виктория Евгения Баттенберг]]тың үшінші ұлы, осы жұптың жалғыз дені сау ұлы. === Эмиграцияда === [[1931 жыл]]ы әкесімен бірге елден кетті. Британ флотында қызмет етті. [[1941 жыл]]ы Римде қайтыс болар алдында [[XIII Альфонсо]] тақтан бас тартып, оны мұрагер ретінде танылған Хуанның пайдасына қалдырды (тұқым қуалайтын гемофилия дертіне шалдыққан үлкен ұлы Альфонсо ол кезде тірі емес еді, оның үстіне ол қарапайым қызға үйленіп, өз құқықтарынан бас тартқан болатын; екінші ұлы, саңырау әрі мылқау дон Хайме, Сеговия герцогі, француз корольдік әулетінің басшысы деп саналуды жөн көрді). Осыдан кейін [[Лозанна]] ([[Швейцария]]) мен [[Эшторил]]де ([[Португалия]]) тұрған Хуан «III Хуан» ретінде испан тағына үміткер болды; ол либералды көзқарасымен танылып, Франко режиміне оппонент ретінде шықты. [[1969 жыл]]ы [[Франсиско Франко]] әкесі тірі болса да, Хуанның ұлы ханзада Хуан Карлосты өз мұрагері деп жариялады. Барселона графы мен Еуропаның көптеген корольдік әулеттері бұл шешімді мойындамады. [[1975 жыл]]ы Франко қайтыс болып, [[I Хуан Карлос]] таққа отырғаннан кейін де дон Хуан ұлын король ретінде мойындамауды жалғастырды. === Испанияға оралуы === ​[[1977 жыл]]ы Король Франко режимінің мұрагерлігінен бас тартқаннан кейін, Барселона графы Испанияға оралды. Ол өз титулын сақтай отырып, таққа деген талаптарынан бас тартты және ұлының құқықтарын ресми түрде мойындады. [[1978 жыл]]ы Испания королі оған флоттың құрметті адмиралы ({{lang-es|Almirante Honorario de la Armada}}) атағын берді. [[1988 жыл]]дың [[4 желтоқсан]]ынан бастап — флоттың генерал-капитаны. [[Памплона]]да өкпе қатерлі ісігінен қайтыс болды. [[Эскориал]]да, испан корольдерінің қабірлерінің жанында жерленген. == Отбасы == ​[[1935 жыл]]дың [[12 қазан]]ында ханшайым [[Мария де лас Мерседес де Бурбон и Орлеан]]мен некеге тұрды. Ерлі-зайыптылардың төрт баласы дүниеге келді: * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Пилар, Бадахос герцогинясы]] (1936–2020) * ​Оның Мәртебесі Испания королі дон [[I Хуан Карлос]] (1938 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфанта [[донья Маргарита, Сория және Эрнани герцогинясы]] (1939 ж.т.) * ​Оның Корольдік Мәртебесі Инфант [[дон Альфонсо]] (1941–1956), қарумен болған жазатайым оқиға салдарынан қаза тапты. == Марапаттары == * Алтын руна ордені * ​III Карлос орденінің Үлкен крест кавалері * ​«Теңіздегі еңбегі үшін» орденінің Үлкен крест кавалері (ақ айырым белгісімен) * ​Христос орденінің Үлкен крест кавалері ([[31 қаңтар]] [[1986 жыл]], [[Португалия]])<ref name="ПортугальскиеНаграды">[http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/CondecoraçõesEstrangeiras_2007.pdf Иностранцы — кавалеры Португальских орденов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100803214131/http://www.ordens.presidencia.pt/pdf/Condecora%C3%A7%C3%B5esEstrangeiras_2007.pdf |date=2010-08-03 }}{{ref|pt}}</ref> == Әдебиет == * {{кітап|авторы=Волкова Г. И.|бөлімі=Juan de Borbón y Battenberg, conde de Barcelona|бөлім сілтемесі=|тақырыбы=Учебный испанско-русский лингвострановедческий словарь-справочник|шынайы атауы=|сілтеме=|уикитека=|жауапты=|басылым=|орны=М.|баспасы=Высш. шк.|жыл=2006|томы=|беттері=343|барлық беті=656|сериясы=|isbn=5-06-004248-0|тиражы=}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.cervantesvirtual.com/historia/monarquia/juan.shtml cervantesvirtual.com сайтындағы өмірбаяны]{{ref-es}} * [https://web.archive.org/web/20090420042948/http://public.genoom.com/trees/familia-real/juan-carlos Испан корольдік әулетінің шежіресі]{{ref-es}} [[Санат:Алтын руна орденінің иегерлері]] [[Санат:Испания Бурбондары]] [[Санат:Сеговия провинциясы тұлғалары]] [[Санат:Испания инфанттары]] oept58evqa6v7y2u288zyn3rpibzdlx Сурет:С.Туғанбаев.jpeg 6 780321 3594999 2026-04-29T05:51:00Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = С.Туғанбаев портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} 3594999 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = С.Туғанбаев портреті | қайнары = компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} r2r1xcw50rs6s2nr9p51hmi69spegs5 Санат:Сеговия провинциясы тұлғалары 14 780324 3595016 2026-04-29T06:03:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Испания провинциялары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Кастилия және Леон тұлғалары]] [[Санат:Сеговия]] 3595016 wikitext text/x-wiki [[Санат:Испания провинциялары бойынша тұлғалар]] [[Санат:Кастилия және Леон тұлғалары]] [[Санат:Сеговия]] nnsv6whes997ejphsk55g7wrgt4fhmo Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев 0 780325 3595017 2026-04-29T06:06:00Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі =... 3595017 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев |Шынайы есімі = |Сурет = С.Туғанбаев.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 05.01.1923 |Туған жері = [[Қосы батыр ауылы]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 05.09.2011 |Қайтыс болған жері = [[Түймекент]] ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = Тортбаев Үсіп |Анасы = |Жұбайы = Татаркулова Мариям Бейболатқызы |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = І дәрежелі «Отан соғысы» ордені, <br> «Ерлігі үшін» медалі, <br> «Германияны жеңгені үшін» медалі, <br> «Маршалл Жуков» медалі, <br> <br> «Украинаны фашистерден азат етілгене 20 жыл» медалі, «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы» медальдары, <br> «Қарулы Күштердің 50, 60, 70 жылдығы» медальдары, <br> «Еңбек ардагері» медалі, <br> "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісі, <br> "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісі, <br> "Ерен еңбегі үшін" медалі, <br> "құрмет белгісі" ордені, <br> "Ленин" ордені, <br> "Еңбек ардагері" медалі, <br> "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" медалі |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Сәбденәлі Үсіпұлы Туғанбаев''' ([[5 қаңтар]] [[1923 жыл]] – [[5 қыркүйек]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысы]]ның ардагері, мұғалім. == Өмірбаяны == 1923 жылы 5 қаңтарда қазіргі [[Қосы батыр ауылы|Қосы Батыр]] ауылында дүниеге келген. Атасы Туғанбаев Тортбай мен әкесі Тортбаев Үсіп бай феодалдар болған. Кеңес үкіметінің 1937-1938 жылғы қуғын-сүргінінен атасы жазықсыз атылып кеткен. Сол заманда қуғынға ұшыраған азаматтардың балалары да түрмеге отырғызылатын болғандықтан әкесі Үсіп халық жауының ұлы деген атпен түрмеге қамалған. Кейіннен 1957 жылы Үсіп Тортбайұлы ақталып шыққан. Осынау қиын кезеңде Сәбденәлі Үсіпұлы 1938 жылы Жамбыл педагогикалық учелищесіне оқуға түсіп, 1942 жылы бастауыш мектеп оқытушысы мамандығын алды. Көп ұзамай Михайловка ауылындағы (қазіргі [[Сарыкемер]] ауылы) мектепке мұғалім болып жұмысқа орналасады. 1946 жылы 1 мамырда Татаркулова Мариям Бейболатқызына үйленеді.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=155|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1942 жылдың күзінде Кеңес әскері қатарына шақырылып, І Украин майданының 7-кавалериялық полкі құрамында соғысқа қатысады. Әскери шені — сержант. 1943 жылы ақпан айында Сталинград майданында соғысады. Кейін [[Минск]], [[Харьков]] қалаларын азат етуге қатысады. Сонымен қатар, [[Киев]] қаласын жау қолынан азат ету шайқастарына қатысты. 1944 жылдың қазан айында [[Карпат таулары|Карпаттағы]] немістердің тылына жіберілді. Сәбденәлі Үсіпұлы құрамында болған полк қайта толықтырылып, 1945 жылдың 22 қаңтары [[Польша]] арқылы [[Германия]]ның бұрынғы шекарасын басып өтіп, неміс фашистерін өз ордасында талқандауға қатысады. 1945 жылы мамыр айында елге жеңіспен оралады.<ref>{{citeweb|url= https://baizak-tuimekent.mektebi.kz/tlekter/222-tuanbaev-sbdenl.html |title=Түймекент орта мектебі|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Еңбек жолы === Соғыс аяқталған соң Сәбденәлі Үсіпұлы [[Тегістік (Жанатұрмыс ауылдық округі)|Тегістік]] ауылындағы мектепте 1950 жылға дейін жұмыс істейді. Кейіннен, Свердлов аудандық білім бөлімінің жолдамасымен 1950-1953 жылдары Кеңес ауылындағы, 1953-1955 жылдары Киров ауылындағы (қазіргі [[Дихан-2]] ауылы), 1955-1961 жылдары [[Жетібай (Жамбыл облысы)|Жетібай]] ауылындағы мектептерде ұстаздық етіп, оқушыларды білім нәрімен сусындатып келді. 1962 жылдан бастап Буденновка (қазіргі [[Түймекент]]) мектебінде математика пәнінің мұғалімі болып жұмысқа орналасады. 1971 жылы Үкімет қолдауына ие болып Түймекент ауылындағы екі қабатты үй сыйға беріледі. 1986 жылы еңбек демалысына шыққанымен, ұстаздық кәсібін 1990 жылға дейін жалғастырады. <ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=82|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, «Германияны жеңгені үшін», «Маршалл Жуков» «Жеңістің 20, 25, 30, 40, 50, 55, 60, 65 жылдығы», «КСРО Қарулы күштерінің 50, 60, 70 жылдығы», «Ерлігі үшін» медальдарымен марапатталған. Сонымен қатар, бейбіт өмірдегі қажырлы еңбегі үшін 1967 жылы "Қазақ КСР халық ағарту ісінің үздігі" төсбелгісісмен, 1968 жылы "КСРО халық ағарту ісінің озат қызметкері" төсбелгісімен, 1970 жылы "Ерен еңбегі үшін" медалімен, 1971 жылы "Құрмет белгісі" орденімен, 1978 жылы "Ленин" орденімен, 1983 жылы "Еңбек ардагері" медалімен, 2001 жылы "Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігіне 10 жыл" мерекелік медалімен марапатталған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 10wgr2g2ntxjsi13qy9jj3chjb9048b Санат:Испания провинциялары бойынша тұлғалар 14 780326 3595019 2026-04-29T06:10:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Екінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша тұлғалар]] [[Санат:Испания провинциялары бойынша санаттар]] [[Санат:Испания тұлғалары орналасуы бойынша]] 3595019 wikitext text/x-wiki [[Санат:Екінші деңгейлі әкімшілік бірліктер бойынша тұлғалар]] [[Санат:Испания провинциялары бойынша санаттар]] [[Санат:Испания тұлғалары орналасуы бойынша]] d26t9m5s6mtx7zizlw49rg23pabe4vt Санат:Кастилия және Леон тұлғалары 14 780329 3595023 2026-04-29T06:13:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Испания тұлғалары автономиялық бірлестіктері бойынша]] [[Санат:Кастилия және Леон]] 3595023 wikitext text/x-wiki [[Санат:Испания тұлғалары автономиялық бірлестіктері бойынша]] [[Санат:Кастилия және Леон]] lcby29txi4jppt8c38yorpungiru0el Санат:Испания инфанттары 14 780330 3595027 2026-04-29T06:19:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Испания патша әулетінің мүшелері]] [[Санат:Испания ханзадалары]] [[Санат:Инфанттар]] 3595027 wikitext text/x-wiki [[Санат:Испания патша әулетінің мүшелері]] [[Санат:Испания ханзадалары]] [[Санат:Инфанттар]] fcuk9celvqpeofm68rdwx4dn4hvpkg3 3595030 3595027 2026-04-29T06:22:50Z 1nter pares 146705 3595030 wikitext text/x-wiki [[Санат:Испания патша әулеті мүшелері]] [[Санат:Испания ханзадалары]] [[Санат:Инфанттар]] 98b0r4x0pvlysfcl4sc87epqmutm04d Қатысушы талқылауы:Айдана Жаппарқызы 3 780331 3595034 2026-04-29T06:25:42Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595034 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Айдана Жаппарқызы}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 11:25, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) l4argqdn1ervh4g00tclzne5vj2ycc5 Санат:Испания ханзадалары 14 780334 3595039 2026-04-29T06:28:11Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Елдер бойынша ханзадалар]] [[Санат:Испания патша әулеті мүшелері]] [[Санат:Қызметі бойынша Испания ер адамдары]] 3595039 wikitext text/x-wiki [[Санат:Елдер бойынша ханзадалар]] [[Санат:Испания патша әулеті мүшелері]] [[Санат:Қызметі бойынша Испания ер адамдары]] 30v5uvdwmd41v7zbv0n92of1vyvhgu8 Қатысушы талқылауы:Pt3j00n 3 780335 3595045 2026-04-29T07:04:26Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595045 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Pt3j00n}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:04, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 4vs22h7vleqzvjkihrxma6doke3cqvr Қатысушы талқылауы:Thomas98 3 780338 3595051 2026-04-29T07:08:00Z Leaderboard 128437 Leaderboard [[Қатысушы талқылауы:Thomas98]] бетін [[Қатысушы талқылауы:NovaSerenQuest]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/Thomas98|Thomas98]]" to "[[Special:CentralAuth/NovaSerenQuest|NovaSerenQuest]]" 3595051 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:NovaSerenQuest]] br0zpmtszg7f9ubyn4yd3ezr5qxehbi Қатысушы талқылауы:Нұрлыхан Қасымханұлы 3 780339 3595056 2026-04-29T07:17:44Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595056 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Нұрлыхан Қасымханұлы}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]<sup> <big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big></sup> 12:17, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) a5649kvutfpha1jvmwr7ryb9qae795s Қатысушы талқылауы:ねこ8 3 780340 3595057 2026-04-29T07:21:58Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595057 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=ねこ8}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 12:21, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) fwkvlpiou3ib6nxla3lytk60jh1cwpi Қатысушы талқылауы:Samalbeisenkhan 3 780343 3595079 2026-04-29T08:08:54Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595079 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Samalbeisenkhan}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 13:08, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 22fdolyr2zqa9y6886tf57eqtbnrm0u Қатысушы талқылауы:Katriel2008 3 780344 3595081 2026-04-29T08:17:01Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595081 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Katriel2008}} -- [[Қатысушы:Салиха|Салиха]] ([[Қатысушы талқылауы:Салиха|талқылауы]]) 13:17, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) h30tsp2rp7ucm1ymba6t2rlfia8wlqe Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай 0 780345 3595093 2026-04-29T08:45:40Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні =... 3595093 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай''' — филология ғылымының докторы ([[1999 жыл|1999]]), профессор ([[2002 жыл|2002]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1962 жыл|1962]] жылы 22 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]] ауданында туған.<br> ҚазМу-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасын ([[1991 жыл|1991]]) бітірген.<br> 1985-[[1987 жыл|87]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы Республикалық музыка мектебінде оқытушы, 1991-[[2002 жыл|2002]] жылдары Қазақ ұлттық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, 2002 жылдан профессор, мемлекеттік тіл кафедрасы меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі зерттеулері қазақ тілінің тарихына, сөзжасам жүйесіне, көне түркі ескерткіштерін ұлттық дүниетаныммен байланыстыра қарастыруға, қазақ мәдениетінің әлем мәдениетіндегі орны мен ерекшелігін, тіл мен мәдениеттің байланысын, тілде сақтадлған рухани мәдениеттің маңызы мен ұлттық дүниетанымды қалыптастырудағы рөлін анықтауға, қазақ тілінің тарихи дамуы мен онтологиясын зерделеуге, сөз мағынасы мен семантикасын талдауға арналған.<br> "Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 17 монографияның, оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://farabi.university/news/36068?lang=kz Кейінгі ұрпақпен кездесу.] * [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/510/359/297/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%BB%20%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B Салқынбай Анаркүл Бекмырзақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] mvbsfoxcff4n0jlnzdwdeme3l7fpqmw 3595094 3595093 2026-04-29T08:47:17Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595094 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай''' — филология ғылымының докторы ([[1999 жыл|1999]]), профессор ([[2002 жыл|2002]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1962 жыл|1962]] жылы 22 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]] ауданында туған.<br> ҚазМу-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасын ([[1991 жыл|1991]]) бітірген.<br> 1985-[[1987 жыл|87]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы Республикалық музыка мектебінде оқытушы, 1991-[[2002 жыл|2002]] жылдары Қазақ ұлттық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, 2002 жылдан профессор, мемлекеттік тіл кафедрасы меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі зерттеулері қазақ тілінің тарихына, сөзжасам жүйесіне, көне түркі ескерткіштерін ұлттық дүниетаныммен байланыстыра қарастыруға, қазақ мәдениетінің әлем мәдениетіндегі орны мен ерекшелігін, тіл мен мәдениеттің байланысын, тілде сақтадлған рухани мәдениеттің маңызы мен ұлттық дүниетанымды қалыптастырудағы рөлін анықтауға, қазақ тілінің тарихи дамуы мен онтологиясын зерделеуге, сөз мағынасы мен семантикасын талдауға арналған.<br> "Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 17 монографияның, оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://farabi.university/news/36068?lang=kz Кейінгі ұрпақпен кездесу.] * [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/510/359/297/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%BB%20%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B Салқынбай Анаркүл Бекмырзақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] o92kul7tky238gauuob4bqwo11xpu90 3595095 3595094 2026-04-29T08:47:36Z Салиха 17167 «[[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары|Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595095 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай''' — филология ғылымының докторы ([[1999 жыл|1999]]), профессор ([[2002 жыл|2002]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1962 жыл|1962]] жылы 22 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]] ауданында туған.<br> ҚазМу-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасын ([[1991 жыл|1991]]) бітірген.<br> 1985-[[1987 жыл|87]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы Республикалық музыка мектебінде оқытушы, 1991-[[2002 жыл|2002]] жылдары Қазақ ұлттық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, 2002 жылдан профессор, мемлекеттік тіл кафедрасы меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі зерттеулері қазақ тілінің тарихына, сөзжасам жүйесіне, көне түркі ескерткіштерін ұлттық дүниетаныммен байланыстыра қарастыруға, қазақ мәдениетінің әлем мәдениетіндегі орны мен ерекшелігін, тіл мен мәдениеттің байланысын, тілде сақтадлған рухани мәдениеттің маңызы мен ұлттық дүниетанымды қалыптастырудағы рөлін анықтауға, қазақ тілінің тарихи дамуы мен онтологиясын зерделеуге, сөз мағынасы мен семантикасын талдауға арналған.<br> "Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 17 монографияның, оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://farabi.university/news/36068?lang=kz Кейінгі ұрпақпен кездесу.] * [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/510/359/297/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%BB%20%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B Салқынбай Анаркүл Бекмырзақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] hnntm8t9h13ghvlp8pg5d57cbgy7zot 3595096 3595095 2026-04-29T08:48:55Z Салиха 17167 3595096 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = [[Қызылорда облысы]], {{туғанжері|Шиелі ауданы|Шиелі ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Филология |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Филология ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазМУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасы. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Анаркүл Бекмырзақызы Салқынбай''' — филология ғылымының докторы ([[1999 жыл|1999]]), профессор ([[2002 жыл|2002]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1962 жыл|1962]] жылы 22 тамызда [[Қызылорда облысы]], [[Шиелі ауданы|Шиелі]] ауданында туған.<br> ҚазМу-ды ([[1985 жыл|1985]], қазіргі [[Қазақ ұлттық университеті]]) және аспирантурасын ([[1991 жыл|1991]]) бітірген.<br> 1985-[[1987 жыл|87]] жылдары [[Алматы]] қаласындағы Республикалық музыка мектебінде оқытушы, 1991-[[2002 жыл|2002]] жылдары Қазақ ұлттық университетінде ассистент, аға оқытушы, доцент, 2002 жылдан профессор, мемлекеттік тіл кафедрасы меңгерушісі. == Ғылыми бағыты, еңбектері == Негізгі зерттеулері қазақ тілінің тарихына, сөзжасам жүйесіне, көне түркі ескерткіштерін ұлттық дүниетаныммен байланыстыра қарастыруға, қазақ мәдениетінің әлем мәдениетіндегі орны мен ерекшелігін, тіл мен мәдениеттің байланысын, тілде сақталған рухани мәдениеттің маңызы мен ұлттық дүниетанымды қалыптастырудағы рөлін анықтауға, қазақ тілінің тарихи дамуы мен онтологиясын зерделеуге, сөз мағынасы мен семантикасын талдауға арналған.<br> "Тарихи сөзжасам. Семантикалық аспект" тақырыбында докторлық диссертация қорғаған.<br> 17 монографияның, оқулықтар мен оқу құралдарының авторы. == Марапаттары == * Жоғары оқу орнының үздік оқытушысы (2007); * [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|ҚР БҒМ-]]нің мемлекеттік ғылыми стипендиясының иегері (2008-2010, 2011-2013).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://farabi.university/news/36068?lang=kz Кейінгі ұрпақпен кездесу.] * [https://pps.kaznu.kz/kz/Main/Personal/510/359/297/%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%BB%20%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B Салқынбай Анаркүл Бекмырзақызы.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Филология ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің профессорлары]] folh5ov064f5mwvgrdtcj7w7lqwl14o 8½ 0 780346 3595102 2026-04-29T09:33:55Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = 8½ (Сегіз жарым) |Шынайы атауы = {{lang-it|Otto e mezzo}} |Суреті = 8Mezzo.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[трагикомедия]]<br>[[сюрреализм]] |Режиссёрі = [[Федерико Феллини]] |Продюсері = Анджел... 3595102 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = 8½ (Сегіз жарым) |Шынайы атауы = {{lang-it|Otto e mezzo}} |Суреті = 8Mezzo.jpg |Сурет ені = 250 |Сурет атауы = Фильм постері |Жанры = [[трагикомедия]]<br>[[сюрреализм]] |Режиссёрі = [[Федерико Феллини]] |Продюсері = [[Анджело Риццоли]] |Сценарист = [[Федерико Феллини]]<br>[[Туллио Пинелли]]<br>[[Эннио Флайяно]]<br>[[Брунелло Ронди]] |Актерлер = [[Марчелло Мастроянни]]<br>[[Клаудия Кардинале]]<br>[[Анук Эме]]<br>[[Сандра Мило]] |Операторы = Джанни Ди Венанцо |Композиторы = [[Нино Рота]] |Қоюшы суретші = Пьеро Герарди |Компания = Cineriz<br>Francinex |Дистрибьютор = Cineriz (Италия)<br>Columbia Films (Франция) |Ұзақтығы = 138 мин. |Бюджеті = |Түсім = 3,5 млн [[АҚШ доллары|$]]<ref>"Top Rental Films of 1963", ''[[Variety]]'', 8 January 1964 p 37</ref> |Мемлекет = {{Байрақ|Италия}}<br>{{Байрақ|Франция}} |Тілі = [[Итальян тілі|итальян]] |Жыл = 1963 |imdb_id = 0056801 |Сайты = }} «'''8½'''», «'''Сегіз жарым'''» ({{lang-it|Otto e mezzo}}) — 1963 жылы жарық көрген режиссер [[Федерико Феллини]]дің [[Авангардизм|авангард]]тық [[трагикомедия]]сы. Фильмдегі метафикшн желісі кезекті [[ғылыми фантастика]]лық туындысын бастай алмай, шығармашылық тығырыққа тірелген танымал итальян режиссері Гвидо Ансельмидің ([[Марчелло Мастроянни]]) төңірегінде өрбиді. Басты кейіпкердің өміріндегі әйелдердің бейнесін Клаудия Кардинале, Анук Эме, Сандра Мило, Росселла Фальк, Барбара Стил және Эддра Гейл сомдаған. Италия мен Францияның бірлескен туындысы болып табылатын бұл кинотаспаны оператор Джанни Ди Венанцо ақ-қара түсте түсірген. Фильмнің композиторы — [[Нино Рота]], ал суретші-қоюшысы — Пьеро Герарди. Фильм атауы Феллинидің жеке фильмографиясындағы реттік нөмірін білдіреді: оған дейін режиссер 6 толық метражды фильм, бір деп есептелген 2 қысқа метражды туынды және Альберто Латтуадамен бірлесіп «Варьете шамдарын» («жарты фильм») түсірген болатын. «8½» фильмі киносыншылардың жоғары бағасына ие болып, «[[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]]» және «[[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]]» номинацияларында «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығын жеңіп алды. Бүгінде бұл туынды әлемдік кинематографтың классикасы және тарихтағы ең ұлы туындылардың бірі ретінде саналады.<ref>{{Cite web| lang=ru| url=https://www.kinopoisk.ru/lists/editorial/top_100_best_by_directors/?tab=all| title=Лучшие фильмы по версии главных режиссеров современности – списки лучших фильмов и сериалов| website=КиноПоиск| access-date=2021-05-24}}</ref><ref>{{Cite news| title=The 50 Greatest Films of All Time {{!}} Sight & Sound| url=http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time| work=British Film Institute| access-date=2016-11-07| archive-date=2017-03-01| archive-url=https://web.archive.org/web/20170301135739/http://www.bfi.org.uk/news/50-greatest-films-all-time}}</ref><ref>{{Cite web| url=http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors.html| title=BFI {{!}} Sight & Sound {{!}} Top Ten Poll 2002 - Directors' Poll| date=2007-03-18| archive-url=https://web.archive.org/web/20070318070752/http://www.bfi.org.uk/sightandsound/topten/poll/directors.html| archive-date=2007-03-18| access-date=2016-11-07}}</ref> == Сюжеті == [[Сурет:Marcello Mastroianni in 8½.jpg|thumb|[[Марчелло Мастроянни]] — Гвидо Ансельми рөлінде]] Танымал режиссер Гвидо Ансельми өзінің кезекті фильмін түсіруге дайындалып жатыр. Оның бұған дейінгі туындысы үлкен табысқа кенелгендіктен, продюсер жаңа жобадан бұдан да зор пайда түсетініне үмітті. Ғарыш кемесінің алып декорацияларына миллиондаған қаражат жұмсалып, түсірілімге өте көп актерлер мен қосалқы құрам жұмылдырылған. Алайда Гвидо терең шығармашылық дағдарысқа ұшырап, шабыт іздеу үстінде. Бұл тоқыраудың басты себебі — оның өмірден түңілуі мен махаббаттан көңілі қалуы еді. Продюсерлер мен киностудия түсірілімді тезірек бастауды талап еткенімен, режиссердің санасында болашақ туындының біртұтас бейнесі әлі де қалыптаса қоймаған. Ойларын жинақтап, сценарийді пысықтау үшін Гвидо танымал сыншы әрі жазушы Карини Домьемен кеңеседі. Сонымен қатар, ол кардиналдың бейнесін фильмде қолдануға рұқсат алу үшін онымен арнайы кездесуге барады. Гвидо туындының мазмұнын тереңдету мақсатында өзінің балалық шағындағы, әсіресе католиктік мектепте өткен кезеңдеріндегі естеліктерін пайдаланбақ болады. Бірақ Домье режиссерді шектен тыс сентименталдығы мен сыни көзқарасының жетіспеушілігі үшін айыптап, бұл шешімге түбегейлі қарсы шығады. Продюсерлер, журналистер, актерлер мен бүкіл түсірілім тобы жаңа фильмнің мән-жайын білгісі келіп, Гвидоға үнемі қысым көрсетеді, бірақ режиссер нақты жауап беруден барынша жалтарады. Гвидоның қиялында қайта-қайта беймәлім бір сұлу қыз пайда болады — ол режиссер үшін мінсіздіктің символы әрі бүкіл фильмнің негізгі кілті іспетті. Шипажайда Гвидоның жанына көңілдесі — тұрмыстағы әйел Карла келеді, бірақ режиссер онымен жиі кездеспеу үшін басқа қонақ үйге орналастырады. Көп ұзамай Гвидоның әйелі Луиза да келіп жетеді. Күйеуінің опасыздығынан хабардар болған ол Гвидомен қатты сөзге келеді. Осы аралықта түсірілімнің тоқтап тұрғанына ашуланған продюсер актерлерді рөлдерге бекіту үшін сынақ көрсетілімін ұйымдастырады. Гвидоның өз өміріндегі екі әйелді де (Луиза мен Карланы) фильм кейіпкерлерінің прототипі етіп алғанын көрген Луиза күйеуін өзімшілдігі мен отбасылық шындықты бұрмалағаны үшін айыптап, онымен біржола қоштасуға шешім қабылдайды. Бұл жанжалдан соң Гвидо өз жобасына деген жеккөрініш сезіміне бой алдырады. Алайда сынақ көрсетілімі кезінде ол өзінің аяулы қиялындағы аруға айнымай ұқсайтын актриса Клаудиямен жолығады. Гвидо оған болашақ кейіпкердің маңызы мен оның рухани күйзелісі туралы баяндап береді. Режиссердің бұл сөздеріне Клаудия: «Кейіпкердің мұндай халге түсуіне оның (яғни Гвидоның) шынайы сүйе білмейтіндігі себеп», — деп дөп басып жауап қайтарады. Продюсер түсірілімнің бір аптадан кейін басталатынын мәлімдеп, Гвидоны ғарыш кемесінің декорациялары орнатылған жерде өтетін журналистермен үлкен кездесуге алып барады. Журналистер мен әріптестері режиссерге сан алуан сұрақтар жаудырып, оны келемежге алады. Бұл қысымға шыдай алмаған Гвидо метафоралық түрде өзін атып өлтіреді, бұл — фильмнің де «өлімін» (тоқтатылуын) білдіреді. Алып декорациялар бұзыла бастайды, ал сыншы Домье Гвидоның шешімін құптайды. Оның ойынша, режиссер Гвидоның мансабына нүкте қоюы мүмкін болған, әлемге еш пайдасы жоқ, қате туындыдан бас тартып, дұрыс қадам жасады. Сыншы өз пайымдауын қорытындылай келе, Гвидоның ең үлкен қателігі — өмірдегі мүлт кеткен тұстарын, бұлдыр естеліктері мен өзі жақсы көріп үлгермеген жандарды экранға шығару арқылы көрерменді жақсы жаққа өзгертемін деп аңғалдықпен сенуінде екенін айтады. Осыдан кейін Гвидо өзіне адал болу, өмірге қуану және жақындарын сүю керектігін түсініп, Луизамен қайта табысады. Фильмнің финалында Гвидоның өмір жолында кездестірген барлық кейіпкерлері — әйелі, көңілдесі, ата-анасы, әріптестері, кардинал, актерлер мен бүкіл түсірілім тобы қайта пайда болады. Олардың бәрі түсірілмей қалған фильмнің алып декорацияларын айнала жүріп, бірге шеруге шығады. == Рөлдерде == {{div col|colwidth=22em}} * [[Марчелло Мастроянни]] — Гвидо Ансельми, кинорежиссер * [[Клаудия Кардинале]] — Клаудия, Гвидо өзінің «мінсіз әйелі» ретінде түсіргісі келетін киножұлдыз * [[Анук Эме]] — Луиза Ансельми, Гвидоның әйелі * [[Сандра Мило]] — Карла, Гвидоның көңілдесі * [[Росселла Фальк]] — Росселла, Луизаның жақын құрбысы әрі Гвидоның сырласы * [[Барбара Стил]] — Глория Морин, Меццаботтаның жас сүйіктісі * [[Мадлен Лебо]] — Мадлен, француз актрисасы * [[Катерина Боратто]] — қонақ үйдегі жұмбақ әйел * [[Эддра Гейл]] — Ла Сарагина, жезөкше * [[Гвидо Альберти]] — Паче, кинопродюсер * Марио Коноккья — Гвидоның өндіріс бойынша көмекшісі * Бруно Агостини — өндіріс директоры * Чезарино Мичели Пикарди — өндіріс бақылаушысы * Жан Ружель — Карини Даумьер, киносыншы * Марио Пизу — Марио Меццаботта, Гвидоның досы * Ивонн Казадеи — Жаклин Бонбон, кабаренің бұрынғы бишісі * Иан Даллас — Морис, Майяның көмекшісі * Мино Доро — Альберто, Клаудияның агенті * Надя Сандерс — Надин * Эди Вессель — манекен * Юджин Уолтер — америкалық журналист * Мэри Индовино — Майя, көріпкел * Джудитта Риссоне — Гвидоның анасы * Аннибале Нинчи — Гвидоның әкесі * Олимпия Кавалли — Олимпия (титрда көрсетілмеген) * Фердинанд Гийом — сайқымазақ (титрда көрсетілмеген) * Мария Антониетта Белуцци — жезөкше (титрда көрсетілмеген) {{div col end}} == Марапаттары мен номинациялары == {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%;" border="2" cellpadding="3" |- align="center" ! colspan=4 style="background:#B0C4DE;" | Марапаттары мен номинациялары |- align="center" ! style="background: #CCCCCC;" | Марапат ! style="background: #CCCCCC;" | Санат ! style="background: #CCCCCC;" | Номинант ! style="background: #CCCCCC;" | Нәтиже |- |rowspan="5"| [[Оскар сыйлығы|Оскар]] | [[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссёр]] | Федерико Феллини | {{Номинация}} |- | [[Үздік түпнұсқалық сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік түпнұсқалық сценарий]] | Федерико Феллини, Эннио Флайяно, Туллио Пинелли, Брунелло Ронди | {{Номинация}} |- | [[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші жұмысы (ақ-қара фильм)]] | rowspan="2" | Пьеро Герарди | {{Номинация}} |- | [[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны (ақ-қара фильм)]] | {{Жеңіс}} |- | [[Үздік халықаралық толықметражды фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік шет тілді фильм]] | Италия | {{Жеңіс}} |- | [[BAFTA]] | Үздік фильм | — | {{Номинация}} |- | Бодиль | Үздік еуропалық фильм | — | {{Номинация}} |- | [[Cahiers du Cinéma]] | Жылдың үздік 10 фильмі | rowspan="4" | Федерико Феллини | {{Жеңіс|10-орын}} |- | [[АҚШ режиссерлер гильдиясының сыйлығы|Режиссерлер гильдиясы]] | Көркем фильмдегі үздік режиссерлік жұмыс | {{Номинация}} |- | [[Мәскеу кинофестивалі]] | Гран-при | {{Жеңіс}} |- |rowspan="9"| Nastro d'Argento | Үздік режиссер | {{Жеңіс}} |- | Үздік сценарий | Федерико Феллини, Эннио Флайяно, Туллио Пинелли, Брунелло Ронди | {{Жеңіс}} |- | Үздік сюжет | Федерико Феллини, Эннио Флайяно | {{Жеңіс}} |- | Үздік продюсер | Анджело Риццоли | {{Жеңіс}} |- | Үздік актер | Марчелло Мастроянни | {{Номинация}} |- | Үздік операторлық жұмыс | Джанни Ди Венанцо | {{Жеңіс}} |- | Үздік музыка | Нино Рота | {{Жеңіс}} |- | Үздік қоюшы суретші жұмысы | rowspan="2" | Пьеро Герарди | {{Номинация}} |- | Үздік костюм дизайны | {{Номинация}} |- |rowspan="2"| [[Ұлттық киносыншылар кеңесі]] | Үздік шет тілді фильм | — | {{Жеңіс}} |- | Үздік бес шет тілді фильм | — | {{Жеңіс}} |- | Нью-Йорк киносыншылар үйірмесі | Үздік шет тілді фильм | — | {{Жеңіс}} |} 2005 жылы фильм [[Time]] журналының нұсқасы бойынша «Барлық заманның 100 үздік фильмі» тізіміне енді.<ref>{{cite magazine|title=''8½''|url=https://entertainment.time.com/2005/02/12/all-time-100-movies/slide/8-12-1963/|magazine=Time|date=13 January 2010 |last1=Schickel |first1=Richard }}</ref> 2008 жылы беделді француздық [[Cahiers du Cinéma]] журналының сауалнамасы нәтижесінде «100 ұлы фильм» тізімінде 46-орынға ие болды.<ref>{{cite web|url=http://www.filmdetail.com/2008/11/23/cahiers-du-cinemas-100-greatest-films/|title=Cahiers du cinéma's 100 Greatest Films|date=23 November 2008}}</ref> Ал 2010 жылы [[Empire]] журналы құрастырған «Әлемдік киноның 100 үздік фильмі» рейтингінде 62-ші сатыға жайғасты.<ref>{{cite web|title=The 100 Best Films of World Cinema|quote=62. 8½|url=http://www.empireonline.com/features/100-greatest-world-cinema-films/default.asp?film=62|work=Empire}}</ref> 2012 жылы Британ кино институтының (BFI) «[[Sight & Sound]]» журналы жүргізген сауалнама нәтижесінде, фильм «Барлық заманның ұлы туындылары» тізімінде сыншылар рейтингі бойынша 10-орынды, ал режиссерлер таңдауы бойынша 4-орынды иеленді.<ref name=bfi2012>{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/greatest-films-all-time|archive-url=https://web.archive.org/web/20120902123023/http://www.bfi.org.uk/greatest-films-all-time|url-status=dead|archive-date=2 September 2012|title=The 100 Greatest Films of All Time &#124; Sight & Sound|website=British Film Institute}}</ref><ref name="BFI Directors' Top Ten Poll">{{Cite web|url=https://www2.bfi.org.uk/news/sight-sound-2012-directors-top-ten|title=Directors' 10 Greatest Films of All Time &#124; Sight & Sound|website=British Film Institute|access-date=13 September 2020|archive-date=9 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210309025007/https://www2.bfi.org.uk/news/sight-sound-2012-directors-top-ten|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, ол [[Ватикан]] бекіткен «ең маңызды 45 фильмнің» қатарына еніп,<ref name="Vatican Best Films List">{{cite web|title=Vatican Best Films List|publisher=USCCB|url=http://www.usccb.org/movies/vaticanfilms.shtml|access-date=25 July 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100723032146/http://www.usccb.org/movies/vaticanfilms.shtml|archive-date=23 July 2010 |url-status=dead}}</ref> 2018 жылы [[Би-Би-Си|BBC]] жариялаған «Ең үздік 100 шет тілді фильм» рейтингінде 7-ші сатыға жайғасты.<ref>{{cite web|title=The 100 Greatest Foreign Language Films|url= https://www.bbc.com/culture/article/20181029-the-100-greatest-foreign-language-films|website=bbc|date=29 October 2018|access-date=10 January 2021}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * {{IMDb title|0056801}} {{рейтинг-10|8.0}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Федерико Феллини фильмдері]] [[Санат:Итальян тіліндегі фильмдер]] [[Санат:1963 жылғы Италия фильмдері]] [[Санат:Италия комедиялық драма фильмдері]] [[Санат:Италия ақ-қара түсті фильмдері]] 6zfx9b1hefuvjp06td1sz628qcc3qoa Сурет:8Mezzo.jpg 6 780347 3595104 2026-04-29T09:36:19Z TalgatSnow 143530 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = https://www.kinopoisk.ru/picture/1871695/ | жасалған уақыты = 1963 | авторы = Cineriz; Francinex }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = 8½ | мақсаты = 8½ мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} 3595104 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = https://www.kinopoisk.ru/picture/1871695/ | жасалған уақыты = 1963 | авторы = Cineriz; Francinex }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = 8½ | мақсаты = 8½ мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == 6z1243a70wljaolcm4pg9rbaq4i3ik1 3595105 3595104 2026-04-29T09:36:35Z TalgatSnow 143530 /* Лицензиялау */ 3595105 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = фильмінің постері | қайнары = https://www.kinopoisk.ru/picture/1871695/ | жасалған уақыты = 1963 | авторы = Cineriz; Francinex }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = 8½ | мақсаты = 8½ мақаласында толық ақпарат беру үшін | алмастыру = басқа файлдар еркін емес | басқа = }} == Лицензиялау == {{Non-free poster}} 7a03u7q6sa67mpuwllq0bwsstm6mtfp Ардақ Наурызбайқызы Саханова 0 780348 3595108 2026-04-29T09:37:58Z Салиха 17167 Жаңа бетте: {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс б... 3595108 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 22.08.1962 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] g8qvt1si7y04cc0hwqbf104wt1td7ex 3595109 3595108 2026-04-29T09:38:37Z Салиха 17167 3595109 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор, профессор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Профессорлар]] 4vxfmpzy5pol6k063uuq7wxf4ien960 3595111 3595109 2026-04-29T09:39:50Z Салиха 17167 3595111 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] ld85591ed5eiiamt8jahuv1l0yzrgq3 3595112 3595111 2026-04-29T09:40:37Z Салиха 17167 «[[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары|Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595112 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]] c1v0afmsuu0tf4ou8ykay1u1tnqmmef 3595117 3595112 2026-04-29T09:41:57Z Салиха 17167 «[[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері|Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595117 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] d6rwbnbaa0kjh8e718ak22t9zwl7ywa 3595118 3595117 2026-04-29T09:42:45Z Салиха 17167 «[[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері|Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595118 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] e13wg5kksshd24px3pkl9jgjjr66x10 3595124 3595118 2026-04-29T09:47:54Z Салиха 17167 3595124 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Ардақ Наурызбайқызы Саханова |Шынайы есімі = |Суреті = |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 14.11.1960 |Туған жері = қазіргі [[Түркістан облысы]], {{туғанжері|Ордабасы ауданы|Ордабасы ауданында}} |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{KAZ}} |Ғылыми аясы = Экономика |Жұмыс орны = [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |Ғылыми дәрежесі = Экономика ғылымының докторы |Ғылыми атағы = доктор |Альма-матер = ҚазҰТУ (қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]); [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]. |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = * Ш.Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002). |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = }} '''Ардақ Наурызбайқызы Саханова''' — экономика ғылымының докторы ([[2005 жыл|2005]]). == Өмірбаяны, еңбек жолы == [[1960 жыл|1960]] жылы 14 қарашада қазіргі [[Түркістан облысы]], [[Ордабасы ауданы]], [[Бадам (Ордабасы ауданы)|Бадам]] ауылында туған.<br> ҚазҰТУ-ды ([[1983 жыл|1983]], қазіргі [[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]]), [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті|Қазақ мемлекеттік халықаралық байланыстар және әлем тілдері университеті]]н ([[1998 жыл|1998]]) бітірген.<br> [[2005 жыл|2005]] жылдан [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде декан қызметінде. == Ғылыми бағыты, еңбектері == "Қазақстан экономикасындағы мемлекеттік сектор тиімділігін басқару: теориялық, әдістемелік және тәжірибе" деген тақырыпта докторлық диссертация қорғаған.<br> Негізгі ғылыми еңбектері еңбек өнімділігі, Қазақстан Республикасындағы аралас экономиканың қалыптасу стратегиясы, мемлекеттік менеджмент, тұрақты әлеуметтік дамудың механизмдері, экономикада мемлекеттік сектордың тиімділігі, адамдық даму негізіне арналған.<br> 100-ден аса ғылыми жарияланымның, оның ішінде 3 монография, 7 оқулық, 6 оқу құралының авторы. == Марапттары == * ҚР БҒМ-нің гуманитарлық ғылымдар саласындағы үздік ғылыми зерттеуі үшін Ш.Ш. Уәлиханов атындағы сыйлықтың лауреаты (2002).<ref>Қ 18 Қазақстан ғалымдары. Энциклопедиялық анықтамалық. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2013.2-том. – 616 бет. ISBN 978-601-7472-16-0.</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.ablaikhan.kz/ru/for-applicants/for-applicants/undergraduate/2-uncategorised/675-2016-05-23-06-37-09.html Саханова Ардак Наурызбаевна.] [[Санат:Қазақстан ғалымдары]] [[Санат:Экономика ғылымдарының докторлары]] [[Санат:Абай атындағы Қазақ Ұлттық педагогикалық университеті тұлғалары]] [[Санат:Қаныш Сәтбаев атындағы Қазақ ұлттық техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті түлектері]] l9r58mxaivmss7p26toc413lr42axyg Сегіз жарым 0 780349 3595115 2026-04-29T09:41:15Z TalgatSnow 143530 «[[8½]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3595115 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[8½]] nxbsuupeeim9zyjs2jumdqeomvma4f9 Санат:1963 жылғы фильмдер 14 780350 3595121 2026-04-29T09:45:27Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Жылдар бойынша фильмдер|1963}} {{Commonscat|1963 films}} 3595121 wikitext text/x-wiki {{Жылдар бойынша фильмдер|1963}} {{Commonscat|1963 films}} 0fks9g1bumyvtqobv20prz14ywarjjl Санат:Федерико Феллини фильмдері 14 780351 3595123 2026-04-29T09:47:50Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by Federico Fellini}} {{басты мақала|Федерико Феллини}} [[Санат:Италия режиссёрлерінің фильмдері]] 3595123 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by Federico Fellini}} {{басты мақала|Федерико Феллини}} [[Санат:Италия режиссёрлерінің фильмдері]] 3q3s9a5jk3mcol20bes4y3qwbf8mzjq Санат:Италия режиссёрлерінің фильмдері 14 780352 3595129 2026-04-29T09:51:15Z TalgatSnow 143530 Жаңа бетте: {{Commonscat|Films by directors from Italy}} [[Санат:Елдер бойынша режиссёрлердің фильмдері]] [[Санат:Италия фильмдері]] 3595129 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Films by directors from Italy}} [[Санат:Елдер бойынша режиссёрлердің фильмдері]] [[Санат:Италия фильмдері]] 8g98pydnbs6nfn6ej8f417u8cuynyrp Гулрухсор Сафиева 0 780353 3595142 2026-04-29T10:05:09Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 3595142 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pv3hqgf6n7dsy3ojxkibsw6zcwbjjvx 3595146 3595142 2026-04-29T10:08:14Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595146 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты. == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} jw09yaoarqi2a59q7i6hyiq4plgis23 3595148 3595146 2026-04-29T10:09:29Z Мағыпар 100137 дереккөз 3595148 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} owvsxckknefyu7pnd2oqu80xnzlk7fv 3595152 3595148 2026-04-29T10:11:31Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ толықтыру 3595152 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін бітірді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pz5ojs6h9tlcb4fkw9jk1u5eokz745m 3595164 3595152 2026-04-29T10:16:32Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ толықтыру 3595164 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. Сондай-ақ, ол Тәжікстандағы Мәдениет қорын басқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 21t5qwde1vq49haaanx51hqzu6e7wrc 3595167 3595164 2026-04-29T10:19:48Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ толықтыру 3595167 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. 1978 жылы Гүлрухсор Сафиева Ленин комсомолы сыйлығының лауреаты атанды – оның еңбегі, әсіресе поэзиясы, жоғары бағаланды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} nt77pgkct2rrwj5ffvrpmlxh64f5wca 3595170 3595167 2026-04-29T10:22:13Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ нақтылау 3595170 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} tsgq8fvoswbxejwog74ip3agplgv1pg 3595172 3595170 2026-04-29T10:23:11Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ дереккөз 3595172 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 8o140fubz2qp16et3fqinmpl9462gah 3595177 3595172 2026-04-29T10:26:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595177 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} kwt0unhuk8ab4b2qd1pzqabyqfzighi 3595179 3595177 2026-04-29T10:26:55Z Мағыпар 100137 /* Шығармашылығы */ толықтыру 3595179 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. Оның кітаптары: «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} c2sklbzyjsjs3f1zugyly1w5r4vksiw 3595184 3595179 2026-04-29T10:27:43Z Мағыпар 100137 /* Шығармашылығы */ толықтыру 3595184 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} plz5065belyiknpgg828cyx0a941ljx 3595187 3595184 2026-04-29T10:29:12Z Мағыпар 100137 /* Шығармашылығы */ дереккөз 3595187 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} pfw2kqjfemyy4a6bbbjxobwzrhslxe4 3595189 3595187 2026-04-29T10:30:44Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны */ дереккөз 3595189 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9wjozqacubkly9j5p9twuk8q1psnaus 3595190 3595189 2026-04-29T10:31:38Z Мағыпар 100137 /* Шығармашылығы */ дереккөз 3595190 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 1j2khr2ypj42bfh7crzb09z5ukn3xz4 3595192 3595190 2026-04-29T10:33:11Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595192 wikitext text/x-wiki '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} dr88zq15bayogu1h6iwowzmoxvpgeai 3595200 3595192 2026-04-29T10:39:08Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3595200 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = {{туғанжері|Яхч|Яхчда}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Тәжікстан | Ұлты = | Білімі = В. И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті | Мансабы = {{ақын|Тәжікстан}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} b6qk3v23ng77vwq6tv6hgq4858tu45h 3595201 3595200 2026-04-29T10:40:01Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Жазушылар одағының мүшелері|Жазушылар одағының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595201 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = {{туғанжері|Яхч|Яхчда}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Тәжікстан | Ұлты = | Білімі = В. И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті | Мансабы = {{ақын|Тәжікстан}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жазушылар одағының мүшелері]] gd1jczbmogaq5956sxevdeqqvpld9il 3595202 3595201 2026-04-29T10:41:05Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері|Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595202 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = {{туғанжері|Яхч|Яхчда}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Тәжікстан | Ұлты = | Білімі = В. И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті | Мансабы = {{ақын|Тәжікстан}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Жазушылар одағының мүшелері]] [[Санат:Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері]] 86dupetkpoak9rgn9isttu7185724wl 3595205 3595202 2026-04-29T10:42:55Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Жазушылар одағының мүшелері|Жазушылар одағының мүшелері]]» деген санатты аластады; «[[Санат:КСРО жазушылар Одағының мүшелері|КСРО жазушылар Одағының мүшелері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595205 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = {{туғанжері|Яхч|Яхчда}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Тәжікстан | Ұлты = | Білімі = В. И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті | Мансабы = {{ақын|Тәжікстан}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО жазушылар Одағының мүшелері]] [[Санат:Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері]] tv0w0kpqc62oxfd80szl4t83m1htqgx 3595207 3595205 2026-04-29T10:44:04Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Тәжікстанның Рудаки атындағы мемлекеттік сыйлығының иегерлері|Тәжікстанның Рудаки атындағы мемлекеттік сыйлығының иегерлері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3595207 wikitext text/x-wiki {{Жазушы | Есімі = Гулрухсор Сафиева | Шынайы есімі = | Суреті = | Ені = | Суреттің аты = | Туған кездегі есімі = | Лақап аты = | Туған күні = 17.12.1947 | Туған жері = {{туғанжері|Яхч|Яхчда}}, [[Тәжікстан]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Азаматтығы = Тәжікстан | Ұлты = | Білімі = В. И. Ленин атындағы Тәжікстан мемлекеттік университеті | Мансабы = {{ақын|Тәжікстан}} | Шығармашылық жылдары = | Бағыты = | Жанры = | Шығармалардың тілі = | Дебюті = 1962 | Марапаттары = | Сыйлықтары = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = }} '''Гулрухсор Сафиева''' ([[17 желтоқсан]] [[1947]], Яхч ауылы, [[Тәжікстан]]) — кеңес және тәжік ақыны, жазушы, аудармашы, ирантанушы, КСРО Жазушылар одағының мүшесі (1971), Тәжікстанның халық ақыны. Ондаған поэзиялық жинақтардың, пьесалар мен романдардың авторы, Рудаки атындағы Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>{{citeweb|url=https://dzen.ru/a/aa2fjBTEGC_35hIr?ysclid=moiv9zh0iq194518574|title=Гулрухсор Сафиева: поэтесса, которая не молчит|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны == Гүлрухсор Сафиева 1947 жылы Тәжік КСР-нің Космомолабад ауданында орналасқан Яхч деп аталатын шағын ауылда дүниеге келген. Әкесі агроном болған. 1968 жылы Ленин атындағы Тәжік мемлекеттік университетін филология факультетін бітірді. Ол өзінің мансабын журналист болып бастады. Туған өңіріндегі танымал «Комсомолец Таджикистана» газетінде тілші болып жұмыс істеді, Тәжік КСР Комсомол Орталық Комитетінде баспа секторының меңгерушісі болды. «Пионер Таджикистана» газетін шығарды. 1968 жылдан 1991 жылға дейін Кеңес Одағы Коммунистік партиясының мүшесі. 1971 жылы Гүлрухсор Сафиева КСРО Жазушылар одағының мүшесі болды. 1980 жылдары ол Тәжікстан Жазушылар одағының басқармасында бес жыл бойы хатшы қызметін атқарды. 1989 жылдан 1991 жылға дейін КСРО халық депутаты, Кеңес мәдени қорын ұсынды. Ол Азия және Африка елдерінің жазушыларымен байланыс жөніндегі кеңестік комитеттің, Тәжікстан республикалық бейбітшілік комитетінің мүшесі және Тәжікстан Жазушылар одағы басқармасы төралқасының мүшесі болды. Тәжікстанда азамат соғысы басталған кезде ол Ресейге кетті. Сол кезде бұрынғы кеңестік республикадан босқындар ағыны өте көп болды. Оны Тәжікстаннан орыс әскерлері эвакуациялады. Жағдай тұрақтанған кезде Гүлрухсор еліне оралды. Қазіргі уақытта ол Душанбеде тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|title=Гулрухсор Сафиева: биография и творчество поэтессы - Читайте подробнее на FB.ru: https://fb.ru/article/353362/gulruhsor-safieva-biografiya-i-tvorchestvo-poetessyi|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=http://www.bard.ru/cgi-bin/trackography.cgi?name=%D1%E0%F4%E8%E5%E2%E0_%C3.|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Шығармашылығы == Гүлрухсор Сафиеваның шығармалары (поэзия, проза және ғылыми) Кеңес Одағы халықтарының және әлем елдерінің әртүрлі тілдерінде жарық көрді. Ол Орталық Азия мен Тәжікстан елдерінде тәжік әйелі туралы алғашқы роман жазушысы. '''Кітаптары:''' «Әке үйі» (1973), «Шабдарав» (1975), «Тау хикаясы» (1975), «Жүрек әлемі» (1977), «Шынайылық» (1980), «Суғды оты» (1981), «Жасыл бесік» (1984, парсы жазуымен), «Шипар» (1984, парсы жазуымен), «Күн айнасы» (1984), «Шабнам» (1986), «Бактрия рухы» (1987), «Тау ода» (1988), «Тас тақ» (1992), «Ауырсынудың туған күні» (1995), «Көлеңкеңнің баспанасында» (1998), «Мәңгілік күнделік» (2000), «Әйел және соғыс» (2000, 2004, 2013), «Девон» (2004), «Арман» Жұмақ» (2004), «Девон» (2006), «Ғазалдың жүз жапырағы» (2007), «Мәңгілік» (2009), «Шұла дар саң» (2011), «Таронай Ватан» (2012) кітаптары жарық көрді. Иранда Гүлрухсордың поэзиясы мен прозасының сегіз кітабы әртүрлі басылымдарда жарық көрді, ал ақынның өлеңдерінің үлгілері осы достас елдегі оқулықтарда зерттеледі.<ref>{{citeweb|url=https://pressa.tj/gulruhsor-shoiri-hal%D2%9Bii-to%D2%B7ikiston/|title=ГУЛРУХСОР, Шоири халқии Тоҷикистон|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref><ref>{{citeweb|url=https://rgali.ru/person/620254?ysclid=mojo0y5518989778174|title=Сафиева Гулрухсор|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Марапаттары == *Ленин комсомолы сыйлығы (1978), *Тәжік ССР Ленин комсомолы сыйлығы (1975), *Рудаки атындағы Тәжікстан Мемлекеттік сыйлығы. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО жазушылар Одағының мүшелері]] [[Санат:Лениндік комсомол сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Тәжікстанның Рудаки атындағы мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] 8o7gpoux2o2ztb3gd35mmsc9sk688bp Сурет:Ә.Сұлтанбеков.jpeg 6 780354 3595168 2026-04-29T10:19:52Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = Ә.Сұлианбеков портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} 3595168 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = Ә.Сұлианбеков портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} gh2kfgvb3oz9xfdxp1pre0tkt6w46eu Қатысушы:Нұрлыхан Қасымханұлы/зертхана 2 780355 3595174 2026-04-29T10:23:39Z Нұрлыхан Қасымханұлы 180572 Жаңа бетте: '''Қанат Мұратбекұлы АЛТЫНБЕК''' – жазушы, ғалым, публицист, фарабитанушы. == Қызметі == Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Тарих факультетінің түлегі. Қазақстан авторлар қоғамы РҚБ мүшесі. ҚР Ұлттық кітапханасы... 3595174 wikitext text/x-wiki '''Қанат Мұратбекұлы АЛТЫНБЕК''' – жазушы, ғалым, публицист, фарабитанушы. == Қызметі == Қазақстан Жазушылар одағының мүшесі. Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университеті, Тарих факультетінің түлегі. Қазақстан авторлар қоғамы РҚБ мүшесі. ҚР Ұлттық кітапханасының Ғалым хатшысы. Қазіргі таңда Әл-Фараби ат. ҚазҰУ, философия және саясаттану факультеті, философия кафедрасының магистрі. == Марапаттары == ҚР Президентінің Алғыс хатының иегері, ТҮРКСОЙ ұйымының жас қаламгерлерге арналған әдеби сыйлығының иегері (2025 ж.) == Еӊбектер == Жас ғалым Қанат Алтынбек ұстазы, профессор Жақыпбек Алтаевпен бір авторлықта 2023 жылы «Түрік өркениетіндегі әл-Фараби феномені», «Әл-Фараби Ислам философиясының бастауы» атты қос монографиясын қазақ ғылымына қосты. «Түрік философиясы антологиясының» 3 томында редактор, автор, құрастырушы және «Қазақ» тарихи-философиялық зерттеулер жинағының жауапты редакторы болды. 2023 жылы «Апамның алақаны» атты тұңғыш әңгімелер мен өлеңдер жинағы жарық көрді. 2024 жылы «Көктем нәрлі болмаса...» атты очерктер, эсселер мен мақалалар жинағы оқырманға жол тартты. 2025 жылы «Хазірет пен құзірет» романы жарық көрді. 2025 жылы «Біртұтас Алатау аспаны» атты кітабы жарық көрді. 2025 жылы «Өркениеттер өткелі» публицистикалық жинағы оқырманға жол тартты. 2025 жылы Шығыстың ұлы ойшылы Әбу Насыр әл-Фарабидің туғанына 1155 жыл толуына орай қосавторлықта «Жиһангер ғұлама» атты зерттеу еңбегі жарық көрді. Ғұлама мерейтойы аясында оның қолға аланыған «Фарабитану» 20 том көптомдығының құрастырылуы мен редакторлығында жұмыстар атқарып келеді. 2026 жылы «Ғасырлар құпиясындағы Отырар кітапханасы» атты зерттеу ітабы жарық көрді. Бүгінде 100-ден астам ғылыми-көпшілік публицистикалық мақалалардың авторы. == ЖЕКЕ КІТАПТАР: == # Алтынбек Қанат  Апамның алақаны: әңгімелер мен өлеңдер жинағы. / Қ. Алтынбек. – Алматы: Дәстүр, 2023. – 160 бет.       # Алтынбек Қанат  Көктем нәрлі болмаса...: очерктер, эсселер мен мақалалар, әдеби-публицистикалық жинақ. / Қ. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2024. – 321 бет. # Алтынбек Қанат  Апамның алақаны: әңгімелер мен өлеңдер жинағы. / Қ. Алтынбек. – Алматы: Дәстүр, 2024. – 192 бет.    == ҚОСАВТОРЛЫҚТАҒЫ КІТАПТАР: == # Алтынбек Қанат  Түрік өркениетіндегі әл-Фараби феномені: монография. / Ж. Алтай, Қ. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2023. – 355 бет.                                                                                                                                                                     # Алтынбек Қанат  Әл-Фараби Ислам философиясының бастауы: монография. / Ж. Алтаев, Ж. Қазиева, Қ. Алтынбек жбет.. – Алматы: Дарын, 2023. – 332 бет.         # Алтынбек Қанат Жиһангер ғұлама: монография. / Ж. Алтаев, Қ. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 318 бет. == ЖАУАПТЫ РЕДАКТОР, ҚҰРАСТЫРУШЫ РЕТІНДЕГІ КІТАПТАР: == # Алтынбек Қанат Қазақ (тарихи-философиялық зерттеулер) / Бас редактор Жақыпбек Алтаев, Құраст.: Жақыпбек АЛТАЕВ, Қанат АЛТЫНБЕК. – Aлмaты: Дарын, 2024. –  312 бет.                                                                                                                                         # Ж.А.Алтаев, Т.Х.Ғабитов, Қ.М.Алтынбек Түрік философиясы антологиясы. 2 Т. Әл-Фараби философиясы.   Бас редактор Ж.Қ. Түймебаев; Құрастырушылар: Ж.А.Алтаев, Т.Х.Ғабитов, Қ.М.Алтынбек.-Алматы: Дарын баспасы, 2024-421 бет. # Ж.А.Алтаев, Т.Х.Ғабитов, Қ.М.Алтынбек Түрік философиясы антологиясы 3 Т. Түрік-Ислам философиясы. Бас редактор Ж.Қ. Түймебаев; Құрастырушылар: Ж.А.Алтаев, Т.Х.Ғабитов, Қ.М.Алтынбек.-Алматы: Дарын баспасы, 2024-421 бет. # Ұстаз мұрасының ұлағаты. Библиографиялық көрсеткіш. / Құраст.: Қ.М. Алтынбек және т.б. Алматы: – Дарын. 2023. – 170 бет. # Фарабитану. 1-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет. # Фарабитану. 2-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 294 бет. # Фарабитану. 3-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 357 бет. # Фарабитану. 4-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 444 бет. # Фарабитану. 5-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет. # Фарабитану. 6-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет. # Фарабитану. 7-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 237 бет. # Фарабитану. 8-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет. # Фарабитану. 9-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 298 бет. # Фарабитану. 10-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет. #   Фарабитану. 11-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  #   Фарабитану. 12-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  #    Фарабитану. 13-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  #    Фарабитану. 14-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  #   Фарабитану. 15-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  # Фарабитану. 16-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет.  # Фарабитану. 17-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет # Фарабитану. 18-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет # Фарабитану. 19-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет # Фарабитану. 19-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет # Фарабитану. 20-том. Көп томдық./.Құраст.: Ж.А. Алтаев, Ә.А. Құранбек, Қ.М. Алтынбек. – Алматы: Дарын, 2025. – 324 бет == МАҚАЛАЛАР ТІЗІМІ == # Алтынбек Қанат Жаңғыру // Ұстаз нұры. -2017.- 13 сәуір (№212) # Алтынбек Қанат  Патша  // Білім шыңы – ғылым сыры. - 2017.- желтоқсан (№12). # Алтынбек Қанат  Мемлекеттік тіліміз // Қазақ университеті.- 2020. – # 24 қыркүйек (№31). # Алтынбек Қанат  Тарихта қалған арулар // Қазақ университеті.- # 2020.-3 наурыз (№6). # Алтынбек Қанат  Отырар кітапханасының аңызы мен ақиқаты // Қазақ университеті.- 2020.- 23 маусым (№12) # Алтынбек Қанат  Наурыз мерекесінің тарихи танымы // Қазақ.- 2020.- 7 наурыз (№3) . # Алтынбек Қанат  Алтаев Ж. Әбу Насыр әл-Фараби – ғасырлар ғұламасы // Қазақ университеті.- 2020.-10 наурыз (№7) # Алтынбек Қанат  Алтаев Ж. Фараби жолын жаңғыртқан ғалым. <nowiki>https://kazgazeta.kz/news/119741</nowiki> # Алтынбек Қанат  Ел жадындағы желтоқсан // Қазақ университеті.- 2020.- 15 желтоқсан (№29). # Алтынбек Қанат  Қайта оралған қасқалдағым – Қонаев. <nowiki>https://www.kaznu.kz/kz/3/news/one/27739</nowiki> # Алтынбек Қанат  Отырар кемел тұғырым // Қазақ университеті.- 2020.- 25 ақпан (№5). # Алтынбек Қанат, Балабекұлы Д. Қазақ философиясын дамытудағы еңбегі елеулі //Қазақ университеті.- 2023.-7 сәуір ( №14). # Алтынбек Қанат    Жар-жар" – "йар-йар" екеуі де іңкәрлік жыр дегенмен... / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2023. - 5 қазан (№ 40). - 12 бет.  # Алтынбек Қанат    Абаймен үндес Низамидің құпия қазынасы / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2023. - 7 желтоқсан (№ 49). - 4 бет.                                                                                                 # 02(574)(063) К 97 # Алтынбек Қанат  Күлтегін ескерткішінен бастап... / Қ. Алтынбек// Кітапханатану. Библиография. Кітаптану : мақалалар жинағы. – 30-52 бет. Алматы, 2023=Библиотековедение. Библиография. Книговедение                                                                                                                                                                                                                                                                          Удк 02(574)(063) # Алтынбек Қанат, Несіпбай А. Ұлттық теңге – мемлекет мерейі. «Білім айнасы» республикалық ғылыми-танымдық газеті. <nowiki>https://bilimainasy.kz/07-12-23-01/</nowiki>                                                                                                                                                       # Алтынбек Қанат    Өртенбей қалған қолжазба / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 1 ақпан (№ 4). - 8 бет. # «Апамның алақаны» кітабының тұсаукесері өтті. / БЕТ. Сұлтанқызы// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 15 ақпан (№ 6). - 5 бет.                                                     # Алтынбек Қанат    Қазақ ғылымының хантәңірі / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 4 сәуір (№ 13). - 4 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Еліміздегі ең көне қолжазбалар / Қ. Алтынбек// Egemen Qazaqstan (Егемен Қазақстан). – 2024. - 5 сәуір (№ 66). - 16 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Қазақ тарихындағы үшінші иірім / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 3. - 61-68 бет. # Алтынбек Қанат  Ислам өркениеті иірімі. ІІ бөлім // Ақиқаты.- 2024.- ақпан (№2).                                                                                               # Алтынбек Қанат    Тағдыр иіріміндегі қазақтар / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 1. - 29-39 бет.  # Алтынбек Қанат  Руханият ордасы // Егемен Қазақстан.- 2024.- 13 маусым( №113).                                                                                             # Алтаев Жақыпбек    Түгел түркіге ортақ қазына / Ж. Алтаев, Қ. Алтынбек// AIQYN (Айқын). – 2024. - 11 мамыр (№ 51). - 6 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Әзірет Сұлтан әлемі / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 4. - 69-76 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Хакімді оқып, іске көш / Қ. Алтынбек// Egemen Qazaqstan (Егемен Қазақстан). – 2024. - 8 тамыз (№ 152). - 9 бет.   # Алтынбек Қанат    Ақтық сапар алдындағы сөз / Қ. Алтынбек// Egemen Qazaqstan (Егемен Қазақстан). – 2024. - 23 тамыз (№ 163). - 18 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Жерленген кітаптар : Махаббат бейнесі ; Хикметке толы бір күн : әңгімелер. / Қ. Алтынбек// Жалын. – 2024. - № 8. - 92-116 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Тылсым әлем тағылымы / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 5 қыркүйек (№ 35). - 10 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Ғасыр қойнауындағы Абай мұрасы / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 8. - 86-91 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Қайраткер әулетінің қасіреті / Қ. Алтынбек// Egemen Qazaqstan (Егемен Қазақстан). – 2024. - 27 қыркүйек (№ 187). - 16 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Шәкәрім дүниетанымы / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 3 қазан (№ 39). - 11 бет. # Алтынбек Қанат    Парасат бақшасының бағбаны / Қ. Алтынбек// Qazaqstan dauiri. – 2024. - 17 қазан (№ 41). - 4 бет.   #   Алтынбек Қанат  Түрік халықтарының  ұлттық ойындары дәріптелді.- 2024 .- 3 желтоқсан. <nowiki>https://kazgazeta.kz/news/154236</nowiki>                                                                                       # Алтынбек Қанат    Әдебиет алыптарын әйгілеген / Қ. Алтынбек// Egemen Qazaqstan (Егемен Қазақстан). – 2024. - 6 қараша (№ 215). - 8 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Әдебиет алыптарына арналған туынды / Қ. Алтынбек// Қазақ әдебиеті. – 2024. - 1 қараша (№ 43). - 7 бет.                                                                                                 # Алтаев Жақыпбек    Дала өркениетінің дарабоз философы / Ж. Алтаев, Қ. Алтынбек// Qazaqstan dauiri. – 2024. - 7 қараша (№ 44). - 10 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Әл-Ғазали әлеміндегі даналық дарағы / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 7 қараша (№ 44). - 7 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат   Еліміздегі ең көне қолжазбалар / Қ. Алтынбек// Қайраткер Ораз Жандос: өмірі, қоғамдық-саяси қызметі : Ораз Жандостың 125 жылдығына арналады / құраст. Ж. Абайхан Ж. – 82-90 бет. Алматы, 2024                                                                                                 # Алтынбек Қанат  Әзірет Сұлтан әлемі / Қ. Алтынбек// Қайраткер Ораз Жандос: өмірі, қоғамдық-саяси қызметі : Ораз Жандостың 125 жылдығына арналады / құраст. Ж. Абайхан. – 95-105 бет. Алматы, 2024                                                                                                 # Алтынбек Қанат  Ақтық сапар алдындағы сөз / Қ. Алтынбек// Қайраткер Ораз Жандос: өмірі, қоғамдық-саяси қызметі : Ораз Жандостың 125 жылдығына арналады / құраст. Ж. Абайхан. – 158-166 бет. Алматы, 2024 # Алтынбек Қанат Отырар кітапханасын зерттеу оңайға соқпады. Сұхбаттасқан Жауынбай Жылқыбай. «Қазақстан тарихы» порталы. 25 қыркүйек. <nowiki>https://e-history.kz/kz/news/show/340146</nowiki>                                                                                         # Алтынбек Қанат    30 жылдан кейін оралған кітап / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2024. - 14 қараша (№ 45). - 8 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Көктем нәрлі болмаса... / Қ. Алтынбек// Жалын. – 2024. - № 11. - 2-11 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Қоңыр үнде сақталған қилы тарих / Қ. Алтынбек// Qazaqstan dauiri. – 2024. - 5 желтоқсан (№ 48). - 10 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат Ұлттық кітапхана тарихындағы басшылар / Қ. Алтынбек, Қ. Изамбекова, // AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 12. - 80-89 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат Руми және оның даналық дариясы (Шығыс ойшылдарындағы алтын тамырлар циклімен) / Ж. Алтаев, Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 11. -  33-38 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат  Ұлтты жаңғыртатын көркем әдебиет / Қ. Алтынбек; дайынд. А. Мұсабекқызы// ANA TILI (Ана тілі). – 2025. - 3 қаңтар (№ 1). - 8 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат Ұлттық кітапхана - жауһар жәдігерлер мекені / Қ. Алтынбек// Кітапханатану. Библиография. Кітаптану : мақалалар жинағы. – 32 шығ. - 107-119 бет. Алматы, 2024=Библиотековедение. Библиография. Книговедение  Удк 02(574)(063)                                                                                                                                                                                                                                                                         # Алтынбек Қанат    Тарихи трактатымен Мәшһүр ибн Халдун (Шығыс ойшылдарының еңбектеріндегі алтын тамыр) / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2024. - № 10. - 86-90 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Жандосов феномені / Қ. Алтынбек// Кітап & Кітапхана. – 2024. - № 4 (32). - 8-12 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат  Әл-Фараби сәулесі / Ж. Алтаев, Қ. Алтынбек// Qazaqstan dauiri. – 2025. - 30 қаңтар (№ 5). - 6 бет. # Алтынбек Қанат  Ақиқатты сый еткен (Түрік философиясындағы Ахмет Иүгінекидің тарихи орны)  / Қ. Алтынбек // Qazaqstan dauiri. – 2025. - 27 ақпан (№ 9). - 10 бет.                                                                                                                                                                                                 # Алтынбек Қанат  Мың жылдық Фарабитану арнасы / Ж. Алтаев, Ә. Құранбек, Қ. Алтынбек жбет.// Qazaqstan dauiri. – 2025. - 27 наурыз (№ 13). - 5 бет.                                                                                                 # Алтынбек Қанат    Фирдоуси және "Шаһнаме" эпопеясының қазақ руханитына әсері / Қ. Алтынбек// AQIQAT (Ақиқат). – 2025. - № 2. - 41-49 бет. # Алтынбек Қанат   Әл-Фараби және Абай шығармашылығындағы рухани тамырлар / Қ. Алтынбек //  Әбу Насыр әл-Фарабидің 1155 жылдығына арналған «Адамзат тарихындағы әл-Фараби мұрасы» атты халықаралық ғылыми-тәжірибелік конференция материалдарының жинағы. – Алматы, 2025. – 322 бет. # Алтынбек Қанат    Тылдағы руханият тірегі / Қ. Алтынбек// ANA TILI (Ана тілі). – 2025. - 8 мамыр (№ 19). - 4 бет.                                                                                                                                           autc9s6xrmqv5rcbl1ixehi2cviy96j Әбен Сұлтанбеков 0 780356 3595178 2026-04-29T10:26:50Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық е... 3595178 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген. [[Кеңес одағының батыры]] [[Ағаділ Суханбаев]] екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, Севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбек ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, Сталинградты қорғағаны үшін медалі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] pzipct4qi6vkmh0799ny7ehs9x47sp3 3595181 3595178 2026-04-29T10:27:12Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595181 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген. [[Кеңес Одағының Батыры|Кеңес одағының батыры]] [[Ағаділ Суханбаев]] екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, Севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбек ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, Сталинградты қорғағаны үшін медалі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 661sd087btaiz53aofeev8mc0myff92 3595182 3595181 2026-04-29T10:27:25Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595182 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Әбен Сұлтанбеков |Шынайы есімі = |Сурет = Ә.Сұлтанбеков.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 1922 |Туған жері = [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Қайтыс болған күні = 08.08.2011 |Қайтыс болған жері = Диқан ауылы, Байзақ ауданы, Жамбыл облысы |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» ордені <br> [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі]] |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Әбен Сұлтанбеков''' ( [[1923 жыл]] – [[8 тамыз]] [[2011 жыл]]) — [[Ұлы Отан соғысы|Ұлы Отан соғысының]] ардагері, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == 1922 жылы а қазіргі [[Диқан ауылдық округі|Диқан]] ауылында дүниеге келген. [[Кеңес Одағының Батыры|Кеңес Одағының батыры]] [[Ағаділ Суханбаев]] екеуі 7-сыныптан бастап бірге оқып, 10-сыныпты Буденновка (Түймекент) орта мектебінде бірге бітірген. === Ұлы Отан соғысы жылдарында === 1941 жылы қаңтар айында [[Алматы]]дағы жасақталған 319 жаяу әскер атқыштар полкінде дайындықтан өтеді. Алғаш [[Украина]]ның [[Харьков]] қаласын жаудан азат ету кезінде жараланып, 2 ай [[Саратов]] қаласындағы госпитальде емделген. Екінші рет Воронеж қаласын жаудан босату үшін шайқаста жараланып, Севастополь қаласындағы госпитальде емделеді. 1944 жылдың аяғында [[Сталинград шайқасы]]нда ауыр жараланып, 4 қабырғасынан айырылып 1944 жылдың басында 2-топтағы мүгедек болып елге оралады.<ref>{{кітап|авторы=М.Уразбаев, Ш.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Отан үшін от кешкен...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=149|барлық беті=188|сериясы= |isbn=|тиражы= 300}}</ref> === Еңбек жолы === Елге оралғаннан кейін "Диқан-1" колхозында еңбек ұйымдастырушысы, 1948-1952 жылдары "Ленин" колхозында бастауыш партия ұйымының хатшысы болған. 1953-1954 жылдары [[Шымкент]] қаласындағы мұғалімдер институтының тарих факультетін бітірді. 1955 жылдан 1958 жылға дейін Ленин орта мектебінде директордың орынбасары, 1958 жылдың тамыз айынан 1965 жылға дейін Амангелді орта мектебінің директоры болған. 1965-1983 жылдары аралығында Ленин орта мектебінің директоры қызметін атқарған.<ref>{{кітап|авторы= Ш.М.Маманов |бөлімі=|бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Жадымда тұрар жаңғырып...|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Тараз|баспасы="Қарахан"|жыл=2015|томы= |беттері=50|барлық беті=276|сериясы= |isbn=978-601-7211-53-0|тиражы= 300}}</ref> == Марапаттары == I, II дәрежелі «[[Отан соғысы ордені|Отан соғысы]]» орденімен, Сталинградты қорғағаны үшін медалі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы" атағын алған. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] sqtbhd5v0spcrw8ru3wtxqkrw7bqhp3 Қатысушы талқылауы:Tvranid Noble 3 780357 3595209 2026-04-29T10:45:21Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595209 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Tvranid Noble}} -- [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]] ([[Қатысушы талқылауы:Kaiyr|талқылауы]] 15:45, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) rcehlp0lsqr5s8ys9xh38x0bwqrvzuq Қатысушы талқылауы:Ibragimova Nigar 3 780358 3595224 2026-04-29T10:55:08Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3595224 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Ibragimova Nigar}} -- <font color="#009900">[[Қатысушы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-family:Georgia;"><i>Мұхамеджан А.А.</i></span>]]</font> [[Қатысушы талқылауы:Мұхамеджан Амангелді|<span style="font-size:90%"><font color="#0000FF">(талқылауы)</font></span>]] 15:55, 2026 ж. сәуірдің 29 (+05) 10qrxiebi6o5ctzhe39shdf3k0z85zs Хилола Уктамовна Умарова 0 780359 3595272 2026-04-29T11:31:28Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі... 3595272 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} fh79whe9sollxlmou353vjjk8p3mbj9 3595281 3595272 2026-04-29T11:35:42Z Мағыпар 100137 дереккөз 3595281 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны және қызметі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 5qmr6qxo94q8by8h8y4pz1ntt4iaaww 3595286 3595281 2026-04-29T11:37:21Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны және қызметі */ толықтыру 3595286 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны және қызметі == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Ваймер]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} r813rwscwz3k1etawsa351turq2g661 3595295 3595286 2026-04-29T11:41:25Z Мағыпар 100137 /* Өмірбаяны және қызметі */ толықтыру 3595295 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны және қызметі == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Ваймер]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Өзінің мансабының алты жылға жуық уақытын Инха университетіне арнады, онда жетекші маман, Халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары, Халықаралық ынтымақтастық департаментінің басшысы, бас менеджер және проректор қызметтерін атқарды. Ол Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ғылыми қызметкері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} hfmeyekra8dz8mrp3b4eunid77qjwp2 3595298 3595295 2026-04-29T11:43:08Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595298 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Өмірбаяны және қызметі == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Ваймер]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Өзінің мансабының алты жылға жуық уақытын Инха университетіне арнады, онда жетекші маман, Халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары, Халықаралық ынтымақтастық департаментінің басшысы, бас менеджер және проректор қызметтерін атқарды. Ол Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ғылыми қызметкері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 2jmlvizt21aosp1m4y410uvivvsuixs 3595302 3595298 2026-04-29T11:47:00Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595302 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Ваймер]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Өзінің мансабының алты жылға жуық уақытын Инха университетіне арнады, онда жетекші маман, Халықаралық ынтымақтастық департаменті басшысының орынбасары, Халықаралық ынтымақтастық департаментінің басшысы, бас менеджер және проректор қызметтерін атқарды. Ол Өзбекстан Республикасы Президенті жанындағы Мемлекеттік басқару академиясының ғылыми қызметкері. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 7g1l0iz88ds4nadgkd88b7sa2fm2u3d 3595303 3595302 2026-04-29T11:50:06Z Мағыпар 100137 толықтыру 3595303 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Веймар]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Бірнеше лауазымдық өсуден кейін ол өзі жұмыс істеген университеттің проректоры болды. Кореядағы Инхада докторантурада оқуын бастағаннан кейін, Умарова Өзбекстанда құрылған алғашқы мамандандырылған Әл-Хорезми IT мектебінің проректоры және директоры болып тағайындалғаннан кейін зерттеу жұмыстарын тоқтатты. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 0441n1nzuox1ohnzz6njyygjmc0saqn 3595306 3595303 2026-04-29T11:52:24Z Мағыпар 100137 /* Мансабы */ толықтыру 3595306 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Веймар]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген. == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Бірнеше лауазымдық өсуден кейін ол өзі жұмыс істеген университеттің проректоры болды. Кореядағы Инхада докторантурада оқуын бастағаннан кейін, Умарова Өзбекстанда құрылған алғашқы мамандандырылған Әл-Хорезми IT мектебінің проректоры және директоры болып тағайындалғаннан кейін зерттеу жұмыстарын тоқтатты. 2020 жылы ол (бұрынғы) Министрлер Кабинетінің жанындағы Президенттік, шығармашылық және мамандандырылған мектептерді дамыту агенттігінің директоры болып тағайындалды. 2022 жылдың 30 желтоқсанында Хилола Умарова мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі болып тағайындалды. Умарова министр болып тағайындалғаннан бері білім беру жүйесіне бірқатар реформаларды енгізуде табысқа жетті. Атап айтқанда, 2023 жылы мектепке дейінгі және мектеп білім беру жүйелеріне қатысты 20 заңнамалық акт қабылданды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} py41fybm6iso0927tiomzmqgl7yy1hq 3595310 3595306 2026-04-29T11:53:50Z Мағыпар 100137 /* Балалық шағы */ толықтыру 3595310 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Веймар]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{citeweb|url=https://xalqtaliminfo.uz/ru/post/597?ysclid=mojykdsev5433916155|title=Вы близко знаете министра Хилолу Умарову?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Бірнеше лауазымдық өсуден кейін ол өзі жұмыс істеген университеттің проректоры болды. Кореядағы Инхада докторантурада оқуын бастағаннан кейін, Умарова Өзбекстанда құрылған алғашқы мамандандырылған Әл-Хорезми IT мектебінің проректоры және директоры болып тағайындалғаннан кейін зерттеу жұмыстарын тоқтатты. 2020 жылы ол (бұрынғы) Министрлер Кабинетінің жанындағы Президенттік, шығармашылық және мамандандырылған мектептерді дамыту агенттігінің директоры болып тағайындалды. 2022 жылдың 30 желтоқсанында Хилола Умарова мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі болып тағайындалды. Умарова министр болып тағайындалғаннан бері білім беру жүйесіне бірқатар реформаларды енгізуде табысқа жетті. Атап айтқанда, 2023 жылы мектепке дейінгі және мектеп білім беру жүйелеріне қатысты 20 заңнамалық акт қабылданды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 468yxrdeg7fil7semblxvdgnmojntxt 3595315 3595310 2026-04-29T11:55:42Z Мағыпар 100137 /* Мансабы */ дереккөз 3595315 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Веймар]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{citeweb|url=https://xalqtaliminfo.uz/ru/post/597?ysclid=mojykdsev5433916155|title=Вы близко знаете министра Хилолу Умарову?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Бірнеше лауазымдық өсуден кейін ол өзі жұмыс істеген университеттің проректоры болды. Кореядағы Инхада докторантурада оқуын бастағаннан кейін, Умарова Өзбекстанда құрылған алғашқы мамандандырылған Әл-Хорезми IT мектебінің проректоры және директоры болып тағайындалғаннан кейін зерттеу жұмыстарын тоқтатты.<ref>{{citeweb|url=https://e-cis.info/news/567/113162/?ysclid=mojymbu2og743323691|title=Женщины-руководители в государственном управлении Узбекистана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> 2020 жылы ол (бұрынғы) Министрлер Кабинетінің жанындағы Президенттік, шығармашылық және мамандандырылған мектептерді дамыту агенттігінің директоры болып тағайындалды. 2022 жылдың 30 желтоқсанында Хилола Умарова мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі болып тағайындалды. Умарова министр болып тағайындалғаннан бері білім беру жүйесіне бірқатар реформаларды енгізуде табысқа жетті. Атап айтқанда, 2023 жылы мектепке дейінгі және мектеп білім беру жүйелеріне қатысты 20 заңнамалық акт қабылданды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 20ygz9hgz5i1a6xjc2ayv9xg7mhutdj 3595318 3595315 2026-04-29T11:58:26Z Мағыпар 100137 /* Мансабы */ дереккөз 3595318 wikitext text/x-wiki '''Хилола Уктамовна Умарова''' ({{lang-uz|Hilola O‘ktamovna Umarova}}; [[9 тамыз]] [[1988]], [[Веймар]], [[Германия Демократиялық Республикасы]]) — [[Өзбекстан]]ның мемлекеттік қайраткері. Өзбекстан Ұлттық педагогикалық университетінің ректоры және мектепке дейінгі және мектеп білімі министрінің орынбасары. 2023 жылдың 30 желтоқсанынан 2025 жылдың 14 шілдесіне дейін мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі қызметін атқарды. Ол үкіметтегі ең жас қызметкерлердің бірі, әлемдік экономика және дипломатия университетін бітіріп, Инха университетіндегі маманнан министрлік лауазымға дейін көтерілді.<ref>{{citeweb|url=https://ethnoinfo.ru/zhenshhiny-ministry-v-pravitelstvah-srednej-azii-karernye-puti/?ysclid=mojxm3vfc6943764855|title=Женщины-министры в правительствах Средней Азии: карьерные пути|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Балалық шағы == Хилола Умарова 1988 жылы 9 тамызда Германияның [[Веймар]] қаласында дүниеге келген. Ұлты өзбек. Германияның шағын қаласында дүниеге келген Умарова ата-анасының мамандығының арқасында балабақша мен бастауыш мектепте оқыды. Жеті жасында Умарова отбасымен бірге [[Ташкент]]ке көшті. Бастапқыда өзбек тілінде аз сөйлейтін ол мектепке баруда айтарлықтай қиындықтарға тап болды. Умарова Ташкенттегі №241 жалпы білім беретін мектепте оқыды, онда әжесінің көмегімен және көшедегі балалармен қарым-қатынас арқылы өзбек тілін меңгерді. Умарова төртінші курс студенті кезінде тұрмысқа шықты. Ол Сыртқы істер министрлігінде жұмыс істегісі келеді, бірақ оқуын бітіретін жылы балалы болып, сондықтан өзін университетінде тағылымдамадан өтумен шектейді. 2010 жылы Әлемдік экономика және дипломатия университетінде бакалавр дәрежесін, ал 2013 жылы сол университетте магистр дәрежесін алған. Ол өзбек, орыс және ағылшын тілдерін еркін меңгерген.<ref>{{citeweb|url=https://xalqtaliminfo.uz/ru/post/597?ysclid=mojykdsev5433916155|title=Вы близко знаете министра Хилолу Умарову?|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Мансабы == Ол өзінің мансабын 2014 жылы Ташкенттегі Инха университетінде бірінші санатты маман ретінде бастады. Бірнеше лауазымдық өсуден кейін ол өзі жұмыс істеген университеттің проректоры болды. Кореядағы Инхада докторантурада оқуын бастағаннан кейін, Умарова Өзбекстанда құрылған алғашқы мамандандырылған Әл-Хорезми IT мектебінің проректоры және директоры болып тағайындалғаннан кейін зерттеу жұмыстарын тоқтатты.<ref>{{citeweb|url=https://e-cis.info/news/567/113162/?ysclid=mojymbu2og743323691|title=Женщины-руководители в государственном управлении Узбекистана|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> 2020 жылы ол (бұрынғы) Министрлер Кабинетінің жанындағы Президенттік, шығармашылық және мамандандырылған мектептерді дамыту агенттігінің директоры болып тағайындалды. 2022 жылдың 30 желтоқсанында Хилола Умарова мектепке дейінгі және мектеп білімі министрі болып тағайындалды. Умарова министр болып тағайындалғаннан бері білім беру жүйесіне бірқатар реформаларды енгізуде табысқа жетті. Атап айтқанда, 2023 жылы мектепке дейінгі және мектеп білім беру жүйелеріне қатысты 20 заңнамалық акт қабылданды.<ref>{{citeweb|url=https://daryo.uz/ru/J8hcEsvvR/?ysclid=mojypesenv291270538|title=Хилола Умарова назначена замминистра дошкольного и школьного образования — ректором педагогического университета|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 4cv7kvbc5a3iy49jn9lek09x09u72s8 Сурет:Қ.Шотбасов.jpeg 6 780360 3595273 2026-04-29T11:31:41Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 {{Еркін сурет | сипаттамасы = Қ.Шотбасов портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} 3595273 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет | сипаттамасы = Қ.Шотбасов портреті | қайнары = Компьютер | жасалған уақыты = 29.04.2026 | авторы = Бекасыл Бейбітұлы }} == Лицензиялау == {{self|GFDL|CC-BY-SA-4.0,3.0,2.5,2.0,1.0}} fcu7jfgnk80zf3n7zwc6q59g4o57qnw Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов 0 780361 3595293 2026-04-29T11:40:23Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 Жаңа бетте: {{Тексерілмеген мақала|date={{subst:#time:F Y}}}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есі... 3595293 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Навои облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Навои облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген. Ақынның сөзіне бірнеше әндер жазылған.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] bxir8oxlmc9bo89cmi49clpbxvzv60l 3595313 3595293 2026-04-29T11:55:10Z Бекасыл Бейбітұлы 178924 3595313 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=сәуір 2026}} <!-- БҰЛ МӘТІНДІ ӨШІРМЕҢІЗ! БҰЛ ҚАТАРДАН КЕЙІН ЖАЗЫҢЫЗ! --> {{Тұлға |Есімі = Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов |Шынайы есімі = |Сурет = Қ.Шотбасов.jpeg |ені = |Сурет атауы = |Туған кездегі есімі = |Толық есімі = |Туған күні = 16.08.1947 |Туған жері = [[Науаи облысы]], [[Өзбекстан]] Республикасы |Қайтыс болған күні = 13.11.2013 |Қайтыс болған жері = [[Сарыкемер]] ауылы, [[Байзақ ауданы]], [[Жамбыл облысы]] |Азаматтығы = |Ұлты = [[Қазақтар|Қазақ]] |Мансабы = |Белсенді жылдары = |Білімі = |Мамандығы = |Не үшін белгілі = |Партиясы = |Әкесі = |Анасы = |Жұбайы = |Серігі = <!-- Жұп үйленбеген, бірақ бірге болғанда --> |Балалары = |Отбасы = <!-- Әулеті, не отбасы жайлы мақала болса, оған осы жерде сілтеме жасаңыз --> |Марапаттары = |Қолтаңбасы = |Сайты = |Басқалары = |Commons = }} '''Қайыпназар Жалғасбайұлы Шотбасов''' ( [[18 шілде]] [[1947 жыл]] – [[13 қараша]] [[2013 жыл]]) — [[ақын]], [[Қазақстан жазушылар одағы|Қазақстан Жазушылар Одағының]] мүшесі, [[Қазақстан журналистер одағы|Қазақстан Журналистер Одағының]] мүшесі, Байзақ ауданының "Құрметті азаматы". == Өмірбаяны == Қайыпназар Шотбасов 1947 жылы 16 шілдеде [[Өзбекстан]] Республикасы [[Науаи облысы|Науаи облысында]] туылған. [[Қазақ ұлттық университеті|Әл-Фараби атындағы Қазақ Ұлттық университетінің]] журналистика факультетін бітірген. Журналистік 1972 жылы [[Бұхара облысы|Бұқара облысы]] Тамды ауданында бастап, 17 жыл «Тамды шаруагері» газетінің бас редакторы болған, Қазақстанға 1999 жылы қоныс аударып, зейнетке шыққанша Жамбыл облысы [[Байзақ ауданы]]нда «Ауыл жаңалығы» – «Сельская новь» газетінде қызмет еткен. 2000 жылы Халық батыры Б.Момышұлының 90 жылдығына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері. 2002 жылы Тараз қаласының 2000 жылдық мерейтойына орай өткізілген республикалық ақындар мүшайрасының жүлдегері.<ref>{{citeweb|url=https://qalamger.kz/literature/debiet/bir-ataumen-zhary-k-rgen-20-kitap/1072 |title=Қаламгер порталы|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> === Шығармалары === Ақынннаң "Жабайдың жұлдызы", "Сыр сандық","Көңіл" көктемі", "Жан шуағым мерейім", "Сағыныш сазы", "Жүректегі жазулар", "Айналайын адамдар", "Мыртық мылтық" кітаптары жарық көрген. Ақынның сөзіне бірнеше әндер жазылған.<ref>{{citeweb|url=https://auil-zhanaligi.kz/index.php?option=com_content&view=article&id=3883:2017-10-26-09-29-38&catid=1:2011-11-15-11-49-39 |title=Ауыл жаңалығы газеті|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-04-29|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Ұлы Отан соғысының қатысушылары]] 4fce9ojidi9cil67894wwsl0pvfpo91